장음표시 사용
91쪽
6schola ab illustri Cuvierio protrita fuit sal. Demum quum nuperis temporibus, salsa quaedam historiae philosophia novos assequeretur houores, nempe ars illa qua hominum laeta minus ad liberam hominum voluntatem reseruntur, quam ad progredientis naturae praeconeeptam necessitatem; paganorum satalismus revixit , nativa soboles pantheismi. Inter hos Ioannem Baptistam
VI. In opere, cui titulus Selenaa nuora, Vicus in prima et tertia prioris 1ibri divisione ponit: 1. mundum naturalem esse a Deo, eiusque sibi scientiam Deum reservasse; Sed, cum s eiciatis auctor sit homo, mundi Metalis seientiam ab homine o, tineri posse. 2. Societatis initia ita confingit. Post diluvium, homines ad belluarum conditionem deiecti, tonitru de Dei, sive onus sortioris existentia admon Iti, Societatem inierunt, gigantibus, qui. validissimi erant, collato imperio. a. Novae suae selenuae methodum deseribens, ait Se Baeonis vestigia secuturum : Cogitare, videre. Ex ipso , cogitatio est intcilectio mundi
ti alis, qui animo insidet: visio, est applicatio mundi ldealis ad
aὶ In entium serie progressionem et gerarchiam conspicimus, qua ab imperfectioribus ad persectiora conscendimus. Verum, cum Bullanio et Cu-vierio , generum disserentiam et immutabilitatem propugnamus. Hine l. non existunt genera illa media a Bonneto excogitata, quibus genera generibus commisceantur : ita ut genus aliquod sit planta timul et anima , brutum et horno, veluti anulus utraque iungens quasi nulla generum praecisa distinctio in magna creatorum serie a natura sit constituta. 2. Eoque minus, ex communi aliquo Wpo, entium de genere in genus inuni alio. Gratuito enim fingitur, naturam per auecessiva tentamina, hominem. Puta, ex scara bam, ad praesentem statum perduxisse; vel pisces in sicco derelictos, priis conatibus pinnulas excutiendo, embais alis et plumis, in aves conversos luisse. Quod ridens Cuvierius, o forsan, aiebat, inihi nasum perlateare conanti nasus ortus est . . si autem lania est naturae vis, cur entia omnia quorum extat memoria , eamdem immutabiliter speciem et larmam reti. nent Huc tamen convertitur modernus pantheismus, suo illo typo exemplari animatae ereationis, quem Hetaer edocuerat ab anno 1784, quemque Goethus anno sequenti typum anatomisum, vel eae lar Mniversale appellaverat. Unitas compositionis, nuper in Gallia, scholae ducem nacta est v, rum, qui ceteroquin ab eius abhorrebat consequentiis, Geosrror Mint-Ililaire. Au Cuviering hypotheses de nunquam interrupta entium eontinuitate, et de eompo8itionis quae inde siuix unitate, saetis et ratiociniis expunxit. Pedi magna eius vera et nunquam peritura, sunt eius Zoologia et anasomineomparatae quibus, Moysis doctrina de creatione, luculentissime vindicatur. Vide P. Flourens, Trapeauae de Curier. Ioeosam autem animalium de genere in genus immigrationem vide in Maillet, 'illamel, lam. U, Pra sertim p. 166, 167.
92쪽
IImndum realem, historieum seu socialem. Hlne duplex historia: ideatis, realis. Directio autem logica intellectus eam inquirentis , ait ipse, habet pro oblecto motum circularem historiae id alis , quo historia realia omnium gentium rapitur et coneluditur. 4. Veritatis eriterium reponit Vleus in sensu individuali,
quem temperet vel emendet sensus universalia. VII. Errat in singulis. Nam 1. Homo a Deo laetus est ad societatem: ergo mundus quoque socialis est a Deo. Sint ab homine formae societatis accidentales, at lex aeterna lustitiae, religionis , charitatis, quibus homines eoadunantur et religantur in Societate, utpote essentialla societatis elementa, certissime a Deo Sunt, et societati praeexistunt. Ideoque, sine illis, non magis steret Meletas, quam sine aere statua, vel pletura sine coloribus. Imo , omnes utopiae, salsaque systemata, quae societatem turbant ae miscent, ex ea sunt radice prosecta, quod hominum colligatio ut merum opus hominum aestimata fuerit. Meletatis aecidentia expoliant homines, quemadmodum artistes, retento hominis typo, formae adiuncta liret expolirer sed societatis Substantialia, quum a Deo sint et fixa , non hominum libitu sed Del legibus Meletas ipsa constituitur; eoque magis perficietur, quo ad divinum ordinem propius aecedet. VIlI. Vel igitur de substantialibus mundi socialis loquitur Vicus , vel de Meldentalibus: illa ex Dei legibus haurienda sunt,
ista ex hominum lactis quae revera praecesserint. Ergo nunquam ex subiectivis seribentium ideis eonsarcinanda est persectio vel historia mundi socialis. IX. 2. Non magis probabile, homines ad bellulnum statum deleet , quam ei reuli naturam aliquando latera nisumpsisse vel angulos. Nee tonitribus ea vis, ut ex brutis homines essIeiant ; nec ut sine lego vagantes, sub lege colligerentur; nee ut ad Dei notitiam assurgerent, nisi eam in seipsis invenissent. Pauperrima et abiectissima philosophia , quae de homine, praeclarissima Dei imagine, deque eius societate a familiae vinculis et assectibus incepta sub Dei imperio, haec somniat vel destrati X. 3. Methodus, qua ex mundo ideati concluditur historia mundi realis, seu externa evolutio et progressus humanitatis, pantheismum et satalismum sapit. Pantheismum: ponit enim
ProgreSsum in natura, quem nos superiori titulo expungebamus. Fatalismum : nam si agendorum series fixa est a priori, actum est
de libertate; si fatali eursu devolvitur humanitas, ergo et homines
93쪽
humanitatem componentes. Quae methodus historiam deseribendia priori, quoniam invaluit, historiam sere amisimus. Rationes laetorum inquiramus, sed non ingenii commenta pro lactis venditemus. Quod multoties praestitit Vleus, torquendo facta, liberamque humanitatem suo illo circulari motu, Sive praeconcepta et ineluctabili agendorum serie, coarctando. XI. 4. sensus intimus et individualis ea testatur, quae intra , non quae extra conscientiam posita fiunt. Sensus autem universalis, quum sit mileetio sensuum individualium , neque ampliorem habet vim. Ergo neuter est eriterium veritatis su D sciens et universale. Revera, quaecumque histori eo suppetat intelligendi vel sentiendi vis, nunquam praeteritorum historiam eonficiet, nisi tradita acceperit; factorum enim ea est conditio et natura , ut tradita accipiantur , non ut animo vel cogitatione inveniantur. Bistoriea igitur veritas, societatis initia et vices, quum sint sacta externa, ab externa auctoritate erunt repetenda. Imo nee primus homo, ex sola ratione Ves sensu intimo, rerum integram veritatem haurire potuisset. Quid enim de sui creatione, de Numinis voluntate eiusque praeceptis, nisi Deo tradente , novisset Τ Iam vero a Moyse, Omnium antiquissimo seriptore ae fidelissimo, habemus Adam ontologieam veritatemste certissime aequisivisse: I. Ex Dei praerepto, absolutum eius novit imperium. 2. Ex Dei imperio, sul ipsius animam libera activitate praeditam sensit, obedientiae vel inobedientiae capacem. a. Ex imperio et obedientia, lus et ossicia. 4. Corpus intellexit non ad imperium, sed ad animae ministerium, eique mancipatum. 5. in Dei quoque praecepto, societaium a Deo esse didicit: I Gn. , I m. . Benedixitque illis Deus, et ait: Cresei te et multiplicamini i).. g. Simili lar ex Deo didicit, terram humanae dominationi esse subiectam : a Et replete aerram, et subiicite eam, et domin mini plinthus maris, et volatilibus caeli, et universis animana) Ihil. tibus quae moventur super terram 2ὶ .. 7. Hisce omnibus, Illa praecesserat creationis mundi atque hominis revelatio, Adam laeta, quae naturalis historiae, eiusque certitudinis, et emanantium inde ossiciorum hominis ad hominem, omniumque ad Deum, origo est ne laudamentum XII. Haec vera, Deoque digna et homine. Sed non ex propria ratione vel sensu ea didicit Adam, nee nos didicimus, sed ex Del ipsius, deinde ex historica seriptorum auctoritala. Ergo neque ratio, neque sensus intimus vel communis, Suffciens Diqilia oste
94쪽
7s reserunt eriterium veritatis: sed hominis inlita, Dei laeta et imperi , societatis constitutio, religio, hominum et saeculorum viees, nisi labellis et perpetua pueritia delectemur, ex
certa historta sunt repetenda. Quomodo nutem certa, quae rerum creationem et finem spectant, nisi Dens ab initio revelasset Quomodo, quae tantae sunt neeessitatis ad intelligendam atque instituendam hominum naturam, certo ac tuto ad nos pervent, sent , nisi Deus rexisset scribentem Demum, quomodo mundana haee innotuisset hominum Vocatio, aliaque ultramundana, quam univerSa expectat natura, nisi Deus edixisset Quorum problematum solutio, quum Bd societatem intelligendam, regendam ac perfletendam, plane atque in univerSum necessaria sit, concludimus hominem ae societatem duo esse mysteria naturalistis vel rationalistis , externam revelationem despicientibus. Revera , ab hae recedentes Ulcus aliique, nihil ingerunt nisi labellas et commentR. XIII. Si quaeras cur acerrimi ingenii vir ita halluel natus fuerit, quae sentio, in aliorum nillitatem eandide proferam. Ulcus paganorum figmentis nimium indulgens , ea ad catho-lleam sapientiam sectere irrito conatu nisus est. Inde haeret, pugnantia loquitur, tenet, ris obvolvitur inextricabilibus. Hi ne quoque, ipsa auctoris aetate, pugnantia de scientia nova ludicia. Verum, gratia quam hisce temporibus, agente Victorio Cousinio, apud Galliae ideat istas, rationalistas ne pantheistas invenit, nimiam cum lis amnitatem declarat. Hare de italo auctore , aliis numeris nobilissimo, erant animadvertenda. Scholae huius magistris, Baconis Eslatum commendamus: Non aliae,
a) Vera historiae philosophia parentes veneratur s. Augustinum in maximo opere se civitate Dei, et Bossu lum in libro: Diseoura sur ι'hi.
Quum labentis Imperii inala, Gentiles qui supererant, in christianam religionem eonferre solerent, quasi ipsa Deos expulisset quibus Imperium steterat; polissimum recruduerunt inlidelium querelae, cum, regnante Honorio, Gothi summam cladein Romae intulissent. Tunc ineredibili eruditione et ingenii vi, Augustinus historiam complexus omnium saeculorum, mirandam Rane g ntium ac regnorum vicibus rationem ac lucem attulit, causa rerum evolvit, theologus simul, philosophus, legislator et politicus. Illo nihil solidius, nihil uberius vel excelsius. BOfisuetu vero, strictiori at sulgentissima oratione, gentium atque im. perioriam facta quasi in tabula assabre depingens, alio licet ordine et forma, Augustini vestigia est prosecutus. Illic humanitas, quanta est, conspicitur;
95쪽
XIV. Humanam naturam ae societatem, mysterium esse revelationem despieientibus, probant eorum commenta, qui e re ei attonis tramite diseesserant. Hominem ex silvestri vita Vel ex is 'nimante, quasi papiliunculum, per tentamina et Sue S in sta immutationes ad hune statum pervenisse. Non ratione Vel M'hili quoplam instinetu, sed tonitru vel caedum timore, εο ιη die inventa, sine firma ae indita lege imperia quoque in inni)- , religionem et paeta. Motu quodam recto Vel circulari' Ri R dgi, quem progressum appellant naturae et humanitatis. 'rea Viris coaequandas, carnem a lege spiritus emanet Pan Nn , familiae vinenla exsolvenda, ut non silia quam generisummi familia habeatur, absoluta omnlum aequalitate. Aerum ''dm, quam habemus ineletatem, ex naturae praecepto iam iam tu allam esse eonvertendam, in qua politica regimina absol xi .imae libertati, labor gaudiis, paupertas divitiis cedant. BlMegstudiis homines ad alia sine sine gaudia immigraturos, usque dum universum genus humanum, cum ipsa tellure, ad mel
naturam sua vi immigret, vel communi Vortice rapiatur. XV. Haec domi multiplex pantheistarum genus: radix veront Ismus, cuius surculi socialismus et communismus. Quae si vilm in libris et scholis agebantur, hisce temporibus in con- enticulis ae triviis ab esserato quodam populo discutiebantur, ut G exreutionem perducerentur. Scilicet, eum ipsa revelatione qua naturae humanae finis ac dignitas constant, naturae rati natis elementa ne lura expulsa sunt; uno relicto materiae cultu, quo homo ad brutorum insima convertitur. Sed praestat errorum origines delibare, assinitates, atque incrementa. .
illic imperiorum origo et casns, cum suis causis et rationibus; illic humani generis quasl numen prae oculis excurrens, ac desuper Numen ipsum, singulis rependens iusta, omniaque in sui et iustorum gloriam convertens. Asuetum earpit Couginius, quod naturae humanae cursum non sola rationis lanee, sed supernaturalis quoque Providentiae interventu perpenderit; quasi id esset quod aiunt: Deus ea machina . Verum Bossuetus, amplissimaeomprehensione, qua valde minores sunt naturalistae, humanae gentis naturalia et supernaturalia lis complectebatur, ut dilucidam ac gublimem rerum humanarum historiam simul et demostrationem eonficeret. Qua nihil discentibus utilius, doetis autem nihil suavius prae manibus cedit. Si vera historiae plinosopitia, ex Taeito illa est, quae ita enarrat ac di, scutit, ni α non modo casus, eventusque rerum, sed ratio etiam, caussaeque
noseantur Hist. , I, 4; nemo hactenus ad dramalieam Bossueti veritatem et dignitatem accessit.
96쪽
xvI. Primo, semota divina historia, vel duetis ab ea traditionibus , unde hominis creatio, laspus et redemptio, cum suo statu praesenti vel suturo, uniee dignoscuntur; summum selemtiae ae societatis renelendae imperium rationi conserebatur. Inde, quot capita, in rationes; et quin rationes, tot systemata de
naturae et societatis constitutione. Tune tenebrae, tune somnia.
Quum enim nequeat homo non inquirere Sollicite unde sit, quid agat In terris, quid sibi vel sul similibus debeat, quoque s ratur vel tendat; illegata revelatione, et deficiente ratione, fgmentis saltem erat indulgendum. Sed magna res homo, ad meliora conditus, et divinitus restauratus ad sublimiora. Hoeretento naturae nisu, sed expunctis rationibus propositum finem contingendi, excogitatus est progressus indeficiens, viribus naturae adipiscendus saὶ. XVII. Hinc servens naturalistarum labor. Politiei novis regiminum sormis adlaborant; proferendis commodorum et divitiarum sontibus, Oeconomistae; societatem et proprietatem funditus res mandam susciplunt qui inde appellantur ιωω-listae
Verum formae politicae nihil sunt ex seipsis: despotismus, ipsaque tyrannis, cum monarchia vel aristocratia vel democratia aeque eonsociantur. Nec inde progressus indes iens: omnes enim populi, revolvis orbite, a dem ratia ad monarchiam, quasi ad naufragii tabulam, reversi sunt. Si ergo nutet vel Iaboret Meletas, si instauranda vel restetenda sit hominum felicitas, aliunde quam a sormis et accidentibus erit incipiendum. Eademque ratione, Meletatem satiscentem exornant non restauranto onomistae. S Ialistae vero, pro naturali societate, imagina-rlam et si,urdissimam esserentes, eidem solvendae aptissimos, novae autem constituendae ineptissimos se exhibent. Omnes in eo P eant, quod Deum metorem et legislatorem extra foetetatem Bblegantes, weIetatem ipsam extra hominum naturam, eiusque leges ac fines, adstruendam constituant.
σὶ Pregressum naturae indeficientem, ex eo luentur nonnulli, quod ipsi ermees et genitum tempestales, in aliqua societatis hona eon eriantur. Sed eorporea ne valitudine proficit homo, qui . hausto veneno, eius vim experitur 3 Mnidem, sapientissima Numinis providentia, hona eliciuntur ex malis. At nos verbis atque ideis illudimur: non enim tunc naturae progres Aus indeficiens; verum, erranti atque deficienti naturae, indesciens eminet Proridentia, euius praesenti eonsilio res nostrae diriguntur ae temper niur.
97쪽
XVIII. Hoe igitur vllis, tamquam a eaptis, infirmatur et
neutitur genus humanum. Bomo, euius divina imago, divinamentis similitudo, divinus finis, ae propterea divina lex qua vitae cursus in finem dirigatur, divinam a sese s expulit naturam. olim a Deo edoetus, Deum loquentem ac docentem sprωvn; ratio, a divino lumine abstraeta , exaruit; delecta mentis
Isitudine, sensus insurrexerunt, et rationi a Deo manet tae, emancipatio earnis a rationis lege sueressit. Hine, simplieissimis ae suavissimis naturae Iegibus despectis, sueatis illudimuratoplis, et quo magis socialis libertas praedicatur, populorumque felicitas, eo magis recedit libertas eiuIlla, et populi ab ipsis
reformatoribus lin legibus divexari eaeperunt, ut vix liberi remansissent halitus et suspiria. Interim egentium turba fremensae minans, eul subductum est extremum psttientiae ne virtutis eiragium, religio. Progressus, quo rapimur, ultima periodus, Soeialismus vel eommunismus: quo, nisi Deus adsit, foedissima omnlum tyrannide laetabitur genus humanum, usquedum , ut naturalistae augurantur, in quid divinum per generis transmigrationem convertatur. .viri
XIX. Haec ma arum quandoque mentium deliramenta, qui sit naturalIstarum progressus, horrenda nimis ratione eommon strant. Duplex igitur progressus: veritatis et erroris. Natura semper eadem manet eum sua originali bonitate, et superaddita perversitate: at qui eamdem naturam induunt homines aegentes, pm eorum libertate, modo in bonitare, modo in con- genita perversitate progrediuntur. Sed nationes infirmantur et e vaIeseunt. Si ergo in e re versemur, quod humanae est infirmitatis, in veritntem et mplentium redeamus, inditam n turae legem Aeetantes, et sessas mentis animique vires supernae Ineis atque religionis auxilio rescientes. Diuitiaco by Cooste
98쪽
I. Religione, natura servatur vel reficitur. II. Iam Deo ligati, iterum religamur. III. Lex amplior, sublimior ac potior, religio. IV. Ergo Rummum ius gentium est religio, tota atque integra. V. Eius existentia atque omelamineuntur. VI. Ipsa legum et societatis iundamentum. VII. Nulla auctori. tas, vel imperium, sine religione; VIII. inaniaque verba aequilas naturalis, Iex, poenae vel praemia. Ix. Brutorum grex, non civile consortium. X. No. his laventes, Vollarii et nousseavit ratiocinationes. M. Religio vere gocialis, a Deo immediate expectanda. XII. Religionis naturalis infirma vis demon. stratur ex lactis. xl l I. Ausi divinam reficere religionem, omnem pene ecordibus expunximus. XIV. Attrita religione, lus et libertas evanescunt. xV. Qua Pergimus TlapI. uena admodum e clariori luee egressis obseurior nox ollanditur; ita fieret, corrupto naturali lumine, et supernaturali depulso. Ne igitur humanitate expolita et divinitus restaurata natura, ad caeeitatis et corruptionis ima delicteretur, lege ac religione eam sanctissimum Numen sibi colligabat. H. Lege ligamur ad ea quae honesta eo pictuntur: res, one Vero , ad ea quae erga Deum ipsum, erga nos, erga ceteros iusta sunt, iterum religamur. Est igitur naturae progressus a
lege ad religionem, qua propius ad Deum necessimus, e uesrmIus repulamur sal. III. Lex est lus eordibus insculptum, sed obseuratum luterdum , anceps, naturae limites non excedens: religio vero quae a sola natura est, licet iisdem angustiis assiciatur, se tamen extulit si aeterna revelatione compleatur. Haec enim idem naturae lus pertractat, pervulgat et desinit Meurius, sublimiora effundens lumina et auxilla, omniaque eertiori sirmans sanctione et auetoritate.
u) Non placet Ciceronis sententia, religionem a relegendo dictam exbali manti8 De nat. Deorum, II, 72.ὶ Reetius a reti stando, quod eius vinculo religati et obstricti Deo simus: u Ilae conditione gignimur, ut gene ranti nos Deo iusta et debita obsequia praebeamus; hunc solum noverimus, hune Eequamur. Hoc vinculo pietatis obstricti Deo et religati sumus. Unde ipsa Religio nomen aecepit, non, ut Cicero interpretatus est, a relegendo ete. LACTANT. , Divin. Instit. . IV, 28. Vid. Sinin 1. ad Aeneid. VIII, 14s.- s. Tnou. , I, II, q. 8 l. a. i; ld. isuae. Is, e. i.
99쪽
IV. Ergo si ius naturae est prIma gentium lex et remit tutio ; religio naturalis et supernaturalis, tota simulque integra qualis a Deo prodierit, est supremum ius et absolutissima lex, qua gentes populique reguntur, colliguntur, continentur. V. Si . iustitia erga Deos religio dicitur i), . ergo rati natis natura quae erga sui similes iustitiae vinculis revincitur, a sortiori erga Deum auctorem et conservatorem, elusdem lustiuae officiis colligatur. Quibus ereationis et conservationis titulis, si notiones aditeias summi legislatoris, iudicis ae remuneratoris, plenissimam demonstrationem emetes. Hine, Plutarcho animadvertente , facillus urbem invenies sine solo, quam sine Numino et religione. Omnes enim homines, ut ait scheider, noli nes quae ad religionem naturalem pertinent, quasi sanetissimum peculium, sibi viudicant et possident. Eodemque Genevenu s phista profitente, nunquam maior homo, quam Se, Suaque Sametissimo et beatissimo Numini offerens. Animum itaque osserens, unde cultus interlor; deinde corporis actus, aliaque exteriora, et quandoque magni sica, unde animus ipse pereellitur, roboratur, quasi ad caelestis gloriae, Deique granditatem evehitur, ceterisque pietatis assectu et foetetate coniungitur. Sed quid de pruincepto quaerimus 7 Nonne summum in religisne, sitientis animae Solamen, perfugium, et caeleste veluti eonvivium ΤVI. De religionis necessitate, quatenus societatis, Iegumque omnium est fundamentum, nemo dubitat. Tullius ae Plato de legibus disserentes, eam legum praeambulum, seu radicem et initium edixerunt. Ait lIle: a Sit igitur tam hoc a principio per-
Suasum civibus, dominos esse omnium rerum ae moderatores Deos: eaque quae geruntur, eorum geri ditione ac numine, es
demque optime de genere hominum mereri: et qualis quisque sit, quid agat, quid in se admittat, qua mente, qua pietate colat religiones, intuerit piorumque et implorum habere rationem. His enim rebus imbutae mentes, haud sane abhorrebunt ab utili et a vera sententia 2 . . Quae, ad constituendam et firmandam societatem , non modo utilia sed necessaria, quis ueget, prosequitur Cieero, u cum intelligat, quam multa firmentur tur iurando; quantae salutis sint laederum religiones; quam multos divini supplicii metus a scelere revomuerit; quamque saneta sit Meletas civium inter ipsos, Diis Immortalibus interpositis, tum iudicibus, tum testibus 7 3 . . Egregia hare in ethnico homine: nos intimiora scrutemur hominum atque imperiorum. Diuitiaco by Cooste
100쪽
35vII. Ut unlus familiae unitate silit contineantur, id paterna efficit auetoritas, divinam auctoritatem et paternitatem reserens: ergo, adempta Dei auctoritate, samilia labesaetatur. Ut elves digne principi subsint, aliquid divinum in principe requiritur, quum
homo homini, ex se, inspecta naturae nequalitate, non domi Detur: ergo, divino sublato imperio, humana regimina dissolvuntur. Ut legibus, non manus tantum, sed hominum contineantur voluntates, vis divina requiritur, quae conseientias liget ad obedientiam, eisque imperet: ergo, seposita lege divina, leges humanae erunt larvae umbratiles, simulacra cassa et in nia. Atqui lex divina, divinum imperium, divina paternitas, sola religione sulciuntur ne sustentantur: ergo sola religio, familiis atque imperiis praesidens, ea regiminis et ordinis unitate eontinebit. VIII. Dices, remoto etiam Deo, homines ratione, tum ua turali vel eivili aequitate, in ossiciis contineri r Sed, cum ratio unius, alterius rationi aequalis sit, nulla linperium obtinebit. Igitur alia ratio est adhibenda, alius magister, allus imperans: ratio nempe et auctoritas summi Dei. Atqui Delvocem, eiusque imperia, SoIa religio desert e caelo, interpretatur, explanat: ergo solius est religionis, humanam auctoritatem adeo caelesti communire auctoritate, ut homines non vi, non coacto, sed ex animo pareant. Quaenam autem abstractae sive naturalis sive civilis iustitiae vis, nisi in concreto legis Iatore inspiciatur, qui naturae emineat ne dominetur, cuius imperium nemo praevaricator effugiat 7 Esto, bona mens naturalem vel civilem libens Sequatur nequitatem; sed quis audacem temperet vel scelestam, si legis impune violandae detur occasio Τ μὶ Ius ergo divinum super iura homana est constituendum. Beligionis enim malestate, quasi Divinitatis radio, obsignata
αὶ Pusse orsus, ultimum et firmissimum societatis pineulum esse in religione, sequentibus evincit: α Religione remota, civitatum firmitas in. trinseca semper in incerto laret, parum vel nihil eonserente poenae metu, vel si de superioribus itala. Tunc enim revera locum habet: qui mori seit, eoρι nequit; quippe Deum non metuentes, nee mortem metuent. Huic eontemnendae qui sumceret, in imperantes quaevis laniare posset. Ut aulam id vellet, vix causa est delatura: puta, ut declinaret ineommoda, quae sibi ab alterius imperio videntur incumbere, aut ut ipso poliretur commodis, quae imperii possessorem comitantur. Praesertim cum satile iudicare possit, iure se id facere: vel quod qui in praesens rerum potitur, prave rempu- Uicavi videatur gerere; vel quod ipse longe melius imperaturum Se speret.