장음표시 사용
181쪽
non amare filium; ubi semel in contrarium deflectit, frontimque exuit, toto pondere, omnibusque Viribus inclinata trahetur. Vigor, qui sibi permissus in dilectionem excrevisset, in ipsius robur adolesicet, reliqua praecipiti furore decurrent. Rediturae caritati obstabit, quidquid obstiterat odiis. Nempe in domesticis minima dffendunt; in amicis negligentiam vocamus iniuriam, quia quae contra sipem, dc exsipectationem evenerunt, iudicamus talia esse, quae eati non deberemus. Si autem opportunum odii siubjectum sunt i , qui se maxime laesos existimant, etiam superbi, &sui ipsorum amatores maxime erunt proclives ad aliorum odium. Cum namque impense sese ament, &toti sint in curandis suis commodis , & bonis, quae facile interrumpuntur , celeriter concitabuntur ad offensionem, facileqNe adducentur, ut putent se maximi
laesos, & qui hesit, maxime esse malum. Praeter vulgaria haec, & ordinaria odii siubjecta in quibusdam hominibus accidit; quod inter bruta serpentibus,ut scilicet neminem ament, omnes oderint; ita ut quemadmodum prava plerumque constitutio stomachi, aut linguae nauseam ingenerat quorumvis eduliorum : sic nonnulli adeo a communi hominum complexione exorbitent, & reliquos omnes habeant exosos, quos similis animi tabes adurit. Atra lingua omnia culparet, obVia quaeque agere prohibent: dirorum alituum modo omnibus invident; nec ullum aliud abominati sipiritus noVere praemium, quam omnia odisse. Ratio tam inauspicati habitus esse potest, qu bd quis num adhibita cautela vehementer alicui crediderit, existimaritque veracem omnino, fidumque aliquem hominem, quem postea nequam, inVidum , Versipellem, atque vertumnum experitur. Cum Verci id cuipiam stepius acciderit, & ab iis quidem , quos amicissimos, familiarissimosque esse arbitrabatur, tandem offensus , & quasit allidens, omnes odit, & censet, nihil plane in quo suam homine esse integrum aut sitncerum. Alia causa tetrae hujusmodi dispositionis esse potest caenosius, turbidus, ac saeculentae melancholice sordibus redundans sanguis. Si de temperamentis in specie sermo veniat, VidebimuS , quod plerumque sanguinei fugiant sierios, melancholici laetos & hilares bilioso fastidium procreant ignavi, ac lenti, quale phlegmaticis ciet ardens atque ad agendum praeceps animus. In amoris passione sanguinei prae Omnibus amant cholericos, a quibus mutuo reclamantur: phlegmui Cum item eodem cum fructu: aflicitur item post diuturnam consuetudinem
erga melancholicum: raro tamen ab hoc reclamatur. Cholericus sanguineum amat, melancholicum item, ubi reciprocus intervenit amor. Cum
phlegmatico tamen ob oppositum e diametro temperamenti habitu M.
182쪽
De quidditate , causis, proprietatibus odi,
millum ipsi in tercedit amoris faedus. Phlegmaticus Verb alien us I ehole rico, rarus item melancholici amator; sed ubi ad illum afficitur, con
stanter eum ain at. Prae Omnibus autem amat sanguineum, idque perse veranter. Oppositum in sanguineo accidit, cujus propterea symbolum est aeris elementum. Melancholicus Vehementer, & obfirmate amat, ubi inceperit; cum phlegmatico raro illi conVenit: nunquam fer cum. sanguineo : prae reliquis Cholericus arridet, ubi tamen contentionibus,& jurgiis perpetuo miscebitur ille amor.
lNter odii attributa primum occurrit, quod initium minime occultumia habeat, sed statim sensium sui vehementem ingerat, ut anima clarissi mi advertat sese turbari, & ea affectione concuti. Cum assiciatur ab objectis, quae sine vulnere non incurrunt, in principio sui ortus statim,
nos torquet, & in cunis adhuc evadit noster Carnifex. Emergit tam cito , quam amoris passio , & modico alimento subministrato spargitur per omnes animae facultates, atque ut ignis devorans obvia quaeque coni-mit. Secus res se habct in amore; illabitur iste in obserVatus ; oportet, ut te amici tui admoneant, dicantque tibi vicini, te amore esse implicitum : anti arctissimis vinculis anima detinebitur, quam intelligat, se
amare ; feritque ille tam suaviter, ut vulnera ViX etiam tunc detegantur , quando ob longam temporis moram nullam amplius curam admittunt. Opinor hoc accidere ex eo, quod amoris affectus ad entelechiam, S persectum vitae statum maxim E congruat: Odium Vero temperamentum corpori debitum perturbet, & violenter de statu naturali fibras vasorum, & per reliquam visc*rum compagem dimoVeat, quae non potest non notabiliter adverti.
Dissidet praeterea ab amore , quod pertinacius inhaereat, diutius vigeat , nec leVitatem illam, cujus amor accusatur, participet. Ubi semel in corde radices egit, beneficio temporis non exscinditur ; nec , philo-s0phis hucusque inventum fuit remedium, ad sanandum hominem tam pestilenti febre laborantem. Ipsa religio nunquam magis Videtur occupata , quam ubi cum tam obstinata passione est confligendum, videtiirque Filius Dei hunc in finem descendisse in terram , Ut nos amorem inl-micorum doceret, & condonare inimicis. Voluit exemplo praeire, &
183쪽
mori pro suis , priusquam alios obligaret, praestiens ad stabillesdam I
gem adeb sensibus nostris repugnantem opus fuisse, ut illam propria per-χna confirmaret, sua morte auctoritatem tribueret, & sanguine emuis subscriberet. Adeti pertinaciter inhaeret hic siectus, ut Poetae commenti fuerint, odia etiam post mortem supervivere, & nobis deficientihus ea non finiri. Inventa est Regina, quae apud Senec. in Hercule furente ita civiret: Patrem aUulsi, regna, germanos , ωα,
Patriam: quod ultra est Z una res superest mihi,
Fratre, ac parente charior, regno, ac lare: Odium tui.
Quasi in afflictione sua aliis animum non oblectaret, quim odio, cluam quam sibi ab hoc sentiret viscera arrodi: quasi minus premeretur Uolore deperditae felicitatis , quam occuparetur desiderio se vindicandi. Frequens experientia testatur, morituros patres, ubi animam extremis la- hiis retinere non amplius possunt , superstitem adhuc desiderare odiorum suorum vigorem: obligant filios ad perpetuas inimicitias, harum haeredes scribunt, onerantque mille imprecationibus, ubi reconciliationem admiserint. Si a longi secretissimae huius proprietatis rationem conquirere liceret, dicerem , causam physicam esse , quod textura , quae in fibras ab odio inducitur, ad rigorem , & firmitatem determinet, adeoque ad stabilitatem e contrh , amor agitationem aequabilem , tranquillamque conciliet, ac proinde facile mutabilem ; aequabiles enim viVentium motus diuturni esse non possunt. Moralis ratio esse potest, quod eX amore felicitatis ingenito amor quilibet, Sc odium proveniat. Quoniam vero majus impedimentum felicitati affert, Vel minimum malum , quod odij objectum est nam illam e toto exturbat) quam adjumentum sit ad eandem felicitatem parandam parvum, & singulare quodpiam bonum, insertur hinc, cum adeo difficulter deponatur odium. Denique odium passio est omnium imprudentissima, utpote qua maxima, ck perniciosissima mala ultro accersit, &adit, ut inimicui eadem secum ruina involvat , reddi que osori mortem dulcem, si modo
simul videat perdi adversarium. Ubi quis se integrd committit irae, tantum aestimat voluptatem vindictis, ut nunquam videatur ipsi stilliciens pretium sblutum t omne supplicium dulcescet, modo serviat ad cXplendum passionis nisum. Hinc iterum illud apud Senecam in Thyestu Incluti Pelopis domus at vel in me, dummodo in fratrem ruar.
184쪽
At unde hoc 3 ex eo, ouod amor ipse proprius x pluribus agendis etiam
fietariis hominem absterreat: in e6que sita est ejus utilitas, ut rarum. sit ex amore proprio urgente, & Vigente sicelera plura, eique statui. &conservationi vitae humanae damnosia non eaVere. At tyrannis odii si gulari quadam ratione amorem proprium obruit. Et quassi extinguit,m-clinatque in omnem perniciem inimici, & quantum est in sic, vult illi omnia mala, & omnia, quae potest, infligit.
f. VI Ferniciosi satellara odij.
Si proprietates odii sunt Virulentae. non minus sanesti prodeunt ex eo effectus. Permisso semel recessu, & aversitone appetitus ab obiecto pro manabit imprimis timor causarum , quibus objectum, si nondum illatum agnoscatur, inserri potest; qui timor interdum ob adjunctam 1gnaviam valde augescit. Quodsi ignaViae adjungatur potestas, influet etiam is vitia, ut perspectum fuit in Caligula, & Nerone . aliisque ignavis Principibus, qui, qu6d imbelles essent, &mail semper metuerent, ex odio in tavitiam versi immania odii tui ediderunt exempla. Sicut
amor est causa omnium operationum siuavium; ita qui odio caeci induugebit, facile in omnes tragicos casus, in omne malum imaginabile ruit. Homicidia, mortes sunt effectus ordinarii possionis generi humano tam inimicae. Illa fuit , quae primis diebus mundo ostendit, posse hominem in flore aetatis occumbere, non esse securum fratrem a fratre: illa effecit, ut homo dulcissimae siete indolis oblitus commisceret potum. veneno, Ut mensiarum mappas humano sianguine conspurcaret. Illa fabricata est arma ad depopulandas urbes, ad destruendam pulcherrimam ex omnibus Dei imaginem: illa induxit funestissimam artem, quae tradit praecepta , quomodo unus alteri mortem infligere possit. Ut omnia compendio complectar, sussicit scire, iram, tristitiam, invidia , desiperationem , caeterosque omnes assiectus oppositos ab odio enasci.
Verum est, non illud assurgere ad extrema haec mala , nisii ubi passio fuerit inordinata: at excessus ipsi semper est connaturalis, & nisi ratio, vel gratia eam moderetur, ordinarie in profundum praecipitabit: imo sicut impetuosus subruit torrens repagula, quae opponuntur ; ita si quis obex resistat, saepe odium exasperabitur. Omnium autem odii essectuum pessimus est, quando sub grata amu
185쪽
eitiae specie in corde delitescit. Qui palam tibi adversatur, hune facise
cavendo vitare poteris, si fronte, Vel Voce tecum in amicitiam redit hic misericordiar formam mentitus Trojani instar equi fallit. Armatam inimicorum affectuum cohortem occulit , quae data occasione extremam machinabitur perniciem. Sicut Venenum in mulso colliquefactust Ocyus permeat in Venas, a C ubi ad Cor pervenerit, interimit: ita do Ius amicitiae admixtus odio praestentissime nocet , omnes que remedio aditum intercludet. Denique observatione indignus non est effectus in
judiciis , & factis illorum , quos Oderimu S. Ubi enim amicitia permanet, nihil facile creditur, nihil facile recipitur, quod dissidium operari possiti Si vero inimicitiae semel occupaVerint animos, omnia, quae fiunt quae dicuntur, quae audiuntur, ita accipiuntur, & intelliguntur, ut ad majores, & longiores proficiant inimicitias. Si quid enim boni dicatur de inimico non creditur, si quid autem mali, hoc solum creditur
S. VII. Characteres , quos odium corpori imprimit.
1 Orosi characteres, quos odium corpori imprimere solet, ab in te no cordis motu proVenire solent, eum nempe per odium anima sese ab ingrato objecto amoVeat, segreget, & disjungat. Hoc facile intelligetur, si dicamus in hac passione primo loco cor Contrahi, eius ciue fibras ita affici, ut pravi motus suscitentur. Hinc modica san uinis a terio si vis in carnes emunditur. Arteriae quoque, in quas etiam ejusdem generis assectio traducitur, sese contrahunt; hinc angustiores mestus hinc per capillares vix sanguis effluere potest. Accedit, quod tales sint ij motus, ut calidum diVidatur: hinc amor caloris, odium frigoris in dolem praes fert. Calor enim congregat homogenea , partes kiIicet ignis, vel calidi; frigus vero segregat; hinc osor frigere, & algere diciatur. Et Vero per capillares contractas humor aqueus Ionges faciIius, quam sanguis traiicitur,& in carneS effunditur, eX quo frigus formatur.
Ubi si osor solus degit, vultus erit pallidus , & tristis, asipectus saeus
atque immobilis. Tristitiam exproment aVersis cogitation m quas apud se volvit, & revolvit: pallor vultus, corporis rigor, flaceida Ia xa, arctae fauces , lingua minus expedita, diaphragmatis Ientitudo, respuatio item lenta, pulsus pamus, & depressus, & ex omni parte dimi
186쪽
De quidditate , causis proprietatibus odi . 367
nutus. Haec omnia ex eo . quod nec tanta sanguinis arteriosi copia hcorde in aortam effundatur , nec arteriae sese exsiplicent, sed potius contrahant. Eodem semper statu oculos relinquit, quia anima functionurria naturalium oblita modo injurias, quas ab inimico recepit, secum recoquit , modo media sese Vindicandi, & ulteriora mala, quae timet, propellendi indagat. Frons osoris nihil sereni habet, nihil explicati, sed
contracta rugas agit, & nil nisii ferum , & asperum praefert. Praeterea cum recordatio inimicorum ad iram revocet, hac inflamatus mordere labra, jactitare caput, quatere pedibus solum , su6sque intra dentes, nescio quae verba vindictam Olentia , tacite murmurare incipit , & ut canis in simum injectum rabiem exerere. Vox ipsis asperior, cum trachea minus tensia sit, Scaura frigidior Vocem exasperet; hinc nullus cantus,
nulla inflexio vocis. Oculi denique interius adducti, flavidi, sine ullo splendore, aperti, & quasi hiantes ob defectum stanguinis arteriosi. Quiali,s in amantibus eosdem distendit. Tunicae autem subsidentes quasi rugas agunt, ob quam si perficiem minus tersiam etiam oculi minus apti sunt ad lumen repercutiendum. Unde qu6 plus luminis hauriant, palpebras, & supercilia tollunt, & corrugant frontem. Si autem non sit solus, sed in aliorum societate laudabilia de hoste percipiat, ex accensi6- ne nimia palpitare cor, ex propulso ad faciem stanguine, rubescere Vultus,& quia indignationi coniungi solet inquietudo quaedam, continuus ab uno loco iri alium resultabit itus, dcreditus: contrahetur nasius, ut dicta a se contemni adstantes judicent. Denique quo se sitiatum allatis laudibus ostendat, in risium contemptu plenum dissolvetur. Contraria prorsius accidunt, si mala de hostibus spargantur; similes enim sermones
gestu capitis, ac totius corporis inclinatione approbabit. Quod si denique aemulus obviam fiat, horrore subito siccutietur, & genibus contremiscet, qui, i sipiritus tum in timore, tum in audacia , quarum alterutra passio interveniet, ad interiora cordis penetralia confugere soleant. Vel igitur confidit de vindicta, ex adversario reportanda, atque arietabunt ipsUmira pressiones communes audaciae, & irae , vel animo cadit se vindicandi ; Sc tristitia, timore, ac desperatione absorbebitur, ubi iterum commotiones his affectibus propriae corpus irritabunt. Quod pertinet ad somnum nisi odium cum furore coniunctum siti, somnolentum reddit; frigus enim cerebri somnum conciliati nulla etiam, vel rara stomnia , quia irae rigidiores ad motum minus habiles, & minus dociles sint: igitur simulacra rarius inter dormiendum excitabuntur, quae per motum duntaxat excitari admitto.
187쪽
P Raesare nobis indoles desiderii elucescet, si observemus, hunc affectum medium obtinere locum amorem inter, & gaudium: & habere primum ut principium , istud vero ut terminum. Quippe amor pondus quoddam animae addit, illudque sortiter, & siuaviter in honum inclinat. Unde quemadmodum in rebus naturalibus , si gravia
avulsa, & remota sunt a suo centro, ex pondere nascitur Conatus, ac nisus ad centrum repetendum, quo adepto cessat talis motus, eique quies succedite ita in animo , si honum amatum sit absens, ex amore nascitur
impetus , quo in iIlud rapimur , quique desiderii nomine intelligitur. Obtento vero bono illi motui succedit quies in bono, quae deIectatio nominatur. Strictius definiri potest, quod sit animi commotio, qua Rustimulo urgetur, , velut igniculo accenditur ad investationem, se adeptionem boni delectabilis , sensibilis, quo caret, sive quia futurum est , sive quia jam abiit; ad utrumque enim tanquam ad bonum ah sens
desiderium in longum porrigit animam, eamque extendit, ut possit rem adamatam contingere, tanquam in orbiculari machina, semper sequendo , nunquam a quendo et non quod nunquam, qui desiderat, perveniat ad rei desideratae fruitionem; sed quod anima, quamdiu desiderat,ti vi hujus astus non potiatur re concupita. Extensit se tantum ad bonum sensibile dele stabile; nam appetitus sensitivus, cum non sit capax honesti, ut honestum est, atque utile, non habet Vim mo endi appotillam ratione sui, sed semper, &necessario diligitur ratione alterius, nempe ejus , ad quod utile esse conspicitur , respectu cujus proinde obtinetrationem puri medii, hinc totum motivum appetitus sensitivi dicitur delectabile sensibile. Attingit autem desiderium omnia objecta siensiibiIia, licet ipsum non tangatur; percurrit omnia loca, licet non T9Υἴatur: Volitat per aera cum aVibus ; innatat aquis cum squammigero grege, traiicit aequora cum navibus ; Conscendit montium editiora juga cur seris, venaticisque canibus : nullis finibus circumscribitur, nullo armgustatui loco , nullo littore coarctatur. Affectui huic specialiter a
190쪽
commodatum est nomen concupisicentiae, quamquam enim hoc sit commune omni passioni appetitus sensitiVi, eo quod per sensibilia bona cor
pus pariter , .& anima assiciatur; ideoque terminent affectum, quatenus utrique prodesse possunt; quia tamen impressio, ac motio appetibilis. quatenus tendit in bonum absens, prae reliquis sentitur, ac manifestius cupit, ut simul sint illa, quae simul non sunt, ideo prae reliquis hoc nomine exponitur, & sapientissimus Socrates judicaVit, passionem istam alas animae, quibus ad absentia feratur , posse nuncuparit Alii eandem cursori compararunt, qui praecurrentem tardior pervicaciter insequitur.
Statuitur Δυersitas essentiatu ab aliis passionibu
Onceptum desiderii varii convellere satagebant, qui eum variε cum, aliis passionibus confundere allaborarunt. Et in primis rationem. absentiae, quam in objecto a desiiderio attendendam vidimus , dixerunt non conserre amori silmplici novam & distinctam speciem r accident riam duntaxat esse denominationem, quae salvam relinquat utrobique actus identitatem. Suadere hoc studuerunt ex eo, quod sive objectum sit praesens, siVe absens , eandem tamen habeat bonitatem , ratione cuius solius movet ; & absentiam, quae bonum conVestit, potius arcerea prosecutione, atque ideo non esse partiale motivum desiderii. AMdu unt pro confirmatione solida locum Apostoli I. Petri I. quo significatur Angelos desiderare prosipicere in Deum, quem intueri ibidem dicumtur. Prout autem se habet desiderium in appetitu rationali, eo modo se habet concupiscentia in appetit ensibili. Videmur igitur adigi ad admittendum eandem utriusque'sse essentiam, & accidentariam ah sentiam solum fundare diversiam denominationem inter desideriuma , &
Nihilominus impugnatio hujus diversitatis soliditate non nititur. Licht enim absentia non moveat, nihilque causet, cum ex se nihil sit rattamen siicut ipsa praesentia boni, est bonum quoddam particulare, potens per se ipsam movere, & agere simul cum bono, quod reddit pro
sens ; ita absentia confert, ut bonum, cui adjacet, operetur aliter, a que operatur idem ut praesens. Insuper patet amota una causa partiali, alteram eXercere se sola diversam activitatem, nec sussicere ad eundem