장음표시 사용
201쪽
Metaph . Pars II. Caput III. 18sluntatem adduci ultimo judicio intellectus praestet . Intellectum practicum dicunt qui bonum ti malum , & quae ad praxim pertinent considerat , quemadmodum & interujecIum theoreticum vocant qui circa res mere speculativas , seu veritatem & salsi- ratem in se simpliciter spectatas versatur . Itaque dicunt voluntatem adduci ultimo
judicio intellectus practici nempe iudicis , quo lato, non potest voluntas id non exequi; hoc est , cum mens judicavit aliquid esse volendum, id vult; quod quidem verissimum est , nam judicare esse volendum& velle idem sunt . Verum responsio haec non satisfacit quaestioni , quae ut solvatur ostendi debet quid essiciat ut mens judicium ferat. Leibnitius. existimavit humanum animum
in singulis actibus eliciendis semper aliqua lassicienti ratione pereelli , moveri ac de
terminari . Quamvis autem rationis sum cientis prinei pium iam antea brelliter explicaverim , tota res tamen accuratius &susias exponenda . Itaque secundum Leib-nitianam hypothesim , Deus ab aeterno decrevit humanos quosdam animos creare , uibus incorporeas. rerum ideas, intelligeni vim , voluntatem eamque lacultatem concederet quai sese determinare possent pro varia ratiovis suffcientis indole . Deus ipse ab aeterno circumstantias. omnςs , ideas Mobjecta quae singulis animis proponi pote xant nytide cognovit , ideoque singulas rationes lassicientes in an o suturas praevidit , quae nimirum in circumstantiis illis. liberam ac indifferentem animi vim ad Pctum
202쪽
Insitutiones Philosoplicae 'ctum aliquem ita8ectere ac determinare debeant , ideoque nitida certaque cognitione praevidit actuum illorum seriem, quam qui- labet humanus animus erat iacturuς. Altera ex parte observavit Leibniti u quod in humano corpore plurimi ac infinibri fere motus ex admirabili ipsius textura, partium ordine, situ, inuique exte norum corporum motu & compage oriuntur , ira ut pro vario partium ordine , figura, situ ac varietate in certo quodam humana corpore, varii quoque diuinctique motus in illo, prodaci debeant. Igitur in quolibet corpore humano, cui certa quaedam cum aliis corporibus connexio & certa quaedam partium textura concessa fuerit, certa quaedam ac distincta motuum series erat futura ; quemadmodum autem certa ac peculiaris illa connexi ci vel dispositici infinitis modis a Deo variari poterat , ita quoque infiniti prorsus distinctiquε cor.
Oreorum motuum ordines. admitti debent. Jam vera Deus infinito& omnes. cogitationum
ordines cognovit,. qui ab infinitis humanix animis dependenter ab infiniti; rationum in ficientium ordinibuς erant futuri . simulque praevidit infinitos. motuum ordinex in infinitis humanis corporibu& saturos. dependenter ab infinitis texturae , figurae &lcia ordinibu . Ubi vera certum quemdam animum, in quo nimirum certa quaedam ao distinctae coghtallanum serie x esset futura. cum humana corpore coniungere; Voluit , ex infinitis humaniς corporibus illud unum elegit, quod ex indole texturaque suae eam
203쪽
Metaph . pars II. Caput III. 187 motuum seriem foret habiturum , quae pri mat seriei consona & accurate conveniens foret ς ac utramque simul animi corporisque substantiam coniunxit ut ex iis resultaret admirabile quoddam compositi genus, quod hominem appellamus .. Ex hac Leib- qitiani sistematis exposivione patet totum rationis susticientis principium quale a Leib-nitio intelligitur, pendere ex harmonia: prae stabilitat hypothesi , quam libertati omnino repugnare ostendimus. Et quidem in hac hypothesi ante constitutum a Deo praesent
mae ponuntur ad quemlibet statum. indifferentes Rique omnino inertes at in prae senti rerum seriε r tione sufficienti fleetun tur atque determinantur. Haec igitur ratia sum ciens pendet ex ipso rerum Ordine &dexu, non autem ex ipsa voluntate, ac proinde ratio, haec ne tisaria convenientius, quam sussciens appellanda est.. Et certe in mundo intillinctualii non. secus ac ii Mun do materiali hanc rationem lassicientem admittit Leibnitius. Porro in effectibus causisque materialibus nulla libertas fingi potest . Praeterea Mundum. sive materialem.
sive intellectualem comparant Leibnitiani horologio automato, & rem ita e X plicant.. In horologio rotarum. inducisque horarii. si tus quilibet per structuram. horologii rota. .
rumque motum determinatur,. non. mutat chorologii structura. At non repugnam inqui unt , ut structurae rotarum: indicisque motibus. aliqua. accidat mutatio R. c ausa PQdam extrinsecae .. Pari ratione serv possαgiunt ut mutationes. Hiluae in Mundo, ac
204쪽
188 Institutiones Philosophicae
eidant I hinc nullam esse dicunt necessit tem absolutam sed hypotheticam duntaxat. Verum ut horologii automati exemplo utar, manente partium ordine, nexu & indole, motus horologii est abs Iute necessarius . Porro in hypothesi Leibnitiana, Deus universum Mundi ordinem certo nexu coniunxit ita ut partes singulae ab eo quem Deus praescripsit ordine & fine nunquam aberrare possint. Itaque Mundus universus sive materialis sive intellectualis considerari poterit tanquam horologium affabre elaboratum, cujus praescriptus motus est omnino
necessarius . Haec autem comparatio non
hypotheticam duntaxat, sed absolutam saritalemque necessitatem importat. Haec ar ιgumenta vim majorem habent , si eon)un-lantur cum iis, quae de harmonia praesta-ilita diximus. His de humana libertate generatim explicatis iam sit:
Anima nisiI aυerfatur nisi sub ratione minii , nibii appetit nisi sub ratione boni,
adeoque non potes appetere malum, qua malum , n, aversari bonum, qua bonum .
Prob. Malum nihil aliud est in praesenti,quaestione nisi quod nobis displicet & m
sestiam aliquam afferre judicatur . At quandiu aliquid nobis displicet , hoc est qua diu voluntas aliquid aversatur, non potest idem placere , contradictorium enim est aliquid placere simul & displicere . similiter boni nomine hic intelligimus quod nobis
205쪽
placet & jucunditatem aliquam creare iudicatur ; ac proinde eadem ratiocinatione evidens est, idem quandiu nobis placet , seu quandiu voluntas in illud fertur, non nosse simul displicere. Ergo ut voluntas bonum velit & appetat, necesse est ut &ipsi placeat. Et quidem unusquisque proprio conscientiae testi inonio experitur se bonum appetere, malum autem aversari . Hic autem probe attendi debet praesentis quaestionis status, ne boni malique notionem perperam misceamus atque confundamus. Non enim
debemus iudicare aliquid esse bonum, quia nobis placet, nec aliquid esse malum, quia nobis displicet. Bonum, vel malum hic
confideramus duntaxat quatenus nobis apparet; ut plurimum autem erroneae sunt
boni & mali notiones : his notionibus eris roneis tribuendum est, quod homines in vi tia proclives ruant, & dum felicitatem an inxie quaerunt, infelicitatem inveniant. Rectam atque erroneam boni notionem his verbis explicat S. Augustinus lib. 34 de Civ. Dei cap. 7. Recta voluntas es bonus
amor, voluntas perversa maus umor . Amor ergo inhians Basere quod amatur, cupiditas est , id autem habens eoque fruens, laetitia ; fugiens quod ei adversatur, timores, idque si aeeiderit, fentiens, trisitia est, proinάe mala sunt isa, s maius es amor , bona , si bonus . Objic. Si mens humana nihil appetit nisi sub ratione boni, uillitque avertatur nisi sub ratione mali, libera non est, salsum cons ergo & ant. Prob. seq. Maj. Libera
206쪽
uoti est mens, si necessario determinata sit
ad unum ; sed si mens nihil appetit nisi
lub ratione boni , nihilque avertatur nisi sub ratione mali, a m necessario determinata est ad unum. Et quidem obiectum quodlibet menti exhibitum, vel ipsi tanquam bonum apparet, vel tanquam ma Ium, Vel neque bonum neque malum videtur; sed si bonum appareat, mens ne-
essario Geterminatur ad illud appetendum ,s malum videatur, illud necessario aversatur; si neutrum, est necessario indifferens. Ergo ... Re . N. seq. Mai. Ad cujus pro bationem Dut. Mai. objectum menti exhibitum vel ipsi apparet tanquam bonum, vel tanquam malam, vel nec bonum nee malum , ita ut mens possit aliud iudicium terret, C. Maj., ita ut non possit Miter iu- vicare , N. Mai. & Dist. similitet Min. Si obieetum menri bufium undique appareat ita ut aliter iudicare nequeat, necessario determinatur ad illud appetendum, D. si mens aliter judicare possit, necessario de
terminatur ad illud appetendum, N. Min. α . Itaque si objectum aliquod menti exhibeatur tanqu-m undequaque bonum, nec in potestate animae sit vel iudicὶum suum de bonitate objecti suspendere, vel malumnuic admixtum peteipere , vel idem cum Madori bono conferre, tum mens objectum Hludi necessario appetit. Sic Beati in cauo cum in Deo clarissime ac certissime vῖdeant summam persee tunem, . . summum bonum, nullum vero malum' nee maius bonum sibi reprasentare possint, Deum amore necessario prosequuntur. At objectum particul
207쪽
Metaph . pars II. Caput III. Istrre, quod nobis bonum apparet, non necessario tale iudicatur, quia vel judicium nostrum de ibi ius bonitate suspendere, vel etiam malum aliquod in eo detegere, vel majus bonum verum aut apparens nobis repraesentare possumus, ac proinde illud non necessario appetimus. Idem, proportione servata, dicendum est de objecto, quod malum nobis apparet, vel indifferens, ita: ut possimus transire a statu indifferentiae ad natum appetitionis, & ab hoc ad statum aversionis, & viceversa. Anima igitur per naturam suam determinata est ad bonum in genere appetendum & malum in genere averosandum; sed non est necessario determinata ad obiecta particularia vel prosequenda vel aversanda . E. G. Nobis offertur cibus , quem sapore gratissimum esse experti sumus ; si id tantum in cibo illo consideremus & judicio sensuum acquiescamus , illum appetimus; at si nobis in mentem Ueniat cibum illum sanitati noxium esse &ratione nostra velimus uti , illum aversa
mur. Contra medicamentum nobis exhibi tum aversamur, dum unice attendῖmus ad
illius ingratum saporem & sensuum judicio stare volumus ; sed si illius vim ad sanitatem restituendam attendamus , & rationae nostra uti velimus , idem appetimus seu
Inst. I. Voluntas est libera circa bonum& malum , ergo potest appetere malum &aversari honum . Unde Ecclesiastici cap. as legitur : Ante hominem vita mors rbonum G maum , quod placuerit dabitur illi . . . . . Resp. Dist. anti Volun-
208쪽
Ipa Institutiones philosophicaetas est libera circa bonum & malum quatenus potest appetere vel non appe ere bonum , & malum aversari vel non aversari, quae dicitur libertas contradictionis , C. quatenus potest aversari vel non aversari bonum sub ratione boni , appetere malum vel non appetere sub ratione mali , N.A. & Coni. Ita cibum sanum . ob sa porem nobis ingratum aversantes , bonum aversamur sub ratione mali ; & contra cibum sanitati noxium appetetites ob saporem nobis gratum , malum appetimus
sub ratione boni. Potest itaque idem Ob)ectum sub diverso respectu bonum & m tum videri; Ecclesiasticus autem cum dicit, bonum oe malum quod elacuerit --
ώitur Hii, loquitur de praemiis & suppliciis homini pro libertate sua bene vel male agenti propositis a Deo . Porro dum homo male agit moraliter, malum. quod sibi placet operatur; quod vero placet UΘ-Iuptatem creat, & quod voluptatem creat
nobis bonum apparet , quando in iudicio sensuum acquiescimus; ideoque qui malum operatur , . illud apprehendit sub ratione boni . - Inst. a. Qui proximam suum odio habet, vult illi malum sub ratione mali; ergo V.-luntas appetere potest malum sub ratione mali. . . . Resp. Dist. ant. vult illi malum sub ratione mali proximi , C. sub ratione mali sui seu quoad se , N. ant. & cons. Qui proximo quem odit , malum verum ,
ut morbum, vel mortem aut aliud simile contingere exoptat, malum istud non vult
proSimo, nisi lub aliqua specie boni res
209쪽
Mεtaph . Pars 1L Caput III. r' pactu Tui ipsius; illud scilicet appetit latro
quam sibi jucundum vel utile , atque ideo malum appetit sub ratione boni, ac proinde malum ut malum simpliciter non est ratio appetitionis. Inst. '. Voluntas eodem modo se haberast- bonum & malum quo intellectus ad varum & salsum, sed intellectns potest cognoscere iussum ut falsum , ergo voluntRs appetere potest malum ut malum . Resp. N. Mai. Intellectus quidem cognoscere po test salsum tanquam falsum, ut pote inrel. Vibitri per ipsitus oppositionem cum vero; sed non ideo voluntas potest appetere ma- Inm ut malum, quia malum sub ratione mali non est appetibile Et certe voluntas potest aliquo modo conferri cum inlesse. Aus quemadmodum enim assentiri non pota
sumus salso sub specie falsi , sed tantum
sub ratione veri apparentis, ira nec possumus appetere maluin sub ratione mali, sed tantum sub rat ne boni apparentis. Inst. 4. Sanae mentis homines certissime norunt virtutem & scientiam' esse verum bonum , ex quo nulla molestia sequi potest, atqui . tamen pibrique homines virtutem non sectantur , plurimi scientiam parum curant : ergo saltem aversantur bonum sub ratione honi. Ergo &e. . . . . . RespoDist. Mai. virtus moralis & scientia sunt Verum bonum , ex quo nulla molestia sequi porest priν δε & secundum veram boni
ratis notionem , C. Mai. pes accidens &secundum bonitatis notionem erroneam ,
N. Mai. Similiter Dist. Min. plerique ho .mines virtutem non sectantur , & in vir. I aeq. Metaph. I tu,
210쪽
tutis exercitio molestiam inveniunt per Recidens & perversa boni. notiose , C. M. per se & ex sincera notione boni , N. M. Quare N. Cons. Itaque ex uno aliud sequitur per se, si in priori continetur rMrio cur alterum inde sequatur . Ita ex gravi vulnere cordi inflidis per se sequitur mors ἶ nempe vulnus cordi inflictum est per se lethale. At ex uno aliud sequi dicitur per Meldens, si in priori non continetur ratio cor inde sequatur alterum, sed ratio continetur duntaxat in alio aliquo externo, non tamen necessario . Sic ex levi vulnere manui inflicta per se non sequitur mors, sequi tamen potest per accidens , si propter chirurgi abientiam nimia sanguinis copia ex dissecta vena profluxerit , S in hoc casu vulnus dicitur lethale per
Inde autem derivaxur vera boni moralis notio inconcussumque iundamentum . Verum bonum per se nunquam displicere M test, sed per accidens duutaxax & ex. er-τρυ . At contra bonum i apparens ex se molestiam trahit, per a idem autem dunt at & ex errore. placere, popest . laconflantem rerum terrenarum selicitatem at-Pς satigiarem pie & Heganter describieli, Augustinus lib. s Consea. qap. I. Quam si a te mihi subito fa m es carere suavi-ra bur nugarum , ω Φινυ amittere meae G fuerat , jam Gmissera ga dram erat o ciebris enim eas a me vara oe tu fummis suavitas rejiciebas , O intrabas pro eis omni volvtata duleiον . Qui virtutem se