장음표시 사용
271쪽
cuius consecutionem non potest perVenire. Tormentum hoc tam lom go cruciaret tempore, quam est Vita, nisi desiperatio in auxilium veniret,& prudenti dictamine animal constringeret ad inutiles labores deserendos , & ad desideria comprimerida, quae ad aliud non prosunt, quam ad amictiones ingerendas. Cum igitur officium hujus passionis sit detor quere animum a bono difficili, & Vires nostras stuperante, poterit illa in mille occalionibus adhiberi, nec erit in venire in mundo tam siublimem hominum conditionem, quae ipsa non indigeat, cum omnium hominum vires limitentur, & major mortalium pars intentionibus fuis vix non ad impossibilia properet. Spes, & auda Cia, quae promo Vent, plus habent ardoris, quam consilii : sub his ducibus in praecipitia caderemus, si de speratio nos non retineret, & nisi cognitione nostrae debilitatis a temera xiis aggressionibus nos aVerteret. Magi* ergo lamentari deberemus desipe, utpote quae nos nimium facila commiscet periculis, quam de desiperatione , quae ut fidelis consiliarius Eepe nos iisdem liberat. Hinc sim mos saepissime poenituit principes , non exaudivisse illius imperia, qui fiante belli initium proprias mensi fuissent Vires, non coacti fuissent adeo propudiosam inire pacem. , & accipere imperia triumphantis inimici. Sed hoc est vitium illorum, quod ad hanc passonem tunc solium recurrant , quando omnia ad summas iam simi reda cta angustias. Poterit nihilominus etiam tunc prodesse salutari admonitione, &non raro vidimus integros exercitus periculis eXemptos recessu in tempore imperato,
Princeps , qui sie Viribus, & nervo belli inferiorem agnostit hoste sitio 'mediante desiperatione prudenter cedit; curat cum ipsa resiarcire defectus sipei, & audaciae, differtque proposita usque ad tempus, in quo mcura promittitur Victoria.
3. IV. cui desse rationem consequantur e fectus 3
I Esiperatio asia est totalis , ae universalis, aIia partiaris de aliquo tam L tum particul ari bono, Desiperatio universialis praecidit vires omnes operandi, & omne opus impedit, quia qui eX animi aegritudine renunciavit fini, eatenus nee quidquam operatur, ut terret Aristoteles lib. a. Rhet. cap. a. praeter animi maerorem & angorem amori bonitatis pro
272쪽
plerumque retorsio appetitos in contrariam partem, & qui boni alicujugassecutionem desperant, ut famem appetitiVae potentiae quoquo modo exsatient, & ventrem animae , sin minus pabulo congruente, at salten1.
siliquis expleant: alia bona piscantur, quantumViS graviter prohibita. Hinc illud Episicopi Hipponens lib. de natur. & gratia. cap. s. quidam in peccata prolapsi, deiperatione plus pereunt : nec solum poenitendi negligunt medicinam, sed ad eXplenda inhonesta, & nefaria desideria, servi libidinum , & scieratarum cupiditatum fiunt. Ideo adversus hanc exitialem pestem providentia Dei nobis in divinis codicibus reliquit lapasus eorum, qui post Casium resurreXerunt. Suffragatur Plutarchus, qui de Antonio post Actiacam cladem profugo, prodit, eum se totum omnis generis voluptatibus immersisse, si quo modo posset inflictam sopire
Quod si desiperatio tantum sit partialis, tunc illa vel est furiosa, vel
timida y si furiosis, tunc uterque oculuS ignem eVomet, spumabunt labra, obsierabuntur, & stridebunt dentes , eAtolletur clamosius ululatus, ut illius AEneidos. a.
Venit siumma dies , se ineluctabile tempus Dardaniae e fuimus vo , fuit Ilium , se ingens
Gloria Teucrorum , ferm omnia 'uniter Argos Trani tulit incensa Danai dominantur in urbe se. feriet gladius huc, & illuc , projicientur in omnem partem manus,& brachia, evelletur coma, impingetur caput parieti : omnes obvii arripientur, onerabuntur injuriis, dc ii Vel modice resistant, jugulabuntur, qu1bus actionibus tandem defatigati in terram decident, humum morde-hunt , & prius anima corpus deseret, quam desperati animi signa exanimatos vultus destituant. Qui Vero timida desperatione percelluntur, eo qu6d suis viribus uti ulterius renuant, eX incuria si1nunt destituta robore brachia defluere, aut manus in modum crucis decusiatas ad stomachum. Os , & labia habent semiclusa, funestis, & tristibus exagitantur in somniis, patiuntur languorem, & mollitiem pulsus, omniumque virium diminutionem. Quemadmodum remissae chordae non amplius Ε-nant, ita laxatae Vires corpori S animositate, & Vivaci agendi facultate destituentur. FIinc facies apparet tristis, dejecta, & pallida r demittuntur caput, frons, supercilia, marcescunt oculi, & fracti hac passione vix amplius pedibus consistere Valent. Subinde tamen frigefactus moerore sanguis connisu desperationis,& per antiperistasim ita accenditur , Ut animos saepε stupra Vires suggerat.
273쪽
abjiciunt, in solam intenti ultionem, & illud sollieith sata entes, ne inui ei pereant; adeo strenuε , & tam alacri impetu feruntvl ad agendum , ut eladem inserant iis , a quibus in desperationem stini conjecti. Sic ignavissima animalia, quae natura ad fugam genuit, ubi esitus non patet, tentant fugam imbecilli corpore. Hinc belli ducibus inconsultum vita detur victos ita concludere, ut praecluto omni effugio,&desperata prorsus sorte agantur. Permittunt hosti, ut torrentiS instar ber medios sun datur agros, ne propter obstacula nimis in tumescenS prosternat obices, quibus impetus coerceri debebat. Et in hoc mirabilis ist natura hujus passionis, quae ex pavore nascitur, & tamen ex timiditate majores acqui-xit vires, in bono sibi propositio considerat dissicultates, quae magis absterrent, quhm gloria alliciat, & sive ex innato frigore , sive ex modica spe minus se reflectit ad bonos, quam deterioreS CVenias. Et tamen ubi extrema imminet ruina, & periculum, quae Vitari ncn possit, neces sitatem vertit in virtutem, & aggreditur inimicos, curr quibus ipsam et spes confligere non fuisset ausa, ac Victorum e manibus extorquet palmas, & lauro S.
AUdacia est impetus, & incitatio ad expugnanda , & adeunda terribilia impedimenta , quibus prohibetur consecu lo boni exinde summopere ardui. Terribile autem est, quod ve adducit interitum , Vel insignem dolorem procreat juxta mentem Pallosiophi lib. 3. ethic. cap. s. ubi distinguit malum, quod est objectum rimoris oppositi audaciae ab aliis timoribus his verbis : Non enim cuncta timemus maia, uis erit injustus, aut tarduι sed quaecunque vel nagnos dolor , mel corruptiones adducunt. Et iterum : s ergo id timo' est, nec se est, ea terribilia, timendaeque esse, quaecunque ingenteι dentur habere
vires corrumpendi, aut ita nocendi, ut nocumentum at ingentem ten
dat dolorem. Quia vero hoc terribile, quod juxta rilata philosophi verba est objectum timoris, etiam est objectum audaciae ideo opportet,
276쪽
ut aliquid superaddatur, per quod obiectum audaciae proprii discrimine
tur Hoc autem singulare consistit in evitabilitate horribilis imminenatis non qualicunque ; si qui S enim declinaverit mortem intentatam ab hoste vel per celerem sugam per fallacem industriam, aut per preces supplices, quibus vel inimici ira placetur, Vel eidem opponantur amici potentiores, aut clausa ianua , nemo prosecto hoc pro audaci facto habebit sed magis timiditati accensebit. Igitur ad audaciae munus pertinet adire, & expugnare, per Vim inVadere , atque perrumpere obstacula, ideoque est compositum ex bonitate operis Vincentis, inductivi victoriae , & ex asiperitate periculi adjacentis operi ; ac demum ista commintio proponi debet audenti cum praeponderantia bonitatis supra malitiam, hoc est propriae virtutis idoneae ad Vincendum supra vires causiserenitentis, quo minus perVeniatur ad finem desideratum. Ex quo apparet primo , quod si declinatio appareat facilior , & malum imminens
minus, tunc exsiurgat in audaci affectus intensior. . Verum adhaesio appretiativa ad potentiam aptam Vincere, & ad bonitatem operationis vi- inicis eo h converso est maior, quo majus est malum imminens, m i6rque vis causis, ex qua illud dependet. Apparet secundo quare verribilibus occurrentibus derepente audacius resistatur. Occursus nempe repentinus plurimum confert ad majorem mali apparentiam, minoremque declinationis vitationem ; quae enim praeVidentur, ipsa sui praenotione animant ad quaerenda remedia, disponendamqUe remotionem . , atque per hujusmodi providentiam expugnatio redditur facilior, ipsumque malum apparet minus propter adjunctam circumstantiarum considerationem, quibus imminuitur ratio malitiae, quae in aggressione rapentina terribilium nullo modo considerari possunt. Apparet denique tertio, quod sicut dissicultates , quae virtutes comitantur, eaSdem qu magis reddunt illustres quibus vivaciora ingruunt certamina i ita fatendum est, inter omnes passiones audaciam magis gloriosam esse aestimandam, utpote quae manus conserit cum omni ferocitate.
Distinctio audacia a spe stabilitur.
AMbigi solum posset dedistinctione audaciae, spe, cum utraque circa
arduum versetur. At quamvis audacia subserviat spei tanquam m-
strumentum ad consecutionem boni ardui intenti per spem, superando H h a nimi-
277쪽
nimirum dissicultates , si quae terribiles occurant, & adeptioni honorum
contradicant, ita ut, ubi audacia est, ibi quoque spes regnet: nihilominus in primis non semper terribilia impedimenta, sed subinde minus retaria dantia interveniunt, quae affectui spei Vincenda relinquuntur. Deinde conatus spei tendit adversus ardua, quatenus prΟVenientia ab extrinseco, nec auferibilia per opus solius sperantis proprium: audacia e contra progreditur ad bonum , quatenus adeptio illius dependet a viribus propriis , & a bona dispositione ipsius audacis ad calcanda & proterenca pericula impedientia. Dicitur enim miles sperare Victoriam, & non audere ratione sit immediate: econtra dicitur idem audere luctam, S non dicitur siperare, quhil sit pugnaturus. Certare autem spectat ad ipsi militem, sui siperat, inque ejus operatione consistit; nec dependet ex magnitudine , aut parvitate virtutis in hoste. At triumphus dependet ex magnitudine virtutis in vincente , & eX ejusdem parvitate in victo. Similiter in nauclero, quod dirigat naVem mugiente tempestate, est opus ipsius naucleri proprium, idque spectat ad audaciam. Quod vero incolumis ad portum attingat, & contrariorum Ventorum , ac fluctuum. turbinem felicissimi superet, hoc in si per dependet ex magnitudine moderata ventorum , & maris Levientis, ide6que hoc ad spei pathemareduci debet. Denique quamvis etiam sipes heroicis passionibus annumeretur, nec ipsius fructus maturi satis , & dulces videantur, niti periculis condiantur; attamen semper vel a bonitate obiecti invitatur ad siusserendas molestias, vel dignitas ipsi auget vires ad ea Sdem perrumpendas. Verum audacia hoc auxilio destituitur, & non considerat objectum , nisi
ut diversis circumseptum nocumentis: in haec insilit non aliter, ac uria& leaena, ut raptos catulos recuperet, irruit in armatos, in Venabula, interrita se induit amore charorum pignorum. Defixa in terram OCUlorum acie, ne Venabula expavesicat. Igitur ambae hae passiones
respiciunt diversa objecta, ita ut sipei terminus sit honum, quod Concupiscitur , audacia Vero versiatur circa periculum, quo boni consecutio implicatur ; prosequitur una bonitatem; altera impugnat arduitatem ;& nihilominus tam diversis viis ambae tendunt ad eandem metam ; ambae ad animae quietem properant. Hoc est Verum , quod conditio unius
dulcior sit, quhm alterius, quia spes non respicit aliud, nisi bonum concupitum, &li aliquando oculos ad molestias detorqueat, & cum periculis luctetur, hoc magis facit ex necessitate, quim electione, & non
tam ut gloriam , quam ut conssequatur utilitatem. Audacia non intuetur aliud nisi discrimina, & confidentia quadam mirabili sibi persuadet, se propriis lacertis omnia prostraturam. Spes levioris indolis est , & i
278쪽
essi aggreditur bellicosios conflictus , quos vanε iudicat gloriosos, &possibiles; sed aliud non referret, qu1m insignem confusionem, nisii audacia auxiliaretur, & heroica sua magnanimitate finiret illud, quod collega temerarie incoepit. Spes assimilari potes tympanotribae, qui adeertamina animat, sed ipse praelio non commiscetur: audacia e contra somparari potest militi, qui in silentio conservat vigorem.
Suggeruntur audacia proprietates.
P primis contrahit audacia cum sortitudine tantam assinitatem, ut una ab altera separata vix poss1t subsistere. Habent idem objestum, &ambarum inclinationes adeb assimilantur. ut dici eossit fortitudinem esse audaciam ratione praeditam , & audaciam fortitudinem naturale . Ambas remorantur iidem hostes; & ambae impelluntur iisdem motivis , ut Unitae inimicos provocent. Languet fortitudo sine audacia, &nisi haec generosia passio in multorum Christianorum corde fuisset accensa, fortitudo non tam illustres reportasset victorias: econtra ipsis etiam audacia sine sortitudine degenerat in temeritatem, ut adeo pallio haec indigeat directione virtutis, & virtus exposcat auxilium pastionis: audacia est initium fortitudinis, & fortitudo perfectio audaciae; vel si vis aliis terminis rem exsplicare. audacia est virtus truncata , & fortitudo est passis intra debitos limites coercita. Plerumque tamen audaX modum excedit, & in ptaecipitem degenerat. Origo hujus rei est, quod omnis affectus sensibilis incapax sit discursus formandi, & nudis solum sine circumstantiis adjacentibus objectum apprehendat, & inde coeco impetu illud vel amplectatur, vel fugiat. Sed ex omnibus pathematis infelicis . sima est audacia, quia manus conserit cum potentissimis hostibus; eXe citia illius ordinarih consperguntur sanguine, & Lepissimi cu horribilibus monstris, & cum ipsia morte est congrediendum. Interea illa nec consilla, nec auxilia aliunde recipit, nisi a spe, quae ordinaria est causia audaciae; sicut enim pharmacum insuave nemo hauriret, nisi spes recuperandae sanitatis impelleret, ita periculi denuntiatio appetitum avocaret, nisi boni spes accederet, quasi condimentum, acuens periculi appetentiam. Avubi spes audaciam armavit, & vanis promissis ineXtrema protrusit peri- gula, plerumque eam deserit, unde illa Aristotelis sententia lib. ethic.cRp. a. Audaces temeritas eprovecti ante cupiunt adire pericula,qua
279쪽
instant: cum asiunt, ea defugiunt. Infelix iste eventus non alterI est
adscribendus, quam quod se sensibus, caecis nempe ductoribus, manu- ducendam commiserit: sensus autem minus apprehendunt ea, quam quae coram adsint. Unde periculum apparet minus in principio aggressionis, o utimin ipso conflictu & pugna cum malo. Subinde tamen accedente majori cognitione periculi in progressu, perseverat nihilominus affectus audaciae, nec succedit timor succumbens apprehensioni pericuIi, Sc tunc consurget commotio audaciae appretiative major, quam ab initio fuisset. Sic vulnerati intrepide magis aleam sibire tentant, & ex ore Philosophi Iib. Ethic cap. 8. habemus, besias quoque esse audaciores , cum percutiuntur. Ob superadditam enim continuo iram apprehensso honitatis in opere excrescit, quatenus eo ipsis opus superandum Concipitur , ut
subserviens non stolum appetitui , & inclinationi naturali respectu vitae. sed etiam appetitui elicito, & inclinationi irae ad vindictam. Duplicatur igitur ratio bonitatis, & aestimabilitatis in eodem opere, atque in propriis viribus idoneis ad illud, & apprehensis ut praevalentibus adversus
vim causae nociVae, atque ita augmentatur affectus audaciae ex percussione, licet ipse vulneratus reddatur in se debilior, minusque potens ad resistendum, & mortem Vitandam. Denique audacia in rebus humanis plurimum Valet; cum namque homines plerique ducantur passione, non ratione, sensu non intellectu; audacia cum magnum sit sensium praesentibus imprimat, usui est ad excitandas, Vel premendas aliorum passiones. Praeterea in exequendo commodissima est; perniciosa tamen in deliberando ; militibus conveniens, & ducem dedecens.
siuiuam avidius ferantur ad audendum
AD audendum accommodatiores sunt , qui spem firmiorem, ac vegetiorem concipiunt, & minoris ducunt pericula. Ita sentit Aristoteles lib. 3. Ethic cap. 8. Ex priore capite V sunt audaciores, qui recte se habent erga rivina, ut exprimit Philosophus lib. a. Rhet. Cap. s. Istorum enim animis insidet, se propitio numine uti, & se eius potentia,& viribus adiuvandos, atque ita iudicant, nihil admodum occurrere pocse, quod merito vereantur; sed potius exclamant cum Psalmista, Domianin protector vitae meae, is auo trepidabo ρ Psal. 26. quia verb Deus duplici ratione auxiliari potest ; primo nimirum impediendo, & avertendo per
280쪽
her se solum mala nobis imminentia, atque si hoc modo creditur nobis propitius, non excitabitur passio audaciae , sed affectus solius spei. Secundo auxiliari nobis potest exposcendo cooperationem nostram, S conflictum cum nocumentis , in quo Casi locum habet audacia , quia h1c intervenire potest operatio Victrix periculorum , eritque quoad appretiationem eo major,quo eXistimatum fuerit plus , nobis,nostra virtute,& resistentia exigere Deum. Ob hanc ipsiam causiam subjungit ibidem Philosophus , eos, qui injuriam aliquam acceperunt, audaciores reddi, quia nimirum Deus injuria vexatis opitulari creditur. Tum quod ex alieno scelere oboriatur ira, unde vires sumit audacia. EX posteriore capite sive expericuli contemptu firmum muninem ad audendum concipiunt inexperti; eXperimento enim quotidiano deprehendere licet, nihil in pronuntiando promptius esse, nihil in damnandis aliorum placitis, sensisve magis praeceps, quam eos, qui attendentes ad pauca, facile pronuntiant; nimirum ruditate, & imperitia audaciam ingenerante. Ex eodem capite proclives ad audendum sunt, qui sive per aetatem , sive ob
incensum multo mero calorem praecipites aguntur, non satis conssiderato discrimine , quod adeunt, segnius progressuri, si perviderent, in quos
casses se induant. Cum enim optima corporis disipositio ad agendum,&ressistendum sit ea, quae plurimo abundat sanguine ; ideo facile contingit, tales minus esse intrepidCS: ita ut quamvis pars sanguinis, &spirituum intro siubeat, multi tamen spiritus remaneant, quibuS tremor, S pallor depellatur. Ex eo etiam assequimur, cur bruta , quae angusto sunt corde, & arteriis , ac pariter homines simili va rum conformatione praediti, magis erecti adversus pericula animi sint; eam enim idoneitatis rationem affert Aristoteles lib. 3. de partibus animal. cap. 4. hisce :pavida etiamsunt, quibus cor grandius e audentiora, Mentioraeque, quibus minus, aut mediocre. Assectus enim, qui accidit ex metu,
jam in dispraeest, quoniam calorem proportione cordis non habent, sed parum caloris in magno conceptaculo exolescat: itaque sanguis 'stidior Ist. Cor magnum proportione lepori, cervo , muri, Maena, asino, panthera , mustria, or reliquis fere omnibus, quae aperte timi sunt, aut
propter metum malefica. Simile in venis, atque in ventriculis cordis
evenit. Sunt enim frigidioribus , ct venae ampliores, o ventriculi amplioreN. Nam ut in parvo, se in magno domuitio tantundem ignis non aeque calefacit sed minus tu magno ,sic in iis calor nonpariter agit.
λαν enim tam vena, quam ventriculus es. Sic etiam animalia duros pilos habentia sunt audaciora, quia tales pili Ordinati sunt oer calore ,εc per choleram: haec autem plurimum acuunt ad pugnandum, ut Vide