장음표시 사용
101쪽
m Institutiones . . oni virtutis, quam ςomitatur, eonformis, deeorkm constituit; contraria autem indecorum absolvit. s. 7. Ethici igitur est, docere , quid sit decorum. quid indecorum ; & quomodo habitus edendi actiones decoras , vitandi indecoras acquirantur . s. 8. Continet itaque jus naturae Ethicae theoriam I. N. s. I.&supras. I. . 1. 9. Atque ea ratio est, cur Philosophus jus naturae in ipsa Ethica tradiderit. 6. Io. Enimvero quemadmodum iuris naturalis praeorema ex theoria in Philosophia practica universali tr dita suere deducta; ita quoque Ethica utitur tanquam
principiis pravi in Philolaphia practiea universali perin
' s. II. Cum summum bonum legis naturalis custodia obtineatur goo. Phil*rruniv. ; Ethica docet modum ad summum tionum perveniendi . . . . 'F. I a. Similiter cum felicitas non nisi ejusdem eust
diae fructus si F. 3. Thi. niv. ; Ethica docet m dum felicitate potiundi. s. ra. Hinc Ethicae utilitas & praestantia abunde elu, oscit.
C A P. I. De virtutis sudio. Iis, Irtus est habitus actiones liberas Irei natu. V rali consormiter dirigendi g. 9. Phil. pr.
univ. . Ad virtutis itaque studium requirI- vir , ut nobis comparemus habitum actiones liberas juxta legem naturalem, consequenter ad sui persectionem
1.2 . Philtriunm ; adeoque di ad Dei gloriam Thi r unis. , & hominum aliorum perinionem O.67. Thi prinnm. componendi. s. as. Efficiendum ergo est ut voluntas non appetat misi actiones ad nostri aliorumque perfectionem ae Dei ooriam tendentes, nec aversetur nisi nostrae aliorumquσ
102쪽
Phil obiae moralis. si perseimoni ac gloriae Dei adrersas, adeoque , s alia
1. 16. Ad intellectum pertinet serre judicium, utrumanio ad nostri aliorumque persectionem ac Dei gloriam
endat, nec ne S. et .a . ut igitur Voluntas emen detur, intellectus persciendus seu boni malique rognitione viva instruendus est G. II 2. Phidyr. univ. . s. a 7. Cognitio viva quoniam non est. nisi de cujus certitudine fuerimus convicti aut persuas cf. I I 2. PhU. pr. tiniv. ; certitudo autem cognitionis haud postrema est, si ipso facto judicii veritatem experiamur : exemplis confirmanda sunt atque fabulis, quae de actionum hon state ac turpitudine praecipiuntur , cognit One symboliisca se in intuitivam transeunte g.68. Psychold. f. t 8. Ne autem pravi habitus contrahantur antequani
intellectus lassiciente boni malique cognitione imbuatur :vitandae lita 'inqdo sunt male Agendi occasiones, verum etiam viva adhuc destituti cooritidite poenis coercendine patrent actiones malas; praemiisque alliciendi ut committant bonas' 0.4 I. Thic priuniv. . f. I'. Enimvero sic nondum emendari voluntatem haud difficulter ostenditur ἰ Etenim qui non nisi metu poenae a que spe praemii actiones quasdam committit, quasdam vero omittiti illius appetitus adhuc fertur in actionem turpem. Cum. adeo coactus agat , quae aversatur, dc omittat, quae appetit; cessante metu poenae atque spe praemii appetitui suo conformiter agit, atque ad pristinam consuetάdinem recidit. s. Io. Voluntate emendata , actiones bonas commitis timus, pro terea quod eas ianas cognoscimus: malas Vero omittimus , propterea quod malas esse persuasi sumus f. r60, ad ue liberius o. I 6. PDebiad. s. a I. Elucet hine n emitas emendandi voluntatem, non modo, quod in eo demum casu actiones snt vi
tuosae F. s. , sed di bonum propositum constans
6. 22. Cum felieitas si virtutis praemium certissimum vitiumque infelicitatis causa s. s. 2 bil. pr. univ. ; voluntatis autem motiva sint boni atque
mali repraesentationes cs. rq i. Nuboc et operam dara
103쪽
sa Instituriones convenit, ut a pi ima statim juventute intellectus
nuina solicitatis atque infelicitatis notione imbuatuera. 78. Thil. pr. univ4 , & illius cum virtute, hujus cum vitio nexus evincatur S 3.70.Phic pr. univ. , di ferentia in bonum verum atque apparens sedulo inculcata . . s. 76.Pbil. pr. niv. , una cum hac maximi momenti veritate, quod Deus legislator parentis personam tueatur, non nisi salutaria praecipientis & adversa vetantis s1.3I. Ac. cis. . F. 23. Quamdiu bonum apparens vero praesertur, vota luptas ex illo percepta, superat eam, quae ex hoc percipitur L76. P.il. pr. univ. & S. I ' 'Αo. robo . . Quodsi ergo voluntas emendanda, ut Dorium verum praeserat apparenti; in id omnino enitendum est, ut major sit , quae ex vero , quam quae ex apparente hauritur
l. 24. Fucum bonorum apparentium detegit, qui vel in se ipso experitur, vel ex alieno casu dicit, taedium subsequens superare voluptatem praesentem . s. To. Phil. pr. uni αλ, ita ut si optio daretur, voluptate carere malit, quam ejus gratia taedio subsequenti excruciari: hoc ut fiat, convincendus est animus, taedium istud ex ipsa omnino actione profluxisse, immo si non semper numero , attamen specie idem profluere debere. Qsi enim negligentiae tribuit. quod talo quid se rit secutum; in potestate positum esse sibi persuadet . idem imposterum evitare. . a . Consuetudines pravae dissicili negotio immutantur , prypterea quod habitus pravus ante dediscendus, quam bonus inducatur. F. 26. Apparet adeo necessitas coendi, ne pravi habitus contrahantur . Is . . s. 27. Quodsi ergo consuetudo prava contracta corriis penda, ut habitum perversum dediscas; vitanda est ei. dem consermis agendi occasio: re ut bonum tibi con-εilies; quaerenda est eidem contraria agendi omasio.
104쪽
s. dit. A Flectibus debetur, quod ex praecipitantia agactiones feramur, quarum postea poenitetr 3 3. PDebοQ. amobrem cum ex conafusa cognitione ortum ducentes ro .ri I. Ivbος, anatura humana inseparabili s. 27. Ac. cis , minimum in hujus vitae statu, de quo loquimur, penitus extimpari nequeant: compescendi saltem sunt, ne appetitus an actiones pravas externas erumpat ; & regendi , ovum appetitu rationali consemiant. f. 20. Quoniam fieri nequit, ut duobus affectibus conistrariis una indulgeamus , assectus praesens coercetur , excitato contrario, repraesentatione nimirum boni vel mali alrcujus convenientis o. ii 3.&seqq. asebo . . .3o. Tristitia itaque laetitia, & laetitia triuitia i q. TDerit.) , amor odio, odium amore I. II . II 6. Dc. it.), atque adeo invidia, misericordia, paenitentia , pu sillanimitas, d derium , pudor atque metus cum triui tia affine quidpiam habentes s. II 8. II'. III. 23. I 2 128. I o. I 2.IM .cnd, laetitia 3 amore contrario , irrisio, aequiescentia in se ipso. gloria , gratitudo, favor, spes, fiducia , eam laetitia amne quidpiam haiantes o. iis.
I7. Idio. I 22. 24. III. I 26. Ioc. eir. , tristitia coercentur.
Immo in genere patet, propterea quod omnes asse lusin diversa votaptatis a oue taedii modiseatione consi stent voluptatis modificationes tollita dio excitato, taedii autem modificationes cessare , v
luptate producta: id quod quomon in easu quolibet
dato fieri possit,' non modo voluptatis &taeditaefiniri nes generales f. I9 . 's .c.cis. , veru metiam ipsorum a sinuam m utriusque modifieatione consistentium deinfinitiones sp tales .H3. dis hoc. cit. insinuant. s. 3I. Talia non abhorrent a praxi, nec a praeceptis specialibus a striptoribus hine inda inculcatis, etsi generale praeceptum a libellis ethieis hactenus exulaverit, a
Philosopho cum fructu Philosophiae morali vindicatum.
105쪽
s. 32. Omnes a sectus ex confusa cognitione ortum di cunt s. Io . II I. sebol.): sedantur itaque . si a consula ad distincta in boni malique cognitionem perducamur ; id quod denuo & experientiae & praxi consentaneum deprehendit, qui adontines casus obvios cum cura attendit.
g. Afisinus intenduntur, si imaginatio multa co suis repraesentet ex olim perceptis . . M 3. PDebol. , immo & ubi ob rationes praegnantes alias ad eos jamjam dispositus fuerit animus s. I 34. Nubol. . Quamobrem ut affectu correptis facile succurrat distincta cognitio; quolibet affectu sedato inquirere debent, quatanam imaginatio suppeditaverit perceptiones confusas veritati parum conformes IHI. schol. . s. 3q. Quoniam vero affectus ex consula boni malique repraesentatione ortum ducunt ros. III. ycbOQ; ne iidem appetitu rationali adversentur, quin cum eademi'tius consentiant, bonorum Verorum atque appareq-tium discrimen quovis modo perpendendum. Ut adeo flentio appareat, non nisi ab intellectus persectione expectandam esse voluntatis emendationem s. I 60. 1.33. Ceterum difficultas compescendi affectus rati nis beneficio evidenter demonstrari potest. Non exuituraiseehus, nisi eidem indulgens fuerit conuiuius , suam mali atque boni repraesentationem esse erroneam f. Io .
III. sebo . . Enimvero alterum erroris convincere .
res omnino difficilis: utendum enim est non nisi rati nibus ab ipso perspectis, ac principiis ab eodem concessis N. 76. Lud; dc qui convincendus , non modo attentionem, verum etiam dispositionem singularem aD serat necesse est 0.77. Logd; .error autem ab eodem in judicando admissus demonstrandus est in hypothesi singulari 92. Phil. pr. univ. . s. 36. amobrem eum diversae sint hominibus notiones, ex quibus de boni atque mali ratione judicant;
consultum omnino est, ut tantisper veritate seposita ex domesticis notionibus alterum erroris redarguas, Praesertim ubi medela promta opus est. s. 37. Praxis domandi affectus redit ad refellendum syllogismum aliquem practicum. Nimirum cum affectus ο- .ex boni maliquo repraesentatione ortum ducant
106쪽
Philosephiae moraliae: ic tios. Irti Toebd; qui affectui indulget, hune sermusyllogismum practicum.
Quidquid ita δε habot, illud est bonum vel om
Atqui bor Obvectum ita δε habet. Erro est bonum vel marum. igitur impugnanda est major, evicta falsitate notionis boni atque mali; aut minor refellenda, ostenso erroneo de objecto judicio. Atque hic sterior casus est , de quo modo 9.36. diximus. f. 33. In genere constat, nos nihil appetere, nisi sub ratione boni, nec aversari, nisi sub ratione mali s.ls. 'chol. ; o em itaque praxim moralem syllogisno illo practim inniti evidentissimum est . . s. 30. Praeceptum generale de domandis assectibu cf.370 sine multo negotio applicatur ad omnes affectus speciales, si modo definitionum , de iisdem tradutarum, habeatur ratio.
s. D. Laetitia oritur ex boni praesentis opinione φ.r i t. se OL . Ut igitur evanescat, convincendus erit, qui laetatur , illud, quod in objecto bonum judicat, ruet esse malum , vel aliquam saltem boni speciem habere taut tale quid prorsus objecto non convenire, quale eidem tribuit 6. o. PDebes. . s. i. Tristitia ex mali praesentis opinions nascitur . ii Fracb. . Ut igitur in auras abeat, convince dus erit qui contristatur, illud, quod in objecto malum judicat, vel non esse malum, quin potius bonum, vel aliquam saltem mali sp iem habere, aut tale quid
objecto prorsus non convenire, quale eidem tribuit. s. qa. Amor oritur ex eo , quia in altero quidpiam deprehendamus, unde voluptatem percipimus Feb. . Suffocatur itaque, si amans convincitur, iulud, ex quo voluptatem percipit, revera non adesse; aut ita, esse comparatum, ut voluptas durabilis essen queat, aliquando in taedium degeneratura ,s . q3. Quod si quis distincte non agnoscat, quidnamst illud in amato, unde voluptatem percipit, ratisnem amoris sui ignor ins; odio excitato pellitur amor La Nςq- , . opus est, ut cuium excitetur ad-
107쪽
Ibstitutulles versus personam , excitari potest adversus vitia . quubus laborat. Odium in mente prodit, ubi in altero deprehenditur, quod taedium creat o. II 6. PDebol. . In sugam adeo conjicitur, si alterius osor convictus reddatur, illud, eκ quo taedium percipit, revera non ades se, aut ita esse comparatum, ut absque ratione taedium
s. - . Quoniam hic affectus valde noxius & plurimarum actionum malarum scaturigo existit, vel ipsa exparientia tester id omnino agendum est, ut ad ea potissimum animum advertamus, quae bona sunt in aliis , dc mala in bonam partem vertamus 1.II 6. Pocho d. s. 46. Irrisio ea laetitia ex alterius infelicitate orta
f. ii . rehoo. Cessat itaque ostendendo irridentis e roneum Me de alterius infelicitate judicium, vel imipso facto committi errorem. F. 47. Immo quoniam affectus iste ab insigni odicionum trahit g. II 'PDebo ); sublato odio cessat io, risio isqq. . s. 48. Invidia est taedium ex felicitate alterius perceptum f. Ir8. schol. . Supprimitur adeo, si moi ctremus, vel invidentis judicium de alterius felicitata esse erroneum, vel in ipso committi errorem. s. i. Ex odio nascitur invidia f. IIS. 'chol. . Exspirat itaque odio extincto s. q. .s: o. Quodsi aegre serimus alterius selieitatem, quod
nobis eam deesse judicamus ; omnis bonorum nour rum cumulus conferendus est cum bonis, quae alteri adsunt, non neglecta quoque utriusque sortuna adversa, praesertim si sortuna secunda fuerit connexa cum sinistra, ut appareat, nos respuere bonum, tanti mali
s. r. Misericordia est taedium ex infelicitate alterius perceptum g. Irs. schold. Extinguitur adeo, dum ltendimus, nostrum de infelicitate alterius judicium esse erroneum, vel nos circa ipsum factum errare. s. sa. Ex amore nascitur misericordia U. II'. Fochiam, Deletur ergo, amore extincto s' a. .
33. Acquiescit in se ipso, qui ob bonum a se patra
108쪽
Thilosophiae moradis . . st dum laetatur Ubi hoc fieri non conduacit : convincendus est, vel actionem suam non esse istius commatis, cujus videtur; vel judicium de ipsa erroneo suffultum esse principio. s. uel Poenitet eum, qui ob malum a se patratum contristatur S.Ia I. ych. . Cessat igitur poenitentia, dum convincitur, actionem ipsius non esse malam, sive non esse ejus speciei, ad quam eandem refert, sive ex errore statui, utrum bona sit an mala. . s. Gloria est laetitia orta super bono a nobis patrato, quatenus ad aliorum opinionem refertur g. reta. eb. . Exulat itaque, quamprimum quis convincitur opus suum esse minime bonum, non absimili modo quo ante N. q. , vel aliorum non istiusmodi suturum esse judicium, quale expectat. γ S. 6. Enimvero quoniam gloria stimulus est ad praeci clara facta spretis dissieultatibus & absque lucri cupiadine obeunda f. Iaa. sis.)r idcirco minime exstirpanda, sed tantummodo moderanda, ne ad devia deducat ; id quod quomodo fieri debeat, ex officiis circa honorem O .73.& seqq. sio.&seqq. cognoscitur . . s. 37. Pudor oritur ex malo a nobis patrato vel patrando, quatenus ad aliorum opinionem refertur 1.123. 3cb. . Extinguitur adeo, dum ostendimus, nos per errorem de actione malae species vel in data hypothesistatuere aut alios, ad quorum opinionem eandem reis ferimus, secus sentire, aut sactum ipsum non reserenis dum esse ad hanc speciem vel hypothesin, aut alios idem ad eandem minime relaturos. s. 38. Quodsi aliorum sinistrum de actione mala a nobis perpetrata judicium in dubium vocari nequit rium aut convincendus erit; quem actionis suae pudet, quod aliorum judicium attendere minime habeat opus; aut docendus erit, ut hoc utatur stimulo ad contharia eaque praeclara praestanda. 9. Gratitudo oritur, ubi beneficia ab alio in nos Profecta agnoscuntur S.I23. rebo . . Evanescit adeo cum beneficiorum memoria, vel ubi mutato rerum no serarum statu , non tanti amplius a nobis fiant, quanti videbantur primum, vel ubi ex beneficio successu tem-
109쪽
poris aliquod nobis enascitur taedium , vel ubi a bens factore laedimur, & quae sunt causae complures aliae. Neque enim semper veritatis, sed tantum opinionis
f. 6o- Favemus alteri ob mores nobis acceptos g. Iasot Favor adeo cessat, ubi alter de moribus mutat judicium, vel convictus salsitatis principii, ex quo judicat, vel ipsos mores aliter sibi repraesentans, vel alias ob causas accidentales, veIuir quod alia in subjecto, cui favet, postea animadvertit, quae magis displicent. f. 6 r. Spes oritur ex bono obtinendo. Evanescit itaque, lib. convincimur, vel bonum non esse, quod speramus, vel idem a nobis frustra expectari. g. 62. Q roniam fiducia a spe non nisi gradu differe 1.126-29 P. , adeoque majori certitudine bonr obtinendi nititur , ita ut veluti jam praesens idem intueamur I 26-I3 I. rob. eadem de causa evanescit, ob quam spes in auras abit. Minuitur autem, si boni ob tinendi non tantam esse certitudinem offendatur, qua in videtur alteri. . 63. Metus est a malo imminente g. I 27. 'scb. In fugam ergo conjicitur ostendendo , .malum non esse, quos metuimus, aut imminere , quemadmodum vi
9.6 . Desperatiis cum a meta non nisi gradu diffsrat 1. I 27. πλ) , ob mali magnitudinem, & quod
de eo venturo nimis persuasi simus exorta : eadem de causa arcetur , ob quam metum fugari diximus π.6Σ. Ostendi tamen praeterea potest, malum non esse , quantum videtur ἔ nec tanta certitudine imminere , quantam judicat desperabundus. f. ε . Terror ex malo improviso oritur N. I 28. Minus praevisa cum evitari non possint: terror quoquo praecaveri nequit, nisi quatenus casus futuros praemeditamur, ne ex improviso in nos irruat malum. 'iautem in terrorem conjicimur, utendum est remediis
f. 66. Uacillat animus, voluptate atque dolore alternat te, propterea quod certi fieri nequeamus, utrum bonum, in quod serimur, sit obtentu possibile, nec Πα
110쪽
Tbilosophiae moralis. 99 .ret'. ychol. . Cessare ergo nequit , nisi evincatur .
vel bonum non esse, quod ita videtur, minimum non esse tanti, quanti apparet, vel quanta spes vigeat ejus obtinendi , palam ostendatur. i s. 67. Pusillanimis evadit, qui cogitat dissieultatem boni obtinendi F. I 3o. ch. : medemur adeo affectui, dum vel commonstramus, non esse bonum, quod ita videtur; vel idem obtentu non adeo dissicile esse. s. 68. Mora bonum obtinendi gignit desiderium g. 13 r. sis. . Ne igitur molestum sit : aut ostendendum est, id non esse bonum, quod ejus speciem prae se seri; autev ncendum , moram non esse tantam, quanta judicam tur , vel in ea nullum situm esse momentum.
s. 69. Ira ab injuria nobis vel aliis illata nascitur F. . Ut igitur extinguatur, vel ostendendum est, illum, cui irascimur, non secisse, quod ab eo factum sumimus; vel faetiim istud non esse istiunmodi , quale nobis videtur; vel denique non esse in nos
aut alios, quos amamus, injurium.
s. o. Ne vero facile irascamur: de aetionibus in nos injuriis tempestive statuendum, ut judicia ista occasione data veluti sponte sela offerant Tum etiam inquirendum est in rationes irae vehementis, ut appareat, nos per errorem de injuria nobis illata statuisse, dc ipsa affectus vehementia magis in nos ipsos injurios fuisse , quam alios, quibus irascebamur. 's. I. Quoniam vero affectus prorsus eradicari nequeunt g. 28. : in eo tantum enitendum est, ut cum appetiturationali consentiant, ne a virtutis tramite ad vitiorum devia nos abducant; id quomodo fieri possit, in casu dato minime latet, si cogitemus rationes , ob quas f. I II. Ec seqq. - ob. oriuntur. Omnis nimirum applicatio
g. 7. mych ad hunc reddit 1yllogismum practicum rIn actione data haec vel ista boni aut mali relatio oc- eurrit. Ubi haee vel ista boni aut mali relatio occurrit, ibi hie vel iste locum occupat affectus. Ergo in praesenti actione hic vel iste locum'ccupat affectus. Ut igitur excitetur, monstrandum erit, istam boni relationem hic adesse. 's. a. Quodsi hoc oincipium ea, qua par est, mentisicie intueamur: miram ejus saecunditatem deprehende- G a mus.