장음표시 사용
71쪽
iae naselfur en Im ex humore in saxis. In humana Physiogdomonia frigidae disiectio veri ei tales prorsus erant notae, corpus durum, gracile, glabru, pinguedo per corpu dispelsa, tarde crescens, anhelitus immanifestus sterilis. Ob ad quia astringit, capilloiti in destiuijs, dysenterijs, serpentum mors bus, cohibet ventrem, & roborat. Phylliti in o fietinis; udisq; saxis nascitur, caulis soriri&seminis expers radix nigrieans, mul ti, capillamentis fibrosa, sapore acerbo; exiccante,&adstringente. Multi ad splenem usu, . Lichen asperginosis petris adhaeres. Plinius solio subpingui, cartilagineo, lacinici intercepto capituli tenues, longis foliis, caule uno paruo. Sanguineis proquulis, in. summationibus,impetigini oris S lingue defluxiones eohibet. Ad tantum pusilla stirps, fasis, petrosisq; riguis, rupium,sontium i&putebiorum labris adhaerens , cauliculis caupillosis plusculis nititur, pusillis folij caule fore δε fructu vacat 'Aluum sistiti urinae difficultati ; & serpentum mossibus ausiliatur, tam achi suuionibus , sanguinem, & 3 suentes capillos cohibet. Tricho manes eisdem natalibus ,&viribus, sed filici similis: 'euilibus, & tenuibus solijs Irti ramulis ἡsilibus oseo colore splendentibus. Sedum 'munus parietum aspergines, fontium specus, & manantia sequitur sarea. Cauliculis exiliis bus, tenuibus solii , esus vis efrigerare, & astringere. Igni sacro, ambustis igni, & ocu lorum inflammationiburi capitis doloribus, podagris, phalarigiorum ictibiis,'d enim 1iis, & alui prosui ijs. Galenus refrigerare, &desiccare diYitc. Quinquefolium nascitur in aquariis duetibus, &riguis, ramulos erisestucarum similitudine.Alui prosia uia d senterias, igni sacro;vultietibus,&e terocesis medetur . Galanus desiccare vehemeniater, sed minimum ealiditatis habere. DE O, ETH OT A ST AT E M M PH I s I AE a T II.
V N T & stirpes quae prope mare nascuntur, ut amphibiae sin t m ris& terrae, ut littorales&marinae dici possnt, in uariis eirim vivunt, ut neq; marithrias, neq; terrestres dixeris, nec alibi repeiariuntur, nisi ijs locis, velut afflatu orς maritimae, ut humore iubia terraneo salso fruantis, & ad alimentum trahant, unde salso sit sapore tota planta. Nos primo figuram, post naturam dicemus. FRUTICOSA. specie esurgunt littorales plante, caulibus Domultum proceris, quasi lanuginosis, teretibus, carnosis, albicantibus,soliis rotundis, pinguibus, teneris. Abre purpureo albicante, exoleti coloris. Se uine ruta, salsi saporis, odorato. Praepropere germinantes. Cuius rationes assignabimus. Disimus fruticosa specie reddi ex Theophrasto, qui dixit, ea quae ad Meridiem spectant, minus alimenti hauriunt, meliusq; quod hauserint, coquunt, essiciturq; ut non in longitudine crescant,sed fruti cois evadant; quippe quae crassitudinem capiant, findanturq; multipliciter, eo quod initia multa capessunt, fertiore scilicet percoquente, dirigenteq; quoquo versus. Et maritima ora, quia omni obiectu orbata sunt, satus ex mari etieuntes contortas,&fruticosas specie reddunt. Ventosum locum & inquietum n ulla arbos urbana quaerit, paruae nanq; & detortae, estguaeq; proueniunt ex saluum ictu. Catile edi soli, carnosis,albicantibus sunt, quod euenit es afflatu maris , aere enim salsuginoso reddito, non soli1m frondes & caul ,
sed saxa & parietes albicant,vel quod aere ibi delato,sale in earum superficie insidente, velut forescens videtur. Tenera etiam sunt, quia sal, omnia tenera reddit: vidimus enim salis beneficio duritiem tolli;brasseae etiemplo, quae si nitrosis fuerit aquis rigata, friabilior redditur. Theophrastus sal humidum desedere ditiit, &desiccando brassicae humidum abolere, quo cohibentur adhaerentes partes. Sed dicet quis, cur radicula,
vel alia senescentia succo amisso fiunt Vieta ξ Dicendum quod calore, & aetate plurimuaeris
72쪽
a eris resoluti abit in vaporem, remanet ergo lentor ille terrestrium partium cum pusillo humido, at in recenti brassica, nitrosis aquis rigata inest humiditas facta vitrea salis
concretione, eodem modo gelu evadunt om uia teneriora. Celati enim caules teneriores sunt. Quod gustu salso sint, pleriq; dicunt ob alimentum, quod ex saliis aquis exugunt, ut vidimus ex Theophrasto sed apud me inuerisimile est posse aliquid saleati, sed salsa sunt ob aerem,qui ex salsa aqua subit, subtilior e tectus, omnia, quae circa
mare sunt, salsuginosa redduntur,per plantae poros subiens, quod in eius superficiem residet videtur&faxis&petris,&arborum truncis efssorescere Argumento sunt etiam sal nitrarii, qui ex pecudum smo sal nitrum conficiunt, quae si in aeris afflatu maritimo stabulauerint, sal nitrum inutile inciunt, ex multo sale quo redundat. Idem Theophrastrus apud Tarentum oleas aduri dixit j flens enim spiritus, sensu conspicuus est, quippe pleraq; aduruntur,& cosatus ex mari talis occurrerit utili uecta salsugine corrodantur fores, ac pereant. Succurrit ex Galeno quod cum ipse Mat sinterrogasset, quo dissideret vipera a dipsade, respondit Marsus, dipsades esse viperas in littoribus degenates, quae quia vescantur salsis, salsa esse, &ob id sitim indueete . Loca maritima, quia calidiora sunt, citius producunt. Narrat Theophrastus circa Actam vocatam Pelopones si, &in Phaleco agri Metarenss, ut loca maritima testinantiora, tam ad segetem, quam ad reliquos fructus. Apud nos Puteolanus ager omnia proecocia affert, & Vitruvius Ioca meridiana & prope mare calidissima dixit. Vire , quia littorales plan tae salis sunt, satis quoddammodo naturam sapiant necesse est. Aristoteles mare ob sal calidum, & sic cum esse dixit, Aphocliseus siccum potestate mare esse, & sfaciem litimidam praseserat. Theophrastus salem ad trahendum,absumendumq; humorem aptismum esse. bassum succum aluum subducere dicunt Medici sed videamus vires salis. Vetus sententia est nil esse utilius sale, &sole. Ex Dioscotide sal adstringit, expurgat, dissipat, rπtimit, extenuat, de crustas inducit, a putredine vindicat, psoras, excrescentia, & in ocu lis pleri gia tollit, clysteribus infunditur, hydropicis, pruritui, lichenae, lepre , anginae tonsilis uve, ulceribus in ore, gingiuis, phagedgnis, aduersus scorpionum ictus, serpentum, cerastes, scol endrae, & crocodili valet, capitis pustulis, thymis, turberculis, su-runculis, di testium tumoribus medetur. Contra opium, & fungos valet, podagricis aurium doloribus, igni sacro S Vlceribus serpentibus. Sed videamus si aliae res e mari enatae easdem vires sortiantur. Alcyonia valent ad sim egmata sceminarum, ad lentigenes, lichenas, lepras, vitiligines, nigrities, & maculas in facie & corpore. ΑΘ Vrinam, ad aretiolas, ad renes affectos, hydropicos, lienem, alopeciam, dealbandos dentes, Be lothraia Adarces etiam, quia tanquam concreta falsilago ess, valet ad lepras, lentigi nes , lichenes di uitia cutis, di in summa Vis aeris humore evocat,qui in alto cocreuis,&ischiadicis prodest. Crithamon in maritimis saxis nascitur fruticosa herba est solijs pinguibus, numero is, albicantibus, sole candi/o, semine odorato, salsi gustus, radice graui odoris. Vrinae dissicultati, mensibus, ex legio morbo subuenit. Calenus edit a. re,&abstergere dixit. Halimus frutex solii taee, sed latioribus, nascitur in maritimis Radix conuulsa rupta, & tormina mitigat, & lactis facit ubertatem Galenus Olsi gbiasius esse, & astringen iis & mista facultatis: maior pars subdiantia calida cum humidit te in concocta, leuiter fiatuosa. Gli veteribus Graecis indicta, solum recentioribus Arabibus: Fruticat in maritimis, caule carnoso, riabenti, foliisiem peruiui, teretibus,longioribus, sapore salso, eY qua conficitur Kali, vel soda dicta, eaq; ad uitrum conssandum utuntur. Vrit non secus i ad causticum, abstergendi vim obtinet, ob d smegmata,& maculas laciei delet. Est&Κasi minus , di alterum 'genus salicornia disium ad maritimas oras frequentissimaa. Fruticante radices bros ore quamplures cauli li hicubi tales, videnturq; teneri tutiones ramulorum, classis, pinguibus, teretibus, geniculatis, per crebros geniculos pyxidatim insertis,quasi alabastriculi, gustu non in lalso, nec temper
mento, necvsu a caeteris dispari. His accenseri debet species illa crithmi a multis putata 1 in ta
73쪽
in maritimis nastens, pinguibus solijs, pallidis, gustu salso. Anthyllis selli mollibu ,
radice tenui, nascitur salsis terris, gustu haud insulso : Videturq; nomen anthyllidis quas a cana lanugine pubescentibus, et a sol cellorum exilitate. Sunt enim multa, an thysides, altera altera salsor,ssosculis ex albo purpurascentibus, salso & acidulo gustu. urinae, renibus, & vulneribus medentur. Marina atri pleti a triplici similis, & spanachia . selio subalbido, sapore salso, nitrosii nascitur prope littora, & salinas. Abstergit &aluum citat. Empetron in maritimis nascitur, salso gustu, sed quo proprius terrae, e smarius. Calenus ad ea pollere dixit, ad quae substantia salsa. Inter salsas stirpes eiecta Theophrastro recensetur . Dioscorides vrinam ciere, menses ac partus expellere, di ad verrucosas formicationes, ad scabiem, capitis ulcera, impetigines, carcinomata, ulcera maligna, siue cacoethes, hydropicos, de arquatus valere. Nasturtium marinum forma
satiui, nisi frondibus teretioribus, albicantibus, teneris, & sals saporis esset. Escalefacit satiuum, lieni, partui, & renibus iuuat , lepras, di impetigi ncs abstergit; serpentum venenis, capillorum defluuio . coxendicibus, tuae oribus,& colleetionibus illinitur.Sed marino vegetiores vires, praecipue ad calculos pellendos, ut sumus taperti usq; ad admirationem . Brassica nitrosa, facultatis est. Cit rinam, viperarum morsibus, sordidis ulceribus, di podragris xtilis: cit menses, ignida cro, carbunculis, fluentibus capillis, &lieni confert, cutem & lentigines abstersata de cit aluum . Matina salsioris gustus, selio carnoso, pingui. Vehementissime cit aluum. TE AN pue Is IIs p LANTIS MARIS, AT MONTIUM, ET
ammati s eorum Ginet s. Cap. XXV.
, i & am ibim plantae marinarum aquarum, & montium. Theophr trus ex his, quae terrestres proculdubio sunt: mari nonnunquam vi uulit palma, scilla, albucum. Harum ma&ima ex parte formas consimilesta marsna di terres ri formatas habent.
A s SURGIT ergo non de Ia ui, albicanti, fore albo,odoram,radicς
. tenui odorata. vires etiam ex utroq; loco commistas habet, calidas sci-
iέςt, o siccast calidas es tetris , sccas es sale marinis aquis immisto . Myrtus in mont, bus nascitur & littoribus Virgilius.
. Et veneream vocant, quod in mari nascatur, ubi Venus nata est. Contrar;js facultatibus praedita est vincit in ea frigidum terruum, habet & calidum terrae, & valenter de-sscat. Valet sanguini excietioni, vesie eeros oni, urinae, phalangiorum,&scorpionum rsibus, infammationibus oculorum, aegidii pis, &caeteris Tripolium in maritimi, Dascitur locis, quae allidit unda, recedensq; dimittit, ut neq; in mari, neq; in seco sit Folio glast crassiore,padice alba,odorata, & c lidi gustus . Contra venena, aquam, uri-ngmq; discutiens. Amphibia reto animalia terrae di maiis sunt al onii, & vituli martiam, quorum etiam vires p miscuar. ZE ATH ERI a VARI 17 AT E , ET DE AE EAE ARV M pHTs Imano satis o tis his, sis lorata, gonis rig/nii M. Cap.ri X XVI. A Miormas ct vires plantarum descripsimus, quae in quibuscuq; aquisti terris nascerentur Decet nunc coeli sectiones describere, qua scitucci pigniar sub nimio seruore,algore, o tepore uiuant, Sah ijs primo, qua sub sudo,& sciuido coeli tractu degunt i Sed Trogus, Aristoteles, csteriq; Physiognomones ex vari s coeli habitibus, hominum tempe raturas, & moles concinne coniectat ut . Sed mores quippe hominu,
74쪽
scuti plantas ad coelum regionis; habitu qualitatemhe habere responsum arbitror,unde liceat nobis ex eisdem coeli cardinibus formas, di plantarum facultates vestigare, sed ut vidimus in humanae erigies delineationibus eos, qui etiustas coeli plagas incolui, esse corpore breui,Truribus exiguis, vibratis capillis, eviguo sanguine, calida, siccaq; temperatura, sic etia plantae, quae cum humanis corporibus non parum habent symboli.
Sed ad lineaturae rationes accedamus. Quae ad Meridiem exustis, & exuctis locis d Eunt, minus attinenti hAuriunt, meliusq; quod hauserint coquunt , itaq; efficitur, ut
75쪽
plantae non procera , sed frutico se, & crassiuscula evadant, ramosiores etiam 'quJa suecus magis diffunditur, quam subeat, ut ex Ti,eophraso habetur libro de causs. Robis sis virgis exurgit, causa est siccitas, nam ut humida ub ollis, inbecilla est, & patum esstiati ex aqua, sic es terra sicca validior, inq; suo offcio stabilioria Sic Aethiopes, xt si ciores, di sub torrida Zona degentes sph macilenti, mustulos , robustiq; eonstant ex Aphrodisio Cur solijs crispis nascatur, Aristoteles in Problematis reddens ratione,
cur cucumeres in terra conditi malo es essiciantur, ait, sol spiritus exiccaudo, quae eis taposita sint, incrementum impediunt, molemq; tum minorem, thm crispiore reddunt, quemadmodum & arbores, quae vento, soliq; exposts fiunt. Et Avicenna reddens rationem, cur capilli crispentur, dicit, t coria igne inulata crispantur, sc capilli capitis caliditate sui, vel cheliferuore erit pari possunt: qiiod ad frondes refecti haud incongrue potest. Potesti etiam crispus euade e capillus si cutis densa, & pori arcti Q rint o capillus, ferrum, vel aliud eiusmodi, quod per arctum educitur, incuruatur. Sic solis seruore corteti densus , de arcti pori poliunt frondes crispas reddere. yuestres herbae crispioribus sol ijς siti uis sunt, quibus leues , 'extensor, quia his illae sicciores Brausica crispi folia praestahtior es la ui es Theophrasto , quia siccior est , & ob id sapidior, ditiimus enim sapo em in non ab luta siccitate coni aere. Idem de lactucis dicendu, quibus sapidior crispa est, quia humidis sector est, &soncho tepescenti crispantur solia , quia siccior euadit. Hedera terrestris crispisolia est,& carida sctaq;. Flore esili croceo, vel rubenti, quod est immodicae secitatis&caliditatis argumentum. Folia minus viridia a Meridie: nam viror caliditate diluitur , resoluto humido. Sed de odore luquamur. In totius terrae partibus, quae ad Orientem spectarit, oratiora nasci dixit Aristoteles, quam quae ad Aquilonem, di eorum quae ad ortum, quam quae ad Meridie, quo a loca syriae, di Arabiae plen iora sunt, Mq; terrenosiora, Aphricae vero aretiosa, siticulo saq;. Nec enim humorem nimium esse oportet, concoqui nan ii uimius non potest)nec nullum: sic enim nullus vapor extringi potest. Idemq; In plantis calidis& sccis natura, humor eorum non foeculentus est, sed concoqui expeditius potest. Cotta t hoc etiam plagis terrae, quae vi seruentiores sic odoratiores sunt, ut Syria, & Arabia, & mumicipibus earum regionum,quae sicca&calida nouimus,hoc idem probari potest.Tneophrastus item plantas odoratas nasti in plagis ad exortum,Meridiemq; vergentibus,ut in Arabia, Syria, Indiaq; ut thus, myrrha, casia, laser, cinnamomum, dialia. Loca semitida odorum fertilia sunt, & quae alibi, carent odore: in his locis odorata sunt, ut cal, mus, iuncus: in Syria & praesertim in his locis, quae arida sunt, ut ea quae apud Cyrene prouenitit: nam no nisi ratione siccitatis odoratiora sunt. Ager enim tenuis, iccus, nec nimium feruidus, aer purus, serenusq; ambiens, quae omnia ad odorem creandia aptissima, ct quae in apricis posita sunt, odoratiora sunt,quam quae in umbrosis,&praecipue quae ad Meridiem spectant; quod minus alimenti hauriant,meliusq; quod hauserint coquant. Siccitas odori conuenientior est,& omnia odorata eo potius vergunt: Arg uento illud est,quod tractibuς aestuo is, plura,melioraq; odoratorum genera prodeui.
Quod acris & vehementis saporis tari Theophrastus reddit causam de hs loco pr alle, garo; suppe a credo, nodor maxime se consequuntur, odor enim ea tenuiori , licctori Φ, quiq; facile dissiatur humore prouenit, acredo autem ericcitate prouenit, & ob id odor ubi acredo, vel pinguedo, ut in serpyllo,sisymbrio, ruta, apio & menta. Praeterea quae adustionem experiuntur amara sunt,subgotia torrida adiuunturet uncta iseo
sere amara sunt. Eoeperimentum lixivium est; quod ex cinere, qui eti combustis lignis es scitur, di amarum constat . Africana iris amarior est, quam ill 'rica, vel macedonica. Sic etiam arum in Cy renaica regione minimum acrimoniar po iidet, Pergamo Galeni patria acrior est. Sic etiam capparis in Lybia ex mari rubro mirumimmodum acris est ut in ore pustulas excitet, in δε pulia edulis est sic & reliqua. Semine intus sino, vel croceo colore. Dum enim molitur semen aromaticum aliquod, latina nigra, vel fusta prouo
76쪽
a fouenit, Vtiar pipere, cinnamomo, cubebe, caeteris'; videre est, qua alitem 't stram
gione proueniunt, plerunq; albam farinam reddunt. Sed priusquam aestirpium in1-bus loquamur, sub calida zona degentium, diluendae sunt veterum Plii obranor uos auones. Empedocles, vi etiam diximus, ct hanc opinionem sequutus est Mnestor, 1 neophrasto referente, ea quae locis algentibus perdurare valent, plus caloris 1Ort1r1l etulit, ut abies, pinus, cedrus, iuniperus, neq; eiusmodi arbores his locis perdurare pollent, nisi ratione caliditatis. Hanc opinionem videtur sequi Aristoteles in problematis, ait enim naturam, contra quam loca se habere, quoniam si simile ager & cito poeniteret, qui loca calida habitent, refrigerentur, qui frigida, calefiant. Theophrastus id putat an re dictum, quu unum quoda; in simili perdurare possit, nec affici queant: ex adue si uero affectibus pateant. Averro es quinto Colliget ait. Quae nascuntur in locis cali alis, pro maiori parte calida sunt, sicut quae ex India afferuntur, & quae nascuntur in itigidis, ut plurimum sunt frigida . Et potest esse aliquando per accidens, ut nascantur calida in terris frigidis, scut pinus, quae nascitur in lilyria, & frigida in terris calidis,ut tamarindi, qui in Arabum terra nascuntur ,4 hoc accidit ob duas res. Aut quia eorum corteu soris densus est,aut quod sub aquis submersa sint quae res po snt & frigus, & calorem in omni regione praestare; quia calor multus existes in eis , cotrahitur intus pro ter frigiditatem. Ego situs ratione euenite Θico, possunt calida sub septentrio ne ad Meridiem consita viuere, & frigida in Meridie Aquiloni opposta a vet latius dicemus. inphrodiseus mirabiles virtutes possidere dicit loca Meridies opposta. Theophrastus multa venenata in Aegypto nasci Homeri authoritate, & hic eius venena Helenam encepisse diait.
Tros striis qua quondam Thonis dulci'ma coniciae, pra 'Polydamna dedit, qua plurima gignit
rioaera terra se et, Gr 'multa probata venena.
Nedentur meridionales stirpes veneno. nam anguium morsus per loca differunt,&temera serpentum, quaeaestuosis locis gignuntur, mauis peltifeta sunt, frigidiores r siti Ies minus terribiles angues donant, Ob id mira naturae benignitare, ubi abundat malum , ibi remedium: omnes fere herbe sub aequino stilli nascentes contra venenosorti orsus valentu Aci cordis affectus etiam praestant aromatica, quonam Craeci non memi
. . . D Et quia nim Os'si aestu quasi torrentur,amaricant, ob id in utero sin
i I amunt, eliciuntq; , sic etiam humores sunt etiam non nihil acria, ideo incias , -- . Is '': ψη RGIVrinam,& mensis cient: ct lieni etiam medentur,qusi . 'Πη l lxtat rabia Traglodyti nascitur. Arbor spinosa, caudice duces; Ah 03 QEuae frispiora: nascitur in argilla,& sabulosa terra
i, bs bia. i. 'V iri sim concoquit, emollit, cit menses, &aduersatur venenis: Bdellis Arabia, Media,Pndia, Babylone. Arbor nigra, u oleae, solio roboris. Calefacit,& emollit, calculos comminuit, urinam expellidis percussis iuuat. Cardamum e Commene, Armenia, Arabia, ct In
uitu afri &ibamar Calefacit. Ad comitiales, ischiadicos, meses, rupta, to Huna, latas tineas, tenes, urinae dissiduitates, & cditera. Amomum in Armenia, Media ruticat, store paruo , folijs brioniae, libro subruso, sea medura trutice Mnoro, ore origani. Calefacit, siccat, astringit. Medetur morsibus scorpionis. Casa fistula caleracit, Galenus esiccare dixit. Urinam cit & menses, serpentum morsibus, renuaeq;yati a valet. Cinnamomum tenerrimis ramuli frequentibus nodis cinctum,acre. Inci-
77쪽
dens, calefecit, coquit. Virinam cit menses, di partus, & latas tineas expellit pseus, costus solius pastinacae, asperioribus fos melini coloris . Iuncus odoratus e1 Africa.Arabia Nabathea, vel Babylonia, igneae caliditatis ad linguam, astringens & tenuium partium. Vtinam & menses cit, miscetur antidotis. Balsamum fert Iudaea&Aegyptus, tenui & capillacea coma Calefacit. Menses, urinam, & partus mouet, valet ad venena, di ischia dicos . Nardus in Syria nascitur: ex calefacit, desiccat. Cit urinas,ad renum ui ita, venenata, ct oculoru remedia valet. Laserpitium in Syria, Armenia, ct Lybia . Aere calefacit, Galenus tenuium partium, & essentiae aerear & igneae esse. Ischiadicis, venenatis, oculorum aciei, di comitialibus praestat. Acorum in Colchide. Galatia & Creta: calefacit, di Galenus tenuissmae essentit &desiccare dixit. Cit urinam,comitialibus,
ruptis,serpentum ictibus, & oeulorum caligini medetur . Agalochum ludia, D Arabia mittunt. Calidum & sicci iam Sic cyperus Cilicia, Syria,& Cyclades insuli, calida est Citvrinam, calculosis, serpentum veneno, di mcnsibus ciendis auxiliatur. AN IN ALIUM XV g CALIZA ao NM TEG ENTI so Mmae, o grasita es. Cisp. XI κ II. --..... An su de animalibus dicemus sub calida Zona degentibus, quorum
l - EFFER l S aspectibu , & moribus sunt animalia seruida loca inco. - lentia, capillo vibrato, pedibus bles4M Scorpore nigro,vitaq; diuturis
im VJ Physognomoniae causae hae sunt Aristoteles in Problematis esserisa oectibu animalia esse retulit, quae sub nimio vel astu,vel frigore nascunturi causamq; esse eescessum frigoris, caloris, qui dimouet, & corporis temperamentum peruertit, ex quo sol in a. Blesis pedibus esse eodem loco declarato nam ut ligna,sic esus corporae a calore deprauari solen i, quod etiam pili ostendunt, quos illa crispiores, quam cetera gemesi ctis tu donanq; veluti pilorum btestas est. Crispi capilli ratio eti calore est, ut diYimus, nam arefacius capillus resectitur,&incuruatur. Colore & oeulis nigris esse solent, nam calore omnia comburuntur, & quae combusta nigra sunt,& oculorum color
1eliquo corporis colori assimilatur,unde quia nigra sunt ipsa,& oculi nigri sunt. Sunt etiam vitae diuturnioris, quia natura sicciori constant: nam quod siccum firmius,& diuiuinis est Vel quia frigida loca refiigerare solet, & ambiente calore magis populatur. absumiturq; Sed ad vires deueniamus. Aphrodiensis calida esse animalia dixit, quae sub calida Zona habitant. Emped cles, ut disimus, contrarium sentiebat: Vire quieolida &scea habent. Leones Oppianus in Lybia gigni ditiit, in Africa s& Syria multi sunt, In Europa solum inter Acheloum &Nessum amnes longe pol tiores es Arium
Me, hodie in Europa non nascuntur, quia maiorem copiam caloris desiderant. Leci. nina raro caeteras caliditate luperat,ex litich. Canaesos inter armenta pascit Ollans,quoium duo genera Baistrianum,ct Arabicum.Rhases calido S sicco esse teriperamen to di, Sit. Dorcades in Lynia sunt ex Aeliano, ultra Catadupa Nili Philostratus inueniri Pli. rius non transre montes syriae do cades, & hyanas testatur. Simeon Sethi eius catanes ii siccare scriptαMoschicapreolus Africae regionibus, Aegypti. & Syriae reperiri. Caiidd& secti moschum esse ex eodem ,&Avicenna habetur. Pantherae i n Rita&Eu μpa nullς sunt ex Aristotcle, quarum carnem calidam aridam qi esse retulit Rhases. Scinicus e2 Oriente, & Aegypto ad au no aduehitur, Dioscorides ta dia Mauritaniae, calidus ex Avicenn ciccus expaulo esti
78쪽
DE FORMA, ET UI P LANTARUM, ET A NI M A L IV M IN S Iemnone degenti m. C p. XXVIII , Euv. urva exaduerso. quae ad rigentia septentrionis loca degunt; nam contrarias formas & vires sortisntur 'Ditiistus in livi mana Physognomonia sub Septentrione gegentes immani elle corpore, di procero, colore & oculis albicantibus, cruribus cras
sescentibus, capillis mollibus, di prolixis.
ν1GEsIMI sisti eapitis rami pupimis tabellum, cuius poserevis loco aconiti plantam expressnnuae rosidi creti ultimam.
PER AMPLO igitur & habitiori eorpore recto,procero,& enodi algentium loco rum incola surgit planta, aspectu fero. & molli. Flore albo, pauci, vel tetri odoris . Sorci serminat &fructificat. Fructu dissicilis, vel praui nutrimenti,&plerunq; uirosi Assignatae essigi ei lationes sunt. Quod procero, en odi, sinplici, & recto etiurgat sti. pite, rationem assignat Theophrastus, inquiens. Vbicunq; autem uniuersa sylve pars ad Septentrionem spectans ligna spissiora,& pulchriora profert, &summatim meliora, atq; omnino robustiora in Aquiloniis exeunt, augentur, di proficiunt dense in longitudinem potius, ideoq; enodes, rectar, procersq; sunt , remiq; es his optimi fiunt. So. to fructus maturantur in frigidis: ratio apud eundem, quod cMorkst , qui concoquit, nimia etiam frigiditas exiccat, exacerbatq; : sed media temperies commodissime alis. In cibis cruda, inconctiliaq; sunt, quae gelidis, pluuio isq; lariis nascuntus ouia latiag us, validiusq; alimentum trahunt. Boeoticum frumentui graue est, caeteriq; fructus illius agri, quia praepinguis, & aer frigidus est. Pleraq; vene iud gignit Aquilo. Aconita dicuntur quod praeruptis cautibus gignantur, & frigidiis in is locis i. sic di cicuta circa Susam gelidis montibus Columella optimam hortensis soli describent qualitatem, addit: quod venena non producat, idest quod frigidum coelum non habeat
Sed negat ei horos, s noxia galbanos co,
Nec pat Lur taxos, nec strenua toxico dat.
Q ao3 non nis a summa Naturae benignitate acceptum ferre debemus quum venenata dinitis locis amadauerit: ne iis imprudenter homines vescerentur: salutares vero herbas nobis en esse,& in noxias voluit Unde credi par est in aere frigido spertoliae, atq; etiam modico alimento opus esse, ut venena optima sint, ob id in montibus plura nasci videntur, in ijs ma&ime, qui altissimi sunt, atq; amplissimi, ea Theophrasto. Sed medicamenta quae aquilonijs, gelidis, secisq; locis nascuntur, praestantiora sunt iis, quae in humidis, Iob id meliora, quae serebat Euboea, deteriora qua Telethrium, ibi enim scoora,hic humidiora nascebantur. In olidae sunt,quia mali odoris causa cruditas quidam est excrementit quamobrem sudores etiam aliqui, atque aliquando flatus, ru eiusque crudorum foedius olent. Sic terrae plagae feruentiores, odoratiores, frigidio. res, quia minus concoquere possunt, male olidae sunt, ut ex Aristotele in Problematis. Sed sola iris apud Illyrios exit, magisq; ad Septentrionem si rat. Vt res, 4icut for ma, ad regionis habitum responsum habent: unde frigidas,&sccas esse aquilonares platas nemo est qui vereatur Rconita dicu tur, quod montium cacuminibus prCueniant, iii Ponto , & Italia Iustinis montibus, fore luteo, caule & solio subhirsuto. Venena Omnia esse, &certissima mortis nemo ambigit. Cicuta angustisolia, fore albicanti, C dore tetro, & frigido necat. Avicenna frigidam & siceam in fine terti) gradus dixit: sed in gelidissimi, Venenosa est.& ideo effusis peten a. Tasus abieri similis, veneno articultatis a Theophrasto describituri nasciq; gelidiis mis locis. Tam praesentia veneni
79쪽
est, ut sub ea dormientes moriantur. Hedera odit calores,frigus adamat, quare in seri uidis minus potest prouenire; ob id in Babylonia non vixit, contrariam noti fere hureolonis conditionem e cuius coelum tam graue & aestuosum effundi tradunt, ut Vtre aqua plenos, quibus indormiscant negotiatores,eXiccans , eXhauriat: cum enim Aleiaesander Harpsium iussisset, hederam babyloniis hortis inserere,ut locis his aestu flagrantibus, umbra locorum frodolis hederae comis incommoda caloris propulsaret eam non eomprehendisse tradit, quamuis Harpalus, ut in ea regione pangeretur laboraue rit i sed in tabuit, &prorsus exaruit. Eius natura in medicina anceps, mentem turbat, es capiti & neruis nocet, corpus infirmat, torpidosq; reddit sensus, foeminas sterilis se eit Tryphon desysium, quasi hyoscyamus facit, & mentem ad insaniam mouet, &alia deleteriae facultatis. Sed animalium sub Septentrione degentium, haec forma. Corpo-ie amplo, aspectu sero, villo prolixo & molli, colore albicanti, oculis glaucis, cruribus classis, sapore in sapido. Quod estero aspectu 11nt, rationem proximo capite reddidimus,saui coloris,&albicantis oculo tu,&florum rationem diximus in humana Physognomonia, earundem quoq; qualitatum . Vrsos regiones frigidae gignunt, ct in Africa neex os, nec cervos,nec apes esse videntur, ex Plinio.Herodotus in Media ursos esse: ani rari frigidum, humidumis pituitosum qi. In Arabia suillum genus non gigni plinius diacit . Arabes Scenitar si admiserint,moriuntur illico ex Solino, nec feru, nec cicurem India habui ex Ctesia Aristoteles,Germania suibus ab udat, Ehogici feroces. Caro frigida,liumidaq;. Lupi in Aegypto minores,quam in Graecia: Aristoteles multo vulpibus gra diores disit Canes in fri da plaga, Africa & Aegyptus gignit. Caro frigida & sicca eYRhase. Rubetae in locis frigidis, & humidis reperiuntur, & nemoribus umbrosis magis sunt uenenosi in stigidis, quam in calidis. Frigidissimum animal & humidum. Meles inalpinis, regio n ibus plures reperiuntur. DE FACIE, IT POTES TE IN TEMPARAT ao Nu
E et virust inter duo extrema loca medius, scilicet temperatus quem v nos incolimus, ad Austrum decliuis calidior est, ad Aquilonem filii ά. dior, in medio igitur indulgentior aetheris temperies.ln eae tremis ventalia naturat, in medio alimenta ,de homini conducibilia θsiqi Septentriois ne, vel Austio nostris regionibus deferantur, earum domita feritate coeli indulgentia nutescunt, humanae naturae conuenientiora fiunt. Formae
NO N qttallido, retorridoq; Atticu, nec turgenti, ac proIixo Aquilonis habituma in nemperati nosti tramis, quasi totius mundi horti alunt, planta se oculis offert' i ea n diλm Interutramque faciem hilariorem ementitur , cui tantum succi,&facti teas fi indulges ccelum, ut possit illa habitior, hac ieiunior videri. Folia denso pullulam summo lepus anticiunt ramos non latiora, floridiora pborealibus, bicis, Diotes Persicolores & odori culmos st1pan t. Multiplae, J1 denis feracitatis pomo Iuta , iquibus non teter spiritus, nec inodorus ut risei l Τ', ut au trina, sed olidus opplet nareS- Sapor non feruidus, acris, pidus, sed per gratus, o humanae GDO, & cmolumento, non detrimento sit. Radix tumida inee vitibus ut donata, & tandem a mcd Ocris terrae aman ii tapi facie, & viribus non d stipardis, sed eam maxune annulatur, ut se PluS unam pro altera accipies
Huius di delineationis sepius eluiS contrari s rationes adduximus. Nos nepotius fastidium,
80쪽
fastidium , quam emolumentum nuperis pariamus, omittendas duximus. Vires etIam ecmperamentum interutranq; retinent, ut calidum, frigidum, humidum & siccum leuiter attingant, v et potius ad caliditatem, & humiditatem vergant, vi co ncoquere. I mollire, vel nutrire valeant. Vitis algidioris coeli impatiens, sub eo fructum ves nummum parit, temperato autem coelo insana lasciuia uiuum fundit, quas vini v nda, fructum facile omnium principem suauitate de valetudine donat, ex qua animallu princeps homo potum trahat. Calido de humido manat latice, humanae naturae perquam familiari. Triticum σιτις Graecis dictu, quod hominum uniuerso generi sit cibo, ex eoq; vitam ducat, vel frumentum, quo fruamur. Indulgenti coelo spicis prouenit seminum feracissimis &s omnibus regionibus seratur ob necessitatem.Italum fruetu caeteris prς- stati ea sententia suere Alexandro Magno regnante, Graecia tunc toto terrarum Orbe potentissima. Sophocles Poeta
Et fortunatam Italiam frumento canere candido.
Calefacit,&hamectat impositum, nostrae naturae familiarissimum. Parum etiam 3, scriminis inter triticum & siliginem, & ream nam prioris grani carentia, vescimur eis, quorum eadem laus, & commendatior quippe tritico simillima, copiosissima, & ducti animantibus iucunda. Medium temperamentum patitur inter thordeum & triticu . Si eo lyra, auena, lolium, sorgi dictum, & similia. De leguminibus idem dicendum, nec multum ab eiusmodi viribus & moribus absunt. Est &glycyrrhiga nostre naturae familiaris. Sic rosa tepidis collibus, ac temperato coelo hetatur, & facultate parum a medio discedit, sic quoq; lilium, leucoium, & arbores ficus, punica, mala, pyra, & oleae. Sic etiam mediarum regionum animalium qualitates &formae. placidis in regionibus placida animalia vivunt, sic etiam sormam inter illas mediam sortiuntur. Vt magnitus omedia, pili, neq; longi, neq; crispi, sed plani, & molles, colores media, cuius causae etiaeet antedictis dependent. Bobus abundant omnes hi nostri tractus Galenuq bubulas carnes non mediocre, nec dispar alimentum nobIs suggerere dixit. Caprae caro nostro temperamento assimilis, multumq; alit: quamobrem Clitarchus Carthaginensis nouae academiae sectator Thebanum quendam athletam hac carne uictitasse, reliquosq; suae aetatis adolescentulos viribus superasse scripsit: sed hoedi ptieferuntur capris. Agni nutrimentu nobis praebent calidum & humidum, & anniculi melioris conditionis, quam natu maiores ex Oribaso: lac eius omnium maxime alit Ex volucrum genere gallinae omnibus praestant, ct facile concoquuntur, sic perdices, attagenae , columbae laudatas carnes niter aues obtinent, neq; tenuem, neq; crassum succum gignentes, ob laudabile nutrimentum omnibus expetuntur ex Simeone Sethi. phoenicides apud Athenaeuinquit se varias delicias degustasse,sed harum nihil conferri posse cum attagene . Atta gen auis asiatica, maxime quae in Ionia nascitur inter cibos electiles numerata,ex Gellio, &Martiale. Turdi etiam inter cibaria laudantur, neq; tenuem, neq; crassum luci cum gignentia, ut animalia temperati climatis, &infinita prope alia animalia sunt. TE AM p N ISI IS PLANTIS, ISAA FII GIDO, ET CALI-
v Y & amphibiae plantae, quae utroq; coelo fervido & algenti fruuntur,
tuae ut vires , sc&formam commistam es Vtraq; habent . Argumento
uest cupressus, quam, ut Theophrastus inquit, seruida loca magis habet, t Creta, Lycia,& Rhodus. In Creta insula, Idaeis montibus deucisq; MO-atis, quibus nix unquam deest, cupressum comperiti affirmant. In CDIenens etiam reperiuntur.Nostri etiam tractus copiosis me cupresium habent, ut nullus locus sit,qui eis non abundet, Ut vere videatur nostri coeli inquilina. vires etiam utriusq; retinet loci, frigiditate es Aquilone, caliditatem ex Austro. Ideo
Dioscorides refrigerare, &astringere dixit, Galenus non refrigerare, sed calefacere &