장음표시 사용
91쪽
garra. Quis lictor latera sic confringere poterit, quae Verruca ignita se explorat corpus; quae insenia sic stupida reddit naturalia praecordia ut ira, & furor Z Febres exsiscitat acutiismas ; ob nativi caloris efferves. centiam circa praecordia Vitiosi humores in peregrinos tubulos priecipitantur summo cum impetu ; eX quo tumultu motuS quidam quasi convulsivi necessario emergent. Si in eXteriores CorporiS parteS tot, ac tantae prosiliunt alterationes, quos Poeta descripsit hoc disticho 'Ora tument ira, nigressunt sanguine venae, Lumina Getoneo saevius angue micant. si tantas , inquam , alterationes in e teriora membra despumat, quas idearum confusiones , quae deliria huec instaniae soror in mente pariet 8 poterit quidem interdum frigidioribus quibusdam corporibus ira foras prodiens non levem afferre utilitatem , quando calorem debiliorem magis accendit, ac crassores humores dissipando consertim exhalat tordinarii tamen iracundia tam foras prosiliens, quam intus compressa spiritus sanguineos exasiperabit , aestuosissima acredine humidum innatum carpet, depascetur , atque inaequalibus motuum concussionibus , praesertim in biliosis, melaneholicis, & senecta gravatis , plurimorum morborum nos comium eriget. Maxime autem fanitatis perniciem secum trahet , ubi refectionis tempore ebullire incipiet ; tunc enim, non solum dissipatis ac venenatis spiritibus concoctio vitiabitui, sed effusia bile si iccus chylosius faedi inquinatus aut cacheXiam inducet, aut diarrheae intempestivas dejectiones proVocabit.
Magis adhuc valetudinem evertit , corpusque pessim E afficit doloris , & maestitiae introrsum conclusio. Nihil dico de phrasiologia,
quibus languorem animi aliqui depingunt, dum eum cordiS tineam , amarum ethum, aut balneum diaboli vocitant: id certum , magna stanguinis, & spirituum contractione avocari necessarium calorem k sensuum instrumentis , aliisque facultatibus vitalibus. Hinc macies, &ostium exsiccatio, tarditas, & molestia operandi, injecto membris torpore quodam, & veluti stupore ob spirituum attractionem. Cor vero male torquetur per tristitiam, eo quod natura consestim benignum sipirituum nectar per corpus diffusum ad centrum revocet, & copiosia nimietate aggravet. Istud vero , tanquam fornax , necessario scatens
plurim1s fuliginibus eum non sifficiat ob maximam constrictionem ad easdem depellendas , ideo ejus puritati, & serenitati, bon6que statui plurimum officitur. Hinc istis lento tenore diaphragma deprimitur , crebra suspiria & gemitus prorumpunt : aliis appetentia ciborum labefactatur nullis Luculli, aut Apicii coquis restauranda; alimentorum-
92쪽
seuanta sit passionum mehementia . 77
in ventriculo concoctio destruitur, quae omnia obstructionibus, cardialogiae,melancholiae, cancraesis tumoribus, aliisque innumeris morbis fores pandunt, tandemque ViVacior sanguis in vappam stagnantem resolvitur,ut merito de anxietate & sollicitudine illud Ovidii proferatur:
Si quid se in nobis, vivi fuit anne vigoris,
Extinctum longis excidit omne malis.
s. II. Subinde passiones mortem accelerant.
V Erum inter leviores clades numerandi sunt tabifici morbi Z quibus
tristitia molestiam creat ; tanta interdum est per maerorem cordis exsiccatio, ut postquam cuncta, quae inVenit, consumpserit, plurimi
paralysi, & apoplexia multi in mortem sint prolapsi, ac si debili fulcimento niterentur , subrutis eorum viribus immodico tristitiae pondere. Sic luctu , animique taedio oblisio maximum Philosophorum Principem , tradit Justinus Martyr in siua paraenesi , & Gregorius NaziangenuS oratione prima contra Julianum. Sed quid mirum fi tam atro hoste incumbente animal simocetur, & vita ipsi eripiatur, si ex mera laetitia, quae utique est blandissima & floridissima titillatio; seque tristes effectus germinant Z non solum ob immoderatum gaudium lipothimia, dc animi defectio consequitur, sed plena animalis extinctio non raro acceleratur. Sic fidem non superat, quod notavit Livius lib. a. Decade 3. nuntiata Clade, quae ad lacum Thrasimenum acciderat Romanis, altera mater sospiti filio ad ipsam urbis portam obvia facta, nimio gaudio repenth exsipiravit: altera cum falso mortis filii nuntio maesta domi resideret, ad primum redeuntis conspectum exanimis concidit, nec par esse potuit gaudio , quae superfuerat orbitati, & dolori. Sic facile mihi persuadet Valerianus maximus, quod scribit lib. 9. cap. Ia: nempe Philippidem, comoediarum scriptorem non ignobilem, cum in Poetarum certamine praeter spem aemulos vicisset , effuseque gauderet, prae laetitiae magnitudine subitanea morte corruisse, & flebilem spectatoribus tragoediam exhibuisse. Sic negare non ausim testimonium Gelli nodi. Attic. lib. 3. cap. I s. ex quo accepi, Diagoram Rhodium , cum tres filios adolescenteS, unum pugilem , alterum pancratiastem, tertium luctatorem eodem olympiae die simul eoronatos videret, & eum tres nati amplexi
coronis suis patris capiti impositis oscularentur , simulque gratulabum
93쪽
dus populus flores undique in eum jaceret, spectante toto foro animam emasse. Affectus nimirum iste maxime cor dilatat, & exinanit juxta illud: Iune videbis , se a M , mirabitur , se dilatabitur cor tuum. Ex quo fit, ut vitalis, & insitus calor foras ad rem laetabilem immodici dispellatur, &animosio oecursu sestinet, senSimque per sidorem , ruborem , & sanguinis diffusionem intereat, & evanesicat. Potest insuper ad
haec incommoda praeter necessariam sipirituum eruptionem plurimum, conferre cohibita insipiratio , sotaVe , ore semper patulo manente, continua exsipiratio ; sic enim cor resipiratione opportuna destitutum calore opprimetur , animus que deficiet. Videtur res eo mod5 habere, sicut cum iis, qui diu in tenebris versati, si repenth maximo splendori occurant, subito eXcae cantur. Sapientum enim Consensia natura subitas mutationes non tolerat. Sic etiam illis, qui famem longo tempore perpessi sunt, eVenit; quippe in cibum magna involant aviditate, plusque alimenti assumunt, quIm eorum virtus possit digerere, quo fit, ut abundantia non restaurentur , sed potius pereant. Denique validus , & intempestivus risius , quamvis progenies sit ipsius gaudii, tam magnum est malum, ut non minus pluribus interitum adduxerit lachrymis dignum. Ita Zeuxis pictorum Alpha, cum anum hse admodum ridicule depictam fuisset contuitus , adeo Vehementem sustulit cachinum, ut animam in faciem edentulae Vetulae eXhalaverit. Chrysippi immoderatus risius passim legitur; cum enim puerum tardius accurrentem ad abigendum asiellum, ficus devorantem adhortatus fuiLset, ut quando cibum asello dedisset, propinaret & potum; inter haec dicendum adeo Vehemens eum risus aggressus est, ut post hunc labia nusquam amplius commoverit. Scilicet in his, &similibus eventibus ob diaphragmatis dilatationem per consenim nimis quoque musculi thoracis dilatantur ; unde prieter diffusionem nimiam , & dissipationem spirituum, latera quoque & dorsium, & universium corpus nimia succunsione , & agitatione male afficitur. Hoc tamen est observatum ab eruditis , difficilius vitam eripi per inordinatum gaudium , quam per tristiatice oppressionem. Confirmant item plurimi variis hypocratis, & Gai ni testimoniis , neminem per iram mortem obiisse, quorum auctoritas non levi ratione fulcitur. Nempe cor per iracundiam non prorsuS evacuatur , ut in affectu gaudii contingere solet; neque suffocatur nimio sanguinis & spirituum appulsiu , quot insolitae tristitiae consectarium esse dicitur. Quando igitur apud aliquos legitur , Lucium Syllam , Ne
vam , & Valentinianum Imperatores , ac encesIaum BOhemorum
Regem nimio furore excandescentes interiisse, id vel casui extra naturae lege
94쪽
dluantasit pagonum mehementia. 79
laetes communes adscribendum, vel non tam in affectum irae referri oportet.ouam in morbum ex ira Conceptum; si autem mors repentina ingruerit eadem attribuenda est causae alicui alteri praestentaneae necis, quae connisu vehementissimo, & contentione extraord1naria loco, dc sede movetur. Sic Valentinianae mortis originem reddit S. Hieronymus erumpentem nimium sanguinem , eo qu6d Imperator adversus Quados,& Sarmatas propter Illirici depopulationem minitans, & fremens eXarsisset Ordinarid tamen iracundia non infert necem; retractis enim ad cor sanguineis spiritibus arx vitae firmatur et neque tamen omnino opprimitur, eo quod retractatio cum moderamine Contingat. Vidisti ex parte aliqua quantorum malorum mater sit inordinatus passionum fremitus, ubi anima instar naucleri, Vel Principis in Imperio ea8 non moderatur, ac regit. Hoc tantum addo, assectus leniativos. nisii superioris facultatis mandato intra legitimos contineantur hnes, Ion-
Οε fortiores esse, qu1m sint ipsi affectus voluntatis circa obsecta sipiritua-ha. Consessionem hujus assertistic extorqueri posse judico. Cognitiones quae circa hona intelligibilia solum versantur, tametti interdum non relinquant dubium de veritate; nihilo milius sunt obscurissimae circa rerum proprietates, nec aliae, quam quales solet formare de luce, &coloribus coecus a natiVitate: Vel quas formaret de pratiS , monti DuS ,
montibus, floribus, de insilis, stellis, urbibus, musica Sc. ille, quinatus ,& educatus esset in obscurissima specu siubterrenea , audii et que Philolophos de his multa hinc inde disiputantes. Ita quamVis animae nostrae vi polleant intellectiva; quia tamen h primo suae creationis initanti fuerunt incluta intra specum terream hujus corporiS , ad quam per nullum sensum illabitur ullum aeternum, ullum infinitum, ulla Iubitantia, aut ens spirituale : & ex altera parte, quia harum rerum species infulas a Deo non habent: ac demum qui si a perspicacia non adaequant. Angelicam, quo siensibus corporeis carens ad intelligendum illis non indiget, eo quod sit substantia completa spiritualis: hac de causia obscurissimum
formant conceptum de amabilitate horum objectorum ; cum tamen clarissima fruantur cognitione earum rerum, quas aliquo sensita prendUnt. Jam vero ex Obscuritate harum cognitionum naturaliter nascitur, quod prosecutiones, aut fugae appetitus in res vel nullo modo, Vel non niti tepidissime ferantur. Accediε, quod plerique haereant in putastima superficie, nec ulterius applicent intellectum, ut attenta meditatione ac consideratione denudent bona intelligibilia, e1que perfecte apparere factant, iuxta illud Ieremiae ia. Nustin est, qui recogitet corde : atque illud al- erum et Corpus , quod corrumpitur , aura ι animam, Gr terren
95쪽
inhabitatio deprimit sensium multa cogitantem. Sap. 9. econtra ex perspicacitate cognitionum circa alias res, quas siensi aliquo possidemus, naturaliter procedit, quod prosecutiones , aut fugae sint Vehementissimae, & nisii Deus, & ratio opituletur, etiam Violentae. Denique affectus appetitus sensitivi connexi sunt cum transmutatione corporali, ratione cujus clarius innotescunt, magisque percipiuntur, & eo ipso aepius quaeruntur tanquam remedia, & medicinae adversus alios affectus& dispositiones molestas, &, si ita loqui fas est, quasi febriles; ideo avidius appetitus eosdem indagat, eisque intensius, malorsque cum impetu incumbit. Haec autem iterum non ita se habent in affectibus facultatis rationalis r igitur etiam ex hoc capite patheticae appetitiones sua virtute stuperant affectuS potentiae rationalis.
uuid de hoc sensierint Antiqui Z
R Trocitas haec passionum non latuit antiquos Philosiophos; sed in hoc
ι 3 errarunt, quod illius fontem assererent solam voluntatem, & radicem illarum opposita intrinseca principia, animam scilicet & corpus, non agnoscerent. Judicabant CX mala Consiuetudine , Vel ex falsis opinionibus omnem proVenire tumultum'; ide6qus sicut morbos, Contrariis expellere medicamentis nitimur; ita sibi persuadebant, optimis praeceptis,& bona educatione, eundem esse tollendum . Ideo erexerunt publica Iucaea ad disputandum de summo b*no : Composuerunt panegyricaS Orationes ad extollendum Virtutis pretium : declamarunt contra pathg-ticos motus maledictis invectivis ad eosdem eliminandos. At ubi sieipsos debiles nimium deprehenderunt, & omnem laborem adhibitum recidere incassum, tunc temerarie ausi sunt supremam Dei Sapientiam accusiare, quae hominem fabricasset ex duabus partibus, quas impossibile foret, amica inter se concordia gaudere. Si uno, vel altero passu longius progressi fuissent, semitam invenissent, quae ad veritatis cognitionem certo adducit. Si enim nobiscum fatentur Deum adeo iustumia esse, ut nihil possit a nobis exigere, quod vires nostras superat; faCi- inde inferre potuissent, tantam fragilitatem ex delicto aliquo perpetrato tanquam poenam, & iugum, sub quo gemimus, non imponi nobisti natura ; sed descendere a justa Dei vindicta. Facillimum erat hoc consequenS eruere : agnosco propriam virium debilitatem : igitur ad
96쪽
summam bonitatem pro impetrandis auxiliis est recurrendum. Sed eccaecavit illos propria superbia, malueruntque accusare Altissimi providentiam , quάm propriam confiteri infirmitatem. Utinam non in hoc idem taph verse fidei cultores delinquerent, & potius scelera sua agnos.cerent causam esse tantae tyrannidis, quam ut Deum nimii rigoris insimularent. Non ex sola originaria culpa prosiliunt viperae virulentae a
fectuum; sed ex propriis sceleribus plurimum sobolescunt. Permittit Deus inimicos suos sub insanientium passionum bestiis vexari; ille furiis
istis infernalibus imperat, ut sui loco Vindictam eXerceant, ille converistit hominum peccata in illorum stupplicia, ut quotidiano discamus usi,quain veris Augustinus scripserit: Iussset Domine, os cest, ut poena
sua si sit omnis inordinatus an m. Non opus est, ut Deus ex abyΩso daemones evocet; non ut barathri fauces adaperiat: sceleratus sui ipsius carnifex tot in se eXperitur tormentorum genera , quot enutrit pass1onum monstra. Tot flagella, quae nos exterrent sto strepitu, non sunt omnium durissima : pestes, quibuS integrae regiones exhauriuntur; bella, quae provincias devastant; fulmina, quae capitibus nostris imminent; Voragines, quae terrae motibuS recluduntur, leviora tantum sunt irae divinae verbera: utitur saepe istis, tanquam misericorcliae siuae instrumentis ad corrigendos filios charissimos. At ubi statuit multarum cuti
parum reos punire, & ad plene fatisfaciendum justissimae suae indignationi proponit eos derelinquere in luto suarum immunditiarum ; tunc imperat passionibus saevissimam exercere carnificinam; permittit , ut inclinationes istae in peccata conVertantur, &ut in erroribus sivis majorem saporem gustantes non amplius cogitent de seditione mitiganda, aut vita ad meliorem statum conVertenda. Hoc solum habet aliquid commodi in passionibus, quod Iongo tempore non subsistant. tum propter fluxum , & refluxum continuum sentibilium objectorum , tum propter agnatam illis tranSmutationem corporalem, cujus diutorna, & uni rmis permanentia Valde nocet, nec a natura toleratur. Sicut enim beneficio Divinae providentiae contingit, ut scorpionum unuS alteri insidietur, eumque perimat, ne tacundissima pestiferorum animalium propagatione humanum genus attenuetur; ita resipectu horum colubrorum , qui tacunditate siua virtutes multum superant, bonum est, ut unus ab altero interimatur, seque illi carnificem praebeat. Videlicet quaelibet affectio diutius attente, & uniformiter continuata cor vexare , & naturalem ejus disipositionem plurimum immutare solet. QVare eodem modo, quo, necesse est Variare agentium etaternorum incursus, ut immutatis eorum induxibus incolumitati L COD
97쪽
eorporis consulatur; quod fieri vix poterit absque calidorum , & frigido rum , humidorum, &siccorum Vicissitudine; ita oportet quoque variare sensibiles motus ,. ne organa earum operationum nimium depraventur,
in eamque incidant corruptionem, cuius deinde emendatio, & reditus, in statum naturalem reddatur impossibilis. Exercebunt igitur passiones perpetua inter se certamina; odium extinguet amoris flammam; pavidus timor perimet temeritatem; sipes cum desiperatione pugnabit; ni- hil magis hilarem delectationis vultum contristabit, quam maestus doloris asipectus. Imitabuntur Cadmaeos fratres , qui stimul ex draconum dentibus nati, & educati, mutuo in se ipsos irruerunt, Seque invicemia confecerunt solis superstitibus septem, ex quibus Thebanus populus traxit originem. Hoc igitur perpetuum, & ferum passionum bellum iniquam illarum intensionem aliqua ratione diminuet, temperabitque.
Vuanam ex omnibus passionibus ferocissima fl
esscut autem opus est optime perspectos habere morbos, ut proportio-o nata remedia possint adhiberi: ita non minus justum est in indolem corruptorum istorum halituum indagare, & quaerere, quinam omnium fortiori assultu hominem aggrediatur , ut pariter sapienti, & sissicienti gubernentur regula. Circa hanc materiam philosophi adeo discordant, ut eorum litigia ad hanc usque diem nondum fuerint compossita. DiVinus Plato dubiam quaestionem non resolvens, solum docuit quatuor esse pathemata, quae aliiS viderentur potiora. Horum voluptatem statuebat primum, quae licet exteriori facie nihil, nisii dulcedinem sipiraret, perti-
naciori tamen impetu bellum rationi moVet, quam dolor. Secundum dicebat iram, quae, cum aliud non sit, quam sanguinis ferVor circa cor, necessario in igne, & fervore consistit, &nisii benignior natura curasset, .ut in ortu primo statim suffocaretur, monstrum ferocius non faCile Teperiretur. Haec bellua , liedi sit valde indomita, non tamen adeo longe distat , ratione, quam voluptas; quia sicut facilius cicurari possunt leo-
nes Africani, quam pisces, ita minori labore sedatur homo ira accen- sus, quam Voluptatibus immersius ex illis extrahatur. Tertium est desiderium honoris , quae reliquas omnes appetitiones multum stuperat: haec enim auget animum militum ducibus ad expuguanda urbium munimen-
ta ; haec eloquentes reddit oratorum linguas, & haec sapientes facit
98쪽
philo Bphos ; quamvis enim omnes isti diVersas ingrediantur vias, ad
eundem tamen tendunt terminum. Quartum est timor mortis,qui armis suis tam insolitos excitat turbines, ut eos quidem patiamur, non tamen
sufficienter cognoscamus. Illa hΘminem Omni umbra mali exterret, &tamen ipsit audaciam insipirat: auget Vires jam prostratis, & adjuvante desperatione recuperat Victorias jam deperditas. Sed veniam nobis databit nobilitiimus PhilosophuS , si illius rationes non approbaverimus. Voluptas enim potius origo est Omnium passionum magis placitarum, , nec adeo ferocit, ut non facile pacificetur , ubi dolor ipsi opponitur. Vires has fias omnes deperdit ad inimici adVentum, nec homines facitali corrumpit, nisi ubi nulla ipsi contrarietate resistitur. Quam primum occurrit, qui voluptati bellum moVet, cedit illa, fugitque, attestante experientia, quod levissimum Vulnus inflictum obliterare so Ieat delecta tionem etiam intensissimam. In ira servet revera ardor ; sed mollice durat, & nisi migret in odium , sibilanea magiS erit, quam Violenta, nec malignos adeo producet fructus, aut perVersia excogitabit conssilia. Gloriae desiderium aeternitatem quidem fert, & juXta Tacitum omnium novissimi exuitur, maloque huic non nisi morte adveniente medeberis rattamen multiplicata hinc inde infortunia illud diminuunt, & duo, aut tria certamina in seliciter inita, in melancholicam illud convertunt tristitiam. Contentus vixisset Alexander devicta Graecia, si Persia habuisset, quem ipsi opponeret, & sinister aliquis praelii siccessus restringere potui siet , fraenarique indomita desideria: magnanimum illius pectus, cui
angusta minus erant totius mundi confinia, satiatum fuisset solo Patris siti Philippi regno, si tot, tam felices, & temerariam etiam spem eXcedentes victoriae ambitionem non inflassent, totiusque Orbis domini uinta promisissent. Timor mortis est passio, quae plebeio S tantum animos occupare solet; generos eandem spernunt; infirmi ab ea siesie defendunt spe omnium miserorum individua socia: h ubi defecerit, si accedit desperatio, ferax arduorum, & omnem philosophorum constantiam siu-
Aristoteles in uno, vel altero loco sustinet odium esse eam passionem, quae ultra debitum ordinem hominem maXimo excedere competilit. Quando enim ira, alias de se fatis formidabilis, multis suspicionubus nutrita, maledictis exasperata, & in sinu , tanquam fornace, longo
tempore eXcocta , mutatur in odium, tunc secum trahet cumulum,
omnis perfidiae, praecipitabitque in omnia scelera. Tunc enim in cordis throno relidens quod alias amovi pro sede deputatur ) omnes alias passiones suo iurori cogit famulari. Ira ipsi providet de armorum gene-
99쪽
re; audaeia pro ipse eonfligit, spes faustum promittit exitum, desper
tio ad victoriam obtinendam adjuvat, & quod adhuc magis obstupes.cendum est, ex ipi amore, quamvis hoste suo Vires colligit. Utitur enim illius axiomatibus ad oppositos prorsus fines sequitur illius vestigia,& placitum adeo affectum adigit esse ministrum tam detestabilium imtentionum , ut pulchre annotaVit Seneea in Medaea.
Si quaeris odio misera, que atuas moiam,
Nihilominus sicut Protothypus nunquam assequitur Ectypon , sic odium quhm pertinax denique illud sit, cum amore tamen nunquam erit comparandum, semperque infra illius gradum ibsistet. Ideo aliqui etiam stagiritae opinionem deserentes judicarunt , Zelotypiam Violentia de omnibus passionibus triumphare; &Vero, si haec sententia veritatem non attingit, certi fundamenta fatis firma obtinet. Cum enim Zelotypia componatur ex amore, & odio, contrarii adeo hospites in ossicio contineri non poterunt, quin saeph bellum oriatur, & quin subiecta pathemata arripiant arma ad tuenda utriusque commoda; hinc Zelotypus nunquam carebit timore , audacia, gaudio , tristitia: & desperatione : quamVis autem Zelus mixtum aliquod sit ex amore, & odio, non tamen sequitur esse maximε impetuosam ex omnibus corporis impressionibus; ingredientia quippe hujus miscellae nunquam quieta simul
permanebunt, nisi in certo gradu attemperentur; & sicut elementa non uniuntur in eodem corpore , si illorum Virtutes non refringantur; ita ex ambabus passionibus nunquam consurget Zelotypia ; si utriusque vires debita ratione non inhibeantur. Opportet necessarib , ut amor imminuat odium , ut delectatio debilitet dolorem , & sipes mitiget desperationis excessum. Non desint similitudines ad rem deClarandam. Sic enim inventa sunt venena, quae simul permixta, antidotum essiciunt mortisera sua vi deperdita, & necis loco vitam afferunt. Ita in Zelotypia ab amore extinguetur rabies odii, nec tam acutis stimUlis cruciabitnr Zelotypus, cum isti elidantur in oppositarum passionum pugna. igitur cogimur tandem dicere , amorem esse , qui reliquos omneS aflectus ferocitate superat, utpote qui juxta superius dicta omnium aliarum cordis agitationum principium , &causis fuit ostensia. ReliquT cunctae
sateri debebunt, omnem se accipere siuam Virtutem ab eo. a quo tanquam scaturigine proveniunt; & per hunc in ipsas influere omnem emeratum impetum. Amor est quasi princeps, qui inclinationibus reliquis tanquam subditis imperat, ille est quasi primum mobile , quod reliquas sphaeras secum proprio motu trahit; ita ut incumbendum solum sit ad debi-
100쪽
cin passionum atrocitas tostat libertatem. 8s
debitam amoris moderationem. Si enim hic rite dirigatur, omnes aliae exemplum imitabuntur , & homo qui moderate scit amare, facila poterit violenta fraenare desiideria , aut vanas sopire spes.
OB sium mam hanc affectuum essicaciam ad pertrahendam in facinoris
Consortium Voluntatem, de qua unusquisque potest sibimetipsi ferre testimonium locupletissimum, aliqui longius sint progressi, quam par erat; & quaerentes excusiationem suis delictis, statuerunt, li- heram facultatem ab his tortoribus jurato odio in eam tendentibus abripi , & vinciri. Hoc Ethnicos voluisse ex eorum doctrina non obscvrhliquet. Sic enim discurrebant: facilius est excludere perniciosissima, quam regere; & non admittere, quim admissa moderari: Cum semel in possessione posita sunt, suum superant rectorem , nec se recidi, munuive patiuntur. Deinde ratio ipsa, cui fraena traduntur , tamdiu potenS eu, qu1mdiu affectus eam non impugnati si semel se illi commistuerint , & inquinaverint, quos prius ratio facile stabmovere potuisset, continere amplius non poterit; ut enim in praeceps datis corporibus nullum sui arbitrium stiperest, nec resistere, morariVe dejecta Pollunt, sed omne consilium, & poenitentiam abstindit irrevocabilis praecipitatio, debetatque necessario eo pervenire, quo prius non ire licuisset: ita animus , si in iram, amorem aliossue se projecit assectus, non permittitur reprimere impetum , rapietur vi illorum oportet , suo pondere ad imum agetur, nec ad regrediendum amplius locus relinquetur. In primis finibus hostis est arcendus ; ubi namque semel intravit, portisque se intulit , modum agendi a captivis non recipiet. Ubi mens irritamenta affectuum in se ipsis patitur, jam ultra, quam oportet, processerunt: facient de caetero quantum Volent, non quantum ratio permiserit, jusque omne in voluntatem sibi arrogabunt. Ex his, similibusque Veterum lamen-
An passionum atrocitas tollat libertatem.
bulla est timenda libertati violentia a passionibus.
tis de vi passionum in raptanda voluntate spurcissimus Calvinus lib. a.