장음표시 사용
261쪽
randus est stultus conatus, quo longias Vitam protrahere allaborant, etsi mors illorum Vultus jam occUpet. Deperdunt quotidie usium alia cujus membri; non vident objecta, nisi Ope perspiciliorum ; non audiunt, lnisi subobscure; non moventur sine dolore, &omni filo motu impinaxunt in nova signa inevitabilis ruinae; S tamen quia primi patrum noὰhrorum vitam in plura tacula eXtenderunt, ideo etiam φ si credunt se posse innumeris cautelis adhibi eis mortem effugere: fperant gavisiuros se privilegio concessis paucissimis ab innocentiae statu non tam longe re motis. Desiderant longiorem vitam ac si incommoda senectuti infalli biliter annexa non cognosterent. Omnia reliqcia morti S genera qualiiscunque spe permiscentur: destinit febris post aliquos paroxysimos: maria in littus eijciunt , incolumes quos hauserant: miles pietate commotus ab ipsa perituri cervice gladium revocat, Veniamque inimi εο largitur. Solus nihil habet, quodsiperet, quem senectus ad mortem ducit, & reages , qui reis vitis usum largiuntur, eundem senibus concedere noti possunt.
f. VI siuinam Auccrepant olfectus ex ste '
SPes effectus adeo insignes numerat, ut philosophi aliqui Graecis Elpiastici dicti, vitam sipe potissimum contineri assirmaverint ; eaque & obis Iectatione illam conssequente abscissa Vitam negabant fore tolerabilem Et primo quidem spes est universialis stimulus, & condimentum cujusvis honi; sine hac nemo quidquam illustre se siciperet, quilibet labores defutageret. Haec AleXandrum magnum impulit, ux se ad universum orbem armis subigendum accingeret. Hanc Cauar consuluit, quando apud sic constituit, Reipublicae Romanae statum immutare , & prosternere potentissimam illam dominam, quae omnibus terrae populis pro arbitrio reges praefecit. Hac AEneas apud Virgil. Socios animo dejectos inter decumanos fluctus it uin ereXit, ubi egregie exclamavit: O Socii neque enim enari)ὼmus ante malorum )opaggraviora dabit Deus his quoque nem. Hos nam rabiem se penitusque sonant Accestis scopulos I vos se Cyclopea saxu
pertis revocate animos, maestumque timorem
Mittite: forsan or hac olim meminisse juvabi .
262쪽
Per varios casus, per tot disicrimina rerum Tendimus in Latium, Iedes Mi fata quietas tendunt: il Gay regna reseurgere 1rojae. omnes duces sunt spei mancipia, & ambitio, quae plura scelera impera vit, vires siuas , sua consilia ab aIlo non recipit, nIsi a spe incitante. Neaque ita propria est haec passio principibus, ut non in subditis quoque do is minetur, & favores suos diffundat etiam in infimam , & iniet scissiman
homicium conditionem. Spe messis agricola agrum excolit, spe lucri mercator aestuantia traijcit maria, spe praedae miles sollicitatus cruenta subit praelia. Etsi eventus dubius , etsi promissa sint incerta, Omnes ta men spei imperiis obediunt, numeratque illa plures si abditos , quanta omnes Monarchae sim UI sumpti, cum teque isti ac plebei homines a nutibus spei dependeant, & eundem successum exsipectare cogantur. Id quod magis obstupescendum est, creditur ipsi, postquam saepissimh mendaciis decepit: tam nervo Se proponit nova promissa, Ut omnino comis moveant ad novos labores suscipiendos, ad nova pericula sipernenda. Etsi hoc anno infelix ager proventum non tulerit, conatur agricola inde- festa sudore sterilitatem illius sequenti superare : conscendunt naucleripost naufragium easdem naves , & spe decepti obliviscuntur perfidiae aquarum, &tempestatum e restaurant milites certamina, postquam per agros fuerunt gregatim disiperii, & inimicos de novo aggrediuntur , fiducia pleni , lassandam fore fortunam in hoc, ut eidem semper parti faveat. Subinde tamen contingit honum speratum usque ad eb esse propinquum conssecutioni, & ejus possessioni, ut parum necesse sit operari pro ejus adeptione; & tunc sequetur spes magna, & modica operatio, non ex defectu spei, aut inefficacia ad operandum ; sed quia necesse non est multum vires atterere, atque ideo sortitur magna spes apparentiam negligentis. Re ipsia tamen eo quisque efficacius, ac intensitas incumbit operationi necessariae ad consecutionem finis, quo ejus praesentia magis appropinquat, juxta illud, motus in fine velocior. Alter effectus internus est , quod labores ratione boni desiiderati susceptos si avissima consolatione recreet. Sicut enim tristes amaeno, &spatioso camporum, vel pulcherrimarum rerum prospectu demulcentur,& eriguntur: ita sim aerumnarum cumulo afflicti lugent, cum per spem futura contemplantur, animum consolatione mirificε levant. Ad illustrandum hoc non inepti quadrat collatio spei, cum lapide pretioso. Sicut enim margarita , vel gemma pellucida est; sic spes est quodammodo diaphana, & peream videntur meliora, & ideo scribitur pro Verb. 17. gemma gratissima exspectatio praestolantis. Sicut ergo olim solemne
263쪽
fuit per Iapides pretiosbs, perlucidos, & grati coloris alia spectare, tradit enim S. Isidorus Neronem gladiatorum pugnas interposito virentismaragdo sipectare solitum)ex quo fiebat, ut cuncta eodem colore imbuta oculis sese offerrent, & jucundius sipectaculum redderetur: ita spes est instar lapidis pretiosi, pulchri, & perlucentis, qui oblectus oculis bona ventura ostendit, & cor ingenti laetitia assicit. Unde Sapientia de ipsis etiam Martyribus dicit : Spes issorum immortalitate pona est, id est bene tincta, seu imbuta viridi immortalitatis colore , quo viridia etiam , gratique aspectus ipsa redduntur tormenta. Alii dicunt non ineleganter spei vim ad boni possessionem se habere, non secus ac odoratus ad gustum. Quemadmodum enim odoratus gustui praepositus esculenta, S poculenta ferme praejudicat; ita sipes etiam a liberalissima Numinis manu comparata Videtur, ut futurum bonum quasi praegustet, fitque animo commendet. Scimus , autem, quod cum quis in itinere conficien do fame, vel siti correptus est, si repente sontes viderit, aut arbores, omnis generis suavibus onustas fructibus, tametsi nihil hauserit, talem. tamen ipsa fruitionis spe impleri. Et censebimus, nos corporis quidem alimentis ante usum pasci posse , mentis vero cibos idoneos non esse ad nos exhilarandos Z recte ergo desiperstite hac siemper in quibusvis aerumnis dulcedine scripsit poeta l. a. eleg. s. JRes etiam valida latur compede vinctum:
Crura sonant ferro, sed canit inter opes.
Exteriorem corporis transmutationem spes non adeb magnam pro-ereat ; cum enim spes sit affectus compositus ex bono, & malo, transmutatio proveniens ex passione circa bonum opponetur transinutationi, quae pro Venit ex connisi circa malum, & sic una alterius motus de se inducendos impediet. Verum quia nihilominus ratio boni praevalet in obiecto, & quia in spe delectatio praeponderat tristitiae, vel timori ; ideo
inducet transmutatio nem similem transmutationi, quae consequitur ad delectationem. Diffundentur nempe sipiritus vitales , & sanguis per omnes corporis partes, quas proinde sortiores reddunt ad operandum cum majori vigore. Hinc in illa erigitur corpus, caput attollitur, asitu-gunt supercilia, vox firmior evadit, fit certus, ac minime vacillans aspectus cum magna palpebrarum apertura, vivacitate, quiete, & firmitate,
ut melius scilicet & bonum desideratum, & dissicultates ubstantes perspiciantur. Ne autem aliquis existimet, animam magnitudine dissicul-xatum perculsam esse, solito magis palpebras diducit, suumque obtutum firmat. Pulsus firmus quidem, sed minime prid ceps: hinc demum facultas ad agendum Vegetior, ac robustior. Ut enim humores plus Vectuo gi-
266쪽
agitati vires frangunt, ac dissipant, fibrassue organoruni ad obeunda
sua munera minus aptas relinquunt; ita etiam nimia fibrarum contra ctio , & ut sic loquar, humorum Concentratio Vim omnem animalis e tinguit, atque prosternit. At spei motus medium tenet, ac proinde humores nec plus aequo agitat, nec fibras nimium tendit, aut vasa conatrahit; sed omnia aptum situm obtinent ad hoc, ut iis motibus deser viant, ad quos ciendos a natura sunt destinata. Vultus tum dulcedine, tum severitate quadam persundi solet propterea, quod eodem tempore& bonum, S malum stimul anima videat. Oculi vivacitate pleni huc ita iuc contorquentur, quod speranteS tum desiderio, tum timore urgeantur. Credulitas, quae etiam multa promittit, magnam causat loquacita
talem, & suspiria crebriora videmus elici, effectus scilicet amoris, de desiiderii.
s. I. Excutitur natura dferationis.
Atura huius passionis obscurissima esse videtur, cum perspici satis non possit , quid sit appetitum desiperatione frangi. VuIgaris existimatio cum aliquibus doctis nominatim Almaino confundit desiperationem cum judicio de non consequenda bonitate, quod ita tenderet: non possum absolutis consequi hanc felicitatem. Vel in hac non consequar prudenter felicitatem. At aliter vulgus , aliter Philosiphites inspiciunt. Non potest desiperatio consistere in secundo iudicio; nam sic desperatio non soret peccatum : neque in primo; licet enim ex illo oriri possit actus appetitus, qui est formaliter desperatio, ille tamen in se ipso non est desiperatio, sed haeresis, inducens aci desperationem: sicut ludicium de practica possibilitate obtinendi beatitudinem non est in stipso sipes , sed aliquid ad hanc alliciens. Sed neque consistit desiperatio in omnlione sipei, aut in quavis reflexa nolitione siperandi. Quemadmodum enim haeresis formalis non consistit immediati vel in sola omissione assensias praecepti, aut in positiva nolitione eliciendi hunc assensum; cum fieri possit, ut homo nulli articulo fidei disientiens omittat assen-Gga sum,
267쪽
sum, vel positivε hic & nunc eum nolit elicere, non quod in eo deprehendat falsitatem ; sed propter voluntariam distractionem ad alia obie
cta, vel ob alia motivar ita contingere potest, ut homo minime desiperans bonum, omittat hic, &nunc sipem, aut eam elicere possitive nolit, non quidem propter arduitatem, dissidentiam, aut minorem aestimabilitatem; sed quia alio vult distrahere animum. Tertio natur a lesiperationis non bene constituitur in nolitione, & fuga boni, de quo desiperatur; nam objectum illud potest intensistime amari a desiperante, qui, si interrogaretur, velletne, si posset, bonum illud obtinere, haud dubie annueret , quod non cohaeret cum essicaci repudio illius. Hoc praesertim videtur manifestum in iis, qui prae vehementissima boni alicujus cupiditate, praeci usium sibi aditum ad illud deprehendentes a resti petunt remedium , & levamen tristitiae, qua opprimuntur. Ea enim tristitia pullulat ex amore boni, cujus assecutio desperatur, ac proinde honum illud non habetur odio a desiperante. Quid, quod potest quis desiperare assecutionem boni, quod odisse non potest nemo enim odisse potest
aeternam beatitudinem , quamVis de ea consequenda multi desperent.
Quare, si in probabiliori sensi nolitio ardui, recessusque ab eo dici potest
desiperatio , tunc hoc contingeret , quod appetitus negligat usurpara media, eo quod praenoscantur fore in Utilia ob nunquam secuturam boni adeptionem. Quo minus tamen existimem plene hac ratione exponi naturam desiperationis, facit in primis, quod actus iste non versietur immediath circa bonum, de quo est desiperatio, sed circa electionem mediorum ad ejus assecutionem tendentium, vel circa actum sipei de eo in posterum eliciendum , cum tamen desiperatio aequε, ac sipes debeat esse directe de bono. Deinde potest aliquis desperare, quamvis nolitionem frustra se fatigandi non eliciat, ut Constat ex casu, quo quis desiperat de bono, quod prius confidebat sibi ob Venturum eX mera alterius voluntate, nullis per se ipsium interpositis mediis. Igitur concludendum , desperationem esse actum aliquem appetitus, quo refugit bonum, ut stibi
impossibile, vel ut dissicile obtentu, & quasi dicat: Non est tam magno digna labore lus.
In hac descriptione habetur prosecutio boni, quae in desperante quaeritur,& bonitas rei constituet objectum materiale: objectum autem formale
illius est vel impossibilitas, vel dissicultas illius boni superans vires pro
Ex quibus insertur differentia inter spem , & desiperationem. Quando enim ratio bonitatis arduae, ac dissicilis prae dominatur laboriosae dissicultati, tunc exurgit in appetitu sensitivo spes, & accessus: qua do
268쪽
autem apparet idem bonum ut obnoxium suminis dissicultatibus, &defectus praevalet ad inducendum bonum speratum , tunc deprimitur idem appetitus & exi asta spe, insultabit desperatio. Sicut enim in affectibus spectantibus ad appetitum concupiscibilem ad affectum prosecutionis necessaria est praevia propositio, & ad affectum fugae praevia mali ostensio: ita pariter in assectibus se cultatis irascibilis praelucere debet ho-nitas praeeminens asperitati, ut procreetur affectus accedendi, sive talis, in quo praecellat ratio prosecutionis ; ut Vero proliciatur affectus recedendi, seu quo praeemineat ratio fugae, similiter necessarium est, ut praevia propositio malitiae obsequentis exsuperet bonitatem rei desiderator, aut bonae dispositionis in cadem causa. Cum igitur in affectu spei prae- dominetur ratio prosecutionis, dc in desiperatione ratio abominationis,& repudii, oportet, ut cognitio dirigens amec tum desperationis repraesentet arduitatem desectabilis , ut praeponderantem bonitati ejusdem delectabilis. Assimplici autem fuga differt, quod haec avertat, malo ab-lante. & imminente; desperacio autem a bono obtentu minime probabili.
A D desperationem maxime opportuni fiunt, qui ob pectoris angustiam,& animi dejectionem facile adducuntur. ut bonum propositum iminpossibile judicent, vel certo impediendam ejus assecutionem. Hoc autem facith accidit atrabitariis, & melancholicis; his enim omnia quasi tenebrescunt, & vix assurgunt ad grande aliquid , sied facise consideratione dissicultatum concidunt, animoque linquuntur, Vel a mali graVitate, & pondere opressi h resti remedium, & levamen petendum judicant: Advertit hoc Philosophum, qui sect. 3. problem. q. I. ita atra bilis habitum expressit: causiam vero tam variae potestatis ipsie habitus dat, scilicet prout frigidus, calidusque constiterit. Nam sit ultra modum frigidus fit, molestiae anxietatesque sponte sine ulla ratione nastentur, ex quo mortem laqueo sibi consciscunt, maxinin quidem juniores; interdum tamen & seniores. Et paulo infra ita prosequitur: non desunt, quos angor inter potandum eadem illa de causia comprehendat, qua etiam post potum non nullos Occupat. Quibus igitur calore emarcesccnte , oritur aegritudo, ii sibi laqueum potius petunt. Quare juVenes potius, quam senes laqueo se interimunt. Alteris enim eator per aetatem mar-
269쪽
cescit, quod naturae agitur ordine : alteris per vim ipsius affectus a quod contra naturam est. QuibuS autem calor extinctus su bito est, ii repen re se interficiunt, ut omnes mirentur, eo quod nullum indicium praecesi sserit. Cum igitur atra bilis perfriget, ut dictum est, Varias animi molestias, & anxietates gignit. Calidior autem cum est, securitatem, & l. titiam praestat. Quocirca pueri laetiores ; senes tristiores esse consi evorunt: alteri enim calidi, alteri frigidi siunt, quippe cum non nisi refrigeratio quaedam sit ipsia senectus. Accidit vero, ut calor subito causis quoque externis extinguatur; quemadmodum quae praeter sitiam naturam. candent, cea carbones aqua superinfusia extinguuntur. Facila etianti animi dejectionem sentiunt, quos crebrae anteriores calamitates animo elumbes reddiderunt , quia facila persuadentur, eundem sore exitum. caeterorum negotiorum. Abjectiorem etiam animum gerunt, qui ardentiori procuratione anhelant ad bonum aIiquod V. g. ad gloriam , Vel famam , ad quod sipectat, quod scribitur de PaIatino , cui BolesIaus Tertius Poloniae Rex leporis pellem, eo lum, fusium ad ignaviae exprobrationem transmisit. Cum enim vir gloriae cupidissimus eam ignomuniam non concoqueret, laqueo Vitam abrupit. Franguntur etiam facula ignavi, quia facila apprehendunt stupra vires mas esse, quod infra jacet.
Quamquam desiperatio ita ab ignaVia exoriatur tanquam radice, & matre, ut simu I ignaviae pabulum siubministret. Quemadmodum enim in cadavere tabes parturit Vermicu Ios, quae ab iisdem iterum augetur: ita ignavia desiperationem fodicat, & ab illa mutub nutritur, adeoque dum servant inter se vices dandi, accipiendique confirmantur in potentiam. haud mediocrem.
Defenditur desperatio a calumniis.
omnibus assectibus nuIlus maioribus laudibus fuit elatus, nullus
pIuribus oneratus ignominiis ab antiquitate, quim desperatio. J dicatum est , eandem esse extremum virium conatum in arduis illis hominibus , qui sibi trietipsis vioIentas intulerunt manus , ut sibertatem Conse Varent , qui serro aut veneno usi sunt, ut se , molestia victoris inimici liberarent. Poetae, & oratores omnes eloquentiae sitae thesauros adhibent ad describendam Catonis mortem, & deformitatem hujus actionis adeo extollunt, ut nisi religio nobis eandem ostenderet tanquam scelus
270쪽
execrabile, facila inter actiones heroicas collocaretur. Nunquam Seneca ita virtutem encomitS OrnaVit, prout hane temeritatem pro qua videtur contendere tam eximiis elogiis, ut omnes homines quasi ad de-
.erationem incitare velit, & omnes infelices obligare ad homicidia perpetranda. Audi illum lib. de proV. cap. a. Liquet mihi sum magno
oecitUse gaudio Deos, cum vir isu acerrimin sui vindex glaaium sacra pectori in it, dum viscera ρargit, se animam manu educit. Miror, stoicum hunc voluisse ex homicidio facere Sacrificium, & commendare lib. de tranq. animi cap. I s. ebrietatem tanquam Virtutem , ne Catonem suum vituperare deberet. Alii econtra desiperationis passionem absolute condemnarunt, & quia inventi sunt aliqui , qui furore in citati manus proprio commacularunt sanguine, ideo judicarunt eandem
ex anima nostra perpetuo exulare debere, nec vitae nostrae casum accidere posse, ubi hujus affectus impulsium sequi foret permissum.
Ambat hae decissiones pariter sunt reprobandae, & ambae intentioni naturae adversiantur. Quaecumque crudelia minitetur stinistra fortuna, quacumque infausta capitibus nostris immineant, nunquam perfluadere nobis debent, ut vitae nostrae insidiemur. Nativitas, & mors nostra non dependent, nisi a sipremo universi gubernatore, qui uti solus ingressum in orbem terrarum nobis indulsit, ita exitum ex illo imperare potest. Permittit nobis dispositionem omnium statuum nostrae vitae, nec stibi reservat nisi principium, & finem e nascimur, quando ipsi placet, & morimur, quando ipse constituit. Velle igitur accelerare necis horam, est involare in jus omnipotentis, cujus iuris se tam tenacem subinde ostendit, ut miracula adhibuerit, ut nos doceret, se abs tutum esse vitae dominum. Sed uti desperatio in his circumstantiis est prohibka, ita multat aliae occurrunt, in quibus eadem est permissa, Videturque mihi, quod
natura nunquam magis curam suam erga hominem demonstraverit,
quam ubi eundem abormavit passione sufficiente ad ipsum liberandum. ab omnibus malis, pro quibus philosophia nunquam emcacia sciret invenire remedia . Quamvis bonum omne sit objectum amabilo, quod suis suavitatibus potentissime attrahit appetitum, nihilominu S tot obseptum est difficultatibus, ut ille appropinquare non possit. Pulchritudo objecti facit, ut anima langueat, ut se desideriis consumat, ut sipe incitata inutiles connisus incessanter adhibeat. Quanto bonum concupitum est excellentius, tanto anima erit in illius privatione miserabilior
quanto magis amore accenditur, tanto majorem eXperietur doloremta;
quod quietem offerre deberet, causabit molestiam,& ut paucis absol-Vam, erit anima ideo infelix, quia nescit cor abstrahere ab objecto, ad cujus