장음표시 사용
111쪽
too Iastitationes Inus. Ex eo nimirum deducere licet , circa actionum quamlibet speciem , appetitus sensitivi cum rationali consensum , de quo hactenus parum cogitarunt Philolaphi, etsi is non infimum virtutis gradum absolvat 1. 33. Phil. priunm , quemque obtinere , hic labor ,
hoc opus us. I IS. Ac.cιt. . f. 73. Quoniam vero eκperimur, alios ad alios affectus vel natura vel consuetudine contracta esse proniores: adsectendum alios , iis potissimum uti decet affectibus, ad quos proni deprehenduntur. E. gr. Si quis fuerit ad meis tum pronus, propterea quod idem ex malo imminente ortum ducit I. I a7. PDcb. , repraesentanda sunt pericula ex actione mala commissa, vel bona omissa oriunda.
Da virtutibus intelActuaribus .
De Φἰrtutibus intellectualibus in genere. s. 74. TDtates intellectuales appellantur habitus V intellectus in cognoscenda veritate & detegenda falsitate. s. 73. Omnis homo tenetur intellectum ad majorem lpersectionis gradum evehere 3.33.Jur. nat. . Quamob- irem cum virtutes intellectuales intellectum persecti irem reddant O . q. ; ad eas colendas obligatur omniS, iquantum datur .3I. Iur. nat. . s. 76. Quoniam voluntas emendari nequit, nisi i tellectum perficiat S.I6. e virtutum intellectualium imde elucet raecessitas F. M. s. 77. Nisi voluntas emendetur, non nisi umbra virtutis locum habet . . a Id. Quamobrem cum voluntas
emendari nequeat , nisi intellectus perficiatur F. I 6. , absque intellectus perfectione vera virtus minime datur. Hujus igitur praemium cum sit certissimum fel, citas s. 73. vhil. pr. univ. : virtutum intellectualiua cultura viam ad selici rem pandit.
112쪽
Thilosophiae moralis φ. s. Habemus adeo motivum intellectus perficiencdi, ut scilicet bonum atque malum accurate in dato
quolibet eam discernere possimus f. iqi. urcb. α 1.
f. 79. Qiiamvis vero ea potissimum cognitio reliquae praeserenda, qua in nostro vitae genere & bono maloquo discernendo habemus opus serendum tamen non est , ut sub praetextu inutilitatis negligatur discendi occasio , aut prorsus contemnantur, quibus in nostro vitae genere nos carere disse opinamur. Etenim haec excusatio nulla est, nisi ubi cum neglectu magia necessariorum istis vacaremus N. f. go. Ne igitur ignaviae nostrae velificemus: exemis pia cum domestica tum aliena ponderanda sunt, quia bus docemur , saepius occurrere casus minime praevisos . ubi non modo utilia, verum prorsus necessaria experimur, quae nullius utilitatis videbantur. Nec negligenda sunt exempla, quae loquuntur, quomodo nobis vel aliis aliqua notitia inimicorum amorem atque Patronorum favorem conciliarit.
g. gr. Enimvero ne in judicio de utilitate cognitio. Mis errori sit locus , non modo singularum perfectionum mentis atque corporis statusque nostri externi habenda est ratio 1.2O.Phil.pr.univ.dc j.6o.dc seqq. r.nat.)ὴ sed exemplis praesertim cum domesticis tum alienis docere debemus , quod saepissime a vero aberraverit doutilitate cognitionis judicaturus. Sane, qui veretur, naeognitionem olim sibi utilem negligat; in casu dubio
partem tutissimam amplectatur. g. 82. Similiter, quamvis veritati consentaneum sit. quod non obligemur ad eam cognitionem, quae sive obnaturalem quandam impotentiam, sive ob externorum subsidiorum desectum in potestate non est 1.3I.32Jur.
naici sollicita tamen circumspectio necessaria est i net de eo , in potestate non est, praeeipitemus iudicium, omelo nostro delaturi 6.3 .36. . g. 8 3. mi igitur ingenii desectum accusat; eundem inis tempestive agnoscit , ubi intentatum relinquit , quod vires ingenii excedere putat, nee in continuando tentaml-
ne suit pertinacis hiaris. Exercitio enim aequiritur
113쪽
'ox utrones bitus , exercitium vero eorundem actuum repetitione continua absolvitur. f. 8q. Exempla cum plus valeant adversus sensuum iudicia, quam demonstrationes o I. Thil. pr. univ. rirsu non careret, s doceretur, quos ingenio minus -- lentes progressus secerint, modo ingenii aestimandi me thoeus prostarit. s. St. Qiii tempus atque sumtus suffcere negat ad studium aliquod tractandum I eum pariter exemplis , ubi μ vero aberrat judicium, contrarium docere decet.
6. Ss. Ut autem boni atque mali ignorantiam obiugationi naturali 1.36.Jur. nat. satisfacturi, quantum in nobis est, evitemus: probe perpendendum est , ignorantiam non excusare, nisi fuerit invincibilis g. 37.
g. 87. Cum invincibilis non sit, quam evitare in nostra postum fuerat potestate 3.37Jur. nato, animi comporisque viribus subsidiisque externis minime deficientibus,32.Jur. xat. ; nihil intentatum relinquere, nec in continuando tentamine remittere debemus , ut ad eam mentis aciem evehamur, quod bono atque malo in dato quolibet casu discernendo suificiat. s. 88. Motiva praebet conscientia, nos in casu ignorantiae vincibilis accusans f. 94. 93. Thid. pr. unim , &morsus conscientiae excitans o.97. Ac. citd, dum eVigilat π.99. Ac. t. .
s. S9. Ceterum ignorantia & intellectus perficiendi neglectus semetipsam prodit, ut aliis signis , quibus
detegeretur, non habeamus opus.
s. so. cumen est facultas multa in eodem objecto distinguendi .63. TDcb. . Constat autem experientia , hanc facultatem posse in habitum adolescere. Quamobrem dubitari nequit, quod innnmero virtutum intellectualium Iocum mereatur FGq. ,
ipsumque secuta omnis philosophantium
114쪽
I'biIUUbiise moralis '. Io turba ante Philosophum nostrum ejus nullam secerint mentionem, propterea quod in mentis cognitione non eos secere progressus, quog - Ο inostro reservaverat providentia divina. F. 91. Ad virtutes intellectuales colendas obligatur omnis homo, quantum datur s.764: neminem itaqua
acumen negligere decet. Habitus non comparatur, nisi exercitio: ergo nec acumen absque exercitio comparare licet 6.9o.83. . g. 93. Quoniam Itaque Vi acuminis multa in eodem
obiecto distinguimus a prima juventute danda est opera notionibus distinctis LI. Lud , exercendo methodum alibi traditam. s. sq. Notio distincta ccquiritur, ubi attentione usi, singula primum sigillatim contemplamur, mox eadem inter se conserentes ordinerra, quo se invicem sequumtur, ac nexum, quo inter se cohaerent, perspicimus s. 3. LVJ; a primis itaque incunabulis adsuefieri de hemus, ut ad omnia, quae Robis obvia fiunt objecta, mentem adferamus attentam, & super iis reflectamus. g. ys. Exercitii hujus facilitandi gratia . ncin irrito
successu commendantur figurae geometricae, & num rorum species diversae, a veteribuI praesertim commemoratae in arithmetica.
g. 96. Enimvero cum illi potissimum cognitioni studendum , qua in bono mesoque discernendo opus est opera inprimis danda est, ut boni at-oue mali in casibus singularibus non desint notiones distinistae speciales , aeum ine circa actiones patrandas vel patratas sese exerente s9.so.). s. 97. Cui notiones boni atque mali speciales in promistu sunt, is in dato quolibet casu de actionibus ex veritate statuet Verentum consequenter nest, ut conscientia erronea seducti malas patremus . bonas vero omittamus F. 53. Phil. prauaris. dc IAE . PDcb. , dc periculo nos exponamus, conscientiae olim nos aeculaturae F.9 . Phupr. ac mille taedia
F. 98. Cui notiones boni atqde mali speetales in prom- au sunt, is de aliorum actionibus non ex errore statuet.
115쪽
OA . Institutionei Atque adeo non imitabitur , quae ab adiis malis sista .
nec iniquis censuris in alios in artus evadet, nec cui piam in malo proposito perstuerandi ansam praebebitis f. 99. Haud parum reprehendendi sunt, qui acumeri
contemnunt notiones morales distinctas minime cura
tes, sed ex confusis judicia de actionum moralitate, virtute atque vitiis praecipitantes. roo. Quod si acumen ad universalia extenditur, quae singularibus dc specialibus rnsunt: inerementorum in sera adhuc aetate capax est homo; id quod suo e emplo probat philosophus.1s Io I. Neque vero poenitebit studii indefesse continuati , cum notionum universalium longe amplissimus sit usus g. 77. Psych. . . Ioz. Ut quis ea , quae in objecto distinguit suis quoque nominibus insignire valeat; verborum quoque significatum rimari decet aeuminis studiosos s. 23. Log. . s. Io3. Hoc ipso obtinetur simul, ut acumine suo& prosit alteri
M profunditato. s. Ioq. D Rofunditas est facilitas notiones distinctas Imalias simpliciores continuo resolvendi Porb. . Constat autem experientia facultatem hane absque praevio exercitio vix ac ne vix qui dem sese exerere, exercitio autem ad habitum adolescere: quamobrem dubitari nequit, quod in numero virtutum intellectualium recte collocetur a philosopho , etsi ceteris huc usque neglecta fuerit.. Ios. Ad virtutes intellectuales colendas omnis
ohligatur homo, quantum datur f. s. . prosunditas itaque non est negligenda, si quidem fuerit in pol
state 3.32.33. . s. Io6. Habitus non nisi exercitio comparatur: ergo nec profunditatem absque exercitio comparabis 6. Io r6. IOT. Profundus notiones distinctas in alias simpliciores continuo resolvit G.6 a. PDeb. : ergo ad profun
116쪽
Philosophiae moralis . ro 'sItatem obtinendam haud parum conducit, s definitio res eo ordine se invicem excipiant, ut definitum anterio rum ingrediatur in definitiones posteriorum . Hanc igitur legem sibi fixit philosophus non modo in Mathesi, verum etiam in philosophia, omnium omnino disciplinarum definitiones hoc pacto inter se connectens, ejunque vestigia & nos in praesenti opere pressimus. s. io8. Ad majorem gradum extollitur profunditas tibi cum acumine jungitur I.63. PDeboL . Huic itaque operam daturus, acumen jungere ac inprimis ad
universalia , quae singularibus dc specialibus insunt.
m intelligentia. s. ros. π sitelligentia , quae virtutum intellectualium prima vulgo habetur, per habitum princia
piorum cognoscendi definitur. . Do. Quoniam principium cognoscendi continet rationem , cur alterum cognoscatur Ontol. ; omnis autem nostra cognitio a definitionibus & judiciis intuitivis dependet f. i. Lor. : intelligentia pollet, qui gaudet habitu Brmandi dδnitiones di judicia intuitu
va f. IO9. . f. III. Definitiones sunt notiones distinctae completae notionem distinctam sermare voluerit. in objecto distinguere debet, quae diversa insunt s. s. Iocaeit.)e acumine igitur opus habet 6 8 . . s. ria. Intelligentiae igitur operam daturum, acumiani quoque studere oportet. s. II 3. Notiones Harae etsi conlasse lassiciunt ad rem
oblatam agnoscendam eamque nomine suo compellandam F.76. Poebol. . Quamobrem cum noti
nibus distinctis de judiciis intuitivis sormandis g. r.ec veroque verborum sis'ificatui eruendo F.23. LV. ansam suppeditent; initium intelligentiae sunt LII O. . s. II 4. Intelligentiae igitur operam daturus, antest deat
117쪽
ios Institutiones deat notionibus claris licet confusis, discatque nomina
eisdem convenientia. s. iis. Quod si non modo totius nomen, sed etiam nomina partium singularum notentur: a notione confusa ad distinctam absque ullo taedio ac labore transitur. s. II 6. Notiones vero obscurae cum non lassiciant alrem repraesentatam agnoscendam absit, ut vocabulis, quibus obscura aut prorsus nulla respondet notio, memoriam oneremus. Istiusmodi enim vocabuisiis jungi solent a judicaturis notiones deceptrices, conscientiam erroneam parientes s. 83. pr. unis. re olim nos accusaturam 6.9 .Phil. pr. unis . di sexcenta talia procreaturam s 96. Ac.cit. . . III. Intelligentia caret, qui non ex notionibus de
rebus judicat, aut ex principiis aequi pollentibus, ubi istae deficiunt, quae in definitionum locum surrogantur.
C A P. U. De fetentia. s. II 3. Cientia est habitus illud demonstrandi, quodo assirmamus vel negamus g. 62. LV. . Qui igitur scientia pollet: quod assirmat vel ne gat syllogismis eo usque inter se connexis confirmam valet, donec occurrant , quorum praemissae definitionibus, experientiis indubitatis, axiomatis, propositionibus identicis &c. constant f. o. LV. . b. I I9. inodsi ergo quis vel in se ipso vel in alio, experimentum faciat probandae theseos, quae defendiatur: latere haud potest, utrum ipse, vel alter scientia polleat, nec ne . f. Ieto. in iam scientia definitionum aliorumquct principiorum evidentium praesupponit notitiam, unde enunciationum veritas pendet .r18. ; scientia praesudi ponit intelligentiam cs. 2χλ.&seqq.). g. I 2I. Intelligentiae igitur ante studere debemus , quam ad scientiam animum appellimus N. Izo. .
s. Iaa. Quoniam unumquemque decet operam navare,
ut distinctam cognitionem boni imprimis
118쪽
Tbilosophiae moralis. Iormis atque mali F. 33. Ac. cis. in potestatem suam re digat ; distineta autem cognitio f. I. Logd absque scientia non detur o. Ir3d: quemlibet etiam decet operam impendere, ut stientia, boni praesertim atque mali ,
polleat.123. Nisi quod assirmas vel negas demonstraren veris, sed scientia carueris f. II 3. , opinionibus contentus seri omnino potest, ut per errorem
statuas I. 64. LVJ. Hinc porro fieri potest , ut secuniadum conscientiam erroneam agas f. 83. u. priuπIU. , atque ut conscientia te aliquando accuset f. I 23. Pbi . pr. unimo: id quod conscientiae custodiae repugnat f. Iam
g. I 2q. Demonstratio conscientiam reddit rectam a que certam, & scrupulorum conscientiae tollendorum medium est I. Ia I. Iaa. u. pr. univ.). Scientia itaque g. Ii8δ conscientiae custodiendae medium est s. Iao. IPhil. pr. univ. .
s. i et . Cum scientia dicat habitum demonstrandi s.118 rnon dubito fore aliquos, qui sibi persuadebunt, perperam eandem inter virtutes intellectuales referri , ad quas pro virili colendas homo obligatur. Habitum enim de monstrandi Mathematicis convenire, nec fieri posse , ut homo de faece plebis eundem sibi comparet , qui
tamen ab obligatione naturali non est immunis. I 26. Enimvero adsunt varia, quae ad haec reponi possunt. Nimirum I. oppido falluntur, qui opinantur, demonstrandi habitum solis Mathematicis convinire , cum demonstrationum in moralibus usum, immo necensitatem abunde ostenderimus cf. Io . II 2. Ia . di seqq.
mnes omnino homines extenduntur. Nec, a. ab experirinia abhorret, quod homines plebeii demonstrandi habitum sibi comparare, immo eodem multos eruditorum antecellere possint, quod non mirum videtur intelligentibus , siquidem methodus demonstrandi communi cogitandi miao ad amussim respondet 0. So. Hach. . Notandum 3. habitum demonstrandi hic potissimum urgeri in boni malique notitia O . Iah. , nri quam Vero pra:
cipi , ut homo quilibet omni scientiae vacet , id quod
119쪽
ros I itiniones fieri non posse per se patet. Quemadmodum vero A. ire
omni virtute dantur gradus, nec unusquisque hominum eundem ubivis gradum sortitur; ita perinde diversi dantur scientiae gradus inter homines diversos diversimode distributi. Quamobrem f. hic quam maxime repetendum, quod jam alibi monuimus nonnulla dari, ad quae genus humanum in genere spectatum obligatur, etsi non perinde singula ejus individua eadem obligatione teneantur; nec opus est , obligati nem naturalem usque ad impossibilia extendi. s. Ia7. Demonstrandi habitus, quemadmodum ceteri omnes, continuo exercitio acquiritur. Ut igitur in demonstrationibus sis assiduus: legendi sunt b. a. LV. libri methodo demonstrativa conscripti, quo demonstrationum quoque ideam animo concipias 1. 32. LV. . Ut autem haec notio fiat distinctar demonstrationes reta solvendae sunt s. 3. in sua principia , quo concludendi forma & ratiociniorum concatenatio f. o.6o. LV. appareat. Utile praeterea est, ubi simul demonstrationum identitatem cum naturali cogitandi modo frequenter mediteris I.go. PDeb. , & eam Logicam tibi reddas perspectam , euae non nisi naturalis cogitandi de cognoscendi modi distincta explicatio est I.2ZQ. , ut constet, quomodo regulis demonstrandi fuerit satisfactum in dato quolibet casu. Assiduitatem in his exercitiis ipsa dissicultas hunc habitum comparandi urget; ejus autem insignis utilitas suadet I. I 23. Iaq.
s. Ia8. Enimvero modo exercitia eo usque continuaveris , donec demonstrationum pulchritudine capiaris , ipsa quae inde percipitur voluptas , ad continuandum ea stimulum addit. 6. I 29. Exercitiorum neglectui debetur, quod pauci admodum demonstrandi habitu polleant, atque scientia
adeo rara sit b. IIo. . f. I o. Quoniam tamen demonstratio cum communi cogitandi modo ad amussim convenit '.8o.'sch. rideo accidit, ut bene multi negotiardium administranees rerum particularium scientiam sibi comparent, ea-ήemque felicissime utantur.
LI I. E contrario, si qui eruditorum in disciplinis
120쪽
addiscendis methodo utuntur a demonstrativa, consa quenter a communi cogitandi modo aliena V .go.'ub rilli naturales dotes pervertunt, ut scientia non modo sint vacui, verum etiam ad eam capessendam prorsus
inhabiles. Qiai demonstrationis ideam si non distinctam, minimum claram g. I 27J, animo concepit ; is in d to quolibet easu sine negotio judicabit l . s. 33. num alter polleat scientia, ubi ejus, quod assirmat vel
negat, rationem requisiverit Thesin enim prohaturus demonstrandi λrmam minime observabit, historica tantum rerum cognitione imbutus, vel umbram quandam scientiae assecutus.. s. I 33. Demonstratio conuni ionem parit 0. 1.Lv. . Quamobrem qui scientia pollet, ab eo, qui diversa sentit, sese minime in .dubitationem adduci patitur , ut anceps interassirmandum & nexandum haereat 1. I I 8. . g. I 34. Hac tamen non obstante ε negari haud quaquam potest, esse scientiae deficientis judicium, si quis objectiones distavero nestit, quarum falsitatem perviis
dere eum Oportet, qui veri atem theseos perspexit. s. I 33. Qui stientiam amat, voluptatem G ea per
cipit F. i 13. Feb. . Quodsi ergo quis voluptate perium
ditur, quando de scientia aut veritatis demonstratione verba fiunte amorem scientiae prodit. s. I 36. Is admirationem rapimur, quando fieri posse experimur , quae fieri haud posse perIuasi fueramus et admiratii itaque ignorantiae filia est . . s. I 37. Ne tamen ex admiratione alterius ignora tiam inferas, ubi locum minime habet; probe coniid randurn est, num ipsa veritas, de qua sermo est, a mirationis causa existat, an admiratio ideo excitetur, quod non putassemus, eam ab hoc autore inveniri γ' tuisse, aut in libro isto extare. . I 33. Cavendum praeterea est, ne ab ignorantia paria ticulari ad mi versalem argumentemur , nec ab ign rantia terminorum technicorum ad ignorantiam rei iisus
s. II'. Ardore scientiam promovendi flagrat, qui de veritatibus antea sibinianime cognitia gaudete est enim