장음표시 사용
171쪽
Institutionos Irae perennitas, aut si mavis, condonandi dissicultas extra' perennitate exorta.
49. Contrariatur quoque mansuetudini iracundia, quae est vindictae cupido. 6 3so. Vindicta autem est studium pro malo rependenti malum. s. 33 i. Qui vindictae insatiabilis est, crudelis appellatur, vel atrox. S. 1 2. Consequenter crudelis utitur mediis , quibus uti datur , omnium durissimis, ad depellendas aliorum injuriaS. 1. 3 3. Caret ergo crudelis misericordia I. I I9. PBeb. , idemque implacabilis persistit S. 48. .
g. 3sq. Ut ad condonandum simus faciles: cogitandum est, nos perinde saepissime ossendere alios , sive ex praecipitantia , tale quid non cogitantes , sive exodio adducti, & quod nobis tum placeat alterius ad condonandum facilitas. s. sues. Quoniam hic casus specialis est regulae supra g. s. a. inculcatae, quod tibi fieri vis, idem & feceris alteri : ideo multum quantum refert, praxin ejus sibi reddere expeditam; id quod obtinebitur, si attenta mente consideremus, quantopere placeant, quae ab aliis nobis fiunt, atque extra asse tuum impetum constituti liberrime meditemur, quae data occasione eadem a nobis
s. 66. Modestus iram ita temperans , ne quidquam legi naturali adversum committat .sqq.), ipsos etiam inimicos amare debet, ac si non essent inimici b. Io6. atque, adeo ex ipsorum felicitate voluptatem c. II 3. PDebia. , e emque pro virili prom i Jur. nat. . 1 . g. r 7. Studium promovendi felicitatem inimicorum
artrisu generos seri nomen. Posset etiam magnanimitatis nomine compellari, nisi vulgo vox latius acciperetur. s. 1 8. Sane quod crudelitas in numero vitiorum est, idem magnanimitas nostro sensu in numero virtutum. , s. 39. Qui inimicum offendit, eum ad iram provocat ipsiusque adversus nos odium auget 6.132.ri,cb. .
Ex nostra itaque infelicitate taedium percipiens, vindi-
172쪽
ctae cupidine flagrat S. I. , atque adeo Omnem oe casonem aucupatur, qua nobis aegre' facere damnum que inserre possit. 36o. Contra qui . inimicum amat, atque adeo ex ejus selicitate voluptatem sentiens, eam pro virili promovet: is eundem sibi reddit amicum Jur. nat.& 111. Ureb. , aut minimum impedit, ne nobis ape te advertetur. Huc accedit, quod alios nobis redda mus amicos , si praeter rationem alios nos odio pro sequi anini advertant &83. Iur. nat. equo ipso saepius ad misericordiam adductichol. , vel ira adversus inimicos nostros flagrantes s. Is a. schol. , causam nostram tuentur. S. 6 i. Qui inimicum minime offendit, sed potius amat: is tranquillo utitur animo, dum damnum ipsi insertur, conscientia eum excusante F. 94. 's. Phic pr. univo. s. 16 a. Ne ex inimicorum infelicitate laetitiam capiamus: non modo perpendendum, quod nobis quoque contingere possint adversa, quibus praesentibus maximopere displiceret irrisio , verum etiam quod inimici ad vindictam irritentur J. 19J. s. 363. Qui rationis lumine ducti, bonum a malo discernunt, sensuum iudicio minime stantes: ad amorem inimicorum adducuntur, virtutis hujus praestan tiam atque magnitudinem meditati, cum pulchra videantur , quae difficilia. Magnanimus ergo ex amore inimicorum eandem voluptatem percipit, quam alii eκ vindicta capiunt. 9. 164. Qui opinantur, inimico cristas surrecturas eumque sore ad laedendum proniorem, ubi intelligit, quod nos impune laedere possit : is perpendat velim, paucissimos mortalium eo usque esse malignos,' ut, propterea quod malum bono rependas, magis inimici& ad nocendum proniores reddantur. Animo recolat velim, quod illaeso. inimicorum amore se defendere liceat ; utque damnum avertatur, uti concessum sit
mediis, quibus solis averti potest, etsi durioribus L
173쪽
De amicitia. A Mettia est amor mutuus, mutuis ossiciis
s. 66. Amor ex eo oritur, quod in alisto quidpiam deprehendamus, unde Voluptatem perci pimus I. I I . Π,cb. . Quodsi ergo idem fuerit leginaturali consorme, amicitia Virtus est uia f. PHL 'priuniv. ; si vero repugnet, vitium I. 6. Ac. cit. . s. 367. moniam lex naturae est immutabilis necessitatis 1.2s. Phil. n. unimo; mutua illa ossicia, quibus amor mutuus testificatur s7J, legi naturali consentanea sint necesse est. F. 368. Quodsi in nobis fuerit, quod alteri magis ditaplicet, quam placet istud, quod amicitiae causa suerat amicitia evanescit, immo amicus inimici perinsonam indueere valet π.31Jur.nat. dc . II 6. PDeboc. . s. 169. Neque in nostra positum est potestate, ami- eitiam conservare integram. Fieri enim potest, ut amicus a nobis fieri velit, quae juri naturali repugnant: id quod eum fieri nequeat I. 1670 ; amicum in nos
animum deponere potest. F. 37o. Caute ergo eum amicis eonversandum, ne inimicis lactis praesto si ansa nocendi. s. 37I. Scopulos hosce evitabit, qui constanter cogitat, amicum fieri posse inimicum, atque adeo in singulis, quae ad eum quomodocunque reseruntur, acti nibus examinandum, num inde nocendi ansam accipe re possit, factus nobis inimicus. S. 372. Non metuendum est, nos hae ratione deis turos inciis amici. Etenim ossieta alia non sunt amicorum, nisi quae iuri naturali conmrmia o. 67. . E dem vero adhuc sarta tectaque subsistunt, ubi ex amico factus fuerit inimicus I. ro6.Jur. nat. . s. 73. Ne igitur nimium amicitiae credamus: in ejus
rationem inquirendum est sεώ. . Exinde enim de conis stantia conjectare ii t. s. 74
174쪽
danda nobis erit opera, ut firmius accedat ; id quod fiet, ubi perpenderis, quaenam placeant alterr&quodisnam horum ruri naturali minime repugnet I. 67.). g. 37s. Per eandem rationum normam J. 73. amucitiae limites sunt emetiendi. ' is. 76. Eos autem nosse proderit, ne officia ab amiis co poscamus, nobis certo deneganda ι .g. 377. Quoniam maximus est eorum numerus , quia virtute alieni nocent aliis, quos emolumentis privatis adversos arbitranturi amicitiam colere tenemur, umne noceant alii , tum ne desint causam nostram advetasus inimicos tuentes. Unde porro liquet , quamnani felicitatis partem absolvat, multos habere amicos . . C A P. XIV. . IDe veritate , taciturnitati.
s. 73. 'TrEritas seu veraeitas est virtus dirigens ser-V monem legi naturali convenienter. S. 379. Latius sumimus vocabulum hoc, quam Aristoteles , qui veritatem ad sermonem de is restringit. s. sso. Verax itaque a i mendacio abhorret 1. MAIur. naid, etsi in nullius cedat damnum.
F. S83. inem mendacem experiuntur alii : is omnem denique amittit fidem, cujus tamen magnum est
f. 32. Fugiunt mendacem alii , ne data occasionomentiendo noceat.
S. 183. mi alterum de se mentitum experitur : odium adversus eum concipit s. 1 6. Iob. , inimicitiae saepissime causam I que. r. nat. , cum amor ini micorum rarissima sit virtus F. ros. r. nat. g. 34. Prodit praeterea mentiendi & temere falsa loquendi habitus hominem nullius conscientiae 133.1'hic pr. uni'. , cum sciens proserat sermonem animi sui sententiae adversum , saepissime in alterius, immo sui ipsius damnum F. DI. Iur. natur. , adeoque contris L a com
175쪽
Institutiones conscientiam practice practicam agat s. 88. FbH. pr.
. F. 38 . Elucet hinc vitii hujus turpitudo, & cur ab istiusmodi homine abhorreant , quotquot honestatem
6.336. Quoniam tamen plurimi hoc vitio contami nati e idcirco suspendendum est judicium , quoties de aliis narrantur honestati adversa, & danda opera, ut, quantum fieri possit, quae de aliis reseruntur, in meliorem partem interpretemur.
. 387. Enimvero si quae sunt, quae nos tangunt rhoc non obstante, juvat ad narrata attendere, quat nus ad prudentem actionum directionem facit, ut damnum nobis metuendum avertatur.
s. 388. Verax cum dirigat sermonem legi naturali consormiter s. 37o.): a eontestationibus quoque temerariis g. iq;.&seqq. r. nat. atque juramentis f.I29. Dc. cit. , consequenter multo magis a perjuriis nec non a maledictionibus abhorret. I. 389. Taciturnitas virtus, qua cavemus, ne proserantur intempestive , quae reticeri officia sive erga Deum, sive erga alios , sive erga teipsum praecipiunt. g. mi. Quando tacendo nocetur nemini; dubium v ro est, annon nobis vel aliis detrimento sit, si quis , quae noVit, eloquatur: taciturnus silet. s. 19 I. Neque igitur de se, neque de aliis loquitur, nisi ossiciis in Deum, nos atque alios repugnet reticere, quae novit. F. 92. Arduum cum sit adeo eircumspecte attendero ad sermonem, praesertim cum deficit in conversatione Consabolandi argumentum: non mirum videri debet ,
taciturnitatem raram esse avem.
1. 393. Magnum taciturnitatis praemium est , quod minime det occasionem inimicitiae, nec inimicos irriter, plurimorumque amicitiam conciliet. F. sq. Taceo, quod multa sint in republica mune ra, quae taciturnitatem postulant: quae si ambit taciturnitate commendatus, palmam ceteris , in aliis seminime superioribus, facile praeripit. s. s . Quotidiana autem loquuntur exempla, quan-
176쪽
Pbilosophiae moralis. 16s. tum sibi damna arcessant, qui taciturnitatis leges vio
s. 96. π initia est virtus dirigens amorem sive sui J ipsius sive aliorum juxta sapientiam.
S. 697. Sapientis est omnes actiones dirigere ad sui persectionem s. ro . Ph in ρν. univ. , adeo rque & ad aliorum persectionem J.67. Ae.cit. , Deique gloriam f. 66. Ioc. citd, tanquam ad finem ultimum . Iustus ergo ita moderatur amorem s. 88. , ne impet latur ad agenda juri naturali adversa S. 24. Phia pro
g. 398. Quoniam nec amor sui, nec aliorum obstat quo minus agat justus , quod juri naturali convenit s. 89. .' ideo pacta servat N. I 33.Jur. naid , neque Vero ad paciscendum inducit alterum, sive metu , sive dolo I. I M. Iq . Ac. cit , nec rem alterius appetit S.I 9. sic. nec cum alterius detrimento rem suam familiarem auget g. I 62. Jur. naid , nec in contractibus damnum inieri alteri. g. 99. Apparet iacile, quomodo hinc omnes actiones justi determinentur , non modo in contractibus , verum aliis etiam in casibus. s. 6oo. Qitoniam amor sui aliorumque omnium facilis lime homines impellit, ut in contractibus vel in sui , yel amicorum gratiam laedant alterum : ideo justitia inter privatos in contractibus potissimum elucet. 39.6o I. Hinc Aristoteles peculiarem constituit justitiae speciem , quam commutativam appellat , quae definiri poterat per virtutem dirigendi actiones hominum leginaturali convenienter in contractibus .
S. 6oa. Iustitia autem prout i a nobis I. 188. sumitur, coincidit revera cum Justitia quam Aristotelex uni malem appellat, quae actiones nostras determinat respectu aliorum, ne in eos simus injurii , seu quid quam agamus nostri vel alterius gratia , quod conjunrisitur cum damno tulit.
177쪽
iεε . Institutiones Appatet adeo ι justum actiones, non modo reis serre ad sui, verum etiam ad aliorum commodum t-
g. 6oq. Ut consequenter justus sis , ubi alterum amas tanquam teipsum , eκ ejus selicitate tantundem voluptatis percipiens, quam eX propria . s. 6os. Studendum vero etiam sapientiae . 88δ. ne nimium tribuas amori alterius. F. 6 . aenam sint amoris & sapientiae media , satis superque exposuimus in superioribus g. Iget. &seqq. f. 327. & seqq. . V. A. bor. Quae de Justitia vindicarisa vulgo adduntur, ad Politicam spectant, suo loco a nobis excutienda. '
C A P. I. De pietare philosopbisa in genere. s. s. Er pietatem intelligimus virtu-Γ tem, quae dirigit actiones, hominum attributis divinis convenienter. . g. 6 . Dirigit autem homo actiones suas attributis divinis convenienter, quando utitur attributis divinis tanquam actionum motivis. s. 6IO. Cum adeo actiones hasce edat, istas omittat, quod Deum his vel istis attributis radiantem agnoscit F.6os. , actiones suas dirigit ad Dei gloriam. g. 6 II. Cum nemo attributis divinis tanquam acti num suarum motivis uti possit, nisi Deum agnoscat;
agnitio Dei medium est ad pietatem philosophicam
perveniendi f. 6o8. . f. 6 Ia. Vult Deus, ut homo actiones suas ad legem naturae componat s.32. ThII. pr. univ. , immo non m do obligationis naturalis autor est g. 3o. Iphic strin. ειπλ. , Verum etiam peculiari adhuc ratione eundem ad
actiones legi iraturali consor obligat Liq. Dc cis. ,
178쪽
& legislator parentis personam tuetur non nisi salutaria praecipientis&adversa vetantis F.8 I. Ac.cit. . Qimcunque igitur voluntate Numinis, pinnis atque praemiis divinis παε6. Acinit.) , pronoque ipsius inserenda lege naturali in nos affectu semper tanquam actionum motivis utitur; is omnibus in alitonibus pius . .6o3. , Deique gloriam illustrat g.6 Io. . Enimvero in casibus specialibus dantur quoqilurationes peculiares, quibus actiones per attributa divi na determinantur, veluti cum propter finium a Deo sapientissimo factam subordinationem
Deo tribuimus, quod cibus corpus bene nutriat, atque adeo bonitatis divinae memores 6.83. Ioc. cit. grato ita eum animo F. et 1 Deboo , ad ue& amore flagrantes immo gaudio ob bonitatem Numinis elati , cibum capimus. s. 6Iq. In unam igitur actionem cum multiplici ratione influant attributa divina; motiva augent g. IAI. Whoid: & quatenus affectus excitant in actionis legi consormis determinatione' influentes, appetitum sen-stivum ad rationalem reducunt f. III. Ac. cit. , ut non modo sortior fiat appetitus g. I 3. Ac.crt. , Uerum etiam imperium in sensus, imaginationem atque affectus
obtineatur Phil. pr.univ. . , Is. Pietas ergo omnes virtutes ceteras ad emine corem gradum elevat.
s. 6I6. Etsi autem in ipsa hypothesi impossibili athei
adhuc substat jus nature 01.2I. Phil. pr. univ. , ne Vivendi licentia ex eadem fluat 6.eta. Acaeit. ; obligatio tamen naturalis sola longe minoris ecticaciae, , quam ubi accesserit divina I.6I 2.& 6I . . t s. 6i7. Unde patet hypothesin athei esse virtuti adversam, etiamsi theoretica fuerit, atheismo ex errore intellectus ortum ducente. g. 6I8. Virtutem naturatim appellamus, ubi actiones determinantur. per solam honestatem & turpitudinem intrinsecam; eueristianam vero, ubi determinationem ingrediuntur veritates e regno gratiae petitae r pietas
igitur philosophiea medius gradus est, inter virtutem naturalem α christianam 1.6o8 d.
179쪽
168 Institutisnabs. 619. Ex iisdem principiis ostendi potest, quod pleta
christiana antecellat philosophicam, atque sic virtus christiana ab eadem minime separabilis, longe quid excellentius firmiusque sit, virtute naturali, hujus respectu non nisi umbratilem quandam speciem exhiiante: qua de re philosophus in notis ad orationem de philosophia practica Sinarum conserendus. l. 62o. Pietas cum se per motiva prodat I.6iq. ; non opus est, ut nimis anxie circumspiciamus signa quibus a eam agnoscendam opus est.
s.62 I. Um nemo pius esse possit, nisi qui Deum novit s. 6 IIJ, & de veritate cognitionis: fuerit convictus f. ria. Phil pr. unio. ἔomnis nobis movendus est lapis, ut in Numinis agnitione in dies magisque confirmemur. s. 622. Qui ardore vitae honestae flagrat I. r Io. Fb. pr. xxiv. , in agnitionem Numinis fertur .rinoaschJ, quoties praestantiam pietatis philosophicae virtuti naturali juntiam g. 619. & quomodo eadem virtutis studium iacilitet, animo volvit revolvitque f. 6I . . f. 62I. Eodem modo patet, quod pietatis fructus exinpertus anhelare debeat virtutem christianam, quampriamum eandem fuerit edoctus j. 6Io. 6 I9. . g. 6H. Patebit autem ex virtutibus specialibus , in tuas abit pietas, quantum ad felicitatem hominis con- erat: etsi ipsa quoque felicitatis notio g. 72. Phil. pr. univJ cum notione pietatis collata 6.6o8. , idem prodat & pietatis studiosus in singulis actionibus abunde
s. 62 . A priori cognoscimus Dei persectiones ex Theo logia naturali, quae cum Ontologiam , Cosmologiam ct Psychologiam supponat, ex quibus demonstrationum principia petit, ut cognitio si viva, quae sola pietatem Juvat 1. IaO. Ph. pr. viris. ii omnem Metaphysicam indelam studio pertractandam esse palam est s. a. Ontol.
180쪽
Philosophia moralis . Is, Non licet excipere, hoc non convenire omni homini: neque enim nobis sermo est nisi de iis, qui . studiis operam navant, & acumine pollent. Ceteris enim ad vivam cognitionem persuasio lassicit S. rao FbiLpris. Miud, a convictione procul adhuc remotis
s. 627. Firmior praeterea Numinis cognitio ex sacris
litteris hauritur ab iis, in quos non cadit naturalis s. 918. A posteriori agnoscimus Deum ex operum contemplatione speciali: cui fini inservit philosophi do
finibus rerum naturalium tractatio.
f. 629. Multum .quoque juvat pietatem continuo mentis a rebuit naturalibus ad Deum ascensio. s. 63o. Cognitio Numinis ex speciali operum conis templatione derivata, variis gaudet gradibus, & eum scientia rerum naturalium continua capit incrementa , ita ut varietati ingeniorum mirifice conveniat, &si gulis peculiari quodam modo satisfaciat. s. 63 i. Qui nulla Dei cognitione tenetur, ab omni pietate animum habet vacuum. g. 632. Qui erroribus de Deo obnoxiam habet opini nem , iisque utitur tanquam actionum motivis, gloriam Numinis obscurat, neque consequenter eundem tanquam Deum colit; cujus rei exemplum praebent pagant..
Da amore Dei. - ε33. Enetur homo Deum super omnia' diligeremoniam itaque amor Dei cognitionis vivae fructus est N. Is . Ac.eit. ;Deum amaturus eundem cognoscere studeat 1.6as. 627. 628. , & mens a creaturis continuo ad Deum ascendere jubeatur 9.629. . F. 634. Quoniam amor Dei a cognitione Numinis Pendet, quatenus viva, hoc est, de certitudine ejusi firmiter sumus persuasi F. II a. Fbit. pr. unam ; gradus amoris divini a gradu certitudinis pendet.