장음표시 사용
141쪽
ronymum Cardanum , nec ipse i Platonem Plutarchus eximit; iurine, an injuria, non decido. It ita sentirent, & passiones arboribus tribue rent, suadebant similia: quod plantae res aIias amorta, alias odio pro Raquerentur , neC non ad inVicem ami Citia S, Oc inimicitias eXercerent. Sic scimus hederam ad Vicinas arboreS adrepere , C1Sque amico com
plexu stringere: Vitem eXadVerso ita ab Ndera refugere , ut juxta plantari nolit. Eadem Vitis implacabili odio non modo hederam, sed & corylum, brassicam , & laurum prosequitur. Unde Androcides praesens temulentiae propulsiandae remedium ex hisce quatuor plantis confecisse dicitur a Theophrasto. Quam perpetuas invicem constervent inimicitias geminae hae plantae, ex eo etiam eruitur, quod, si , dum coquitur brasca, vel modicum quid Vini affundatur , illa nec probe coquator, nec ipsitus color sibi amplius constet. Si hoc eXperimento non convincimur, iubent nos intueri quercum , quae reserente Dioscoride, ade6 non fert nucem juglandem , ut juxta illam consita tabescat: cui tam ingens cum olea dissensus, ut altera in alterius scrobem depacta emoriatur, quemadmodum glandes commestis capitis dolorem provocant , ita oleum ex olivis CXpressum eundem fugat. Exhibent nobis arundinem,& cicutam, quae adeo sibi inVicem adversiantur , ut una alteram interimat, si quidem parit filix, quam paulo uberior arundo Circumdat. Vicissim evanescit arundo, quam multa filix in orbem cingit. Quin fama, si non fabula est, radicem talicis contusam arundinea sipicula corpori infixa eiicere , & si filice, vomeri imposita aretur campus, nullam in eo
Ut item haec , & similia disicordiam, ita alia plurima amicitiam colunt, uti oliVa, & myrtus; oliva, & ficus; ulmus, & ficus , juxta illud Juvenalis Satyr. 8. Stratin humi palmes iiduas desiderat ulmos. Congruunt cum istis apprime, quae de amore singulari scribuntur, quo Vitis prosequitur oliVam , oliva, & malus punica myrtum ; quo allium depereunt roste , & prope id haud paulo odoratiores evadunt. Palmae
adeo se mutuo amant, ac quaerunt, Ut simul ac ramUS Unius ramum alterius Contingit, Una mox alteri se implicet, nec una sine altera fructum
procreet. Quis nescit, plantas quasdam dici pudicas, quas memorat SC aliger CXercit. IXI. n. a X., quae appropinquante homine, Vel animali ramos constringunt; recedentibus pandunt ξ quis fidem negabit Diodoro asserenti arborem aglaophitim noctilucam, quae prehendere conantem repugit, verita contactum prae metu incommodi i hae ipsae tamen
multum discrepant ab illa alia herba, quae impatiens appellatur, quia
142쪽
An , cles quales dentur passiones in plantist. Ir 7
propinquantibus digitis siliquas contrahit, nec est tentandum mutare velle utiquas in folia; tangi enim impatiens eam mutationem non admittit. De herba viva notant, quod, si quis apprehendere attentaverit. eandem se sub tenues ramusculos condere , & quasi fuga subducere. Similia tradunt de herba minosia , aliisque similibus, qui arcana naturae
Imo nec opus est exempla ista in medium asserre, ut passiones plantis vindicentur, ulteriori nos examinis labore stipersedimus , ubi ex Plinio, Columella, Theophrasto, Cardano, aliisque Potamicis intellexerimus, in quibusdam plantis, ut in quercu, robore, siliquis, palmis, ac
cyparissis dirumque sexum reperiri,ubi audiverimu S communi voce her-ham tabaci, aliam marem , aliam foeminam appellari. Passim conjugium vitis cum ulmo rei rusticae scriptores celebrant, quibus ulmus mas est, & vitis foemina , ex quo conjugio feracissima uVarum, ac vini so-holes enascitur. Denique totum negotium Confectum Volunt hoc ratiocinio, in plantis perinde, ac animalibus adest caro , medulla, nervi, Venae, oculi, cor; nervi pleni sint spiritibus, Venae sicco, ac sanguine. Ubi cortex totus per circuitum secatur, arbor omni S arescit eodem plane modo, quo animalium, ita & plantarum nutritio, ac augimentatio peragitur. Sicut enim animalia ciblam per os in stomachum traijciunt, ac chylum per ductum thoraci cum in reliquum corpus dispensiant, ita
plantae alimentum per radices, velut per OS, eX terra in truncum tanquam In Ventrem accipiunt, ac postea in ramos, caeterasque partes porosas distribuunt, donec in singulis in propriam eonvertatur substantiam. Nec desint, qui cum clarimmo Domino P erraui, Malpigio, Mariolte , &aliis eximiis naturae scrutatoribus existiment, siccum nutritium in plantis non secus, ac Languinem in animalibus perpetuo circulari, & ex radicibus in truncum & ramos ascendere, & ex his rursum in radices relabi. Secundum exteriorem quoque partium configurationem plantae sat multae absoluti animalis speciem referunt; ita ut Κircheru S asserat, se orchides apii Ormes, ac musiciformes Romae vidisse, quae non modo figuram,
sed& nomen commune cum apibus, & muscis habeant, quid igitur deest, ut plantis sensibilia pathemata denegemus Z quid deest, ut formidemus dicere, easdem prosperis rebus laetari, tristari adVersis, m C
rore contabescere; cum alias quoque vitibus lachrymas tribuamus ξ
143쪽
N Olim ego insta bruta passiones diffundendas existimes 1 Aristoteli Augustino , aliisque sanioris Philosophiae Sectatoribus adhaereo 'non huic Iignatorum sententiae. Horum primUS lib. 3. de anima. cap. 1 et 'tex. 66. diserte pronuntiat, plantae nullum habent sensium. Et lib. a. de anima cap. eXpli CanS animae potentias teX. 27. plantis, inquit , si lainest vegetativa. Hipponensis Vero Praesul lib. de quantitate animae cap. cum Sarcasimo reijcit contrarium : Non es audienda, ne cis quae impietis , rusticana plane, magisque lignea, quam mi imae arbores, quum patrocinium praebent, qua dolere vitem, quando uva docerpitur , atque audire credit ἰ de quo errore sacrilego alim es dicem di siem, sicilicet libro de morbiS Manichaeorum, qui hanc fatuitatem a Miniserunt. Si prodesset deliram hanc sectam colere, & arrideret reve rentiae ossicium ligneis istis hominibus exhibere, ratione sic tueri posset nostra assertio. Si plantis affectus quidam inessent, aliquo illos , eoque sufficienti judicio proderent: eXhiberent nempe aliquod signum doloris cum securis ictum eXcipiunt, se V. g. contrahendo, ut animalia etiam imperfectissima, puta, ostrear, sipongiae, cochleae , aliaque conchylia assolent; quae, sit quid asiperi ipsiS impingitur , protinus sese contrahunt, & ingrata refugiunt: explicantur autem, si quid humidi, & grati accidat. At quis Linquam in plantis talem motum observavit Θ nimirum terrestria nimis sunt , ac densia plantarum organa , ac proinde inepta corpora ad tam nobiles operationeS eliciendas. Ipsorum siensium exaternorum organa, etiam tactius solum temperamentum subtilius b& magis delicatum exigunt; quanto magis interior cognitio , & appetitio persectiorem nervorum , 5 tUnicarum structuram requiret ΘΡraeterea Verus assectus praeVio sensi elicitus potest diuturna assuefactione etiam in ipsis animalibus mites ere, aut prorsius deponi. Cum enim sensus internus, & appetitus illi subjunctus non sint facultates usqnequaque determinatae, poterunt accessu habitos inflecti ; hinc bruta aIioquin ferocillima cicurantur, fateturque Scaliger se lupum vidisse inter oves cicurem, ac leporem inter CaneS Venaticos aluisse. Quam, autem vereor, ut tu mihi plantaS etiam post longissimam indaginem invenias, quae radicata siua deponant odia, aut in suis frigescant amor
bus. Carent igitur hujusmodi substantiae assectibus sensibilibus, den
144쪽
Que ut cum Philosopho lib. s. de generat. animal. cap. I. discurramus, si1ccum rito inserimus: Ubi sensius Viget, etiam stomnus,& vigilia locum habet; & quo vigilia est major , eo etiam . persectior erit vita , & siensius;
unde infantes recens nati omnium maXime somno dediti esse solent. Quia , cum intra maternUm Uterum totum tempus dormiendo consita mant, constetudine contracta, Vigilandi quasi nescii, sentire , ac vive re quasi dormiendo Videntur. At, Ut opinor , non Voles plantas dormire , neqcie vigilare ; cum nullus somnus siti inexpergiscibilis. Igitur nonnisi inepti in plantis fingitur appetitus, & motus illius, qui virtu
Nec adeo multum Valent phoenomena: quae priori loco contra rem
nostram animo parum philosophanti Videbantur. Sic igitur habe. Quamvis forth non omnia, quae de his plantis circumferuntur, fabulis sint accensenda; cum improbabile omnino sit, tam omnibu8 antiquis naturam harum plantarum fuisse incompertam , quam parum prudenter
factum, tot cornicum, seu recentiorum oculatorum testium oculos velle configere: nihilominus ubi in aliquibus plantis tam mirandi pudicitiae, impatientiae, minarum , aliique effectus recensentur , dici potest, eas non esse plantas sola anima vegetante instructas , sed plant-a imalia, &arbores sentientes juxta Nemesij appellationem ; hoc est, Vera animalia plantis quibusvis nobiliora. Forte etiam sola transipiratio tangentis ho minis hujusmodi virgineis, & delicatis plantis nociva est ; cum ex aliis
arbustis eluce stat, eadem solo animalium halitu emarcescere. Quae de diversiitate siexus, & conjugio vitis, & ulmi fuerunt allata. risum potius , quhm resiponsionem merentur, suntque anilibus fabulis accensenda. Omnis nempe similitudo , proportioque, qua nomen sexus sortiuntur, vel consistit in hoc, qUOd quaSilam arbores rCperire sit, quae quidem fructum serunt, aliae autem non ferunt, ferentes t meo adjuvant ad fructum maturandum. Vel ex hoc in aliqua specie una dicitur mas, quod superiora illius sint majora, robustiora, & efficacioris ferh virtutis ad medendum; femella autem illa , cujus partes supCriores sunt minores. Exaugmentatione , & nutritione animalium adducta non plus eVincitur , quam analogiam quandam intercedere; nunquam tamen plantae elementi elaboratione periactionem animalium asse quentur. Imitatur enim natura prudentem patremfamiliaS non modρ in a endis membris diversis ejusdem animalis , ut sapienti 1sme advertit Aristoteles; verum etiam in nutriendis diVersis. viventium sipeciebus. Omadmodum enim cura rei familiaris hoc exigit, ut Cibus optimus
disse ensetur liberis , deterior detur servis, vilissimus proijciatur sociis
145쪽
animalibus; ita speeiebus viventium praestantioribus praestantiorem vuctum tribuit natura, minus praestantibus crassiorem, naturae tamen, &strii suae consentaneum. Denique ex eo , quod aliquae plantae animalis speciem praeseserant. nequaquam conficitur, quod passionibus proprie , & non metaphoricε dictis uni obnoxiae. Sit, quod anthirrinum caput hominis, napelli flos mortui cranium, mandragora figuram hominis praeseserat: an inde diacemus , plantarum aliquas esse homines t sic sane, Volupe si esset, cum veteribus AEgyptiis parem furorem furere , quibus ut canit Juvenalis rPorrum, se cepe nefas violare, ac frangere morseu. Quod numen aliquod illis inesse crederent, insania gentis vecordissimae merito sarcasimis , & cachinnis irridenda. Aliud itaque est: animalis speciem praeseferre, & aliud Vere esse animal, & proprias illius propensiones sentire. Prius admitto, quibusdam animalibuS Competere: nego ulli competere posterius; alias etiam Zeuxis uvae, & picius Apellis equus, ad quarum primas decerpendas aVolarunt aviculae, huic vero praetereuntes equi adhinnierunt, non mera simulacra, sed veris formis praedita essent.
An bruta sint obnoxia pastionibus p
JAm quod ad bestias attinet, an nimirum illae capaces sint similium alaterationum, quae a nobis passiones nuncupantur; sciendum, Stoicos cum recentioribus Atomistis arbitratos fuisse , bestias pallionum capaces non esse. Confundebant nimirum antiqui pathemata cum Vitiis , volebantque omnes motus partis inferioris criminosos esse; unde non male inferre poterant bruta omnibus affectibus siensium carere, eo quod omni libertatis umbra destituta, nec condemnari ob aliqua Vitia, nec laudari ob virtutum decora possent. Dicebant, bruta animantia
solo instinctu duci, qui aberrare non potest ; &si quandoque debitam
in suis actionibus mensiuram excedant, id non accidere eX eorum bene placito, sed ordinatione supremae Providentiae, quae his tortoribus uti tur tum ad hominum scelera punienda , tum ad tristiores casis praesagiendos. Quare illis iaculis animalium motus omnibus populiS erant futurorum nuncij, statueruntque eX aVium Volatu , ex victimarum intestinis caesi voluntatem, & venturorum secreta cognoscere. Nitiantur
146쪽
An , ob quales dentur passiones in piantis. Ist
haec testimonio ipsius Senecae lib. I. de ira cap. & . pronunεiantis. Dieendum est feras ira carere , se omnia praeter hominem. a m sit inimica rationi , nmquam tamen nascitur, nisi ubi rationi. em est. Impetus habent fera, rabiem, feritatem, incursum, Damquidem non, magὸs, luxuriam. Et in quasdam voluptates in semperantiores homine Iuut. Abn'quod credas isti, Non aper irasci meminis , non Mere cursu Cerva, armentis incurrere fortibus ursi
Dasei dicit, incitari , impingi. D Vissi quidem non mae s sciunt , quam lenoscere. Multa animalia humanis affectibin carent: habene autem similes illis quosdam impulseu . Alioquin, in laris essetis amicitia , , simult- : si disen o , se concordia,
quorum aliqua in tanta quoque exsant vestigia. Caeterum humano rum pectorum prostria bonn, malaque sunt sec.
Verum licet bruta a Vitiis eximantur, gaudeantque natura innocenti ; nihilominus tamen non sunt insiensibilia, sed capacia tum veri do loris , & delectationis ; tum desiderii, & metus. Edic sodest an non
hoc arguitur ex naturali instinctu, quo bruto condolemus aegrotanti, aut innocenter percusso sane non crediderim Cartesianos, ante qu somnes Ethici affectus in rationales , & irrationales diviserunt, adeo omnem sensium exuisse erga suos catellos, si forte discerperentur, aut
in flammas conijcerentur ; quidquid interim anima in glandula pineali
iudicaret, canes esse meras machinas indignas commiseratione. Certe nemini liueusque incidit, ut calamo fracto condoleret, aut ligno inflammas projecto. Et cur homines censes Vere dolere, & delectari Zan qUia praebent indicia harum propensionum Z sed nec haec indicia in brutis desiiderantur. Dices , homines ita testari r at praeterquamqu6d communis persuasito doceat, bruta dolere , & delectari , etiam ipse hestiae testantur per gemitum suum dolorem. Ais, hominem h
here experimentalem notitiam , non Vero bruta. Sed unde hoc tibi innotuit, nisi ex signis exterioribuS, quae aeque in animantibus ratione destitutis deprehenduntur Z repetes, h8mines Verbis posse explicare siuas assectiones. Esto : nam & bruta saltem per naturales Voces easdem
significant. Deinde quomodo probas , abstrahendo a Divina fidei revelatione, infantes dolere, delectari , desiderare, amare , timere &c. an ex vocibus articulatis Θ at has formare ne siciunt. An ex gemitibus, aliisque signis naturalibus 8 at haec etiam in brutis audies. Ex quibus iudico, evidenter concludi posse, Vel etiam in brutis haec signa sussicea re ad passiones ibi adstruendas , Vel neque in infantibus sufficere: cem R. a seo,
147쪽
seo , ineptissime defendi , naturam brutis concessisse saeuitatem ad si nadoloris , & omnem dolendi facultatom ademisse. Et mirandum sane esset, 1 cane herum tam animos E defendi, si omni sensibili motu destitatueretur; h tympanorum & tubarum strepitu, imo ab infli his vulneribus animari equum ad pugnam, si aliud praeter sip irituum agitationem nihil interveniret. Plura istis addere nolebam; sed inexsipectato memoriae incidit taurorum astutia, quam fortitudini adjungunt, ubi in circo
aperto non minori calore pugnant pro obtinenda gloria, quam Principes pro regni S acquirendis. Occurrit praeterea leones assultibus si is non tam expetere Vindictam, qU,m honorem Ubi enim adversiarium ad pedes prostratum intuentur, mOX iram deponunt; quasi arma ad aliud non arripuissent, quam ad eXcellentiam stam protegendam; hac conservata libenter Vitam condonant, qui Victoriae palmam concesserunt. Denique non minus Zelotypia, quam amore aduruntur: susipiciunt aeque fidelitatem , ac vagam libidinem puniunt, & occisorum Languine maculam pluunt; ita ut dubitari non possit in bestiis sequε, ac in hominibus
nigram passionum cohortem castra metari.
Imo non miniis bruta , quam homines sua sibi invicem sensia, desideria, passiones, &assectus per VOceS Communicant. Sic aviculae si opipitu se fame laborare parentibus indicant: sic Viso accipitre conclamant, & hunc suum ingeminando clamorem aliae alias solliciti convocant; sic
gallina invento inter quis uilias piso suos conVocat pipiones; quodque
magis mirum, alio clamore utitur, cum eo S e Vocat ad pastum, alio,
cum visa milvi umbra illos jubet capessere fugam. Memorabile est illud vindictae genus, quod Coloniae accidisse refert B Albertus Magnus lib. 8. de animalibus cap. a. passer hirundinis nidum occupa Verat , Cui expellendo cum hirundo sie imparem Vidisset, lugubri stridore convocat socias, multa apud illas de injuria sibi a passere illata proferens , atque
ad eam ulcis endam querulis vociferationibus excitat. Et vero id suis hisce lamentis apud sietas est consecuta , ut omnes illico ad colligendum lutum se accinxerint, illudque rostro praeserentes simul facto impetu ad nidum concurrerint, ejuSque ostium ea celeritate obstruxerint, ut importuno hospiti, inque rem alienam involanti nullus patuerit effugii locus , sed in cavea emoriendum fuerit; cum interim hirundines suo
trinsatia lessum accinerent, vel victo insultarent. Res adeo manifesta est, ut multi non parum docti non solum signa naturaliter indicantia molestum, & jucundum, sed facultatem quoque sermocinandi, & colloquendi brutis inesse contenderint. Sic Malch: Porphyrius seribit naturan omnibus animantibus, quibus sensium dc memoriam concessit, de sermo
148쪽
on , st quales dentur passi nes in plantis. Ig 3
ne ovoque tam interno , qutin externo prosipexisse , adiungitque Apollonium Tyanetam, Melampum, Thyresiam, & Thaletem brutorum sermones dijudicasse, ac intellexisse. Quod autem non perinde & nos illorum assequamur idiomata, dicunt noVum non esse, Cum plurium etiam nationum linguas non calleamUS. In eandem opinionem consentit Plato; nec suo tempore defuisse tradit Praesul Hipponensis, qui gloriati fuerint , se gallorum cantum, ululatum luporum, barritum Elephantorum, ca num haubatUm, ranarUm CoaXatum, cygnorum drensiatum&c. intellio ere. De Salomone diserte pronunciant, eum post infusiam divinitus ientiam , & a somno experrectum aVium cantuS, latratUS canum, Caeterasque animalium Voces intime Cogno Visse. . Nolim ego magnopere litem de vocabulo moVere, an Vociferationes istae brutorum ad sermonem proprie dictum sint revocandae ; cum forte ad sermonem pro ildictum praerequiratur in loquente cognitio distinctiva, & comparativa signi cum re significata, quod animastica brutis denegat : hoc tame videtur omnino necessaritim fuisse , ut natura brutis tribueret signa de se stignificantia molestum , ac jucundum , tanquam media ad illorum felicitatem au primi necessaria. Cum enim tota beatitudo illorum in hoc conssistat , ut bene sentiant , & omnes internae affectio
nes illorum eo tendant, ac ordinentur , Ut Vitam consterVent fugiendo , quidquid est molestum sensii ; prosequendo autem id , quod
jucundi accidit vitae sensitiVae : ctimque non quodvis brutum semper se solo possit depellere molestiam afferentia , aut consequi naturae suae conducentia ; ideo OpUS fuit , ut natura de si issicienti , dc competenti instrumento pro Videret , quo suas affectiones , nimirum . Letitiam de objecto jucundo , tristitiam de molesto &c. manifestare possient , ut silc similis sipeciei sociae in auxilium opportune ad
Sub plerisque tamen affectuum generibus stubsint quaedam species , qtiae eo ipSO , quod stupponant rationis exercitium , & aliquid in suo objecto involvatur non nisi per intellectum perceptibile , in bruta non possunt Cadere. Sic omnes affectus pertinenteS ad appetitum irascibilem , si Considerentur secundum conceptum sium omnino perfectum, & plenum bestiis competere nequeunt ; possunt autem sit spectentur solum modo confuso. Cum enim objectum spei audaciae , & irae cum suis contrariis Commisceatur ex bono & malo,& moveat sensum internum , prout in hac miscella unum supra alterum eminet , includiant praekerea possibilitatem , & futuritionen si ;ac denique ira insuper comensurationem vindictae cum laetione facta,
149쪽
lat ex secunda parte de singulis patebit. Haec omnia non nisi impe fem , & obscure a pure sensitiva facultate apprehendi poterunt liaeet distinctissime ab intellectu attingantur. Sic etiam omnes delectationes sensibiles in animantibus mente Carentibu S reVocantur ad delectationem secundum tactum , & Canes non gaudent odore leporum , sed comestione , nec bo Vis Voce delectatur leo , sed carne. Sic etiam non capiuntur harmonia musticae , aut pictarum imaginum pulchritudine , sed reliquae omnes animalium operationes ad delectationem tactus tanquam ad finem ultimum , & intrinsece ipsorum periectivum ordinantur. Sic quando Aristoteles anserem verecundum scribit , eo quod a coitu aquis submergatur , pudorem metaphorice , & pro aliqua pudoris humani delineatione, & imagine aecepisse censiendus est ; cum Veram , & simpliciter dictam verecuna diam , quae est timor infamiae , Vel ignominiae brutis nunquam attri- huisse legatur , utpote bonae famae , & oppositae ignominiae tanquam rei, quae sub sensium non cadit, expertibus. Nonnihil tamen extensia voce usurpata Verecundia in ansere admitti potest , sicut eadem, etiam in pavone consipicitur ; animal enim hoc superbissimum, quod antea semetipsum ostentans , tanquam coelum sideribtis distinemuria imitans , quasi in pompa quadam se Circumducebat e moX cauti a per annuam vicissitudinem amissa , pudibundum quaerit latebram , tam- diuque arborum foliis coopertum delitescit, donec decor pristinus recurrat , quasi nuditatis ignominiam non sustineret.
f. IV. Utrum plures, ac vehementiores passiones nostra , aubrutorums
Potiss1mum vero dubium hoc lo eo nasicitur, pliisne in brutis , quum in homine vigeat affectiaum ferocia. In qua re fatendum est , excellentiam ipsam homini plurimum nocumenti afferre , & ab appetitu infeliciter sertili , ac multiplicius in nobis fructificante, ob rationem acuentemta , numerosiorem passionum seriem emci. Bruta non pertimescunt mala , nisi siensibus praesentia ; non attendunt futuris , nec multum adeo recordantur praeteritorum , vel ab iisdem
absorbentur. Verum homines casus etiam longinquos curiose per
150쪽
- , ν quales Aentur passenes in plantis. a 3 s
scrutantur ; anxiδ videntur invitare ventura sibi insortunia, & siponte velle sit, jacere malleo sinistrae stortis , quando adhuc ictum nonia infligit , sed a longe solum ostendit. Exhorresicimus ob mala tam
praeterita , quam futura ; contremiscimuS propter turbinem non amplius nos amantem , & impallemus ob fulmen nondum eX coctum . Commoventur bruta paucorum objectorum occursu ; exceptis illis, quae ad Vitam conserVandam fiunt necessaria , reliqua omnia indist Arenter praetergrediuntur et ubi tamen mortales nullam desideriis sivis metam , neC terminum statuunt. Non sola necessitas exsatiat cupiditates t excedimus finem utilitatis ; superflua investigamus , ut nobis ipsis plura supplicia augmentemus. Adeo faecundae sunt nostrae propensiones , ut illud ipsum , quod eas delinire deberet, easdem magis exasperet , & quod conceditur ad earum famem explendam , ordinarie ad aliud non servit, qu1m ad eam magis acuendam ; ita ut homo potiores sitias facultates applicet , vel ad se ipsium magis miserum , vel sceleratiorem reddendum . Quid Z quod temperamentum bestiarum magis stupidum , ac plurimum de terrestri gleba
participans easdem fere insensibiles reddat, & sic innumeris eximantur malis , quae mille modis phantasitam hominis excruciant. Stimulis pungendi sint tauri , ut in furorem concitentur ; secus carnea haec massa non facile irritabitur, sed languebit, quasi aliam animam praeter CorpuS non haberet. Elephantes durissima quaeque a suis magistris sustinent ; nisi viderint emanantem eX crebriS vulneribus sanguinem , vix se laesos existimabunt : si dolor cessaverit, etiam ira subsidet, revertenturque ad pristinam mansiuetudinem . Homo econtra tam delicatae est constitutionis , ut levissimis quibuslibet offendatur ; sanguine abundat igneae alicujus naturae ; facillimi commovetur, & ubi semel est accensius , in reliquas quoque partes saevire non desistet. Tam facile excitabiles sint in hominibus pausiones , ut minima atomus sufficiat ad easdem eliciendas. Unicum verbulum , unicus capitis motus ostendit ; silentium ipsiummet non raro in fugam convertit. Hinc Poetae occasionem fingendi sumpserunt , animam humanam in Varia animalium Corpora transmigrare ;ibi ex singulis exsugere saevum toxicum , sicque in se ipsa Congregare 0dium serpentis , rabiem tigridis , iramque leonis &c. qua fabula nos edocere fatagebant , in solo homine tot stabulari passionum nisus , quod in stingulis animantibus seorsim ob servan