장음표시 사용
241쪽
qubd eius maeror demum in rabiem, ac desperationem migraverit, in canem mutata dicitur. In hunc numerum , misieriS fabulis, reserenda est octavia Marcelli mater , quae in unam siem per rem intenta, & toro animo affiXa, flendo, & gemendo talis per omnem Vitam fuit, qualis in funere apparuit. Non admisit Ullas voces salutare aliquid asserentes; non ausia consiurgere, allevari insuper recusavit; nullam habere imagi-
nem charissimi filii voluit, nullam sibi fieri de illo mentionem. Ten - bris, & solitudini familiarissima, lugubrem Vestem nunquam deposuit,& aures adversus omne solatium clausit. Ut autem ex omnibus passionibus tristitia est maxime virulenta, ita prae omnibus est magis communis , videturque illa nobis connaturaliter adhaerere, & gaudium e converso tantum accidentaliter. Omnes corporis partes expositae sunt doloribus: & paucissimae numero gustare possunt Voluptates. Calam Ia- tum integrae cohortes in nos insurgunt, & licet alias inter se stat oppostae, in nostram nihilominus perniciem consipirant, & uniuntur. Gaudia , si sibi invicem occurrant, sesie destruunt, & quasi conditioni nostrae inviderent, in adventu unius colliquescit, di desinit alterum. Dolores aetatem ferunt, & quasi natura in nostris suppliciis sibi complaceret, eadem prolongat, dum interim volupta S, Cum maΣimi delectat, extinguitur ; non multum loci habet; cito implet, cito tardio est, & post primum impetum, marcet. Ad persi ad cndum dolorem nobis magis familiarem esse, quam gaudium , sufficit intendere oculos in miserum vitae nostrae statum, in quo inanem laetitiam mille Veris emimVS doloribus. Non opus este contra luctum advocare; sipontesta advenit; dolor unus brevi alium subsequentem nuntiat, ubi deliciae multo sudore sunt quaerendae, & plerumque majori pretio constant, quam Valeant. Denique gaudia semper permiscentur dolore aliquo; non colliguntur hae ro sine sipinarum aculeis; non gustantur dulcedines sine amictionum amaritie, & plerumque viVacius molestiae pungunt, quam suaVitates demulceant, Levissima febris robustissimas prosternit consolationes: modica infirmitas extinguit in belliduce victoriarum saporem , & decreti triumphi splendorem obnubilat. Denique ex omnibus passionibus nulla est, quae magis Veritate nitatUr : Omnes aliae plurimum a nostra imaginatione dependent, & sine huius au Xllio non adeo vehementam in nostri S sensibus imprestione in. Causarent. Desiderium , & spes quoties nobis illudunt Z ut ille propius naturam illorum descripsisse videatur, qui dixit, esse m mnia vigilanti-Um . . Amor, & Odium OCcupant animam sine fructus,& utilitatis perceptione. dimor umbra: non male assimilatur , & Lepe phantasinata
242쪽
nos vanis sipectris terrent. Audaciae, & irae Victoriam promittit inimicorum imbecillitas. Dolor prae Caeteris Verum est malum, quod animam , & corpus premit, & uno ictu utramque partem ferit. Scio, mar- rores aliquos omnem Vim suam Contra nobiliorem hominis partem , contra spiritum scilicet exserere; sed ii violentiores evadant, ad corpus quoque descendunt, & occulto contagio infirmitas domina: sit etiam, morbus servi. Tam arctis inter sese Vinculis colligantur corpus, & anima , ut omnia sua bona, & mala sibi inVicem communicent, ita ut anima commodis sivis contenta medeatur infirmitati corporis, & corpus aegrum assiigat animam. Susteri patienter anima in sitio carcere omnes calamitates sibi incumbentes , & modo corpus eximatur doloribus , semper consolationum copia abundabit. Magnanimiter sipernet divitiarum perditarum amissionem, & restrictis desiideriis paupertate contenta vivet. Contemnet honores ,& sciens, hos ab hominum opinione dependere, felicitatem suam tam fragili fulcro non laborabit stabilire. Non multum curabit voluptatum desectum, & pudor, qui eas plerumque comitatur, imminuet dolorem , qui eX perditione nasicitur. At vero quid faciet animus verba sunt August. lib. de gratia novi testamenti
ut non dolcat, Cum corpUS Vulneratur, aut uritur, cui tanto implicatur
consortio, ut pati possit, non dolere non possit Z timebit anima mortem, quae ex sie est immortalis; plagis succumbet, quae Vulnera recipere non potest; si labra in querelas solventur, cogetur lamentari; si1 oculi infletus , lachrymari, si cor in singultus erumpet, sis irare. Etsi tota sit spiritus, sentiet omnia tamen mala sui carceris, quem animat. Stoicorum quidem Philosophia nihil gloriosius habuit, quam efficere , Ut Commercium inter animam , & corpus tollatur, & conata est separare duas partes , sitne quibus totum compositum subsistere non potest. Prohibuit suis disicipulis tyrannico imperio lachrymarum dulcedinem: Voluit, Ut
anima corporis dolores non sentiret, sed Ut in medio rogo mentem Clevaret ad contemplandam Virtutum pulchritudinem, & rerum naturalium
miracula. Habuit quidem barbara haec secta, qui eam admirarentur; nullum qui sequeretur: illius praecepta ad de perationem adigebant omnes illos , qui eadem opere eX sequi Conabantur. Haec tamen non sunt ita accipienda, quasi in nulla tristitia aliquid reperiatur, quod sit approbandum, & quali ab omni maerore tanquam alue esset declinandum. Pro multis calumniis non nihil nutac de illa mereamur , & aliquos usus ad selicitatem elogio commendemus. Illa igitur tristitia misera non est, quae cum fructu urget; & felicillimus maeror illorum malorum, quae auferri possunt, & debent. Non loquor tan-
243쪽
tum de tristitia spirituali, per quam deplorantur peceata ,& peccatorum
causis , ac occasiones; huic enim OpUS non est remedium adhibere, cum ipsa sit remedium; nec mala dici possit, quae ad mala tollenda consecra tur applaudente natura, & Caelo. Reperio etiam aliam tristitiae laudem,& insignes moderati ad rectae rationi S praescriptum maeroris fruinis, qui in mollissimo caeteroquin genere, solutissima flUXarum rerum irritamenta submovet, & ad frugem reducit. tibi trossulus talis aliquem suorum amiserit, continUO Velut fulmine tactus aufugiet, & nuspiam appare-hunt dissolutae laetitiae: nuSquam Ventri S cura, aut sbllicitudo carnis habebitur , sed acerrimam continentiam introducet Philosophia. Juges vigiliae, summum silentium, humilitas ultima, inansiuetudo inestabilis, miseratio immensia. Audientur apud famulo S , & omnes domesticos philosiophici sermones de mundi contemptu , de rerum mortalium caducitate ; dicent omnia hic in scena agi, & nihil inane, aut fluxum celebrahunt. Tunc Vere mi iserae, probrotaque apparebunt divitiae r tunc faeda videbitur jactantia: invidia Vero, &ira, ac libido ne ad extremas quidem lugentis januas accedent; sed haec Omnia eXtinguentur, ita ut ne odor quidem ulluS horum CCC Urrat. O fortunatum luctu ira , quo multi desinunt esse lamentabiles t O salubrem aegrimoniam , quo sani fiunt. Ad levandas quoque alieno S maerores noster prodest. Sic enim inter plures onus divisium nulli est tam graVe OnUS, & Consortium aliorum erit malorum solatiunx Quemadmodum enim meti Culosi, si soli sint in alia quo loco, trepidant; si cum socii S , remittunt timorem, quod putent plures esse, qui rellistere malis possint, &periculum aut minu S, aut lan guidius futurum multis obsistentibus : ita qui maeret , Communitate
languentium siperat majorem resistentiam , minUS pertinaX malum , nec diu durare posse, cui tot repugnant. Ad haec eX compassione aliena prae Dinit se amari, lachrymaeque ipsi sunt gratistima amor1S Caeremonia: amori autem laetitiam expromet, & sic festivitas benevolentiae maerorem e
TR istitiae magis obnoxii sunt, qui contrariis aegrius resistunt, & ad Israta obeunda non sunt dispositi. Itaque senes, &aegros, ac illos qui valetudinem nondum confirmarunt , quia pauci caloris sunt, &
siuinam ad tristitiam opportuniores Z
244쪽
exangnes , at deblles, aegreque contrariis obsistunt, facit E maestitia vul nerabit. Nec aliter statuendum 8e iis, in quibus atra bilis , melancholia,& amarior siangitis abundat. Sunt enim isti a jocis prorsus alieni, ac sol ipse , & huius aeris perspicua natura impedimento videtur esse taliter af fectis, ac illorum luctus profundissimam noctem imitari, imo tenebrae
noctis tam atrae non sunt, quales maeroris nOX in multis procreat. Col liguntur ex cogitationum obscuritate, formidabiles quaedam imagines, ac intoleranda crux circumfertur. Iracundi etiam ad hanc tabem pro cliviores sunt, quod ira adjunctam semper, & admistam habeat tristitiam, ratione math ostendentis , quod iram concivit. Subinde etiam praevalet noVus aliquis humor, aut disipossitio corporalis peculiariter nociva, ratione cujus, aut apparentia bonorum extinguitur, Vel ext Cnuatur; aut e contra apparentia malorum nova inducitur , vel ob perturbatam, aut confortatam phantasiam augetur. Cum enim sipeetes materiales bonorum, & malorum insideant subjecto corporeo, atque hoc sit dilatabile per rarefactionem , & constringibile per condensationem; fieri plane poterit, ut tam bona, quam mala sortiantur novam in phantasia, atque inde etiam in intellectu apparentiam, aut novum praeeXistentis apparentiae augmentum , & intensionem, nulla li-eet novitas superveniat ipsorum aut bonorum, aut malorum.
f. VI. De efectibin tristitiae.
TR istitiae effectus plane sapiunt parentem, suntque tales, ut 3 nullo
assectu plus homini creetur molestiae. Cum enim hominis maximum bonum, sicut & cujuslibet alterius creaturae situm sit in operatione,& tristitia maxime omnium hanc retardet, ac impediat: eadem procul dubio prae caeteris nocebit. Et primo quidem perturbat operationem. rationis, & intelligentiae, si modum excesserit. Quid enim mens intelliget, vel ad disicet, vel recte concipere animus poterit, ubi eam crueiatus occupat Θ ubi doloris objectum totam ad se trahit vim intelligendi, spiritus absumit, & cor aggravat P excitata autem procella tetricarum, cogitationum, Jcubi confusa mens naucleri manum ad navis gubernaculum admovet, appetitum sit, mergi est necesse; & secum in interitum etiam trahere Voluntatem. Fatigato appetitu , debilitato corpore, nulla Virtus placere poterit. Infliget vulnus avaritia, quae ex tristitia de
245쪽
inopia nascitur: servandae castitatis maeror ad libidin m , de voluptates saecla armabit: illatae sibi injuriae amarn, & sol aria cogitatio, intus iratacundiam, & vindictae furorem accendet: in gloriae, & privatae vitae dolorosia impatientia fomitem tumidae ambitionis, & aurae evanidae eriger, qua animus turgens tandem distum petur. Ecce quomodo ab unica hac passione omnis in animo plaga exurgat; ecce quomodo Unicus in homi ne maeror seminarium, & scaturi o sit putrida Omnium Vitiorum , quapropter monet Siracides Eccles . 3o. Tripitiam ne ris amimae tuae, semu gas temet ipsim in consillio tuo. Ulterius progressus D. Thomas
quaest. 39. art. I.& a. docet, tristitiam per se non esse expetibilem, neque prosecutioni, aut electioni ejus liberae ullam posse convenire hone statem, praeterquam per accidens ,& ex suppositione : atque honestum,& laudabile per se esse vitare tristitiam, ad eum modum, quo est honestum per se vitare occisionem hominis, inhonestam per se, ac turpem, solumque honestam , ac laudabilem ex accidentali aliqua suppositione,& circumstantia. Omnium maximi vim stam eXerit ad contrahendum cor, Vena S,& arterias , imo & omnia Viscera , atque adeo ipsum etiam cerebrum, quae partium sese colligentium arctatio fit non secuS, ac in vermium corporibus, dum calcantur. Hinc porum fanguinis arterio si in carnes effunditur, contractis scilicet meatibus; hinc pallor, vultus, & frigus ;ruborem enim, & calorem sanguis arteriosius ait usus conciliat. Hinc subsidit caro , nasius acuitur , gente cadunt : frons evadit austera, &aspera, ipsosque super oculos Videtur decidere : oculi ex absentia spirituum hiant, ac obscurati, hebetes, languidi, flaccidi, & quasi defatigati maximam poenam in sui defatigatione, videntur subire : supercilia.
cum abjectioni animae conformentur , se penitus etiam occludunt : Iabra etiam in hac passione albescere, tremere , ac semet contrahere Cernimus ; praesertim advertitur singularis quaedam levis depres uo exteriorum partium in labiis, ut ad plorandum se expeditum ostendat. Amant autem dolentes silentium; quod si ad loquendum adigantiar, Voce depressa Utuntur, magis tamen acuta ob guttur contractius
Caput ipsium Vel antrorsum modice inclinatur, vel brachiis cubito sulcitis innititur, denique etiam paululum in humerum dextrum deprimitur: ipsis quoque manus, ubi aliquantulum elevatae fuerint, subitaneo quodam impetu in ipsis femora demittuntur, quasi anima easdem eleVando se Vellet malo opponere; quia Vero se impotentem intuetur inopinati
mali magnitudine perterrita sipem omnem abiicit. Ubi progredi necesse eri ι, sequetur incessus lentus, atque incertus , propensio insuper ubi qu
246쪽
eonsidendi, vel cubandi ; facilis somnus, quia contractu meatus facild obstruuntur ; modica cibi appetentia ; quod, sicut in morbo, cibus dissitacilius deglutiatUr propter fibras impeditas; & quod contractiora visceara novum cibum resipuant: denique languor in omnibus actionibus elucens nihil nisi manifesta ingentis debilitatis signa prodit. Singularis effectus luctus sunt longa, & grandia susipiria, quae anima sibi vendicat, ut iis aliquantum defectum refrigerationis , qu cm ob contractos capillarium meatus in pulmonibus, S interceptos fuligines patitur , compensare satagit. Solent etiam in lamenta resolvi tristitia Oppressi, ut hac sipecie languidi ,& miserabilis clamoris magnitudinem
sui doloris aliis participent, & se insuper eXOnerent aliquantUlum aegritudine, qua premuntur: tum denique Ut hoc medio aliorum auxilium implorent. Et vero omnia fere animalia prae dolore ejulant, queruntur lamentantur aperto ore, & lamentabili vocis sono dolorem si una testantur, ut vel ipsos homines ad commiserationem Commoveant. Ubi diminuta molestia mediocrem statum obser Vat, permittitur lachrymis libertas, quae in se frigidiores sunt iis, quas gaudium exprimit. Ratio est, quia hae a nimia sanguinis arterio si copia, quo ccrebrum per nimiam laetitiam turget, ortum trahunt; hinc multum caloris inesse opportet;
illae vero per expressionem puri quasi humoris, seu phlegmatis distillantur: hinc parum ignis continent. Quia tamen in dolore ex spirituunta subtractione facies frigida remansit, calidae apparent, non secuS, Rc aqua in se tepida sentitur calida, cum manu frigida tangitur. Porro lachrymarum fontem Cartesius Censet esse Vapores oculorum in aquam resolutos, aitque nullam esse corporis partem, e qua plures emittantur Vapores. Sed tria huic opinioni videntur obstare. Et primo quidem exterior oculi tunica, scilicet scierotis, duritie, crassitie, ac densitate superat omnes corporis membrana S, Ut in animum induci non possit, alias partes, puae decuplo calidiore S , humidioreS , ac porosiores sint oculis , non plus evaporare. Secundo quomodo tanta vis halituum confluere posset ad delicatissimum organum absque notabili damno, tumore, vel luminis jactura Z denique non apparet, quomodo modicis limo temporis spatio colligatur ea Vaporum multitudo, quae liquari possit in continuum , & horarium fletum. Melius statuitur cum
Isbrando, & aliis compluribus, lachrymas esse serosium cerebri excrementum, quod per ossis cribro si angustia S, aut alios meatus in fungosias narium partes, ac inde per lateralia foramina in oculorum canthos delabatur. ConVenienter enim ad hanc hypothesim exsiplicantur omnia, quae circa lachrymas occurrunt. Sic in tristitia cerebrum nimium comprimi-
247쪽
tur; hinc plus humoris in pelvim ex Ventriculis exprimitur; inde per ductus ad nares, & oculos descendita Sic flentes coguntur emungere frequentius nareS; emunctione Vero narium non raro sistuntur Iachrymae: serum nimirum compressione cerebri propellitur ad ossa sipongios a narium , ibique crassiores particulae diuti Us nasium obstruunt, tenuiores vero, vel magis serosse tamdiu per latera defluunt ad oculos, donec oblatis crausioribus via reseretur in nareS. Sic pueri, senes , & mulieres ad fletum pronissimi; quia nempe prae caeteri S eX taedio, amore, Vel ira tristantur, ac in cerebro copioso abundant phlegmate. Omitto alia plurima, quae hanc sententiam reliquis probabiliorem reddunt. Si tamen velis subinde colligi quasdam guttas ex sero per arterias oculorum allato, non habebis me invitum ; modo non omnem serosum humorem in glandulis ocularibus ex arterioso sanguine derivare contendas ; in tristitia enim nimis comprimuntur arteriae tenui 1l imae, ut fontem lachrymarum in multas horas stuppeditare possint. Quia Vert, longiori fletu mitigatur tristitia , vulgaris ratio redditur, quod una cum lachrymis pars doloris quasi exhilaretur idcirco Ovidius lib. 4. tristrium.
Expletur lachvmis , egeriturque dolor. Alii potius credunt, expresso humore partes calidi, vel ignis colligi; hinc calor, & novus vigor siccrescit. Quod si tamen tristitia adsummum ascenderit, tunc etiam fletus coercetur, quod ideo eVenit, quia
ipsi quoque ductus, qui a glande pelvi subjecta versus oculo S eunt, ita
Contrahuntur, ut humor traduci non amplius valeat. Insuper anima
nimio doloris sensi abrepta oblivis itur suum dolorem his mediis prodere. Ubi tamen vino refocillabitur corpus, & mitius saeviet dolor, uberrimus iterum lachrymarum fons scaturiet. Nonnulli ex nimia tristitia etiam statu mentis dejecti leguntur, quod commotio nimia in spiritu causata ipsius imaginationis organa asteraverit, ordinem quo specierum intentionalium immutaverit, quo facto tum cogitationes , tum Verba ipsa prorsius inepta prosilire necesie est. Interdum doloris introrsum conclusio spiritum illico intercludit, una Que vitam eripit. Ita Rutili US referente Plinio lib. 7. cap. 36. audita fratris consulatum ambientis repulsa, illico egit animam. Sic scribit Jovius Rusiacum Suevum, cum relatUm filii a turcis caesi cadaver conspexi siet, prae dolore mortillim cuncidisse. Ingruente enim nimium singuine in cor, impeditur illius motus, & animal suffocatur, non aliter ac in lampade contingere videmus. Sicut
enim nimia olei affusione flamma extinguitur; ita per sipirituum , & sanguinis exuberantiam , obstructis meatibus, sanguis in corde stagnare incipiet.
250쪽
clsiet Unde non raro post mortem magna Vis coagulati sanguinis in cordis ventriculis reperitur. Subinde quod de Pirrho memorant, cor omnino nigrum , & quasi tostum apparet; quia sanguis nimius ad corcon estus humidas, & pinguiores partes absumi. Ob tam multos igitur & tam tetros effectus homo laborat omni ope tristitiam a te excludere, & quoniam semper aliquem patitur dolorem , idcirco continubappetit Voluptatem quasi remedium.
De spe prima passione appetitus concupiscibilis.
S. I., D scutitur natura flet.
E Lucidatis iis passionibus, quae ad appetitum concupiscibilem redu-Cuntur , examinandae si p er sint illae , quae irascibilem facultatem. pro parente agnoscunt. Inter has primo loco se offert sipes, quam aliqui cum Arriaga in complexo ex actu cognitionis , & appetitionis constituunt, inducti hac ratione, quod deficiente solo actu potentiae cognoseitivae, id est omni penitus probabilitate obtinendi bonum , etiam spes corruat. At quare non etiam gaudium in cognitione constituuntZ aeque enim deficit gaudium, ubi nulla cognitio boni possessi praelucet. Dicendum igitur spem consistere in actu appetitivo, praesipponente cognitionem de practica possibilitate obtinendi rem, licet arduam. Appetitio enim boni praesupponens cognitionem arduitatis, nec non Iut Uritio mSillius boni, si per appetentem non stet, vel est possibilis, Vel non Θ si le-cundum: Unde ejus repugnantia Z si primum: appetitionem istam spenati appello. Non enim est actus simplex amoris stricti, aut purae complacentiae; nam haec a consecutione boni praescindit: non gaudium; nam hoc supponit cognitionem boni ut jam possessi; ille autem conatuS, ictquo spem stare assero, quamvis sipponat cognitionem de Doni adeptione, si non stet per ipsam personam sperantem, non tamen lupponit cO-gnitionem absolutam de boni futuritione: non item desiderium mere tales nam hoc non praerequirit, ut bonum cognoscatur esse arduum, Vel futurum. Quamvis enim ipsa spes sit aliqua concupiscentia, seu appeti-