장음표시 사용
201쪽
hunc nutri reddit: Heus , hie es. Clamorem audientes rati se voeari, appropinquanT, qua Vox descendit et aVes accedentem intuitae , re motius fugiunt, & consident, ubi iterum restaurant eandem cantionemrpergit illuc, qui caeperat quaerere Vocantem; rursias Viciniore illo , avo Iani volucres recinentes simile: iterum sequitur ille, donec per diversia tractus loca viam amittat, & in inquisitione hac fame cum multis pereati Non aliud sunt rerum creatarum ludicra advocantium ad se simplicem voluntatem. Boni quemdam clamorem edunt et quidquid placidum quidquid pulchrum est, non solum vocale est, sed suasorium. Singulae vociferantes dicunt: heus, h1c est honum. Occurrit cupiditas id verum rata; fallitur: statim transvolat alio haec boni species. Sequitur avaritia r rursus aufugit , quod placebat. Iterum insectatur illa; recedit istud. Sic semper proficiscitur cupiditas, nunquam Venit: sic erramus. se aberramus, sic devii imus, sic nos gerimus , sic fallimur istis volucribus bonis, sic perpetuo desiderio angimur, donec assidua fame conficiamur.
cuinam motus in corpore feri soleant ad pastionem dissideri,
4 Otus, qui in corpus inducuntur in hac passione ex animae mandato, 'A praecipue observantur esse prominentia & fixus oculorum intuitus; tremor labiorum ab aqua, qua os sumunditur, procreatus; Variae Vocum Inflexiones, discursus, atque silentium, totiusque corporis irrequieta agitatio. Oculi in desiderantibus assueverunt esse procacCS ae deVorantes , seu quod in idem recidit, avidi: unde adagium illud: oculis aliquem Vora , quo indieamus, quhd cum inflammatione quadam animi altarum aspiciamus. Cum enim desiderii natura sit, ut recte pergat ad exincutionem operationum exteriorum, quae sussicere possinz ad inducendam praesentiam rei concupitae; non est mirum, quod spiritias in majori copia foras ad oculos profluant, ebsque simul vivacitare: γ fplendore aliquo repleant. Quia autem fieri potest, ut cum amebu'concupiscentiae alii affectus interiores conjungantur, eb quod appareat concuDisicen ii alias palliones interiores; cum effectibus eorum propriis , esse ἡppo tunas ad consecutionem rei delectabilis, pro varietate h. arum diVerta etiam
202쪽
etiam vocum inclinationes enasci solent. Praesertim autem intuemur desideriis plenos semper inquietos , continuo locum, & situm commutare , oculos nunc huc, nunc illuc iacere , se modo in hoc, mod5 in aliud latus convertere, nunc sedere , nunc stare , incedere modb , modo sibito ab incepto itinere desistere, quae omnia Variarum resolutionum, quas anima perpetuli mutat, effectus esse solent. Cum autem anima conatum adhibeat , ut optato bono perfruatur, similes motus etiam membris imprimuntur. Hinc caput profertur, brachia extenduntur. inceditur. aut potius Volatur magnis, & concitatis passibus ad desider
tum objectum. Vultus interea ex nimio sanguinis appulsi, qui in hac passione ad externas partes diffunditur , rubescit, ipsitisque boni tam
concupiti absentia, dum attento animo perVolvitur, lachrymas ex oculis eligit. Calidiores tamen sunt hae lachrymae, quia ex aestu amoris nascuntur, & ex calore desiderii prodeunt. Hac de causa D. Magdalena, quae Magistrum in domo Simonis ardentius amaVit praesentem, g minatis susipiriis , & multis lachrym1s quaerebat absentem; quo tamen fletu nolebat desiderium extinguere , sed potius ejuS ardorem magis a mndere. Sic etiam AEgyptiacus Prorex Josephus, ctim intellexisset, Iacobum Patrem senem adhuc vivere in Chananitide, uberiori exarsit desiderio eum videndi , faciemque uberrimis irrigavit lachrymis, ut dulci
fletu dilata interim desideria satiaret. Cum autem ob emissam nimiam antitatem spirituum ad partes exteriores, tum cor, tum arterita distendantur, hinc istarum motus magnus ut plurimum comperitur, frequens
etiam ex nimio impetu, & festinatione, cum qua spiritus protrudi solent. Denique uberiorem etiam aquam ad os transmittit, & ubi desiderata objecta conspicit , pergrato quodam humore perfundit linguam; Vel quia de rebus istis sermonem instituere lubet, vel quia imaginatio obiecta praesentia reddens, illam ipsam affectionem organo imprimit, quam efficerent, si re ipsa ore tenerentur. Unde abundantia aequae in ore, etiam effectus appetitui alimentorum proprius , scaturit.
203쪽
Attingitur naturas AE, o usque comparatio cum aliis afectibus.
FUga e diametro opposita est desiderio, ut amori odium, laetitiae tristitia, diciturque esse incitatio animi ad discedendum . malo, sesteque adversus illud muniendum. Ut tamen hujuS natura magis pateat, breviter ordinem attingemuS affectuum, quibus appetitus a malo per facultatem cognoscentem p roposito abhorret. Sicut igitur , cum agitur de bono aliquo per appetentem facultatem amplectendo, praemi Sa ejus notitia , exsurgit primum amor simplex, qui est boni illius secundum se praecise spectati velut suaviatio , & praegustatio ; tum desiderium, quo honum illud non iam simpliciter, & secundum se tantum , sed etiam ut assequendum, & involutum distincte absentia appetitur; tandeinque sequitur gaudium de eo adepto , & complacentia: ita proportione servata, facultas appetitiva circa malum propositum elicit primo odium simplex, quo simpliciter aversatur malum illud; dein si malum illud absens sit, apprehenditur fuga, quae pro absentiae multiplicitate varia, & multiplex esse potest. Si enim malum in futurum impendeat, fiatque ardua ejus declinatio, tunc fuga coincidit cum timore. Si autem malum suturum non appareat esse declinatu arduum, actus ejus aversatiVus, qui elicitur , servabit communem fugae appellationem. Lltrumque hunc actum contingit roborari per adjunctam appetitionε assumendi media ad declinandum malum impendens, quae appetitio vocari potest propositum. si autem malum absens jam abierit, fuga ejus donatur nomine detestationis proprie & stricto acceptae , quae stupponit malum praeteritum non amplius perseverare : praecenisse tamen antea; idque ipsium facultati appetenti amaritudinem causiat. Si modum illius tendendi desideres, aio, sic concipi posse : nostem, fuisset. Si denique malum praesens incumbat, inducitur tristitia, quae est meta totius progrestas aversiativi circa malum.
Differt igitur fuga ab odio simplici, quod illud sit aversio a malo, praescindendo, utrum hoe sit praetens , an non : a dolore itein, quia hic
206쪽
De fuga seu abominatione. I 8 3
est de praesenti, & mali fuga posterior. Evidens etiam est distinctio realis, & entitativa doloris & fugae, quod in beatis stubsistat summa fuga, ac peccatorum detestatio, nec tamen locum habeat tristis dolor, a quo felicissimus ille status est omnino immunis.
cuomodo fuga possit esse in appetitu , cum bruta futura non attingant p
CIrca fugae naturam non sunt dissimulandae duae difficultates. quarum
prima spectat malum futurum, quod non Videtur posse per phanta-ssam appetitui sensiitivo praelucentem repraesentari, cum sensius non feratur in futurum: igitur neque facultas appetitiva poterit malum futurum aversiari, Ut argumentantur Seneca, Medina , &alii, quibus etiam Aristoteles 3. de anima textu 1 3. faVere Videtur. Judico tamen obicem hunc tantiam non esse, ut ob eundem statim siti fugiendum ,& dico, bruta praeconcipere , & interno siensi attingere tam malum , quam bonum futurum. Malum enim, quod plerumque bruta emcaciter refugere satagunt, quando ad sonum terrificum prius aures erigunt, & aliquamdiu
suspensia horrent in exspectatione mali non est adhuc positum , sed siu-perest ponendum , idque ipsum bruta non latet: at hoc est esse malum futurum, & percipi ut futurum : cur igitur negemus futurum non posse bestiis attingi Θ ssimiliter admittit S. Thoma S I. a. quaest. ΑΟ. art. 3. brutum ferri in rem sub ratione possibilis. Nam quando canis leporem nimium distantem consipicit, non movetur, quia nempe cognoscit, se esse ejus assecutioni imparem , atque adeo eam sibi non esse possibilem: apprehendet autem eam ut possibilem, si lepus propinquior fiat. Haec autem possibilitas adipiscendi, tametsi ruditer confuse percepta denOtat ordinem ad tempus futurum, & ad opus in eo futurum ; cum possibile dicatur per actionem alicujus , quod potest per eum futuro tempore effici. Igitur futuri perceptio non est brutis deroganda. At quam vera est praesensio mali futuri, tam arduus accidit modus eam exsiplicandi. Angelicus reccurrit ad Deum, qui praevidet omnia futura, vultque ab illo infundi brutis instinctum , perinde, ac si noscerent futura, quod non videtur ex integro satisfacere. Vel enim intelligit
Divus Doctor a Deo bestiis immitti veram cognitionem apprehensiVasa rei
207쪽
rei primum imminentis, & sic dari cognitiones per se Insusas 3 & hoe est
recurrere ad miracula sine ulla Causa. Vel negat Aquinas tales cognitiones Θ & tunc cum brutum fere non habeat nec a se, nec infusiam 4 Deo cognitionem probabilem rei futurae, movebitur in eam caeco, & mortuo modo , ut moVetUr lapis in centrum , quod non cognoscit, nec poterit
ulla ratione eXsplicari passio fugae. Alii igitur reiecto hoc instinctu, asierunt in brutis tantUm excitari recordationem mali alias inflicti. Sed insto. Vel brutum praeciSe attingit cognitione sua malum praeteritum ean ex eius perceptione fertur ad percipiendum aliquod malum imminenspsi primum defenditur: siequitur tantum refricari memoriam mali antece dentis , proindeque non aliter assici, quam cum aliquando casu incidit incognitionem mali praeteriti, ejUSque recordatur. Sed hoc videtur plausibiliter esse reiiciendum ; ea quippe recordatio non asscit brutum eodem modo, quo cum praes agit malum imminens, ideoque fugam capessit,
aut aliter, qua ratione potest, conatum suum prodit ad mali impendentis declinationem. Si vero dicatur siectandum, concedaturque brutum ferri in malum imminens, restabit ipse modus explicandi. Adhuc durius vexabitur, qui haeC assumit, quando brutum prima Vice fugit ob incom- . modum re ipsa nondum positum Quando enim columba prima vice umbram conspicit Volitantis per aera accipiti is seseque in fugam conijcit, ob ungues nunquam adhuc infixaS, in hoc casu occluditur omnino recursius ad recordationem similis mali prius illati , cujus recordatione brutum ad fugam commoVeri posset. Hinc sunt alij, qui quamVis supponant, sensus exteriores non po se ferri in rem nondum positam, a qua ad agendum determinari possint: tamen amrmant id de sensi interno, qui praeter notionem ab extrinseco adhibitam, adiungit rationem aliquam exterius insensatam, ad quam percipiendam volunt sensium internum ex natura sua esse determinatum, cum primum objecti applicatio sensus externos ferit. Hac ratione ovis, emcta in sensu interno lupi ratione, quomodo exterius a sensU repraesentatur, excitatur insita per ad efformandam notionem inimicitiarum , nec lupum eo tantum modo imaginatur, quo exterius e1t sensibilis, sub qua ratione lupus lupum, quem conspicatur, apprehendit. Similiter sensus internus attingendo aliquod praesens fertur simul in rationem alicujus futuri , cum praesenti illo Connexam , eamque percipit me dissilis nutione per illud praesens illata. Quidquid sit de hoc exsplicandi modo, quem
ego nec approbo, nec improbo ; dici potest, quod bruta cognoscant causias per sie siensibiles, in quibus praecontinentur effectus ci dum eXistentes, & in his etiam praesentiant id , quod erit. Futuritio enim non distin
208쪽
Defuga , seu abominatione. 1 8 s
distjnguitur ab existentia causarum per se siensibilium, quas vel visu, vel alio quovis sensit percipiunt. Adde, quod sermo non sit de restrictε
futura, sed de objecti absentia resipectu operantis; hanc autem absen tiam nobili stitvit cognoscunt bruta, cum haec in alio non consistat, quam quod obiectum ab uno distet: certum est autem Arriagae in libris de ani ma, quod bruta videant inter se distantias, &ubicationes rerum, quoiacunque id tandem sensiu fiat. Per hoc tamen non admitto praenotionem futuri in somniantibus , & furore Correptis; multo minus credendum est competere bruto cognitionem futuri in actu signato , & cum ea temporis subsequentis ad praeCedens Comparatione, quae rationiS Usium expostulat; hoc enim Vires illius superaret. Sufficit, ut brutum in actu exercito cognoscat futurum in sua causia, vel rei a se distantiam.
f. III. De modo detestationis.
ALtera dissicultas est, de detestatione mali praeteriti, si robusta, & enficax sit, nec tantum ad modum simplicis dis licentici; videtur enim impossibilis, &in superiore , & in inferiore appetitu , cum nulla facultas feratur essicaciter in aliquid impossibile, quippe prorsus destitutum ratione motiva facultatis appetentis. Atqui objectum actus pi dicti ponitur non eXistentia rei praeteritae, quam non existentiam liquet esse impoL. sibilem, suppos a existentiae oppositae praeteritione. Igitur in appetente facultate Vigere non potest actus emcax tendens in destructionem rei, quae praeteriit, intendendo emcaciter, ut non fuerit. Statuendum nihilominus est astum fugae mali praeteriti non conditionatum duntaxat,ssed etiam absolutum, emcacem , & robustum esse admittendum. Non haereo m proband), quod aliquis actus positivus facultatis appetentis ultra simplex odium quod nulla ratione sis ectat destructionem mali, eXerceatur actualiter circa hujusmodi impossibile praeteritum , qui exprimitur
illis verbis: nocem, fuisset. Id enim persuasissimum est Theologis , qui
docent partem Irimam Sacramenti poenitentiae esse actum aliquem immediate aversiantem delicta perpetrata; quae non esse repU3nat, cum ad praeteritum noli detur potentia. Hunc insuper actum volunt non essedis licentiam simplicem, sed debere esse detestationem, quae, si fieri pos set, prohiberet siceleris admissi existentiam, causaretque dolorem facti praeteriti. Porro impossibilitas objecti non obstat formationi actus pro
209쪽
dicti, quia voIuntas non nititur in objectum, nisi sub conditione possibilitatis. Supposita igitur Veritate detestationis , sive fugae declarandum restat, quomodo ea aversio pol esse actus absolutus, & emcax. Asse- ro igitur, etsi talis actus dici possit conditionatus ex parte objecti; attamen ex parte potentiae eum elicientis non est conditionatus , sed absolutus. Sensus enim locutionis illius; nostem, se pet tu esset, non debet statui istet si hoc esset possibile, elicerem acium nolitionis, quem nunc non elicis , sed duntaxat per inte ecfum declaro , quam voluntatis acrionem eliciturin essem, si ea conditio, quam deesse video , interveniret. Ubi utique nullus eliceretur voluntatis actus, odio simplici ulterior; quia ut ajunt Philosophi conditionalis nihil ponit in esse, quamdiu conditio non ponitur. Quare conditio, quae intervenit, tenet se ex parte solius objecti, in quod Voluntas non tendit, nisi prout convestitum aliqua conditione, V. g. possibilitatis. Hac ratione non implicat actum re ipsa elicitum, & eatenus absolutum terminari ad conclutionem aliquam, per quam non siti sipendatur. Sic enim quando hic, &nunc elicio volitionem dandi aliquid Petro , si talem ille conditionem impleverit, actus est re ipsa praesens, & elicitus, ita ut sine novo meo actu donatio essiciatur valida, cum primum Petrus conditionem fuerit exsecutus. Cur ergo idem fieri non possit in actu aversiativo fugae, de quo quaeritur Z Quhil vero actus iste sit inessicax ex parte effectus, quem actu non sonit, quique poni nequit, clarius est, quam ut de eo multis contendi possit; quantumcunque enim homo conetur, fieri non potest, quin actus culpae praeelicitus antecesserit. Est tamen hic ipse actus ali quatenus emcax, non modo quia de facto excludit a voluntate quemcunque actum similem praeterito, quem Per istum aversiatur; sed etiam quia vi hujus actus voluntas ita assicitur, ut si effectus esset possibilis, illicb esset ponendus non exspectato ullo alio voluntatis actu: quod demonstrat non stare per actum & ejus emcacitatem, quo minus effectus
ponatur, sed praecise stare per impossibilitatem effectus.
CAuste excitantes passionem sugae sunt mala omnia, quae damnom, incommodum, aut molestias afferre poss*nt. Tria autem sint malorum genera, a quibus per iuzam appetitus se avertit. Quaedam mala animal
210쪽
animal interimnni; cujus modi sunt flumina, praecipitia, naufragia, incendi a , eluviones , hostium incursiones, ferarum impetus. Alia quae incienti sint nobis molestiae, ut parentum amissioneS, Conjugum, liberorum fratrum , amicorum , sortunarum, honorum, dignitatum; i nominia carceres, exilium , infamia ; amissiones itidem bonorum spiria tu alium. Alia denique tanquam stigna rerum ejusmodi indicant periculum , qualia sunt portenta , prodigia , & alia id genus , quae praeter communem rerum naturalium cursim obtingunt , ac gravissimos solent mortalibus terrores incutere. Praesertim excutitur haec passio dolore, aut pudore. Proinde m naturae institutione passio fugae ordinatur ad hominem avertendum a malo tum Culpae , tum poenae.
Ouamquam nisi caetera incitamenta siuccurrant, non satis praesidij iubministretur ab hujusmodi pathemate adVersus scelera , quorum nonnulla quandoque pudor , siVe erubesCentia non comitatur. Contra Vero malum poenae dolorem , aut eXternum , aut intimum secum perpetuo affert. Hinc ex perVerso genio abutitur homo hac passione, ut fugiat malum poenae prae malo culpae, & abominetur vis a mala prae veris. Effectus , qui in corpore producitur , solet esse assiu-xus spirituum in eas partes, quae idoneae sunt, ut animal a malo divertat , aut illi aditum obstruat , & a conjunctione arceat. Hinc subinde sanguis ad centrum refluit , ut exinde frigescant ,& concidant externae corporis partes , & clausis ea ratione poris senius mali obtundatur , aut excludatur , custodito interim corde , & partibus nobilioribus ab illius accessu prohibitis. Quandoque cum expedita Batet via ad recedendum remotius ad circumserentiam sipiritus delahuntur ; ad pedes videlicet, & caetero S actus. Reliqua conveniunt abominationi contraria , proportionaliter ad eum modum , quo diximus desiderio competere ; quae quia similia sint, non expedit Q-stinctius suggerere. Taediosum enim est , nec utile, quando quivis facile accommodare potest , similibus jam expositis.