Institutiones philosophicæ ad studia theologica potissimum accommodatæ, auctore ... Fr.co Jacquier .. Metaphysica

71쪽

Mn ph . Pars 'I. Caput IV s7dit, nullum ens existere incipit quod antea non extiterit , ae proinde ens simplex ex composito oriri non potest . Similiter ex ente simplici ens simplex oriri nequit ;etenim ens simplex caret partibus ideoque

est indivisibile , ac proinde nihil ab eo s- parari potest , quod extra ipsum existere

possit . Cum igitur ens. simplex neque ex alio ente composito oriri possit , neque e iam ex ente simplici , ens simplex vel est necessarium & existentiae suae rationem habet in se ipso, vel est contingens , & eam habet in ente necessario . Pari ratione evi. dens est entia simplicia contingentia produci ex nihilo; etenim ortum haberent vel ex ente simplici vel ex ente composito , utrumque autem 1 lsum esse demonstravi. mus 3 superest ergo ut producantur ex ni

hilo.

VI. Ortus inflantaneus est qui non fit in tempore , instans vero dicitur quod praete rati , praesentis & futuri expers s nimirum

partes temporis dividuntur in praeteritas , praesentes & suturas. Quemadmodum it que punctum mathematicum in alia minora puncta dividi non potest , ipsamque i

neam non constituit sed terminat , similiter instans in alia temptis Ia dividi nequit , neque temporis partem constituit , sed terminum denotat a quo tempus incipit, & in quo desinit . Hae posita definitione, evidens est ortum entis simplicis esse inflantaneum . Etenim ens simpIex omni prorsus parte caret , ac proinde in ortuentis simplicis distinguere non licet plura , quae sibi invicem succedant ; sed dum exi-

c 1 stere

72쪽

stere incipit , totum. simuli existerem debet' ,. ideoque entis simp ficis ortus non, fit in tempore , sed est instantaneus. Simili ratione si ens simplex intereat in itistanti anni hi latur etenim eum indivisibile sit . fieri non. potest, ut existere desinat ω ejus pars: aliqua existat :' quare si intereat annihila

tun & quidem ii instanti , . cum non: nisi totum desinerae possit

I. Initum seu Iimit,Ami vulgo definitur id , quo majus- concipii potest ; distinetam entis finiti notionem explicabimus Qucdlibet ens finitum variis mutationibus, obnoxium' esses potest ; in eo enim concipere licet: modos plurimos qui, adesse &abesse possunt Verum quia modi taliqui aliis iunn contrarii, evidens est modos illos omnes simul' esse non posse, ac proinde enS, finitum. status omnes possibiles simul haberere nequit, sed successive ; ita E. G. lapis calidus esse potest aut frigidus, sed cali csus & frigidus simul l esse' nequit . Igiturens finitum definire possumus, in quo omniae: simul esse nequeunt , quae eidemi actu in esse possunt ; & contraria ratione' ens infinitum potest definiri, in quo sunς omnia , quin' eidem actu ininoe possisnt. II. Cum in ente infinito simul sint omnia , quae' inesse possvnr, nulla in eo actinmutabilia sunto Pet mtitabilia intelligimus

ea, quae actu mutantur ; non enim: repugnac

73쪽

gnat ea inesse quae in se mutabilia sunt . Hinc colligitur enti infinixo nullos inesse modo ; modi enim. actu murabiles sunt ;quicquid igitur enti thiuto inest id pertinet ad attributa essenti hia, aut si quid in-sr quod ad modos pertinere videatur , is instat attributi inest o Si ρliquid ita se habeat ut it Iius oppositum enti infinito simpliciter & absolute non repugnet, illud tamen actu inesse repugnet , id instar attributi inest , quamvis as modos pertinere Videatur et ita V. G- Deus libere Mundum

creavit , ideoque absolute Deo non repugnavit d retum de Mundo non condendo is Quoniam tamen Deus libertate usus potius existimavit Mundum condere , quδm nota condere , contrarium decretum i* Deo numquam fuit oIII. Haec ratia quorum oppositu irr ab late nota repugnat, quamvis acta inesse non possint , modos apparenter appellabimus o Tales, modi non absolute sed hypotheticerantum sunt necessarii o Etenim eorum op positum enti infinito absolute nota repugnar se ergo nota sunt absolute necessarii x quoniam x meta eqs actu existere repugnat nypothprice, ideo hypoth tice taurum sun cnecessarii, E. Go Decrerum de Munda condendo & non condendo simul in Deo dirinequit qui tamen decretum de mundo nota condendς essentiae divinae non repugnatabistute , decrerum de Mundo cundendo nota est absolute necessarium . Impossibile

aurem est ut in uteo simuI sit . dςcretum

de Mundo: condendo & δε eodem non con

74쪽

potest , decretum suum nunquam mutare

potuit' ;i igitur decretum de Mundo condendo. necessurium est in Deo ; sed hypotheticam duntaxar necessitatem habet. Huius distinctionix usus maximus esse potest in Theologia naturali . IU. Ex ipsa mutabilitate veI mutatione actuali veram finiti notionem colligi evidens est. At Ii ens limitatum ut vulgo fit, definiatur quod habet limites, vel finitum quod las et fines, te omnino nugari

est. Caeterum pater in praecedentibus semmonem esse de rate infinito reali, non ai

rem de infinito Mathematico . Infinitum dise uni mathematici id, cujus nulli assignari possunt limites ultra quos augeri non porust. Ita lineam in itinnitum producendam

sumimus tanquam ens, erque existentiam non repugnare ponimus: talem lineam voeamus in unitam. At magnitudinem quam dam infinitam intrinsece repugnare & comtradictionem involvere manifestum est. Et quidem numerus Omnis ac multitudo , qua cumque illae fuerit , ex unitatibus simu conjunctis & multiplicatis exoritur 9 nume, rus autem ae multitudo quaelibet novis unitatibus augeri posse, concipitur, & nuit, prorsus multitudo effugi potest cui num rus alius, unitates ahiae aut alia multitudo adiungi non possint, ac proinde numerus ipse additionibus possibilibus carere non poterit, nec proinde erit vere infinitus. Quae is

cumqua vero de numero aut mutritudine

dicta sunt, alio quolibet magnitudinis genere 'latelligi facile possune. Quamvis autem impossibye sit infinitum mathematia

75쪽

-raps . Pars I. Caput IV. εχ cum abs tum , quod scilicet ultra datos limites augeri non possit, existit .tamen i finitum mathematicum νelativum nempe in magnitudine qualibet finita concipi pose sunt partes numero infinitae; sed infinitum illud mathematicum ad Metaphysicam non pertinet is

I. nominae intelligitur ens illud , quod ad alterius exissentiam , VAproductionem confert, & ad ipsum prodisecendum requiritur . Vicissim essecti nom, ne ens illud intelligi debet, quod aliqua ratione a causa pendet atque ab illa pr ducitur. Itaque effectus omni& a propria causa distingui ipsaque posterior esse debet ἀHinc veteres Ecclesiae Patres ubi de divini sloquebantur, Paetrem non ea am sed primis eipium Filii appellarunt, quod nimirum Filius ipso Patre posterior esse nsa possit, nec ab illo in substantia sive natura dissim. ga tur , sed ipsi coaeternus atque consubstam. tialis sit. Aliquando tamen Graeci Patressi usae nomen ampliori quodam sensu usurparunt, Patremque Filii Eausam vocarunt , sed Filium Patri consubstantialem esse consetra Arianos defenderunt. Itaque quamvis principium & causa aliquando contundi so- .leant, tamen latius patet principii nomen Prineipium satis apte deisitur iis unde alia

quid est , ac proinde omnis causa est pri ipidini, se4 .aum vicevena. uino in desi

76쪽

6s Institutiones Phil osophicae nitione causae adjungitur eam conferre' noe alterius entis existentiam , nam ut jam cir Ximus, Pater aeternus, est perlona duti iactaa. Filio, sed noni est alterius. naturae et zTheologiami pertiuet. II. Causa a Philosophis omnibus ita cli stingui solet ut alia quidem ocienr, aliae materialis, aliae formalis ,. alia denique δε-nali, dicatur Ens illud ,, quot virturae suae effectum producit illumque transfert a po rentiae ad actum,. efficiens causa Vocatur Quiae vero nulla creata vi ens ullum ex. n Imhilo produci potest, efficiens causa operari ,..suumquae effectum: producere nola' pote .rit , nisii subjectum aliquod sive materia reperiatur ex quae effectus ille formatur; ideoque praeter effici en rem, materialis quo que causa sive materia requiritur. Praeterea cum mareria sit natura suae prorsus indisterens ut hic potius,, quam effectus alter ex ipsa producatur, praeter mare riam ipsamflar malis insuper causae adjungit debet, quae materiam determinet ut certus aliquis distinctusque effectus, oriatur .. Insuper cum res Omnes nota temere & inco sulto es sessi finis alicuius gratiae productae fuerint, & ef sectus omnis ad finem' aliquem, dirigatur , qui vel' ae natura constitutus sit 9. Rut ab efficiente causa, sit libertate , & cognitione

praeditae suerit, eligatur , finis ipse ,r ve - scalis etiam. causia agnos ch debet. Tanuem quintum ali udi causae genus admitti potest, quod causans exemilarem- 3ppellant ,i S ea'

quidem alius a Filio, non alims, UI 1U-quuntur ,, sub liantive. Haec pauca monui 1le

satis: sit , quar: quidemi fusius; explicare acti

77쪽

III. Ex variis. illis causarum gener Iuus messiciens , finalis, & exemylaris extra elle ctum; ipsum reperiuntur , ideoque extringecie vocari: solent .. Materialis vero simulque sermalis. causa is quae ae Philosophis appellan tuz materia , & forma, effectum ipsum componunt ,. intrinsecas: ac essentiales totius par res consti tuunt ; quin etiam ab. effectu' ip'O uola intellectus operatione distingui pollunt, sic per solum intellectum. hominis sub1tantiam a corpore, & anima simul con3unciis, dissingui posse eoncipimus . Itaque cum ma taria & forma veluti intrinsecae effectus par

res spectentur se finali; autem M exemplaris causa ad emetentam, reserῖmvr i ς Id*0 2. klam efficientem causanu supi resse , quC- vere & propria effectum ipsum producari Exi his patet L ma rua prima & forma a scholasticis prolixius, disputari .. Et quidem.

materiae primae nomine, nihil aliud. vulgintelligitu , nisi materiai OmnV Urma stituta , ω ad omnes formas indererminata Porro valem materiam intelligv n uaqua posse nisi peW mentis abs ractione rω evidenFIst: . nuidquissi enim existin deler in1natum eae. vi militeς quid, formae mine intemgi debeat se ex dictis: obstar bi Messe nore potess; quemadiri. dum, nempe materia prima est subietium indeternaxnMu ad Brmam. quamliber idoneum sor rubstantialis dicitur id , qui d materiam primano ad certam' subflantiamP determinar e lem vero formam seo tum considerata iv

78쪽

di se habet in materia aliqua determinara Vel etiam aliquando est substantia; sic in homine anima rationalis firma substantialis hominis appellari potest: haec autem ira clara sunt, ut a nemine in dubium vocari possint . IV. Causa effciens in varias alias classes .istingui solet, quarum praecipuas earum que discrimina brevissime explicabimus . Effciens causa vel prima vel fecunda esse potest . Causa prima vocatur illa, quae caeteris rebus ita dat esse, ut ipsa a nullo ex11 tentiam receperit ; hinc causa prima est solus Deus. Causa vero secunda dicitur illa , quae alteri quidem dat esse , sed ipsa quoque suum esse ab alio recipit ; tales sum causae creatae . Causa proxima immedia-3a dicitur Ala, a qua effectus ipse proxime

producitur, ut filius a patre s remota Vero, vel mediata est illa-, inter quam & effe-etum ipsum insermedia quaedam causa intercedit, ut inter avum & nepotem. Causa principalis vocator illa , quae Vir

tute sua effeehum producit , ideoque ipsilanquam principio velatove, eausae effectus,

tribuitur, ut statua artifici . Insi, umentalis vero dicitur illa , quae causae principat, tanquam medium ad infrumentum. inser-Vit , ipsaque dirigente effectui producendo Conferre potest, ut icalprum serra , penicillus. Causa peν fe vocatur illa , quae naturae sua ad effectum producendum dirigitur , ut

ianis ad comburendum 9 causa vero per acqerdens censetur illa , quae prapter naturae aut operantis Latentionem effectum produγ

79쪽

Metaph . Pars I. Caput IV. 6scit , ut si venator feram iaculo interimere volens hominem occidat . Causa generalis dicitur illa , quae plures effectus inter se similes , particularis vero , quae uni eum effectum producit . Causa uniυoea est illa, quae effectum sibi similem producit, ut planta plantam aliam ; aeqvrvoca vero quae effectum fibi dissimi Iem producit , ut artis sex statuam . Causa totalis N adaeqtiata vocatur illa , quae solitarie accepta int grum totumque effectum producit , ut si currus ab uno equo , pondus ab unico homine moveatur . Partialis vero vel ina inquata dicitur, si in producendo effectus cum altera causa coniungatur ; ideoque effectus ab utraque causa simul operante oritur, ut si pondus idem a duobus hominibus seratur. V. Denique efffectrix vel emesens causa respectu alicujus effectus, aut vere inciens aut occasionalis solum censeri debet. Erueiens veraque effectus causa dicitur , si ad effectum ipsum producendum natura sua dirigatur, ipsumque virtute sua producat occasionatis autem vocatur illa, quae licet effectum ipsum minime prodistat , essicientem tamen causam excitat , illamque ad operandum impellit ; ideoque occasionem ipsi praebet , ut suam Virtutem exerat , &effectum producat, qui . sublata huiusmodi

Degasone ,. minime produceretur . Ad haec ipsa causarum occasionalium genera revocantur conditiones illae, quae necessario requiruntur ut eficiens causa Vim suam exerirat & effectum producat ; ita ignis comburere , novum se ignem producere uoup0terit , rusi lignum adanoveat .. Itaque

80쪽

qui lignum igni admoverit , occasionalis combustionis cauia Vocabitur , atque ignis proximitas d icitur. conaeitis sne qua non . Neque praetermittendae sunt caedae illae ,

quae non physice Vereque effectum virtute sua. producunt, sed moraliter tum , ideo. que morales causae vocantur Ita que homicid um imperat aud consulit , moralis homicidi, causae vocabitur unde si lege ipsae morumque regulie spectentur , eadem prorsus, in hoc imperio consilloque gravita; reperitur a s. vere physiceque hominem petimeret . Verum morales cauta quae eiusmodh ratione effectum producunt, eognitione & libertate praedirae esse debent; ali qui si necessariae illae serent neque mo-xales causae vocari, neque actus ille morali bonitate vel pravitate doniri posset. Liberae autem causae dicuntur illa ,. quae ita operantu C, ut etiam non operari possint , positisque omnibus , quae ad effictum ipsu improducendum necessariae sunt adhuc indifferentes sint ut effectum ipsum producant, sive ab illo deflectant ; atque ubi liberoe eonsultoque actum. ipsum inceperint, illum

abrumpere & in oppositum actum. sese convertere possint. Necessariae Vero causae voeantur illae, quae ita operantur,i actumquae

suum producunt , ut ab illo abstinere aliterque operari nm possint i sic igni ε ne

cessario, calorem producit - Sed breviter tantum attingsmus , accurate. enim o

flententur ubῖ de humana mi unrate , ejus quo libero arbitrio, differendum erit. VI In aestimandis effemus physicis receptum vulgo est principium 2 Edfectus ix