장음표시 사용
131쪽
rro Institarisares f. arq. Qiiodsi consultum est, alios operis, quod mmditaris , non esse conscios ; taciturnitas ct Opportunasmulatio prudentia: fgnum est . . s. 2II. Probe autem tenendum est, ex prudentiae de , sectu inrasu earticulari non argui debere desectum prudentiae omni modum . Quamobrem observanda sunt ,
quae de judiciis intuitivis inculcavimus S. μ
Lar ε- Α ala est habitus determinandi actum alleuis
s. 2I7. Varia igitur est pro diversitate entium, quorum actus hominum opera determinari potest .. Egr. Poema aliquod possibile est, etiamsi non si, qui idem condat. Enimvero s quis habitu gaudet co dendi poemata, ejus opera actum consequi potest pomana, quod ante non nisi condi poterat . Habitus adeo iste dicitur ars poetica, ct qui hac arte pollet poeta . Eadem est ratio artis horologiopoeae, artis typographicae, artis saltandi de ita porro. ais. Quoniam fieri non potest, ut unus idemque homo omni arte polleat; itaque iis potissimum artibus operam dare tenetur , quibus ad vitae negotia obeum dum potissimum habet opus 6.2*Tbil. pr. univ. . s. a I9. Artem continuo exercitio acquiri, cum experientia loquitur, tum ex notione habitus generali patet. I. azo. Enimvero etsi fieri nequeat, ut aliquis lassiciat exercitiis , quibus ars comparatur; fieri tamen potest, ut scientiam artis sibi comparet. Qiiodsitaque usui es possit, ut, norit, quomodo aliquid essiciatur: scientiam istam diligi itiasnime convenit S.I Iur. nat. . igitur foret, si omnium artium descriptiones accuratae prostarent. Datis enim istiusmodi d scriptionibus, scientiam artium excolere liceret ingeniis ad rationes rerum scrutandas natis., . b. 222. Artificem commendat opus, ut aliis signis
132쪽
m virtutibus moralibus in genere.. au. TDtutes moralis appellantur habitus volut V tatis legi naturali consormes.f. 22 . vocantur virtutes per eminentiam
quandam. Unde de ipsis potissimum intelligi debent , quae de virtute in genere f. i.& seqq.FbHφr.unm. rede studio virtutis F. I . & seqq. dicta fuere.
f. 22 . Differunt autem virtutes morales pro diverositate objectorum externorum, quae appetitum movent, atque inde in varias abeunt species variaque sortium,aur nomina. s. 226. virtus per consormitatem cum lege naturali in esse suo constituitur Ja 23. . Quamobrem cum constet . quid sit iuris naturalis ; haud diffculter quoque in qualibet actionum humanarum specie constat, quid
f. 227. Vitium moralis appellatur habitus voluntati. regi naturali dissormis. s. 228. vocatur vitium per eminentiam quandam ἰUnde de ipso itidem valet , quod de vitio in genere S. 6. & seqq. FbH. pr. uni , & de fuga vitii f. I 8.aa. di seqq. commentati sumus. s. 229. Differunt autem vitia pro diversitate objecto-Tum eXternorum, quae appetitum movent, atque inde scuti virtutes .ars. in varias abeunt species, vari que sortiuntur nomina . I. 23o. Vitium per difformitatem eum lege naturali in esse suo constituitur g. 22 . . Quamobrem per legem naturalem determinatur, quid in unaquaque actionum humanarum specie vitii sit. f. 23 I. Quoniam omnis virtus est legi naturali consor mis 1.223. , omnis autem lex naturae immutabilis V riis Ixx
133쪽
i22 Institutisnerritatis La .Phil. .univ. , atque Deus vult . ut homo ad eandem actiones suas componat ubit. pr. univ. : ideo unusquisque hominum omni quoque virtuti stud re rectissime jubetur. f. 232. Convenit legi naturali & mentis & corporis
perficiendi immo etiam rerum externarum cura 9.6o. r.nat. . Quamobrem omnis haec cura animum ipsius solicitum tenere debet 6.23 I. .
Operam dantes, morales negligunt, & contra. Immo peccant, qui virtutes morales minime conjungunt: pec-Cant, qui curam corporis habentes, mentem negligunt, dc contra : peccant denique, qui rerum externarum rationem non habent, etsi menti ac corpori perficiendo
F. 234. Quod s quis ex ignorantia curam animae , Corporis atque rerum externarum minime conjungit ;docendus est meliora, nimirum, quod lex naturae perinde urgeat animae ac corporis persectionem , nec velit rerum externarum neglectum I. at 3. . Tradidimus in philosophia practica universali, quae hac conducunt , dogmata, parte prima. s. 233. In primis autem inquirendum est in rationem , cur unius curam gerat, ceteris neglectis. Quodsi enim eundem convincas, ceterorum eandem esse rationem et nil sane amplius obstat, quominus & eorum cura ipsum
s. 236. Quodsi contingat, rationem finalem legi naturali repugnare; demonstranda est illius contrarietas , atque ardor vitae honestae excitandus S.IIo. Phil. pr.
C A P. II. De notitia sui. Uilibet homo semetipsum nosse tenetur,& quidem cum animam , tum corpus , & statum quoque eκternum f. aratur. . olficio igitur satisfacturus : cum semetipsi.
134쪽
Philosophiae moriars. tum aliis attendat , solicite Observans omnes omnino actiones, gestus, vultum, verbaque omnia, item res, quae ad se aliosque , quomodocumque pertinent, singulorum sibi notiones distinctas O. 33. LV. formans, &de eorum bonitate vel malitia judicium serens. Ita nimirum innotescit, quae nobis bona vel mala adsint, &quibus adhuc virtutibus careamus. 's. Cum igitur nemo ex alieno casu discere queat, Uuae vitet, nec aliorum exemplis doceri possit, quibus
studere debeat, nisi aliis attendat. 1. 237.); officio suo deest, qui secum tantum habitat , aliorum hominum
prorsus incurius. s. 23'. Multum autem iuvat, si ex alio temet co gnoscere studeas. Etenim boni nascitur aemulatio, vitiorum rectius sentitur turpitudo, di alieno damnosapere licet: immo modus quidpiam obtinendi vel evitandi absque difficultate innotescit. Singula adeo manifesta sunt & experientia confirmantur, ut plura ad
dere supervacaneum habeatur. . . 2 O. Tenendum porro est, notitiam, quae hoe m do acquiritur, esse admodum certam. Quae enim fieri
observamus , de iis, quod fieri possint, dubitandum non est a . Ontold; istiusmodi autem cognitio movet v
g. 2 I. Animae notitiam qui curae cordique habet, ad ipsius operationes attendere debet . Intellectum adeo , seu universam facultatem cognoscitivam tibi reddes perspectam, ubi scientias atque artes perscruteriis; Volu tatem vero ac quidquid ad facultatem appetitivam ulla ratione spectat, ubi virtutes & vitia hominum adstateram appendas. Commendanda hie loci venit historia. 'uatenus gentium mores ac consuetudines recenset, &αxempla virtutum atque vitiorum suppeditat. lassa. Corporis notitia acquiνitur Itudio anatomico di physiologico. Anatomia enim corporis structuram edocet; unde reddenda est eorum ratio, quae eidem accidere possunt : Physiologia tradit , quomodo corpori noceri queat . Accedat praeterea scrutinium eorum , suae experientia domestica, aliorum corpori yel sal taria vel noxia deprehenduntur. 243
135쪽
I stitutisnes s. a 3. Ruinam si status hominum externus &bus mutationibus obnoxius esse queat, quibusnam somtunae casibus exponatur , experientia cum domestica . tum historiarum volumina abunde docent.
s. q. Quodsi tecum perpendas, quanta diligentia opus sit in observandis aliis atque te ipso I. 237.24 i.&seqq. . di expendendis singulis , quae observasti, ut te ipsum noscas: haudquaquam mirum videbitur, quod plurimia cognitione sui sint adeo procul remoti, & quod ad summum persectionis culmen pervenisse sibi videatitur, cum ne in limine quidem contistant. s. aque. Puerorum est imitari , quae in aliis vident . Plurimum adeo utilitatis haberet, si in prima pueritia ad notitiam sui eκ aliis hauriendam & bonum, quod in aliis laudent imitandum, malum vero, quod in aliis reprehendunt, fugiendum mature adducerentur liberi . Etsi enim in prima pueritia imitatio ratione destituatur: ubi tamen ad aetatem maturiorem pervenerint , rationes iacile docentur. s. et . Consultum inprimis est, ut liberis, quamprimum certo vitae generi destinantur, exemplum viri in eo genere excellentis proponatur, ad cujus similitudianem nitantur.
Emperantia est habitus determinandi appe-
1 circa cibum dae potum legi naturalieonvenienter, seu est virtus moralis dirigens appetitum circa cibum & potum. s. 8. In capiendo igitur cibo ac potu sanitatis p tissimum rationem habere debemus, cum respectu qualitatis, tum respectu quantitatis stat s. r. naid. s. as. Temperans igitur non appetit cibum ac p tum, nisi quem sanitati suae conducere novit, nec pluaeibi ac potus rapit, quam qui conducit sanitati. s aso. Nimia cibi quantitas sese prodit, si a cinna prandio quandam eorporis lassitudinem sentimus. Caput quo
136쪽
quoque non minias cibi quam potus nimiam quantita, em sentit ob mutuum capitis cum ventriculo consen, sum dudum a medicis animadversum, etsi nimius crubus minus capitis iunctiones turbet, quam potus nimius. f., Constat tamen experientia, eandem cibi qua titatem uni nimiam esse, quae alterius ventriculo prori
g. a Σ.-solita igitur cibi quantitate, quam quis
ipse capit, judicare nequit, num alter temperans sit, an potius intemperans. s. 233. Nos non nimis cibo nec potu opplevisse ven- rἰculum in coena, hinc quoque colligitur, si somnus subsecutus fuerit quietus , dc omnium c poris men brorum sentiamus quandam quasi levit rem. s. a 4. Contrarium laccidis, ubi veniriculus nimio libo ac potu fuerit oppletus,s. 233. Negari tamen haud quaquam potest , eundem sensum subinde quoque a qualitare cibi pendere . - 6.116. Haud dissiculter aurem intelliges, num qua titati, num qualitati cibi tribui debeat, tum si quantitatem cibi praecedentis proximae eoenae cum quanti-- late coenae alterius, tum si statum corporis, qui sum Tat alio tempore, quo eundem cibum comederas, cum statu praesenti conferas. s. 237. Supponimus praeterea corpus esse sanum &a passionibus animi functionει animales perturbantibus
de qualitate ei tam a medicis praeci piuntur, nondum egidentia sunt, deficientibus obsera alionibus, unde judicia sua' 1. 36. Lot. deduxerunt. Optandum igitur Bire, ut illi medicinae parti, quam diacteticam salutant, hiajores aceessiones fierent.' F. asy. Q iam veto non Ouinibus eadem sana ; pra sat hae in re unumque MDe suum is medicum, collectis oriervationibus domesticis. F. mo. Sanus censetur cibus, qui bene in ventriculo digeritur 're transpirationem promovet . Observandum itaque , num tempore digestionis quaedam sentiantur in-κUmmoda, veluti ructus, ardor ventriculi, capitis d
gor dic. item ilium absoluta digestione, praesertim quam do
137쪽
tas Institui iones do mane summo expergefacti sumus, nullum percipia mus languorem. Subinde quoque sinces atque urina digestionis peractae, consequenter qualitatis ciborum i dicta sunt. 36. 26 I. Temperantiae opponitur intempδrantia, , quae est uitium determinandi appetitum circa. cibum & potum ratione sanitati contraria. F. 262. Quoniam motivum esse debet , cur quis cibum sanitati , vel qualitate vel quantitate adversum appetat 9.is. Dcw. : is vero, quia lege naturali reis redit, minime rationis f.28.Phil. pr. univ. sed sensuum judicio stat; necesse est, ut intemperans gustus potissimum voluptatisque gratia cibum ac potum appetat
1. Ioal. Psychol. . . . g. 263. Ut igitur temperantiae studeamus, intemperantiamque aversemur, necesse est, ut sanitatem amemus certoque persuasi simus, hanc cibi ac potus quantitatem vel qualitatem esse eidem adversam . . Qui enim amat sanitatem, voluptatem ex ea pe3cipit .
Quamobrem si ea major fueriti quam quae ex cibo po- tuque percipitur, illa praevalebit, erisque potius temperans, quam intemperans 3.1ώ2. . Evidens vero est , sanitatis amorem nihil proficere, nisi constet , cibum hunc aut potum vel qualitate .vel nimia quantitate sa,
nitati tuae adversari. us. 26q. Intemperanter itaque ivivunt plurimi, qu niam minime capiunt , quantum bonum sit . sanitas ,
yel non praevident damna olim secutura , Rint sanitati
F. 263. Qui ignorat, quantum bonum sanitas haberi debeat; is secum perpendat, quae at sanitate, pendeant, pro 'uniuscujusvis conditione diversati. adeφque in missingulari singulariter urgenda Pe pendendi ,pserro sunt dolores, quos morbi procreant , Mna cum incommodis aliis, illorum sociis. Inprimis quoque considerandum, quod affectus molesti istis socientur , veluti poenitentia, ubi agnoscimus nos esse dolorum ae incommodorum istorum cis utam , eaque a nobis evitari potuisse g. 2I. Psychoi. . Cum hoc in casu conscientia hominem accuset practi.
138쪽
quoque est taedium inde resultans s. rbiI. pris. s. 266. Si qui non nisi vitae jacturam ex intempera
tia metuunt, & Voluptas, quae intemperantiae socia , vitam Mevem longae, ipsa destitutae, praeserre suadet: illis morborum inprimis incommoda graphice delineanda . Exemplis quoque eonvincendi, quod morte instante, vitae laetura majus malum reputetur , quam ub procul adhuc abesse censetur. Rationes , quibus idem confirmatur, singulares uniusculusque conditio in casu
f. ro .. Majoris, negotii Videtur , persuadere intemperantibus , intemmantiam esse morborum causam, praerisertim cum hoc in argumento destituamur demonstrationibus, ob rationum evidentiam magnum pondus habituris. Consultum itaque foret, ut hunc desectum sudiplerent, quibus causas morb*um scrutari datum I.ar. Iur. non 'g. Σε8. Non sola hic diseultates laeessit ignorantia ,
verum etiam praejudiciis multum tribuitur, quorum rationes videntur esse evidentes. Negari nimirum non po- test, homines quosdam, etsi minime temperanter vivant, ad stiam tamen senectutem pervenire ; alios consetra temperantiae admodum deditos non modo cum morbis continuo conflictari, verum etiam ante diem Gire. Huic igitur praejudicio ut obviam eatur, non unum idemque monendum est. Qui intemperanter Vivens , ante diem minime obire censetur: is quidem ob corporis hahuum, robustiorem. ad eam aetatem pervenit, quae mestis etsi Remperanter vivant negatur; pro ce to tamen habendum , quod ad senectutem multo m*jorem 'perventurus suisset, nisi intemperantia mortem
sibi: accelerasset, inod ut magis manifestum fiat: noti inutile foret. si hi uria longaevorum hominum mem
viae mandaretur, non neglecta victus ac potus ratione ,
affectuumque regimine, quo fuerint usi . Cogitandi pra terea morbi, cum quibus conflictandum est intempe rantibus : immo cogitandi sunt morborum ac mortis causae aliae , ob quas temperantibus quoque ante diem
139쪽
ha , et . easibus singularibus dantur quque alia mostiva temperantiae a statu hominum singulari petenda. Huc reser opum dilapidationem di periculum senectutis
egenae, immo quod matura morte extincti non relin quant liberis sumtus ad educationem 'necessarios, ad quos tamen Obligantur 1.3I Jur.nat. . Ratio quoque habenda famae, cujus maximum subinde pondus : ratio habenda aliorum, quae circumspecta circumstanti tum singularium observatio suppeditat. s. 27 I. Voluptas corporis intemperantiae causa st.262. . Hanc eradicaturus variis utatur remediis , pro subject tum aliarumque circumstantiarum diversitate. s. 27a. Si quis ergo dolore eκiguo multum concutitur ἔexemplis doceri debet 0s. 266. , quomodo sit dolor moraborum socius, in quos incidunt intemperantes. f. 273. inodsi voluptuosus modicas tenet opes, aut majorem pecuniae vim quotannis erogat , quam acquirit; monendus est de molestiis ac inde oriundis taediis ob desectum boni apparentis: quod appetit. Inprimis
autem docendus est, taedium intendi, ubi nos causam
boni absentis intuemur g. 1 2 r. 'Ph. , & nobismetipsis
nos indignari, quod saniora monentibus aurem non praebuerimus aliosque opipare viventes videamus, quos olim, cum opibus diiuueremus, parice viventes contemnebamus. β. b. a . Omnis autem voluptuosus probe perpenderct tenetur, quod rarior eorum usus, quae sensus demulacent, voluptatem intendat: id:quod iacile persuaseris ei non modo per experimenta, verum etiam si prima tempora, quibus voluptati se dedit', cum praesentibus
, s. aps. Ne Voluptas eorporis illi damno sit, qin eadem uti decrevit: ante persuasus sit; quod in taedium degenerare, & mille molestias procreare non possit. Ita nimirum corporis voluptas non eriti infelicitatis causa s. 78. Phil. pr.unit . , quin pqtius felicitati aliquod ad
s. 276. Intemperantia circa potum ebrietas dicitur. Est adeo ebrietas vitium in capiendo potu, modum ita e cedens, ut functiones capitis turbentur. s. 27
140쪽
'Philosephlae moralis. I 29 Inde est, quod in ebrietate pereat primuin
rationis, deinde sensuum illas, tandem quoque cessent functiones animales, quae a sensu pendent. s. 278. Quamprimum usus rationis perit; actiones aliae non amplius locum habent , quam quae sensui&imaginationi debentur; de quo minime dubitabit, cui ex Psychologia empirica innotuit differentia inter facultates
animae ni periores & inferiores intercedens. 2 9. Perceptio praeterita integra recurrit, cuius prae sens continet partem g. r. 3cb. . Qitae igitur alio tempore de objecto aliquo cogitavimus: ea eodem conspecto vel uti sponte sua nobis recurrunt. Qiamobrem si rationis usu cohuaere nequimus appetitum sensitivum; executioni dantur eidem conformia.
s. 28 o. Ea de causa ebrii instar puerorum & somno oppressorum , quibus perinde deest rationis usus, effutire 1 olent, quae silentii spario involvenda erant ; dc actiones alias committunt, quarum poenitet postera die
g. 28 I. Cui itaque arcana sunt, quae prodi periculo- su in ; ille ab ebrietate abstinere, & societatem fugere debet, ubi in eam facile incidere possit g. 28o. . 1. 232. Idem tenendum est illi, qui pravis cupiditatibus animum obnoxium habet, quas non nisi rationis usu & occasionem vitando reprimere valet' F. 28o. . s. 233. Similiter ebrietatem fugiat, cui inimicus fuerit praesens , ne vel verbis eum lacessat ebrius , vel iraeκardescens vindictae laκet habenas f. a . & I32. 'ν-
f. 28 q. Ex eadem ratione θ. 28 o. patet, cur ab ebrietate sibi temperare debeat, ad vitia quaedam natura vel consuetudine olim contracta proclivis. s. 28 . Immo eadem militat ratio, si quis juvenis in consuetudine cum aliis perpetravit, quae a praesenti vitae conditicine prorsus aliena lant, s. 286. Celeium ex his omnibus manifestum evadit, ouantum ordiratae ac sapienti actionum directioni o net ebrietas Io3. U.prvin . : Vita inda aleo illis. qui selicitatis suae rationem habent s.c1r. . s. 287. Ne Baccho litemus: perpindenda quoque sunt m. IL 1 ta