장음표시 사용
171쪽
ducendi perceptiones rerum sensibilium ab sentium . Ideam ab imaginatione productam deinceps dicemus Phantasma , ut i tam ab idea seni uali, quae vi inualis sensationis in anima exiliit , distinguamus. Quod autem animae competat imaginandi facultas demonstrat quotidiana experientia nam patriae nostrae , parentum , ami corum , aliorumque objectorum sensibilium absentium ideas revocamas seu ueram pru-
Quod imaginamur , minus, clare imaginamur, qu m si idem sensu percipiamus ;facilius vero & clarius id imaginamur , quod sensu distincte , quam quod confutatantum percipimus. Id pariter quotidiana experientia certissimum est . Multo clarius solem praesentem vel quodlibet aliud obie.ctum visu, percipimus , quam absentem imaginatione. Facilius ac clarius producimus ideas distinctas figurae, magnitudinis ,stus partium, & motus, quam ideas co fusas coloris , odoris , sapotis ; & ideo si quaedam imaginari eonem. , unusquisque in seipso experitur statim v. 'occurrere objacta visibilia & verba. 4M sisnos articula os , quorum ideas distinctas hibemus .colores autem, odores, quorum ideas comissas habemus, vix nobis imaginari licet . Igitur Phantasmata minus .clara sum, qua ideae sensuales. Quia vero . sensatio illa debilior: est, quae minorem claritatis gradum habet . actus imaginationis aequipolleat sensationibus debilioribus , & quemadm dum sensatiα sortior obscurat debiliorem , sic etiam sensationes ita obscurant aetus
172쪽
imaginationis , ut horum actuum subinde Nobis prorsus conscii non simus s & ideo si actus imaginationis soli sint in mente , clariores sunt , quam si sensationas simul Praesentes habeant. Hinc in somno ubi ees 1 ant senstiones , & soli imaginationis actus in anima dantur, hi multo clariores sunt, qnam dum vigilamus; cum in sol no phantasmata pro id eis sensualibus habeamus existi mantest nos vigilare , & re
ipsa contingere, quod tantummodo apparet. Ob eamdem rationem actus imagina tionis clariores sunt dum iu tenebris versamur , & dum oculos clausinus ; alia enim objecta , quae caetera organa seriunt imaginationis actus non perturbant.
II. Vim imaginationis & memoriam , quae ab illa pendet , laeso per morbum cerebro , ita laedi certam est ex observatio-mibus, ut pereeptiones & ideae antea sensu productae iterum produci non possint . .Refert Thucydides quosdam a peste convalescentes. memoria adeo orbatos suisse ,
ut nec sese nec suos familiares nossent, licet obiectae suaesentia discernerent . Finius his . nato lib. 24 haec h1bet: mus apide Oblitus es titteras tantum I ex prae-ateo tecto Iapyius matris s infinium propi=Uuorumque coepit oblivionem , alius aegrotia fervorum tantum 4 Crugerus Hevelii sum- ivs Astronomi Praeceptor , sebre ardente memoriam adeo debilitatam deprehendit , ut multiplicationis ac divisionis Arithm- eae etiam in simplicissimis numeris non recordaretur. Necesse igitur est , ut quidpiam in corpore ac potissimum in cerebro
173쪽
insit quod imaginationi in anima respon-sseat . . Quamobrem cum id eis sensualibus respondeant ideae materiales in cerebro , hine facile colligitur seasdem ideas materiales in cerobro iterum produci debere , quoties ideae sensuales iterum in anima producuntur 3 ita nimirum apparet vim imaginationis eodem modo deficere , quo deficii vi; sensationis. Quaenam vero muis rationes in cerebro, & quo modo produ- eantur nos explicare: non possis satemur , tum quod structura cerebri non sit satis explorata, tum quod incertum omnino sitan motus in organo sensorio ab obiecta impressus in fibrillarum nervearum oscilla intione consistat, an in motu uuid i cuju uexm subtilissimi, quod a nonnullissaidum ηενυeum, ab aliis spiritus amimales appellatur,. an tandem in fibrillarum. oscillatione simulque spirituum animalium motu . Sed quamcumque hypothesim amplectaris . rem perinde explicabis. Nos autem certis
incerta miscere noluimus. VIII. Si quaedam simul percipimus , di
unius perceptis denuota producatur , sive sensuum sive imaginationis ope , imaginatio producit M perceptionem alterius . Verum ut imaginatio cum perceptione praesente rei alicujus iterum producat perceptiones aliarum rerum simul cum illa per-xeptarum, necesse est resistas vel saepius vel diu simul perceptas fuisse. Si enim res, quam nync percipimus; iuccessive cum variis rebus aliis simul percepta fuit , ratio aliqua
adesse debet cur inter varias illas res una potius recurrat . in mentem eum re actu
174쪽
percepta quam alia , nulla autem alia ratio esse potest quam quod illius rei, quae in mentemt revocatur , perceptio laepius vel diutius conjuncta suerit cum perce inutione , quam actu habemus . Idem pateta posteriori Si objectum aliquod vides , illud diu contemplaris, ut perception IS 1llius iterum producendae facilitatem tibi compares . Imo ab eodem objecto digrelinias phantasma vi imaginationis confervas , di aciem mentis ini eodem contemplando adhuc defigis, ut ejusdem obiecti a lent Isperceptionem imposterum producere Ualeas . Igitur facilitas producendi perceptiORes rerum antea perceptarum cum IIS ,
quae nunc percipimus , acquiritur dum res saepius vel diu sive sensu , sive imaginatione simul percipiuntur . Quare si res plures sa litus .,vel diu percipiantur , Illarum perceptiones inter se connectuntur , seu ex perceptione unius intelligitur ratio cur producatur altera . Itaque si ex una perceptione vi imaginationis producatur pereeptio altera, necesse est , ut ideae materialis, quae primae perceptioni respondet, iterum etiam producat aliam ideam materialem alteri perceptioni denuo productae respondentem ; si nempe imaginationis vi ex una perceptione nascatur altera , idea materialis, quae primae perceptioni respondet, resuscitat , ut ita dicam , aliam ideam materialem cum altera perceptione coniunctam . Quia vero idea materialis consistit in motu qui cerebro imprimitur , hinc patet imaginationem a statu cerebri pendere, di morbos cerebro insessos iiii i
175쪽
Metaph . Para II. Cap. II.nxtionem quoque turbare ac corrumpere is Verum nemo a nobis requiret , ut distincte exponamus unde oriatur iacilitas pro
ducendi ideas rerum , quas antea habuimus, & qualis sit mutatio in cerebro pro- dum; an, ut seri communis opinio, posita sit in certis cerebri vestigiis , quae cum sensationum ope fuerint a spiritibus ani malibus impressa cerebro , spirituum animalium reditu iterum teruntur , rursum trita revocant ideam rei antea perceptae & ex uno vestigio in aliud propter mutuum utriusque commercium transeat s an
potius poma sit in facili fibrillarum cere bri pii eabilitate, qua fiat ut facile eodem modo p licentur vel oscillentur, quo saepius
antea plicatae vel oscillatae sunt. Haec nobis ignota esse candide fatemur. IU. Somnust est status ille mentis , quo omnes sensationes clarae prorsus cessant , nilque eorum, quae prsesentia nobis sunt , nobis conscii fumus i dum in illo statu versamur, dormire; dum vero redeunt sensationes , clare eυigilare dicimur . Somnus profundior appellatur, quando cum sensationibus elaris cessant etiam phantasmata clara ita ut nullius percentionis prorsus nobis conscii simus ; at dum in somnophantasmata clara menti insunt , fomniare
dicimur a & ideo somnitim est status ille
mentis , quo rerum absentium tantummodo , nullius vero rei praesentis nobis conscii fumus; hine dum somniamus res, quas percipimus, imaginamur. Porro inter imaginationis actns dum somnia mus , & dum
vigilamus haec constituenda est differentia,
176쪽
xfo I stitutionea PMIosophieae quod in somnio perceptiones inordinatae
sint, seu repraesentent res nullo ordine se vicem consequentes & in vigilia sint Ordinatae, seu res exhibeant constanti ordine sibi invicem succedentes . Haec Vero con-gant experientiae, Si actum imaginandi clare percipiamus , sed phantasmata obscura ruerint, quid somniemus: Non agnoscimus Quando enim phantasmata obscura sunt . rem quam repraesentant non agnoscimus ,
Nec a caeteris distinguimus, etiam si actum ipsum imaginandi clare percipimus . Qua
mobrem nobis conscii lumus nos somniare ; non tamen quid somniamus agnoscimus . Somnia igitur perinde ac percepti ves singulae distinguenda veniunt in Harines obscura . Somnium clarum,est , quando agnoscimus quid somniemus k obscurum vero est quando quid somniemus non satis agnoscimus , elli actus percipiendi nobis
V. Ideam aliquam recognoscere dicimur, quando nobis conscii . sumus nos eam iam antea habuisse . Sic dum hoisinem vide. mus , dumque iam antea a nobis vis ura suis nobis conscii sumus, illum recognoscimus. Memoria dicitur iacultas recognoscendi idaeas , ideoque es res ideis illis repraesenta. aa. Igitur memoria supponit quidem im k,nationem , atramen ab . illa distinguitur rateri enim potest ut idea aliqua yx imagi-oationis iterum producatur, di ramen non
recognoscatur, au contingit illis qui vi imaginationis in mentem revocant qRae olim in libro aliquo legerunt , sibi tamen con
scii non sunt se illa unquam iugisse ; sed
177쪽
contra existimant a se nunc inventa esse Quia vero dum ideae rerum sensu vel imaginatione in mente irerum producuntur ac recognoscuntur , rursus etiam' pro dicuntur in cerebro ideae materiales tuis respondentes , memoria maperialis , seu in e erebro
considerata nihil aliud est quam facilitas iterum producendi ideas materiales . Hinc cum ista facilitas in actuali quadam cerebri mutatione consistat , a causa materiali pendet , ac proinde a causis quoque materialibus vel prorsus destrui vel ex parte tosti potest . Memoria igitur a causis materialibus laedi potast , & ideo observamus memoriam saepius debilitari vi morborum acutorum atque capitis, & ipsa senectute ,
qua nerVis ac proinde cerebro creari solenmutatio aliqua.
VI. Plures sunt memorise in diversis subisiectis differentiae . 1 Alii diuturniore o jem contemplatione facilitatem ideas recognoscendi s bi comparant. Alii minus diu. turna contemplatione ad id opus habent...1 Alii plures ideas recognoscere Valent , alii pauciores Alii frequentius iterata id earum productione , memoriae semei infixa retinent 4 Alii ideas
memoriae demandatas valent recognoscere , etsi a multo tempore eas in memoriam non revocaverint : alii ideas: iterum producere& recognoscere non valent . , si eas . ab aliquo tempore in memoriam non revocaverint . Banam memoriam habere dieitur qui cito &' facile aliquid memoriae mandat diuque retinet Magnam vero memoriam h
bere dicitur qui multarum rerum ideas ite-
178쪽
rum producere & recognoscere , longamque rerum seriem mem'ria retinere valet : videmus enim esse aliquo qui ciso & facile aliquid memoriae mandare, & diu etiam re
tinere valent , non ramen multis eam one FPres eorum enim Quae antea tenuerunt c,
livi untur, aut longam Dei uin seriem eo ordine recensere non ' assunt, quo e S me-m riae manda iunt Ill mem iri hrum diversit, peculiares fibrillarum nervearum dii si imm s seu constitutiones requirit ; unde cum in .diversu subiectis , imo in eodem sibiεcto diversis temporibus memoria dive ita sit , filiri liae nerveae ex quibus nervi atque cerebrum constant , nec in omnibusi hominibus , nee in eodem homine diverso tempore sunt eaedem VII. Imaginatio & memoria exercitio amplificari, & extendi possunt . . Imaginatio quidem quatentis per exercitium apta redditur ad plures ideas simul producendas,ti easdem produrus diutius conservandas ;memoria vero quatenus istas gontinuo re eognoscit. Verrem ad iuvandam confirmandamque memoriam maxime conducit rerum
ordo , distinctaque singularum perceptio . Ponamus in objecto aliquo nos distinguere partes A , B, C, D, E &c. easque eodem ordine se excipere , quo litterae se invicem consequuntur; & r quidem ipsum A sigillatim, nobis i repraesentamus , non attentis
caeteris partibus, atque deinde cogitationem successive ad BC, D , E &c. promovemus . Dum per aliquem temporis tractum singula haec sensui vel imaginationi praesen
tia sistimus, & ad ordinem , quo se i uvia
179쪽
Metapos P a II. Capue II. Lem consequimtur respicientes A & B Gmul, B & C simul &c. percipimus , facialitatem acquirimus una cum A producendi perceptionem ipsius B , & cum ipso B perceptionem ipsius C , & ita porro , ita u. excitata idea ipsius A , recurrat quoque
id in ipsius S , & deinde idea ipsius C , atque ita deinceps - Hoc autem modo ipla objectum memoriae. mandamus eo Auidem successu, ut perinde sit ac si unicum A, vel B , vel C, vel E .memoriae mandaremus Contra vero qui objectum non nili confusa
percipit, 'artes objecti non distinguit , ac proinde M numeram ordinemque partium non artesdit, ideoque subsidio destituitur. quo in distincta perceptione idea ipsius B pro citur ope alterius A , idea ipsius Cope aIterius B , & ita porro . Haec juvandae memoriae rario confirmatut etiam a p
Reriori. Ponamus enim te legere historiam quamdam prolixiorem ninitisque perplexis circumstantiis involutam l. Si lectionem itarnssiluas , ni textum Auctoris distincte re- ωθω ,3 singula facta .cimumstantiasque singulas a se inmieem se pagans& eo ordine, quo se invicem excipiunt , perpendens, QR quae segisti tu accuratissime enarrare posse intelliges; illa autem non adhibita diligen-ria , idem a te fieri non posse antina duex-res , li et eodemiconsumpto tempore te
eum Auctoris saepius relegeris Idem experiri nees sive ii Mum historicum, sive dogmati cum legamu&; & his consentanea est praxis , qua memoria iuvatur , quesis est usus tabularum in quibus uno quasi co spectu exhibentur dogmata, quae de aliquo
180쪽
argumento tenenda sunt, & in classes quandam generales revooantui . In his ivero Ir
bulis conficiendis habenda est ratio ordinis . quo dogmata ad idem argumentum pertinentia sese invicem excipiunt. Ex his ergo patet duplicem esse memoriae speciem ;alia naturalis appellatur, qua fineiulla exercitatione ullove artificio praediti sumus I alia autem artificialis , quae exercitationeti artificiorum ope extenditur atque comparatur. Memoria distingui solet. a remini. scentia ; nempe perceptionum praeteritarum
mediata reproductio & recogni6o dieitur reminiscentia , si nempe ad circlumstantias loci, temporis, resque alias vel smiles aut
affines vel contrarias attendamus, , ut r*m aliquam recognoscarinis 3 tunc remnisci es
- VIII. Ad hunc locum pertinere potest quaestio , utrum scilicet hominea omnes in profundissimo etiam somno semper aliquid percipiant , t suarumqueri perceptionum sibi conscii sint, licet cogitationum i llarum Femoria non . remacleat, . In hac i quaestione ignorantiam nostram ingenue iate mur I A quidem inimam perpetuo cogitare nequee,perientia neque ratione probari potest . Propria quidem conseientia quisque convincitur se dum vigilat , aut tomniat, cingitare ,-ac proinde ciconcludendum esse semper nobis inesse cogitandi iacultatem . At utrum id quod in nobisi vigilantibus &χ-mnia mibus cogitat , seu ianima ini arctiss.
mo etiam . somno semper cogitet , quamvisa somno excitati nullam , harum cogitatio.