Hieronymi Cardani ... De rerum varietate, libri XVII

291쪽

egregiae amaritudinis,humi passa, nec tamen serpens. Ob haec igitur perpetua contentis de nominibus plantarum. At φ ob id quoniam non m ι post multa secula definire non licebat,a ea abstinuimres. I m uerb a mutata erunt nsamina, ut uiae tanqaam haec disputatio finem habitura sit. bomodo tamen d tinguendae sentiali Es draeimus.

EssE DEMONSTRANTES. CAPUT XXI. E R B A RV M urbcruam riaria natur

sed maxime diuersa illarum est: quae in uaquis nascuntur, aut in loco aquis proxiamo, qua in macer ijs ac muris, rupis buff, ais inter saxa: nam e faxis plantae Pl1tae aqua protiuntes miraculi speciem referunt. Quae igitur irretusube Te si- aquassempernas isolent, ubi non prope nascat tir, agitaminificates . non procul subesse ignificant: cuiusmodi funisponditis, Aliqua Inda, seu cassia nostra, nuscus, salga s, algarurn multiplicia genera, plantago,i antinculus,uerbena, tu silargo, hydropiper, cyperus, tunc: s, nymphea, pytam Veton Mide nomen illi)tributi, scorde n,lichen, phyllisis, capillitus Veneris, satiae quos ex orrῆα , a qtiam rutham uocant capraria ite populus : sonuerb ac sisymbriu in aquis turdirentib. inueniuntur Tum etia alia in tota genera, quaecuni

cant: uelut pepone melopepones, cucurbit cucr erest, foliorum quos magnitudo rotxnditas, plantam aquis gaudere declarat. num etiam qua si certum eli argumenari ibi pediculus oblongus sit,ac tenui in herbis:

292쪽

L I B E R UΙ. 2o' At coutra, in macerijs arbusta etiam plura, plantae maesgnae uix ulliae, non suppedιta rite hi ore, uelut terebinthus,

4 caprificus, hensa, capparis, rubus, ab inthium, polyti . cum, fax agia, parietaria unde illi nomen semperastivum seu aityon, umbilicus Veneris,asplenion, f;mphytu, petreisim. Aridioribus autem locis, salsa aut amarae: amas rue plures funi, velut absinthmia, spartum, rubus, ais turpini, tum rosmarinus o erica: es autem ericae fos qualis moris cum maturescunt, puniceo uinosior, ideo p inter dues os colores medius: herba est copio ior, quam uellemus, nam ager omnis sterilis hac herba abundat crescit infru ricis perope morem. Salsa est filiae, unde ex ea uitrum conificere solent e ut alius dixi. Omnes igitur tam amarae, quamsalse, aridaesunt, tenues , praui quoque alimentioc pauci Ergo inter caeteras herbas, quae in aquis nascuntur vanus unis est, quod in lacu Morauix ea est regio Scottie abundat, quae nunquam pistrescit, etiam si super campos sternatur, o torum s herbasolet appellari, sιod olores tabenter illius femine uescantur. Itas eum in fonte aliquo aut lacu oriri coeperit, in paludem euis traducit, quod nun squam pereat: id uero contingit, quod humi Ei parum hauseat, a bene pinguis. alta, quae non nisi in scopulo Maiae insulta, de quo superius diximus, oritur, quoesuauis

est gustui: sed ut die ism est) trano ferri non potest alio: id

contingit ob natura imbecillitatem, o proprietatem eius: qua fit, ut alijsolo ais aeri non conueniat.

Nec solum quo ad aquam confiiderandae sunt plantae,

sed quo ad aerem o terram. Buxus aerem corrumpit,maale enim olet. Et si apes ex eius fore degrinaruit, ut feri so, i , cum tempestiue ante alias arbores floreato moriuna PIantae ariditatis indi

ces.

non patres incit.

293쪽

2io DE RERUM VARIETATI, Apes flore moriuntur ob id procul alaeaphsferatur. Multa alia incombuxi pere-moda affert hac planta, quaesolo ligno utilis est, o gra, t. tiosa: ligni nullii cedit. Gare plenosingi Frumeti se- prouenit. Simili ratione mles proiseniunt plantae 1enera. rax solum. con velut tritici ferax fotu quod ebialdi,trifolitum ru, binm,quercu piratn,ta prvnrt Diuestrem,tum herba pratensem, P b:ιlbu minui Η, idems nigru est,aut cinerei coloris. Plantis quς Aqua plaviales, plantis utiliores; tint lotae, quain irris aquae utilio P quoniam calidiores.unde etiam irriguas font jura meam . boressunt, quam puteorum. Adeo en im faeccindae sunt a qua pluuiales,ut quo nip loco cecidermi,plena an unges deuntur: in mari enim a lacubus piscium generatione durgent,eos, pingue faciunt: in stagnis e fotieis,notissplis es

procreant: m terra ramnatas plantas aliint,ta' noli tyros

gignunt. Itus cst irriguae in Sole manseriat, aut iosa pinguia defi ixerint, facundiores stini: quales quae nontibus decidunt ob id etia in sterilibus regionibus iuxta monatium radices, prata amana uistintur. Pluuialis uerὸ aqua, praeter id quod pinguior est,cr mini frigida quam ii riouacu sen im instilletur melitις bibituri nec ejitiit nec radiacesplantarum nudat: quo malum,plurimum illis obesi. certe solidum, ut altus diri) nobilitate. Suia montes habet, o colles hoc plantae genea

bct quὰd herbae beati Ioannis sub eius3efello die carbticulus solit naueniri. Adeo

dos tredecim, lina eius sancti imgilia in, uenisse.

294쪽

L I E E R VI. 2M Aenisse. zram autem puer, nec satis vremoris tene9, tametas existimem eam ope uerbenavi. Nec cre endum est, non prius illos ibi extitisse: esset enim res miraculo proxima, cra de maius argi enimn quaerereeur. Ob hoc igitur nata est opinio, quod iuxta semitas riuitatis ori atur, ubi carabo les cum ruderibus tran; ferri solent. Non putrescunt averem carbones ,reta lias dictum est, ob id erui nuhil mirum. Veri simile ergo, plantam hanc iuxta illos nasci, uelut ficuriatior inter lapides: nam spontὲ etiam nasci uidetur. De amicitia uero resis planta rura,referunt res prore Cannarum sus mirus ratφ inter alia, arundinem adeo filicem odisse, seu arandi ut si locus filice abundans arundinum sylvas piatur, in te, num,&fiu-rire filicem, ut folawmbra pernici abi. Nec tamen ualde eis odium.

mirum, diffidere arundinem filii his uidem, Conueniet nulli, pisecum diffidet ipse. Nam germina filicis excija: dum putrescunt, feruntur

radicem occidere. ut succus teneri frum frondium ueneanum ut rad:ci, forsan etiam uulnere laediit r.

Vidimus cInsrhodo adnascispongiola in mod- sun Spogia, seu rus ese is) latea quippiam fricbile, adeo ut farinam refera fungus cyret: erat autem splendidissimi colori si odori s fuasi simi. no rhodi xx imospongii, , quae ei plantae adnasci solent, ubi maesturuerint in hanc materiam tran re: dignam certe qua reabus memorabilibus adnumeretur seu ex eo genere sit seu sola una species talis sit Et neq; carere magna ui tam admirabile naturae intuentum, Nerisimile est. Erat autem tempus es,ni fallor, autumniisnis. In Tarraconens Hispania , nunc uocant Cat Aoniam, Herba ad-berba Mauri cuiusdam industria cognita est, qNam uocant uersus ue- coraconeram,aduersac uenena praestans: quae etiam sire, ne na. Mιὶ morbit Ocadorim au .iliatur. Hac mi aris est in prouo i mncia

295쪽

2i2 DE RERUM VARIETATI, uincia Carthagena, iuxta Darie m. Exi Simant eodem

este, qua olim Ptolemaeus liberatus sit. Credendum aerbest, non somnio Alexandro ostensum viro impio, sed illum solertia a captiuo exploratam nam mille habebat docuis, se familiaresa: . Clim enim ueneno infecit assagittas e se constaret, quis dubitare potest, cum tot illi essem captiui, per is enta, o testimonio inm comparationem, noluisseer medicament tam,t auxilium, ii quod esset, noscere Animal fa- Ais haec parua ,sed uera: quod uerbsubhcittir, tantὁhulosum. absurdius, quo maius : apud Tartaros scilicet, semen feri peponissemine paulo maius ais rotundius, ex quo planta nascatur palmorum quilas altitudine, agno persimilis, orculis, auribu ore, cruribris, pilo,sanguine, me. Sed caro cancrorum carni per milis, non corio, sed cute tenui co tegitur, abfp pilo,ni r in oc lis,ore,a auribus: des ni veruribus lingues: radix plantae umbilico iungitur per triri,cu. Animal hoc circumvectibus herbis uescitur ubi herbae defuerint,exarescit. Vocant hoc patria lingua Borametri

id est, quasi agnusmullum animal hoc vescitur, qu bd herabis folio uiuere lim erit, sed est es a carnixoris referunt, ipsim nasii in Savol en ii regione, huer Volgam a Suthfwmina. Haec est fabula. Sed uideamus suanti sat rem truaeiare naturaliter, nam Plinius pax a temere reiecit, multa cccepit, quae tamen certam rationem rasn habent. os ues non minorem lili litatem ex abularum recitatione rea

Planta nul- eipimur quam bisoriae. Primthn igitur haec nos in mento, la an ani- riam pulcherrimi quaesiti reuocat, cur nullum animal serimat. possit, quod terra annexum maneat Id accidit, vomam cum terrae annectatur planta, necessario follim in partem

unam extenditur: animal autem, in omnem Praetersa, ama

mal quod sanguine praditim est, cor habet: terra aurem,

296쪽

LIBER VI. 233puptibili, ex calori inepta est. Unde videmus animalia, quae exfemine generantur, calido indigereseu in suisfota procreentlir , fra in utero: at terra a aer non possunt esse PI inta nul- adeo calida depatet, cur nulla planta carnem habet. Oes la cur carnε innis enim caro, exsanguine: er ubi sanguis, ibi cor o cai gignat. lor: planta uerb nes cor haberepotestt,nes calorem ingemtem. Praeterea omnis plant cum in longum cresca lignossam partem ubis habeat,naecesse HS: in animali autem ea,

ro ob id es , quia humidwm a suo separatur, ut ossa e

chartilagines: nes enim talia earni immixta sunt. Rursus quaeritur, quare in mari quadam plantae sentiant, in terra non ' At hoc inferius exponetur. Igitur forsan in crasso ae.

re aliquam plantam, quae sensum habeat, o si lem carni imperfectae, qualis est cochlearum opisti; non erit ima possibile Inter plantas mirabiles est, quam appellant plantagia Plantagonem marinam, cuius folium mensae formam, crin quatuor marina. cornibus refert uidimus enatam in littoreo, ceani in Neu stria. Vulgure di apud nos,la, E Labrumve-brum Veneris, herba quae binis utrinsfolhs neris. m modum vasculi coeuntibus aquam colligit, ex qua auriculae in siccitatibus bibere solent: hi aquam excutiar,rorem colliger. Fortuitumne sit hoc, an nuturali quadam abdita eausa, ut possit humorem eontinere incertum est: dicetur autem generaliter alibi. Mirabilis quos est planta,quam A erroes terraemotus uocat At ego de ortu illius,nihil ha. Seeundo beo auod dicam: confiat tamen, eum nasci pose terra1noa Meteorora. t m,quab ex exbalatron uapores,ex quo terraemotus Dactus e si Circa generationem quos plantarim illud mirum est, Ilanis hye- quod petrosilium Macedonicum,quam Alexandrinam uoti me florete .

297쪽

236 DE RERUM VARIETATE, cari diximus, o crocus, hyeme germinant, ac florent,cum aliae herbae pereunt, plantis folia excidunt. Vix hoc in ur. boribus inueniat atq: haec oculio spe favimus in regione nos ira Cassam este reor, humidunr bi ne pingue: nam toto anno uirescunt, er uelut homines calorem maiorem subdutumni tempore concipiunt , di ob id calidas plantas esse

oportet.

Gossipium Id et ism mirubile, sed non ratione curet, quod refersantuario inco- is Peru regione , gossipium esse uariorum coloru , scilicet toruio. album aliti aluid rubrimi aliud uiride, cartileun me. Segepitis hoc est, ctim a femina in eodem genere uelut sinapis, flores uelut rosae Suersorum colorum inuemantur fPlanta, cu- λιο quero admiratione dignius est, arborem esse redius folia si ferunt, cuius si folia tangantur,arescunt. Forsanare sereetangantur, folia piis merito dicet, lug humido tenuissimo praedita arescunt. znt: talia facile siccari necesses. ae uerb luteis foribus es, folijs aph, erodiis fana, o ulcera pravasanat, nihil habet admiratione dignum ueruntamen ι ulcussorditam non fuerit, tuli a contingere non possunt. Dae , & Referri quoque inter miracula potest, qu bd Oliam dis auercusini cante regione quercus positum sterilescere, o in aduersammicitia. partem fecit tanquam fugientem boctem. Vitem uerὁ αν olea odio habeat, non abam ob causam quam quod utras pingue bimittani desederet. At inimicitiae cum quercu,causa forsan non abs re existimabitur , contrarietas naturae, qua ad umbram licet,referri posit,mellils ad btilitum ta,

men reducenda erit.

Arbor mi- Quod uerb supra omnem fidem est, o tamen omnes rabilis. conflanter affirmant, id est, quod in insula Ferri quae imas ex Fortunatis, arbor est,cuius usu uniuersa infula gauidelicum nes riuus,nes semen. ut fons ibisti circa arbo,

298쪽

rem inguis mane densa nebula colligitur, ptae in aquam versa, non solum bona linibus, sed a i tamentis, a pecoribus satisfacit. 4iomodo id at,non est difficiis imaginari: . sed quomodo tantum aqua colligatur, non possim viter, pretari. Ponamus enim soluta es mille homines, totidem iumeta: in singulos mensura aquae, quod minissi est tribuatur in dies, fient duo mille mesura amphoraeferme quinqua Amphorae ginta fex: amphora continente triginta sex mensuras , seu capaciter libras septuagintanouem , ut iuxta Georgii Agricolaesenarentium exae litis explicetur. ini feri potes , ut arbos una tantum aquae in una die referat f Se postquam hoc tot scriptores ant, feri potest, ut tale aliquid contingat, sed modus nondum perspectus sit. In Aegypto referunt omnes, fuisse loti speciem, cuius Lotes Ae radix cotones Imriis esset,nigro cortice,fapore uitelli sui, gyptia. truncus milis fabae, solia trifol ferme omnis enim lotus eiusmodi folijs est fores candidi parui lilio similes:nasciatur in aquis, maxime Nilo ubi alluit ex Euphrate occiden te Sole certim est, non solita forem con 'ringi, sed sub Gquisse abdere, exoriente. emergere super aquas, i aperiari. Sed quod maius est , in Euphrate dicunt sei φ ad mea

diam noctem contrahere adeo, ut manu mu niri non queaat,a mrdia nocte paulatim exurgit, ita ut illocente Sole pemius emergat: ascendit tantunsem ad meridiem. Semen capitibus continetur bimilibus papaueris capitibus,sed malo. ribuet: i sum autem milio mile . ex quo panem conficiunt, unde palam est piarimum abundare. Haec ais siet lia commemorabo, quoniam usu π fre, Trio relis hquentia probari possint: quae uerὸ rara est extra usum, aes herbae. Zelus relinquam, tametsi uera sint,cu ipse no uiderim xelut de aeeipitris torchi accipitre, quem adeo adamare triorchim centaurq consensu .

299쪽

216 DE RERUM VARIETATἴ, gemis , refert Plinius ex Theophraso, ut eos, qui herbam effoderint referat ab ave peti. od multis modis cum M. incredibile,o rarum, praeteribo: nam nes ratione probare, nec exemplo confirmare possis rem, quae cui bit ii sui fu, tura, ignoro, etiam si uera bit: praestat tamen serre, quae uearu sunt: hanc tamen herbam , sunt qui inter o bis genera referunt. Sed huius historia in memoriam reuocauit,quod de primo centauri gen crescrip it Dioscorides, radicem italius, quam uulgus rhaponticum uocat, carnes in lebete itinegere dum coquuntur, quod o de erica alij affirmant. baee Res quem a quidem ueris malia,uelut detriorchi dicta, quod uixsecuri. rius secant, possit, quin homo uulneretur: quod ego in quodam genere nobis no herbae folio tenui, ualde oblongo,duro, a triangulari, faeanimaduer- pe expertus fura: nam latcra illius, nouaculae in star incisit: tentibus. id etiam contingit in his, qui arundines attenuatas tractas. Raparum femine antiquo prodire caules, caulium raudis etiam nasci, Varro prodist. Eadem est mutatio inter ipsam napum , soli, non aetatis permutatione: ais haec

eri imiliora. Sed postquam conflut esse caules raparum trunco, nihil mirum: substantia enim molli sunt, parum uariant membra: ideo facilis transitus, tum quia facio cogeipiunt: quae emina facile procreantur, ex sc ne oblaso eati fiunt, ideo, naturam mutare possunt: facilli uerb concipiunt, quia multum habent diluti humidi hoc autem De

Ogiini natu cile paratur. Oetimum autem flares uario modo emittere, Ia mira. canssidos,rofeos, purpureos: π ipsum plantam modo inferpillum, in do in symbrium uerti. bd si ita est, oporteteus esse affines, ac uelut perse emini atque imperfectum se

habere. Rut uis Rutauerδ adeb acri sessi, ut meminerim in Scottacu,

mira. rasse hominem, qui cum hortim curaret, Extaret rutam,

300쪽

que inibi copiosa erat o manibus, fronte igne fucro Daboravit, id illi contigisse aiebat odore. Vt minime mirum fit abigere serpentes, si copiosa seratur. Mirum quod Tura Phasellus cico phasello obseruauimus: is aliquanto maior est nostro, Turcie' Λα-ρd admirabili natura arte humanam effigiem refert fron mana fot- re, oculis, naribus tamen pediculi partem illi annexam tua.

relinquas)ore, quod quoi duobus testibus munitum est, mento,nihil certe humanae faciei natura similius fecit. Est etiam sexus, ut de palma dixi, in quibustam plana Quereus esstis, uelut ilice o quercu: unde illis iuxta posuis, adeb radiis ille e eoiances mutuo iunguntur, ut circum circa reliquis ex partibus sus.

truncus ais orbatus pipes uideatur, unis radici arbor iapsu inniti: tam ingens desiderium masculi ais foeminae,ut inuicem iungatur. Persae tamen fructus edunt a propagantur Ita p ta in animalibus quaedam prouenire ex ouis absque masculo, tametsi masculus fit in ea specie, multi credi derint. Etenim,ut de piscibus dicam,ubimas nullus est in eo genere, haud in conuenit, imo ferme necessarium es , a que masculo oua foecunda esserat ubi adesΙ mas,aut Garissimum, aut omnino esse non potes Lut facundia fine massculo snt oua. In plantis autem, quoniam pluribus modis prouendunt, sexuum perfectio generationem expolit, non impedit. Hae itaφ rationem habent: ab aliis,ut albis,ta. meis claris ab aut boribus scriptis,abstinemus. Queale illud quod OAtauiunus Horatianus in quarto de Pis cis exaperimentis, quamuis medicus egregius, ta arebiatrus,seriaptum reliquit :scilicet , Fabae florentis si mitates lectas,rritas, uoi, terreo mandatas, post dies octogmta in caput

infantis cruentum conformari, antea uerὁ muliebre corispus. enim ius formam dare potest, cum defit generasito, atque ideo certa substantia i Et rursus, quomodo ex