장음표시 사용
171쪽
fluunt sensibiIes illae deliciae animarum piarum, & sumtas mira. dum
per sipecies alienas repraesentati eo usque ViVida, & eficax excitatur ut spirituum animalium motum insolitum concitet, amois passionem enasci oportet. . Imo judico, amorem patheticum, qui in iomine exsererat temper cum inclinatione ad sumum bonum esse conjuncum, quod dupli citer heri potest. Primo enim contingere potest, Ut Coicitationes & tumultuS erga reS Creatas admoneant animam primogetiti ii appetitus . cc luscitetur ingenita naturae agitatio Versus stipremun numen et ita ut
homini quasi exprobret: quid iconibus praesentibus cortenta absentiam, lallis quid solaris te boni simulacro, quae expleri non lotes, nisi vivido omnis saporis, suavitatis, & pulchritudinis archetypo i dum quaeris bene tibi esse, quamdam beatitudinem, & Dei statuam cois. Sicut aquae, qua parte labuntur, contrahunt saporem aliquem ex mtallorum venis; omnis amor sapit suam originem, unde fluXerat, si Ceam amoris combibit a bonitate Dei, & quantum potest, ad illum se relucit, illiu ueao- propinquat. ri UPotest secundo inclinatio primaeva passionem arroris proVocare, quatenus homo patriae memor,& amantissimus, quam t:men hic'nunc poludere non licet, a meliori&perfecto ad peius procesit, & peregrinatur. Ex duplici hoc capite, quo cum amore cujuslibet ei generalis ille erga imum bonum amor coniungitur, non nemo dixit, animam amoribus suis quibuslibet lambere vestigia , & imagines s premi numinis. Hoc ipsum quoque compertum est experimento, quo Cprehendemus, hominem, dum circa sensibilia amando versatur, tametiea Omnia post deat, quae cor expetit, nihilominus tamen in hac posiesione,& coniunctione non vacare dolore: dolor porro iste, & tristitia um possessione boni quid aliud demonstrat, quam animam revera illi tum asseCUtanta non esse, quod amabat, scilicet simum bonum, cujus dintaXat imagine tunc potitur. Tristatur igitur non aliter, ac si quis pro 'o, quod amat, umbram illius amplecteretur. Intercipiat igitur, & prpVeniat omnem, nostrum boni diruti amorem ipsum bonum consistens. Nil il, nisi bonitatem cupimus, & omnis in Deo bonitas, &. stat, & prael at b isto pulchro fluit,quidquid delectati in illo stagnant omnia. Qtidquid praeterea est,stilla ab illo est,&hujus est,& quidquid praeterDeum aliam i duum est.
Tantus ille est, ut etiam, qui eum non amant, non nisi albuid ejus amare possint. Ubi autem divinitIimae huic fiammae siuccubuerinus,canamus: O felix hominum genus Si vestros animos amor, coelum regitur, reor. DIS-
174쪽
De quidd itate , causis, di proprietatibus odii.
QIIi contenti sunt ex solis apparentiis externis de naturra rei iudicatare , imaginantur sibi non esse in orbe terrarum aliquid magis h mini contrarium , quim odium; eo quod homo ab ipsis humanitate nomen destimens sustinere nulla ratione debeat passionem, quae inter cadavera habitat, & mortalium sanguine nutritur. Hinc miris ejus malitiam modis cxaggerant. Fuit, qui dixit, odium esse virus pacis, discordiarum matricem, civile naturae bellum, igniarium facinorum, o Dficinam aerumnarum, lippi ditudinem mentis, humani cruoris ebrietatem, nervum malignitatis, contagem scelerum, gymnasium maleficentiae, auuearium fellis, imbrem amaritudinum, ac omnium malorum syllabum Attamen sicut indigemus amore, quo uniamur objectis ad nostri conservationem necessariis; ita non minus opus habemus odio, ut separemurti malo, quod stragem nobis minitatur. Mundus forte jam dudum defecisset, nisi pace,& hello elementorum, eX quibus componitur, Comservaretur. Nisii aqua sito frigore resisteret igni, univcrsum ab eo larria in cineres fuisset reclactum, & deficiente materia ad nutriendum requisita ignis ipsemet destrui debuisset. Humores nostri corporis inter viVos nos retinent ipsorum antipathia naturali; S bilis jam pridem exsiccasset Omnia corporis nostri ossa, nisi continuo affusa pituita dulcesiceret; Ita ut & magnus, & parvus mundus siuarum partium contrarietate conservetur. Id quod in naturalibus videtur, in moralibus quoque accidere solet, ubi animae concessae sunt inclinationes ad se conserVandam,& ave sones ad se defendendam, ut seratur ad placida, & elongetur ab horridis ; & nisi Deus ad illius custodiam hos duos affectus posivisset, cogeretur illa omnibus malorum assultibus sibiacere sine spe eadem impugnandi, aut eadem debellandi. Ne igitur de naturae providentia conqueri posSemus, postquam illa nobis providit de incisnatione ad bonum, eadem nobis etiam instillavit magnum vigorem ad fugienda nociVa.
Definiri potest haec passio , quod sit motio appetitus , qua anima se
abalienat a malo prout i Iud nondum videtur praesiens , vel absens su a per
175쪽
per quae duo ultima adjuncta convertitur in tristitiam , vel fugam Quaerenti ulterius, quid sit ea elongatio, separatio, discrepantia, discordia omnia enim haec idem sonant) respondendum est, rem Esse ipsa experientia ita claram, ut vix amplius quid dici possit. Sicut enim sentimus in nobis actum, quo bene afficimur erga aliquod objectum, ita εcontrario sentimus alium oppositum, qui est disiplicentia in obiecto malo, quo illud detestamur. Uberiorem horum terminorum Oxplanationem vix invenies ; prout res accidere solet in affirmatione & negatione. ubi per unum actum dicitur: ita est ;& per alterum, non est ita, quin nobis suppetant termini magis sub eXperientiam cadentes.
NAtura odii dupliciter distinguitur; nempe in odium, quod respondet amori amicitiae, diciturque odium inimicitiae, S in alterum proportionale amori concupiscentiae, quod odium abominationis Vocatur. Porro sicut amor duo resipicit, nempe bonum Volitum, & personam, cui est volitum, ita & odii objectum duo includit, persionam scilicet,
cui malum volumus, & malum ei volitum, cum hac tamen discrepantia, quod amor se habeat ad illa duo per modum prosecutionis, & Consonantiae : econtra odium fortur in personam tendentia prosecutiva, ad malum Vero tendentia aversiva. Nam odium abominationis est disiplicentia mali, quod nos, aut alii nostri amici patimur, puta paupertatis, aegri tudinis , aliorumve hujusmodi in comodorum, a quibus affectus dissonat, licet consion et personae, a qua Cupimus ea mala avertit odium Vero inimicitiae dissonat parsonae, congruitque malo ejus ; vult enim malum ali,
Cui, quatenus malum illius est, ex disiplicentia personae. Dissimilitudinis ratio est, quia in odio abominationis non persona, sed res mala nabet rationem objecti & causae : vel sit interdum persona habet rationem Objecti , non id habet ut persona, sed praecise ut res quaedam est. Ut CUm pater odit liberos , quia plures suscepit, quam possit alere , non odit vitam illorum , ut tales sunt , sed ut res ipsi onerosa & noci Va ;atque ita liberi odio habentur , non ut personae quaedam sint , sed ut nocumenta quaedam. In odio autem inimicitiae persona habet rationem mali & causis. Ut autem odium inimicitiae, & abominationis servent proportiO-
176쪽
De quidditare, causis proprietatibus odis. I s 7
nem cum amore amicitiae & concupiscentiae, necesse est, illum, erga Quem exercetur odium inimicitiae, terminare Volitionem mali nocivi non ex alio fine honesto, sed ex mera personae illius displicentiat ita ut sicutis tantum dicitUr amare amore amicitiae, qui Vult bonum alicui, praecish quia hoc est bonum illius, & ex complacentia talis personae ; sic istantum dicatur elicere odium inimicitiae erga alterum , qui vult malum
illi pra cisi quia id est malum ipsius, & ex displicentia personae ejus ,
hoc ipsum in honis suis reputans, quod videat mimico mala esse. . Sic autem accipiendo odium inimicitiae clare patet, judicem , oui debitam reo decernit poenam, eum non prosequi odio inimicitiae ; vult enim personae noxiae malum, non quatenUS ipsius malum est , cum ream vel ob sanguinis conjunctionem , vel alio titulo complectatur: sed pConam m-ssimi quia vi muneris adstryngitur ad caVendum , ne respublica detrimentum patiatur eX delictorum impunitate, Ρatet, neque in se ipsum civire odio inimicitim qui in ultionem scelerum siuorum adversus se ipsium animatur, dccarnem suam maceratione , inedia, omnique illo sensibili vexationis genere afficit, quod conceptum peccati odium iustissimuri L. homini priorem suam vitam aversanti subministrat. . Patet eadem ratione nec patrem odisse filium , in quem flagella eXerit, cum tamen tunc maximi eum amet, Si leviora delicta plectat dolori seris malis, sol im ideo , Ut graViores erroreS przecaVeat. Patet denique neque Deum animas sibi gratissimas odio inimicitiae prosequi, cum igne emendatorio purgatorii leves illarum maculas eluit, quin potius mali istius sensibilis volitio cum verissimo conjungitur amore. Igitur non omnis Volitio mali alicui irrogati appellanda est odium , sed illud tantum, quod cum disiplicentia personae connectitUr. Non tamen praetereunda est insignis diversitas inter amorem amicit ite , &concupiscentiae ex una parte, & odium inimicitiae, ac abominationis ex altera. Nam amor amicitiae & concupiscentiae constituunt Unicum actum ; cUm simantur per comparationem ad personam, quae placet , & ad bonum , quod illi desideramus. At odium abominatione S. &odium inimicitiae differunt reipsa, & ob rationes repugnanteS , quas includunt, unicus actUS esse non possunt, cum is qui abominatur mortem
Patri S , quia ejus malum est, non possit simul eum odisse odio inimicitiae; quin potius idcirco abominatur tale ejus malum, quia illi. bene esse cupit,& optime erga Parentem afficitur. Qui autem odio inimicitiae hostem prosequitur, non displicet ipsi malum alterius , sed illud consectatur, &liosti vult, quantum potest juxta mensuram odii conceptam. Ideo nihil invenio, quod possit terminare odium abominationis, quando opto
177쪽
inimico math esse. An enim malum volitum Z at id non est obiecti,- abominationis, cum sit volitum. An ipsia Dersiona inimici at illa res minat odium inimicitiae Igitur sicut is, qui diligit amore amicitiae Dertonam aliquam, non simul amplectitur eam amore concupisicentiae nisi suando persona est sibi Volita, ut cum Deo Volumus suas perfectiones' Ita neque qui, ali3uem exolum habet ex displicentia ipsius. dicendus est eum abominari. Et post et quidem aliquando proportionaliter contingere Circa odium , ac CirCa amorem , nempe ut quis apprehensia in sapersona , tanquam stibi ipsit nociva, vellet eam ipsim et personae exota tamen id & infrequens est, & alienum ab odio abominationis. Persona enim illa prout volita , non terminaret abominationem , sed prosecutionem: apprehenderetur ut mala inimico, ideoque ab eo, qui 1nfensiuscit, non fugeretur, sed quaereretur inimico. Hoc autem abest , ratione odis abominationis, Consistentis reVera in amore personae , cuius malum refugimus, & idcirco illud refugimus, quia apprehenditur, ut per
Causa odo primaria cum administris.
odii , de quibus nunc agendum sequitur , elucescunt ex dictis circa amorlS causias, quibus istae omnino sint oppositae. Itaque sicut bonum, & pulchrum alicit appetitum, & ingenerat amorem, ita. xi: put ςRx , fug/x 3ppetitum. Et quamquam malum. ut malum nullam habeat entitatem; cum juxta Augustinum illud non sit
m a ebus, seris tu peccantium, nUllamque proinde Vim moti am CXe Lere Valeat : nihilominus, cum nullum inVeniatur purum malum, atQue omne malum insit alicui bono tanquam subjecto, cui nocet; ideo bonitas coniuncta malitiae, aut quae convenit subjecto capaci mali, exercet virtutem in ipsum odium. Ut tamen aliquas administras primae cauta adiungamuS, adhuc tres ordines odii hominis in hominem adducamus. qu e tamen non sunt novae sipecies, sed varias duntaxat causias continent, et Odi una sipirituale, naturale, ac serinum. Primum concitatur ob
' x o depre herisse, quibus inducitur in homine affectus . . xςndi istist, L parandi Vel xeipsia, vel saltem affectu ab illius societate. Non potest hoc odium m hac vita ab homine erga hominem esse
lupornaturale; ne quidem propter peccata, licet haec ipsa supernaturali odio
178쪽
De quidditate , causes , ετ proprietatibus o ii. I D
odio habeantur. Neque in odio adversus homines flagitiostos imitaritas est Deum. Quemadmodum enim fratri, qui in crucem agitur, iudicis siententia arridere non debet, quin potius optandum illi est, ut falvo legum vigore frater ViVat: ita nemo Voluntati Divinae . quae odio inimicitiae hostes suos prosequitur , simili se odio conformare debet. Huius rei momentum est , quia quemadmodum licit quis facinorosius ad
patibulum damnatus sit, non cessat tamen esse frater: ita licit peccatis quis inquinatus sit, perstat tamen esse proXimus caeterorum hominum.
Distinguendum est id maxime cum S. Prospero. Natura quisquis propriae nou semis honoraου In quocunque hominum, qua tua nosis s ama. uae namque artificis summi fecit manως, unum es pluaeque auctore bono condita sunt, bona seunt. Divinum in nugis Amentum deficiatur, Sola malis diis addita non placeant.
Plura autem sunt, quae hujus generis Odium partUriunt; puta, mores agrestes, in urbanitas, ignorantia , & pleraque ex Vitiis moralibus , non tamen Omnia; non nullae quoque ex Virtutibus ipsis, quae morosiores videntur, & ssocietati mutuae minus gratae.
Faecundissima vero odiorum parens est calumnia, seu falsi criminis impositio, cum quisque proprio enixe studeat honori, famae, i gloriae. Vix invenies homines, qui patiantur adversis linguae telis se impeti, Sc ut foedati nominis denigrationem Languinis effusione eluere non stueant. Per mendacia talia fucata, quibus alterius splendor Vel extinguitur, vel imminuitur, forti viro plus mali infertur in foro, quam ab hostium telis fuisset inflictum in bello, & castris. Quidquid igitur illam
redolet, sium mi vitandum, cum detractores teste Apostolo ad Rom. I. sint ipsi Deo odibiles. Saevituri etiam in culpam magna indigent cautela, ne Leviant in hominem, & ex duobus invicem complexis transfodiant unum de nocte, illaesio altero. Gophyrius unus ex septem coniuratis, qui ingenio Ortanis Regnum Persicum asseruerunt, compleXUS alterum Tyrannorum, socios in loco obscuro hortabatur, ut Vel per suum tranSVerberarent corpus, ne sibi parcendo alter evaderet. Difficile, dc subtile est in tenehris consus a discernere, & ideo in alienis pec-Catis minuS, aut cautius est indulgendum odio, ne indignaturi factis humanis, indignemur hominibus. In propriis erratis securissimus est iste affectus, ubi amor nostri tenacissimus, & importunus se ingerit. Di- Verse nostra & aliena insident. Aliorum odium, & nostri amor facillimus est, & summus: aliorum amor, & nostri odium dissicillimus, & exi
179쪽
Alterum odii genus inducitur ex antipathia, & aversione quadam, quod iterum duplex est, Vel naturale , Vel morale : posterius provenit Irebus inclinationi nostrae, pro di Versitate temperamenti diversiae, summe contrariis nihilque facilius est, quam ut ob dissimilitudinem in aniamum inducamus , aliquid malum, aut turpe esse. Hac ratione sinceriosiores esse solent fucorum ; generosi odisse ingratitudinem ; valentes esse hostes ignaviae. Naturalis aversio Vel oritur ex ipso instinctu naturae: animali indito, prout o Vis horret Iupum, pullus milvum, alia animalia
alia: vel ex constitutione corporis, Ob quam ante omnem consuetudinem , aut omensionem incitamur ad unum prae alio fugiendum. In hac radice fundantur aversito eqUt erga camelum, Elephantis erga caprum. Naturalis non nullorum horror ad ConsipectUm Catorum , ranarum , aliorumve animalium. Pro causa hujuS dissonantiae non solum recurrendum est ad operationes phantasiae; sed advocanda sirit etiam effluvia corpusculorum, quae nimirum ex corpore, potissimum ViVo continenterestunduntur undequaque Vestat in atmo Sphaeram quamdam singularer . Dum enim eX occursu Corpori S uniu8 emuVia in nos incurrunt, & per
poros nostri corporis sub elint , quandoque nihil immutant, idemque praestant, quod aer ipse per Cosdem meatus penetrans. Quandoque
poris, & particulis nostri corporis, immutationes, & determinationes eas invehunt, quarum simileS , & analogo S Vapores, & odores ingrati,& aer ipse pro diversia qualitate corporibus iisdem affert r scilicet sanguinem,& sipiritus fomentant; unde agitatio perturbata illa resiliat, uae passionem odii provocat. Ad hujusmodi ergo originem referendi
sunt genii, & inclinationes repentinae, citra patentem, &Conspicuam causiam Obortae , quibUS afficimur erga occurrentem quempiam , caetera ignotum, quo pacto astectus fuit, qui scripsit: π amo te, sabidi, nec possim dicere quare.
Hoc tantum possem dicere : non amo te. Postremum est odium ferinum, quod assurgit ad eam animi essera tionem , quae Ordinariam mensuram, qua homines aliquid aversiari consueverunt, transcendit ,&ad immanitatem belluarum pertingit. Hujusmodi odio impelluntur , qui inimicorum nece quam acerbissima, &dirissima non exsati uti , truncare insuper Ledeque discerpere cadavera inanimata habent in delitiis. Aliqui eo interdum hac saevitia processerunt , Ut carneS caesorum mandere, & hepar vel cor hostium recens exemtum dentibus suis crudum commolere non perhorrescerent. Sic
Hannibalem dixisse serunt, cum fossam sanguine humano plenam Con
180쪽
ae equi aitate, causes, proprietatibus odῆ. 161
8 exisset: Θ sormosum sipectaculum i risit , multaque Voluptate perfrictus. inter millenas mortes iratum Vultum eXuit, & quasi per otium saeviit. Quanto pulchrius illi visum esset, si flumen aliquod, lacumque complecdt2 sed quid mirum, hoc maxinin spectaculo captum fuisse, sanguini imnatum, & ab infantia Caedibus admotum Z Volesius etiam tb Augusto Proconsul Asiae cum ter centum una die securi percussisset, incedens in ter cadavera vultu superbo, quasi magnificum quid conspiciendiimqua fecisset, graece proclamavit: O rem regiam i quid hic secisset rex ZNumeratur quoque inter odii causias conjunctio, & connexio eum, argumento odij. Sicut enim , qui aliquem diligit, fertur etiam amore in omnia, quae illius sunt, ita vicissitan sentiendum de odio. Tale fuit odium Davidis, quando psal. 13 8. dixit: Nonne qui oderunt te Domine, oderam, o super inimicos tuos tabesebam ' perfecto odio oderam Mos, ct inimici facti sunt mihi. Hinc assequi possumus radicem incensisIL mi illius odii, quo nos doemon insectatur. Nimirum rebellis iste osor, postquam Omnipotenti repugnaVit, & ob contemptum ab eo alienatusci quando videt hominem ad ejus imaginem factum , in eum statim exercet malignitatem, qua authorem ipsum laedere concupivit, sed non valuit. Veluti, si quis homo, quando Regem inimicum attingere non valet, ejus simulacrum iuribuncius concerpit ac dilacerat.
De Aulecto ad odium opportuno.
AD odii passionem valde accommodati sunt ignavi , & timidi, qui
undecunqUe damnum metuunt. Ideo erga Vim quamcunque adversariam facise odio inflammantur, elisiam, & Contritam volentes, ne iugi metu impendentis ab ea mali percellantur. Eidem asse tui etiam facile siubjacent suspiciosi ob non dissimilem causiam; ubi enim suspiciones facile nidum construunt, seri locus metui, atque adeo etiam odio inde progerminanti patet. Odii item affectum promptissinia suscipiunt, qui amori sunt dediti, quod amorem pro iure siuo se exposcere arbitrentur, omniaque ingrata, quae profluunt ab eo, quem dilectione prole-quuntur, graviora ducunt, quIm si ab iis proficiscerentur, erga quos ipsi aliter assiciuntur. Et hanc germanam esse causiam judico, cur odia coniunctissimorum , si parturiantur , sint gravissima. In hoc tota est dissicultas,ut mater, quae sanguine, visceritasque constricta erat, incipiat