장음표시 사용
211쪽
beate vivunt, sinceramque voluptatem per cipiunt , eos coniniante bona conficientia . Qui scientia ornatum habent animum &vere scientiam amanti, non aliorum inui.
uia & malitia perturbantur, sed studii laborem, malignosque invidorum hominum termones longe superat scientiae iucunditas. Verum quia rerum mundanarum cupiditas menti nostrae tenebras 'fundit, &mentita , boni imagine corda nostra seducit, en His, Deo supplicandum est , ut dis amaretquod praeeipst , s ibi nostra fixis sint corda ubi vera funt gaudia. i
212쪽
scientiam tuam augendam urilia , eum di stinctet tibi repraesentas tanquam bonum tibique utilem , & ideo illum cupis hab
re . At eontia si tibit deeurrat liber aliquis erroribus absurdisque opinionibus, plenus , ratiocinando tolligis ideoque distincte cognoscis eum esse malum, tibique inurilem, di propterea illum aversaris longeque a te remotuin cupis . In alio quolibet exemploimulquisque nosse potest proprio conscientis testimofilh voluntatem sine motivbalia quo . sese nηn determinare . maturis aliternanima sine, motivis sese non determiner ,
libera tamen manet; contraria enim motiva sibi potiest - repraesentare & actum aliquem elicere, vel ab' eo abstinere. Sed ex
lusiune haec 'magis fient manifestau Evidens autem 'iaeel motivar longe differrea ratione suffciente Lubnitiana, quae fatalem necessitatem indaceret, a qua tamen eam iliberatein Guanthr plurimi. ' ' . . Haec jo clusio, com Scholarum Thdola. gicarum docti ira probe e sensit. De gra tiae ε'meacia udisersae cino se ho rum sen ritenria -quae quid εα olimes eum ' explicata hactenus doctrina in apprime He6nveniunt . . in niversa Augustinianorum schola docet emcaciam gratiae reponefidam esse in suaviori morione &praeveniente delectatione , quae ipsam- voluntatem moraliter determinat . Tota Homistamnis schola motionem --ralem tamittit , sed ei neeessar o ad unis gendam esse in infitendit. praemotionem physicam . ΗM . rutraque scholarum sententia non sine motivis determinationem admi
213쪽
tit . Alia tandem superest opinio eorum scilicet Theologorum, qui esticaciam gratiae ii in consensu voluntatis , aut etiam in circumstantiis magis congruis ' r ponunt . Deus scilicet indiscriminatim eandem omnibus dat gratiam, quae ob voluntatis consensum fit effic x, vel etiam Deus praevi.dit circumstantias in quibus volontas co stituta ipsam gratiam reddit, efficacem . Deus autem misericorditer constituit voluntatem in iis circumstantiis , quas praevidit ita congruas ut gratia suum effectum infallibiliter sit habitura . In hac ultima opinione circumstantiarum congruitus ipsa motiva praesupponit. Hanc Rholarum doctrinam fusius explicare nostri non ςst insituti I haec pauca breviter observasse sa. tis sit . ex quibus evidens. est Conclusionem nostram non solum rationibus philosophicis, sed etiam Theologorum placitis
esse omnino consentaneam . Caeterum haee
motiva si quis appellare voluerit rati sem sussciemm , per nos Iiset , de nomine enim non aisputamus'; dummodoxamen rationem hanc suffieientem non confundat cum ratione sufficiente Leibnitia. na , quae ratio necessaria merito diei
. Objic. I, Motivum est ratio ob quam volumus aut nolumus , sed saepe volumus de nolumus sine ratione ullo , ergo etiam sine motivo. Prob, Min. Saepe ex pluribus bonis cognitis, quorum unum alteri praeserendum est, id praeserimus ac proin. de volumus , quod altero minus est , sed
tum volumus sine ratione ulu , siquidem
214쪽
minus bonum eum meliore comparatum: habet rationem mali , ideoque cum minus
bonum meliori eomparatur , illud nobiunon reprasentamus. sula ratione boni . Ergo O . Resp. N. Miria cujus. probati nem distinguo, Minus bonum meliori a reponimus quarenus habet rationem. boni , C. ut minus est attero di talo apparet , N. Si plura sint objina , quae: bona iudicemus quoad nos, singulλ appetimus , ubi vero e illis unum alteri praeserendum est illud antepodimus, Ruod nobisu melius Ularet, illudque magi appetimus. quam a ia . Nam bonum majus appetimus in gis , quam bonum minus . E. G. Si duci nobis offerantur nummi aurei , & ex iis unus eligendus sit , nobis vera constet unum esse legitimi ponderis , alterum po
deris justo minoris ; si nζhit aliust in hi
nummis consideremus, eum anteponimus ,
qui legitimi est ponderis; fieri ramen potest, ut quis alia quadam ratione Eermo tus eum praeferat , qui minoris est pom
Inst. 1. 'Cum duo uobis offeruntuν obiecta quae aeque hona iudicamus , unum anteponimus alteri , ita si ex duobus nummis aureis , inter quos nullum discrimen observamus, unum eligamus prae altero ;atqui tunc nulla est ratio volitionis . Ergo ...... Resp.In hoc casu semper inesse aliquam electionis raticinem . Et quidem I licet nulla adsit ratio intrinseca cur unum nummum alteri praeseramus , potest adesse extrinseca, ut si V. G. scias unum
his nummis fulta viri cujusdam Prae-- - clari ,
215쪽
elari, cujus memoria tibi jucunda est, vel si nulli alia occurrat ratio extrinseca eo unum nummum alteri praeseras, eum arri
pis ad quem commodius brachium extemdis, vel qui ad illam partem positus ast ad quam consuevisti brachium extendere dum aliquid manu capis , quia a consuetudine agendi fine ratione non recedimus. a Si omnia aequi pollentia videantur , ita ut electionis unius objecti nulla nobis ad- fit ratio neque intrinseca neque extrinse- ea , inde colligimus, perinde prorsus esse sve unum sive alterum eligamus, ideoque
decernimus illud eligendum quod primum nobis obvium est , & manente hoe pro posito , illud eligimus quod primum at-rentionem nostram in se rapit quacumque
Inst. a. Ibi nulla est volitionis ratio , tibi non volumus quae meliora videntur , sed quae iudicamus esse deteriora ; atqui sepe videmus meliora probamusque , &dereriora sequimur , ut ait Medea apud
Ovidium: Virio meliora proboque , deteriora feruor . Ergo ..... Resp. Dist. Mai. nulla est volitionis ratio ubi ea volumus , quae deteriora seu mala aut minus bona
judicamus iudieio ultimo , quod vulgo dicitur practuum , C. iudicio non ultimo &speculativo , N. Mai. D. M. N. C. Ultinium tedicium dicitur illud quod de voluntaris obiecto fertur immediate antequam voluntas sese determinet , & proerer quod proinde voluntas sese actu determinat s in eo judicio objectum consideratur sub ci vumstantiis specialibus , tum in se tum rem
216쪽
Metaph . Pars II. Caput III. at leorum cognitionem ita obscurat , ut quod jucundum in vitio sibi fingunt quasi in tu' .ce constituant ac vivide seu clarissime sibi repraesentent. ; quod veto boni est in virtute subobscure tantum . nou serio nou
objic. a. Si anima sese ad volendum nunquam determinat sine motivis ab intellectu propositis , voluntas non sese determinat , sed omnino determio tur ab inieblectu e falsum cons. ergo & ant. . . . Resp. Dist. seq. Mai. voluntas non sese determis nat inde pendenter ab intellectu , ta depenindenter ab intellectu , N. Nam cum volu aas sit iacultas bonum ab intellectu cognu Ium appetendi & malum ab intellectu co-3nitum aversandi , non potest haec faculto in suis operationibus seu determinationibus ab intellectu non pendere; unde spho- Iastici voluntatem appellant facultatem per se caecam , utpote quia ad intellectum , nostautem ad voluntatem pertinet videre bonum in quod volunt f sertur , & malum quod fugIt ; quamvis revera idem sit auimus simplex qui intelligit & vult. ItaqRevoluntas seipsam determinat sed dependenter intellectu ; hinc vulgo dicitur iuschalis libertatem esse radicatiter in intellectu & fον maliter in voluntate , hoc est . dicem seu initium liberi arbitrii esse uiiptellectu , complementum Vero di formam
an voluntate , quatenus voluntas ex muItis
ab intialectu propositis potesatem habet
Jost. a. Motiva illa .ab inteste tu proposi-ἀλ tacessitatem antecedentem asserunt vo-
217쪽
Iuniati , ergo volumas non erit libera . . . Resp. N. ant. Nam iudicium intellectus , quo objectnm particulare sibi repraesentat tanquam bonum vel malum liberum est illudque voluntas mutare potest aut suspendere , & ideo nulla erit necessitas absoluta quae libertatem tollit. Inst. a. Libertas animae confistit in fa- euitate sese determinandi sine motivis, at- sue etiam eontra motiva, ergo motiva li-hertatem tollunt. Resp. N. ant. quoad primam partem , & Dist. quoad 'secundam . Libertas animae consistit in facultate sese determinandi contra motiva antecedentia per alia motiva consequentia, C. sine aliis motivis, N. Itaque motiva , ut iam diximus, voluntati necessitatem minime imponunt , 'sed anima omissis prioribus motivis
alia sibi repraesentare potest pro arbitrio suo, & per ista ultima sese determinare ad
agendum vel non agendum , quatenus nimirum aliquid sibi tanquam bonum vel tanquam malum repraesentat , ideoque ad committe das actiones honestas & ad turpes omittendas sese potest determinare , Prout cognoverit illas esse & per se &9uoad se honas , has vero malas . Itaque id appetimus quod nobis repraesentamus tanquam bonum quoad nos , & id aversa mur quod nobis repraesentamus tanquam malum quoad nos , dummodo in hac repraesentatione acquiescamus ; si repraesent tio illa sit cohiuia , habemus testem sacvltaris appetiri e sensitivae ; si distineta sit , habemus legem facultatis appetitiva rati
218쪽
Humana mens in suis υHitionibus as
nolitionibus libera o . Prob. I. Anima ad volendum & nolem dum semetipsam determinat vi propria seu per principium activum . Et quidem dum anima aliquid appetit volendo , id sivi repraesentat tanquam bonum ; dum aliquid
aversatur nolendo, id sibi exhibet tanquanimalum , estque repraesentatio boni motiisvmn volitionis , δι representatio mali motivum nolitionis ; motiva autem animam inon necessitant ad volendum vel nolendum. 'Et certe experientia manifestum est & ex Conclusione praecedenti, ad motiva animum attendere posse vel non attendere , motivo acquiescere vel aliud quaerere & sibi repraesentare , ideoque volitionem aut noliationem omittere veI mutare prout sibi visum fuerit . Habet ergo anima facultatem
sese determinandi in suis volitionibus cnolitionibus, ideoque libera est. Prob. a. Experimento intimoque sensu in nobis existere novimus persectam illani libertatem , qua nempe voluntas obiectu rei aliquod sibi propositum eligere potius quam respuere possit . Etenim nostrum quilibet si voluntatis indolem ejusque vires consideret , perspicuo sane ac vivido sensu percipiet se plane liberum esse , suaeque deter minationis dominum . sensus hujus intimi restem appellemus puerulum aliquem a Pa Dotibus reprehensum quod mendacium pro-
219쪽
tulerit , is sane in aliqua necessitate excusationem non quaeret, neque in proferendo mendacio se liberum non suisse reponet . Contra autem si morbo oppressus puniatur quod studio operam non dederit, id se facere non potuisse vehementer dolebit , atque castigationem injustam & crudelem esse Conqueretur . Unde autem responsonis dia versitas in puerulo qui . de libertatis quaestione nihil unquam audivit i In primo casu sese liberum omnino , in altero autem vi morbi coactum sentiebat.
Ex hac ipsa libertatis idea intimaque
persuasione hominum mentibus infixa veluat ex sonte dimanat tμm divinarum , tum humanarum legum aequitas & vis obligan-Mi . Et quidem nisi in omnibus ea libertaris species & arbitrii vis existeret , quae
Necessitatem omnem excludat, prorsus iniquum suisset determinatos quosdam actus ipsis praescribere , & longe iniquius pinnas ab iis exigere , qui actus illos elicere neglexissent . Ille nimirum qui Iegem violas set , facile aut homini aut Deo vindici re- Ponere profecto posset se actum illum non libere sed necessario perpetraue . Illud autem immane tyrannidis ac iniustitiae genus in legislatoribus , praesertim vero in optimo , aequissimo, amantissimo , sapientissimoque Deo sne summo scelere fingi non potest . Ex hac intima libertatis persuasione
oritur in nobis conscientia, qua ne e assimonemur de bono vel malo opere . di quis
ex lapide casu sortuito decidente ictum exinceperit , hunc sibi ictum non imputat ; at
s alium quemlibet actum ipse elegerit, suadi
220쪽
Metapb . Pars II. Caput III. et os electionis conscius vel sibi gratulat ut , vel
poenitentia ac dolore. cruciatur, prout actus ille bonus est aut malus . Praeterea nulla foret virtuti laus , nullum vitio dedecus , dempta libertate .; si enim voluntas ad virtutem aut vitium cogatur , iam in viri
tis aut vitii exercitio nulla voluntati pars tribuenda est , ac proinde laus nulla, Uitu feratio nulla , non secus. ac dementibus &aribundis hominibus libertate carentibus
nihil potest mali vel boni imputari .
Objic. I. Animae libertas nec experientia, nec ratione probari potest. Ergo .... Prob. I pars anteced. Libertas animae per experientiam deducitur ex sensu intimo ,
quo unusquisque suae libertatis shq conscius est , cum agit ; sed nulla inde libertatis probatio colligi potest . Et quidem si inti. mo sensu unusquisque conscius sibi esset suae
bibertatis , nemo eorum qui ad hoc conscientiae testimonium attendunt , dubitare
posset de libertate sua ; sed plurimi, post-cuam illud conscientiae testimonium consuluerunt , non solum de libertate sua dubitarunt , verum etiam docuerunt hominem non esse liberum; ergo &c. Et certe quam do agimus , conscii quidem nobis sumus nos sponte ac libenter agere , minime vero sentimus in nobis potentiam non agendi , sine qua libertas esse non potest . . . . . .
Resp. N. Ant. cuius probationem Dist. Nemo eorum qui ad conscientiae suae testimonium attendunt dubitare posset de libe late sua , si praejudiciis & erroribus nonaesiperetur, C. secus, N. Multi docuerunt