장음표시 사용
101쪽
imperantis auctorItate, leges quoque ex Divinitatis mente hauriendas eiusque imperio signandas, gentes omnes persenserant. Hinc Taelius a Numa religionibus et Divi NO IURE populum devinxit l). . Non vero quidem iure, Sed, ut omnes legislatores, naturae inditam sensit necessitatem, et quod potuit, effecit. Ex Eutropio autem unon minus civitati, quam Romulus, prosulte nam et leges Romanis, moresque constituit, qui consuetudine praeliorum tam latrones ae semibarbari putabantur 2ὶ . . IX. Igitur, Rocietas Sine religione, est foetetas sine moridest, sine nequitatis radice, luriumque auctore, sine principeae legibus, sine vindice ne remuneratore. Dimissa religione, ait VIeus, societatis vineula dissolvuntur, ipsaque populi forma e unguitur. Sine religione, Delque imperto, sola superest vis h
minis in hominem : non morale vel civile consortium, sed brutorum grex eodem vallo aut cavea conelusorum. X. Non haee sane plorum suspiria, sed novorum quoque reformatorum decreta, quae instans abstraxerat neeessitas. Altenim quidam: a Nollem mihi rem esse cum atheo principe , culus serret utilitas ut me in mortario eontunderet: certo enim contusus peribo. Nollem, si rex essem, atheos mihi nu-Ilcos obversari, quorum interesset, mihi veneno mortem eou-Εeiscere : e cubleulo egredienti, eontinuo mihi antidoto cavendum esset. Principibus itaque et populis absolutae est necessitatis, ut Idea supremi Numinis, creatoris, gubernatoris, remuneratorisae vindicis, cordibus profunde insculpta vigeat ac dominetur 3 . . Alter vero, in eamdem prosequitur sententiam: a Fide in Deum et in suturam vitam dimissa, nihil nisi mendacia, hypocrisimatque inlustitiam debachari conspicio. Utilitas prae omnibus rOccasio autem ad talia lentanda facile offerri posset, rege vitam suam non satis mute circumsepiente let quis, tali rerum hiatu, custodes ipsos eustodiet p); vel multis eonspirantibus; vel, bello externo ingruente, adseliis in paries hostibus. n Hactenus de iis quae principi sorent pertimescenda. Ρω- sequitur vero, illa enarrando quae civi a cive, coniugi a coniuge, omnibus autem ab irreligioso principe essent metuenda. Demum concludit: α Unde apparet, quantopere intersit generis immani, allieismo omnes vias, ne invalescat, praecludere; simulque quanta v ordia oos agitet, qui ad opinionem prudentiae politicae conciliandam sacere autumant, si in impietatem proclives videantur . Pvm ND. , De o e. hom. et eis. , I, 4. Si in privatis hominibus inexplebilis regnandi libido, si seditionibus nee modus, nec finis, hi concu&sa alicubi contremiscit societas, quinam culpandi, nisi qui allieam sere moribus vel legibus societatem essecerunt, vel steri passi sunt
102쪽
87vilia, virtutum specie condecorantur. Mihi serviant universi, euncta ad me unum revertantur: me incolumi, pereat genus humanum i Haec intimiora sensa athei ratiocinantis. Vere hoe teneam: quicumque dixit in eorde suo non est Deus, aliaque eoaeludit, vel mendax est, vel insensatus 1 . . XI. Quum idea imperantis Dei, et desiniti cuiusdam eodleis, ex quo religiosa iura constituantur, tantae sit necessitatis ut hominum vita et Meletas ad communem finem dirigantur; sequitur, ea genus humanum religione iudigere, quae non hominum opinionibus, sed manifestissimis Dei oraculis perficiatur; cui non homines dominentur, sed ipsa hominibus; nee populis tantum immineat, sed legibus ipsis, magistratibus et principibus. Uno Verbo, quae summum Sit stnlmarum vinculum, quae sit explicita, authentlea, et summum ius hominum et gentium invicte constituat. Sed religio mere naturalis, humanis tantum opini
nibus innititur, nulla immediata et caelesti sanctione gloriatur; hominum ingeniis, moribus, legibus paret potius quam imperet; non uua propterea, sed multiplex; nihil sere de Deo, praeter eius existentiam edisserens; nihil de eius cultu, nihil de suturae vitae conditionibus proferens; naturae infirmitatem non eleVat, cupiditates vix coercet, totumque hominem dubitationibus aetenebris obvolutum sibi ipsi relinquit M . XII. Et Sane, apud nullum unquam popuIum ita viguit
αὶ Iline maxime nostra a Pullendorsio dissensio. Quum enim posuis. sol, iuris naturalis ossicium esse, hominem sociabilem inicere, prout tantum ambitu huius vitae ineluditur; theologiae vero, hominem christia. num insormare, qui fractum pletatis post hane vitam maxime expectat ne et te. hom. et ei v. , praes. S VIὶν ius naturae a iure revelato, nimis violenter abscindit. Duo, fatemur, distincta fiunt iura, nequaquam coniundenda; sed quum in una, eiusdemque hominis vita sint tonsocianda, nequem doctrinali disceptatione, neque in praetica hominis institutione, invicem sunt recidenda. M itaque ratione, qua homo perfecte metabitis non fiet, ni ilat ehristianu3; ita quoqne non siet persectum lus humanitatis vel gentium, nisi ius naturae, christiano iure perficiatne. Crescit autem argumenti is, si de religione agatur. Sociabilis enim quum ea tantum habenda sit religio, quae divina nec fallibili auctoritate, maximoque omnium imperio, univergam meietalem regere et eohibere valeat; ut ius natural et fiociale, hane religionem a iure divino expostulet, ipsa urgetur rei natura et nece vitale. Nee inde ulla iuris confusio, quemadmodum nec amici dexteras ton. Iundunt, duin aliae aliis interseruntur. Hoc dudum vitio tenemur, quod res diglinetas quidem sed Melandas, uti naturalia et supernaturalia, nos incaute vel audacter dissolvimus. Unde illa prodiit infirmitas selentiarum atque ingenioruma ei sere illa societalis mors, qua egregie laboramus.
103쪽
religio naturalis, quin ille a thel smo ad athelmum, ves saIlem ad polytheismum , aliaque monstra, tum in speculativis, tum iri
moralibus, dilaberetur. In moraIibus obscoena nefanditas, et sera erudelitas. De illa dicere vetat pudor : ceteroquin, Augusti aevo et sequenti, nihil foedius eontingit hac nostra aetate, apud barbaras gentes Indiae, Asricae vel Oceaniae. De crudelitate, pavea. Apud Chananaeos, Phaenicios, Carthaginienses, Vel matres filios Inter ardentia idoli brachia exurendos deponebant, vel ipsae eomburebantur. Eadem flamma, deiuncti mariti et vlventis uxoris corpora absumebantur. Hodie adhue, quod Lleurgus et Plato in Graecia praeceperant, centena puerorum mi illa quotannis vel Cinensia sumina transvehunt, vel canes devorant. Borrendum hellorum lus, horrenda servitus. Sed quod illi, -- elatione excepta, et nos essemus: nam nune quoque, ubi dIvlna lux non assulsit, non obsimili gentes ealigine laborant. Argumentum hoe ab essectibus , naturalistis revelationem despicientibus, spem et vocem exseindit. Ratione quidem et moribus, ipsi naturalistae profecerunt: sed ex ipsa revelatione profecerunt, quam detrectant. Nam, velint nolint, eorum mentes pervasit illa eadem lux; nee sciunt, vel saltem lateri erubescunt, se
ex illa habuisse quidquid boni tradunt vel in philosophiels , vel in moralibus, vel in civilibus diseiplinis. Igitur, quemadmodum
revelatae religionis auxillo ex paganorum tenebris ad hane Iucem evaserunt gentes; ita, seclusa revelatione, in illas, natu
rali pondere, relaberentur φὶ.
ωὶ Cullissima quae Christum praecesserant tempora. Redissima atque atrocissima forent dicenda. Nullum ius gentium, nisi quod furor et arma ministrabant. Civitates et imperia mos seorsim habere Deos credebantur, et ipsos bella gerere, delectari caedibus. et humano sanguine foedari; vleius autem, ex una in aliam gentem immigrare. Unde, lure belli, ipsa quoque fugientium Deorum templa mertebantur. Quae aulem, inter huiusmodi gentes, vel religionis vel unitatis vel paeis iura esse poterant Iline horris bilia potius imperiorum excidia, quibus homines a tene ad lactentes interliciebantur, excisaeque urbes delebantur. En Dea ubi Troia fuiι I De Romanis, in ipso culturae civilis culmine. habet Sallustius: α At hi ignavissimi homines, Per 8ummum scelus. omnia ea sociis adimere, quae sortissimi viri victores hostibus reliquerunt: proinde quasi iniuriam farere, id demum esset imperio uti. - Catitin. , II. Ipsi triumphi, quibus tum spolia de hostibus capta, et praeda omnis auri atque argenti. et oppidorum filmulacra. tum etiam eaptivorum hostium duces ae reges vincti tutaequebantur; quid erant aliud quam humanitatis despeeius, ae ludibrium pro iure constitulum Ierusalem excidium memini e sufficiat. Undecim leuiuna millia
104쪽
8s XIII. Ill ne infirmitas explieatur, qua eivilis orbis concutitur. Quum civilia condere lura aggrederentur politici, divina
quoque religionis lura reficere vel condere ausi sunti Unde quae divina erat religio, populos atque imperantes relaenans et continens , modo a prinelpibus, modo a legumlatoribus laeta , humana atque inflema saeta est. Equidem praeclara nomina inventa sunt: Deus et Populus; Status auctoritas; voluntas populamum.
Sed quid , ad lus religionis vel societatis, miser ille Deus , quem quisque pro ingenio sibi confixerit 7 Quid Status, quid Populus,
nisi creaturae, quae non ipsae divinum ius constituant, sed illi obsequantur Τ ΗΟe unum emcimus: ut, quantum a eondita divinitus religione recessimus, tantum ad paganismum, eiusque mala regrediamur. Hine concutalones gentium atque regnorum : hine subversa libertatis lex, quam gentibus ius divinum intulerat. XIV. Nam, quum ante redemptum genus humanum, lura ab hominibus crearentur, alii allorum serviebant voluntati. Sed praeeeperat Christus : Reges gentium dominantur eorum : vos autem non sie lin. . Ius scilicet unum, e caelo delatum. Unde vere I.ue.. XXII Apostolus: a Sub elementis mundi eramus servientes 2ὶ . . Mundi ἡ ωL,nt, a. civilis elementa innuunt paganorum aevum, quo homo hominis arbitrio ae dominationi mancipabatur. Christo autem ius unum omnibus edicente, iam nemo servus est hominis sed Dei, Deo ipso iusta per homines imperante. Hoc ture societas pulchro odidine erat cumulanda: est enim ordo subiectio imperantium et populorum iis, quae a summa Dei lege ordinantur. Necessario igitur, ins ais vel disrupto divini iuris sive religionis vineulo, homo iterum in hominem dominatur, nutant societatis fastigia, totaque societas turbatur, angitur, nee lnvenit amplius quo criterio vel landamento, imperantium atque populorum iura discriminentur vel constituantur. - XV. Deum sperne; continuis sophismatibus elus dominil ideam expelle; ipsum non esse locutum , eiusque religionem humanum esse inventum, auribus insusurra; UStorias omnes corrumpe, calumniis et sabulosis narrationibus venenum infunde;
serro vel stammis absumpti: his autem Gntum millia vel divenditi, vel Romae, ad explendam horribilem sanguinis sitim, turinatim in circum vel am. phitheatrum compulsi, bestiarum dentibus vel suis ipsorum manibus dilaniandi. Inaudita Christianorum supplicia quid memorem p Haec, aliaque nefandiora, in excultissimo orhis imperio, evincent quaenam iura populorum esse possint, ubi a vera religione, tamquam a iustitiae sonte, discesserint.
105쪽
animos voluptatibus emuleo, ut fides eonei dat eum suturorum spe vel timore: hare sant simo laeta sunt j et societas erumpet ut torrens exundans. Exelsa religione, quid hominum leges proficient 7 Quid de familia, de moribus, de imperiis stet 7 Sanctissimum coniugii foedus abrumpet libido, frustra interlectis legibus matrimonii eivilis, quum hominum corpora et voluntates Solus Deus, non terrae dominatores possideant. Hominis filius, brutorum filiis aequabitur, qui parentes dimittet eum sibi ei et viribus εuisiciet. Princeps a tyranno, dives a latrone non discriminabuntur. Quo enim titulo, auctoritatem ille, hie divitias possidet, si nulla superior homini hus lex, imperantium vel possidentium iura firmaverit 7 Cum autem hue ventum fuerit, quid reliquum erit, nisi ut societas dissolvatur, vel absolutissima eoactione, uti helluarum agmen, eontineatur 7 sal. Ergo magnum ius gentium, quo uno quiescet Societas, retreligio.
a) Aiebat, non ita pridem, gravis philosophus Boyer-collud: α Nolro
histoire est depuis linquante ans Ia plus grande e Ie d'immortalitύ. . Idemque, morti iam proximus, ex imo corde haec nepoti eommendabat: in Si vova aver te mathene de uous rearter de la religion, ne tardeE pas a 3 renuer. . Quod seminaverat tollegit Gallia, maioribus digna praeceptoribus i Atque utinam reiectas sere Galliae immoralitates non collegisset alia gens, quae lanesio itinere rapiebatur, dum aliae revertebantur l
Titus Livius, qua sedam suorum laeta reserens, quasi dolorem es&ndens, monet, alia contigisse aetate: α ANTE Domni nnos firmΝ 'mul is
i Lib. X, e. 40.ὶ Semper luit, atque erit, labentium populorum signum contemptus religionis: impiorum bellum, gigantum more conterendorum.
106쪽
I. Tria verae religionis insignia. II. l. Religio Vmms rate resto unarat. III. Hac gentes, Meletalis imitate, consociantur. IV. Hare Christianismi laus ab origine mundi. V. Quam pulchra et praecisa Christianismi unitas VI. Intolerantia religiosa cum ei vili non confundenda. VII. Ut in omni re. sie in religione, veritas a salsi tale est secernenda. VIII. Unus cultus, ultuna religio. IX. I. Religio est v En iras nivir Ar ergo illa vera, quae tota ex Deo est. X. Religionis revelatae necessitas. XI. Rationis impotentia vel malitia. XII. Existentia revelationis altingitur. XIII. Ergo existit ius revelatum, sive religio divina et irreformabilis. XIV. 3. Relisio rat vEatrias ClALis: ergo ipsa est perseela societas. XV. Ergo divino posset Magisterio. XVI. Magisterium hoc est in Ecclesia. XVII. Ii in est viva lex. XVlII. Illic autem est, uhi Petra . cui superstruitur, et elaves a Christo traditae. X X. Quae demum Romana est Ecelesia, pastorum successione, Christo et caelestis curiae civibu1 eonglutinata. XX. Seipsam gubernans, hominibus exeelsior, ipsisque iura divina reserens. XXI. Reetorum ossicium, in vera religione ediscenda ac promovenda. XXII. Huius tituli ratio et necessitas.
I. Muum selentia luris naturae, summa expendat iura, quihus natura ipsa subiicitur, atque in communi omnium societate eonstituitur, non erat Sane praetereunda religio, cuius modo necessitatem conspiciebamus. Verae autem religionis insignia, ex hactenus disputatis, tria sequuntur. Nam requiritur: I. Ut sit veritas, non enim colendus error; 2. ut sit veritas divina, ora-
eula serens summi Dei; a. ut sit veritas sorialis, hominum Societati edocendae ne regendae capax, ipsaque persectam Sul generis societatem constituens. Hi ne alla tria proficiscuntur: 1. Ut religio sit una; 2. ut sit revelata; 3. ut omnia sibi habeat, quae ad perfretam societatem sunt necessaria. II. Primo: Religio veritas est: προ una est. III. Demonstratio huius propositionis, ipsis verbis essertur: nam, si veritas una est; ergo et vera religJo una est. Deinde, eum plurima sint regna in terris, unus tamen praeest omnibus Deus: ergo unum eius imperium, una fides, unus cultus, una religio. Hae solum unitate, illa est possibills gentium coniunetio, charitas, omniumque fraternitas, qua unius patris nil ldicimur, et Sumus.
IV. Haec mirabilis catholieismi unitas, magnificentia et laus, ab origine mundi. . Unus enim Deus, unus et mediator Dissili os by Corale
107쪽
Dei et hominum homo Christus Iesus i). . En religionis obiectum
ab Adam usque ad nos. Illiae una fides: α Una enim fides iustificat universorum temporum sanctos 2 . . Inde religio evangeliea, nova quoad plenitudinem, una erat cum antiqua, eiusque persectio et implementum. Nam α omnes qui ab initio saeculi fuerunt iusti, eaput Christum habent. Illi enim venturum esse crediderunt, quem nos venisse iam credimus; et in eius fide et ipsi sanati sunt, In cuius et nos : ut esset et ipse totius caput ei vitatis Ierusalem a . .
V. Quam praeclara illa gentium unitas, quam sublimis ille
mundus, culus pars antiqua in venturum respielebat, quam altera veneratur Deum hominem lactum, eodemque utraque Duetur in caeli si Illa, quae vetus fuit Ecclesia, vel pura In gentibus peregrinabatur, vel diluvIo, igne et gladio emundabatur:
at, Deo ductante per prophetas, Semper a gentibus segregatantque una. Nova autem, Christi persona et doctrinis aedificata, Tertulliani omniumque saeculorum voce, una omnino rat, Sola, immobilis et irreformabilis. Nam a qui non est mecum , contra me est; et qui non colligit mecum, dispergit 4ὶ: . quae est Christi sententia. Ad quam haec alia aeeedit: α Habere Iam non potest Deum patrem, qui Ecclesiam non habet matrem 5ὶ . . Etenim a d mus Del una est: nemini salus nisi in Melesta esse potest si . . Consequenter, α quicumque extra hanc domum agnum eomederit , profanus est Ti. . VI. Itaque haec, logica deductione, concluduntur: I. Intolerantia religiosa, qua, una sola religio creditur Vera, ratione constat et revelatione. Illa autem cum civili non est confundenda: errantes enim, non toleramus tantum, sed diligimus. Veritatem igitur profitemur, et charitatem tenemus, iuxta magni Augustini regulam: a Diligite homines, interficite errores, sine superbia de veritate praesumentes, Sine saevitia pro V ritate certantes . . Neque viam perducendi homines ad veritatem , aliam novimus praeter charitatem : α Non intratur in Veritatem, nisi per charitatem 8J. . Ergo iniuste catholicam intolerantiam earpunt, qui ignoranter vel malitiose religiosam, sive doctrinalem intolerantiam, cum civili confundunt. Nam, sicut oppositae doctinae simul verae esse non possunt, sie neque religiones ; et sicuti alias aliis repugnantes constituere veritat m, humanam et divinam superat facultatem , ita et religiones. Unde, rationaliter et Scientifice, paradoxorum maximum eSt
108쪽
TiHILtus xi. Os tolerantia, quae nequalem inseri approbationem omnium religionum. Nostra igitur intolerantia, ratione innixa et revelatione, hare firma tenet side: α Deus unus est, et Christus unus, et Cathedra una, Super Petrum, Domini voce fundata: aliud altare constitni, nut sacerdotium novum seri, praeter unum altare et unum sacerdotium, non potest i . . Ineulpabiliter ignoraules, hi de r. Del ludicio relinquimus. Fidem eulpabiliter relicientes illa uringent: a Qui vero non crediderit, condemnabitur 2 . . Omnes pro a Mare. XVI. Datribus diligentes, Dei misericordiae commendamus. VII. Concluditur 2. , salso affirmari, illam pro vera habendam esse religionem, quam locus vel patria tulerit. Nam si verae leges a salsis secernendae, si verae philosophiae, historiae, libterae, atque artes, salsis praeserendae sunt; si inquirendae ubi que veritatis onteium demandatum est naturae rationali: ergo, a sortiori, in maxima omnium re ac lege, quae summi resertiura legislatoris, qua praesentia reguntur, et parantur sutura. Ergo ossicium est hominum, maximeque imperantium, sicuti humana iura inquirere, lisque delectari; ita et divina, quae religione continentur atque evulgantur. VIII. Coneluditur 3. , salso quoque ingeri a tolerantiae patronis , indisserens esse quocumque Deus modo colatur, dummodo colatur. Cultus enim exterior eum sit internae sidet manifestatio , ille quoque erit verus aut salsus, prout lata vera suerit aut falsa. Nonne, si implum non esset, ridiculum salinium foret, Eueharistiam latriae cultu prosequi eum Lutheranis, et simul nullo cum Calvinistis; Christum crueingere eum Iudaeis, eumdemque ut Deum venerari eum Christianis r Vel si indisserens est quilibet cultus, posset ne aliquis orbem peragraturus , Christum habere ut prophetam inter Mahumedanos, ut Deum Inter Catholicos, ut seductorem et scelestum inter Iudaeos ΤConvincunt haec absurda, tolerantiam sive paritatem omnium religionum , comoediam esse vel mortem omnium cultuum et religionum. Revera , ex praedicta tolerantia ille prodiit indifferentimus religiosus, quo alicubi Ieges et regimina, populorum autem pars maxima, imo eum a sere societas, ad civile quoddam materialismum eonvertebantur. Qua de re pelor s rei nostra quam barbarorum conditio: qui, etsi salsam , all- quam tamen habent religionem , eulus imperio contineantur αὶ.
αὶ Quis dixerit omnes philosophias, vel scientias vel artes Parre es 4 . eiusdein sue bonitatis et exeellentiae , iii ibi iactimqtie principiis tonstent, a
109쪽
De polluea eultuum libertate diremus in libro tertio. Nune
alteram expendimus propositionem. IX. Secundo: Religio est veritas diuina: ergo illa sola est vera, quae tota atque integra a Das est.
esse requirendam, ea demonstrant quae a nobis hactenus disputata sunt, hic breviter contrahenda. l. Delapsa natura, in noturali ordine caecutiens atque infirma, nova autem luee novisque auxiliis ad supernaturalem ordinem erigenda, ad quam lmparessorent naturae vires. 2. Omnium gentium consensus , Deum hominibus locutum fuisse, ex eoque petenda esse oracula atque auspicia. Falsas revelationes, sicut salsa Numina confingendo, erraverant illae quidem: at sicuti in unaquaque re nee e ror esse posset nisi veritas praecessisset , et salsi nummi v ros esse demonstrant; ita scin Numina, sletaeque revelationes , verum eme Deum, et veram revelationem pro divino lure saetam esse, certissime evineunt. 3. Factum omnium populorum,
quorum vel ratio, Vel philosophi, vel legumlatores , neque absolutum moralium officiorum codicem, neque dignum Deo cultum protulerunt; et si protulissent, sanetionem qua illum li- heris mentibus indicerent, non habuissent. 4. Naturae impos-iabilitas, ut ex Se, quae supra fio poSlta sunt, ad quae tameu exlὶ Vid. hutns Des largitate condita fuit, quomodocumque attingat 1 .
'd ith. it V XI. Imm Issa e eaelo religio, ne excim apice, erat retinenda. 8 Al 3 3ΤL M enim rationis patuisset imperio, quis foret reformandi sinis
An in servandis ossiciis, Ves eorrumpendis Dei morumque notionibus, non sat infirmam vel audacissimam se ratio prodiderat Socrates ridenda propulsat Numina, et moriens gallum Eseulapio mactandum iubet. Adeo obscaena Romanorum saera,
quocumque bono vel malo praeceptore doceantur, vel quoeumque demum modo excolantur Insuper, quia dixerit intrinseca rationis vel scientiarum principia immutari pro locis, eaque Pro Teris relinenda, etsi contradictoria, quae serant loca Z Nemo sanae mentis: habet ratio, scientiae vel artes, fixas a natura Ieges, quae praeteriri nequeant. Si liaque non omnia paria vel aeque bona in ipsa vel historia et philosophia, vel in singulis artibus, in eloquentia puta vel in poest; ergo a sortiori in seientia omnium maxima, Rive in religione, qua lola hominis natura et societas universa regitur et continetur. Quemadmodum vero ille qui leges sperneret, quibus scientiae gubernantur, vel eriterium amoveret, quo in iis vera a salsis dignoscuntur. Reientias ipsas everteret; ita, qui omnia faciunt paria in religionibus, probant se nullam labere religionem.
110쪽
ut OvidIus ipse matres moneat ne illius ad quaedam templa vel in perducerent. Nuper adhue philosophi tot pugnantia et absurda protulerant, ut ipsius Genevensis sophistae bilem commoverint. α Audacissimi sunt, inquit, et philosophiae pra
lax tu , sibi hominum menius et colla subiiciunt. Omnia me tentes , postremum miserorum solamen e cordibus exscindunt,
polantibus ne divitilius cupiditatum fraena conterunt, eriminum remorsus et virtutum gaudia extinguunt. Et se iactant benesueos et magistrost 13 . Vae immortalibus animis, si hisee do. etoribus Deus insutuendos tradidisset i Sed Deus a non ho-nem homini, sed hominem preori voluit dominari 2 . . XII. Deias istur conscientiarum rector et remunerator, ut immortales animas ab hominum dominatione extraheret, ipsemet se suaque iussa revelavit ab initio, deinde multifariam loquens patribus in prophetis, novissime autem in Filio, quem constituit heredem universorum , per quem fecit et sareula δ . Ille eratiexpectatio gentium sal. Curam ipse gerens omnium
quos condiderat , omnibus locutus est, doctis et indoctis. Cui divinitatem probant miracula , prophetiae, resurrectio a mortuis , doctrina sanetissima, revelata mysteria, quae rationem S Perant , eamque nulli hi laedunt sed illuminant; innumeri testes, ideo martyres appellati, usque ad extremum agonem tertantes pro saetis, quae ipsi oculis eonspexerunt, vel a primis rerussis neceperant; demum totius orbIs eonversio ad Christum, elusque religionem spinis et erues horrescentem , miramiorum morumum, si cetera defuissent.' Unde ineluctabilis Augustini argu mentatis r . Si ista miracula saeta esse non credunt, nobis hoc grande miraevium sumeit, quod terrarum orbis sine ullis M. raeulis credidit 4 . . XIII. Ergo divinitus datum esse sacrorum lus , non tantum pro voto, sed pro facis tenemus. Ideoquo religio posvlva, tam
taὶ Magistri euiusdam a caelo demissi necessitatem et expectationem attingit Plato in Dialogo Socratis eum Alcibiade.
. SocaxTra. Necessario igitur expectandum donec quis doceat, qno animo et erga Deos et erga homines esse opocleat. v ALein ADm. Quando vero tempus illud erit. Merates p et quis illud docturns est Lubentissime enim viderem hune hominem, quisinam ipse sit. . Soca τα. Hie ille est nimirum qui de te curam gerit. . . . π ALCini ADEs. Auserat sive caliginem, sive quid aliud voluerIt: ita enim me comparavi, ut nillil eorum quae ille imperaverit, subterfugiam, qui eumque tandem sueril vir ille, dummodo melior sim evaesurus. .