장음표시 사용
211쪽
tas, ex alto in alium transfertur, ut si examen apum, alveari iam inclusum, donatione, venditione, aliove titulo adquisiveris. Tituli originarii sunt occupatio, aereuior derivativi ad unam traditionem reseruntur, quoeumque modo sal. Hare omnia ex naturali iure proseiseuntur, quod cum ipso stenere humano rerum natura prodidit, ait Iustinianus. Lex civilis, ea qua dicemus ratione, unRm praescriptionem attulit. De singulis nequirendi titulis qui a natura sunt, distinete Iustinianus, Instit. lib. II, tit. I. Ea tamen quae habet de bellica occupatione, ad n O-tatione indigent atque emendatione. VI. Inquit enim: . Ea quae ex hostibus capimus, iure gentium statim nostra sunt 1 . . Neque templis exceptis, ex Pomponio e a Cum loca capta sunt ab hostibus, omnia desinunt esse sacra 2ὶ . . Quod arbitrabantur, ea perVagante opinione, Deos aras et lana captarum urbium dereliquisse:
Excresere omnes adytis, arisque relictis
Di, quibus Imperium hoe steterat i .
Saevissimum adeo belli Ius apud antiquos obtinuerat ex eo, quod hostium personae, res atque urbes, non solum ut nullius, sed ad extremum satum damnatae haberentur. A qua gentium non nequitate sed seritate, non valde absunt e recentioribus aliqui, docentes eum Pussendoreo: u Per statum hostilem, es- laetum dominil adversus hostem abrumpi hactenus, ut non amplius quis teneatur ab istius rebus manus abstinere, nisi qua humanitas suaserit. In bello ergo res hostium, in ordine nuntium hostem, redduntur velut domino vacuae: non quod hostes per bellum, ipso ture, rerum suarum domini esse desinant, sed quia illorum dominium non obstat hosti, quominus ms rmauserre, stesque habere possit 4 . . Pussendomi dicta, res nempe Domino vacuae, quarum domini non desinunt, quaeque licito auferri valeant, nec sibi cohaerent, nec firmam vel claram ut saepe tendunt nuctoris Sententiam. VII. Hoe non gentium ius, sed iniuria et Iniquitas. Nam,
vero naturali iure a christiana religione inter gentes restaurais,haee patuerunt. i. Et hostes homines esse, naturali spectandos aequalitate et dignitate. 2. Bellorum musas a tam paucis rase, ut non omnes expoliandi sint vel exterminandi. a. Observandamnationum dignitatem, nec nationum ad nationes Omeia ex pra donum ingluvie esse dimetienda. d. Vietorum ad victos lus vel
omelum, idem esse ae iudidum, superiori desseiente iudielo; Diuitigod by Corale
212쪽
ideoque ad sapientiam et temperantiam accommodatum, non ad vindietam solum et cupiditatem. Hisce positis, suunt sequentia. VIII. 1. Sacra excipienda: vineentium enim et vietorum unus Deus, omnibus sane colendus. Deinde ea quae communi vitae vel saluti sint necessaria. Laudabile siquidem extat in iure canonico decretum Alexandri III, latum in concilio Lateranensi LII, anno I 17s, in quo ille statuerat: . Ut praesisteri, monachi conversi, peregrini, mercatores, rustici, euntes Vel redeuntes, vel in agricultura existentes, et animalia quibus arant et semina portant ad agrum, congrua Securitate laetentur 13. . Quae ut ut exceptionibus subiecta, Barbaros ad novam erudiebant human,
2. In hello iusto, oceupari possunt hostium bona quantum neera se est, tum ad lunam compensationem damnorum et impensarum ', tum ad congruam punitionem iniuriae illatae, exemplo iudicis, ne insolescant nationum pertubatores; tum ad suturam pacem et securitatem obtinendam. 3. Sontes mutetandi qui hello iniusto causam dederunt, si innotescant: aIioquin tributis agendum, quibus et insontes su-hiletantur , argumento necessitatis potius quam aequitatis. 4. Militibus, ultra stipendia, nihil in victos eonceditur: non enim eorum, sed gentis nomine, bella geruntur. Spolia autem eorum qui in bello Oeeubuerint, aliqua saltem parte, eapientibus cedere videntur. 5. Dintellior quaestio, num civitates et imperia victoribus cedant. A rege victo nihil praeter gloriam sumere, laudatur a Seneca . Vietis suum relinquere imperium , non tantum humanitatis est, Sed saepe et consilii. Nam, ut legati Darii regis Λlexandro: a Facilius est quaedam vincere, quam tueri: per, culosum est peregrinum Imperium falli praegrave imperiumὶ 2 l. Est quoque iustitiae, ut, reparata iniuria, devicta gens suo imperis , suisque legibus et moribus utatur. Verum, si nullus iniuriarum finis quibus natio nationem satiget, eique minetur excidium, iuste vietorum armis et ditioni subigitur, regenda in posterum non vexanda. Tandem, Si non de particulari iniuria, sed de rerum summa agatur ex utraque parte, tune Martis ludus exercetur, ut ait Homerus, quo imperii summa victori cedit. Gravissimam quaestionem vix tetigimus, in libro tertio
213쪽
IX. IIugoni Grotio, cuius, prae caeteris, hae in re ingenium diligimus et humanitatem, provinclam hane libenter dimittimus; qui, laudato Sallustii dicto: a Maiores nostri, religiosissimi mortales, nihil , ictis eripiebant praeaer iniuriae licentiam, .
Iri I. B. et concludit: a Digna quae a Christiano diceretur sententia i l. P ε nix X. Iure romano, eirca belli eam Occupationem, ad natu ratem nequitatem explanato vel emendato, quaerendum quae partes sint iuris naturalis vel politici in liberis traditionibus seu in paeus. Pacta generatim sumpta, ad illud naturae ius reseruntur, ex quo proprietas et dominia extiterunt. Imo, lacta prima rerum cupatione, pactorum necessitas ex naturali societatis lege emanabat : nam, sine pactis, dominia suissent immobilia, contra hominum aequalitatem, libertatem et selieitatem. Ergo quum duo ad foetetatem requirantur, proprietas elusque transmissio; utraque ex eodem naturali iure proficiscuntur. XI. Naturae simplicitatem si speetes, licet nuda quaevis utcumque signisseata consensio ad contrahendum idonea sit; tamen quum nisi inter simplices et ingenuos naturae simplicitas vigere nequeat, quumque in tanta hominum calliditate et ma-Illia, ingenuorum illa natio quotidie rarescat; quibusdam oportuit praesidiis, chirographo, tabellione, certo testium numero, contrahentium voluntatem Sepire, ne videlicet civium optimi laqueis B perentur, aut naturae vincula pessimi effugerent. Quod enim plerisque in rebus sit, ut naturam industria perstelat, id in lis opportune actibus contingebat, quibus inter se hominum colligationes nituntur ae Sustentantur. Hinc pacta naturalia, iure civili declarata et nrmata sunt. XII. Non aliam itaque consensionem natura , aliam lex, princeps vel civitas postulat: sed in contrahentium securitatem et paetorum firmitatem, quaedam adiectae sunt sormulae seu solemnitates, quibus de pactorum honestate publice constaret. Quod civitatis ius, non ex eminenti principum dominio In res privatorum, sed ex gentium utilitate et naturali aequitate depromptum censemus: adeoque contractuum substantiam et vim niseere, ut qui solemnitates illas respuerint, neque contrahere videantur.
XIII. Sed hie quoque Romanorum ius ab aequitate naturalides erat. Quum enim apud ipsos serrea potius quam civilis vlgeret libertas, atque illiorum vita neque ac captivorum in patria Diuitiam by Corale
214쪽
Issredigeretur potestate, tota autem familia eum rebus et personis absolutissimo Reipublieae maneiparetur imperio; nihil mirum stadeo legum arrogantia pros isset ut litteralibus vel sacramentalibus formulis pacta unire perseerentur. Quod Canti et Pithii exemplo ostenditur, ut est apud Ciceronem 13. Deceptus iniquissime Canius: α Sed quid sareret inquit Cieero; nondum enim Aquilius collega et familiaris meus protulerat de dolo malo sormulas 2 . . Ergo usque ad ipsam Tullii aetatem, quae iuxta saeramentalia legum verba inita suissent pacta, valida eensebantur ; quae vero sine illis vel contra illa, absolute irrita, nullo habito respectu ad naturalem aequitatem. Unde ipse Cicero
conquerebatur: a Sed nos veri iuris, germanaeque lustitiae S lidam et expressam emglem nullam tenemus: umbra et imaginibus utimur a . . Idem vero aliique luriseonsulti, aequitate adducta, leges emollire nitebantur; et, Tacito animadvertente, . ex horrida illa antiquitate ad praesentem usum quaedam Augustus nexerat 4 . . XIV. Adeo tamen praepotens Reipublicae dominatio lus r Inanum invaserat, ut neque christiani imperatores, Constantinus, Theodosius, Iustinianus, licet ubique leges ad naturalem nequitatem necterentur, nunquam perfecte illam expresserint. Indeque eontigit, ut fleui ex romano iure quaequae recentiora lura orta sunt, ita in omnes sere lureconsultos, strictius forsan quam par sit legalibus formulis inhaerendi eonsuetudo irrepserit. Quo forensi materialismo seu formulismo saepe nimis obruimur. XV. Verum, tanta ne legum vis ut, aliqua defletente solemnitate, quamcumque tum civilem tum naturalem obligationem auferat
XVI. Gravissima hare quaestio in utramque partem disputatur. Putant nonnulli, ubi Daudulenter nihil actum sit, et nulla contrahentium culpa solemnitas desuerit, pactiones irritas quidem esse ture civili, naturali tamen iure sustineri: eo quod finis legis sit fraudibus obviam ire; et ubi nulla est culpa, nulla poena esse debeat. Quod in ultimis praesertim voluntatibus vigere censent; estque Plinii iunioris sententia, scribentis ad Annianum: . Propriam quamdam legem mihi dixi, ut desunctorum voluntates, etiamsi iure deficerentur, quasi Persectas tuerer. . Ad Calvisium autem , de cuiusdam Saturnini testamento loquens addebat: α Hoc, si ius adspicias, irritum; si deiuncti Voluntatem ivereor quam in partem iurisconsulti quod sum
215쪽
dieturus accipient , illa mihi antiquior iure est l). . Hare, inquiunt, qui non approlyet, adeo a natura recedit, ut iuris umbram vel sigmentum pro iure amplectatur. XVII. Contra vero, hoc Irritandi iure utraque potestas usa est, e clesiasti ea et civilis: utque uteretur publica utilitas requirebat. Sic clandestina matrimonia Tridentinum feeit irrita 2 ; et Iustinianus donationes quae quingentorum solidorum summam superarent, nisi in publicas ta hulas essent relatae 3ὶ; imo quaelibet paeta in leges inita, Theodosius et Valentinianus 4 . Hanc legem memorans s. Gregorius Magnus: 4 Imperiali, nit, constitutionen perte sancitum est, ut ea quae contra leges flant, non solum inutilia, sed etiam pro in laetis habenda sinto . . Ratio est, quod, constituta societate, duo in contraetibus requirantur: materia quae honesta sit; forma, ut constet de consensu, et fraudes amoveantur. PoAita nutem contractus rescissione, ut pro utroque soro rescindatur, publica Suadet utilitas, animadvertente Cardinali Delugo: α Ad bonum commune, praesertim Spirituale, magis expedit, quod contractus vel non annui lentur , vel certe annui lentur pro utroque soro, ut subditorum conscientiis consulatur s). . Revera si valida essent iure naturali quae civiliteri tantur, qui conscientia tangitur, se legatum sentiet, improbus vero solutum se profitebitur: unde felicior improborum Sors, optimorum autem peMima. XVIII. Quae cum ita sint, illa tamen vehementer nos se movent sanetissima Plinii verba: α Mihi autem defuncti voluntas , antiquior iure est . . Pacta inter vivos irritentur: lis nee tempus nee voluntas deest, quo sibi consulant. At omnia de runt defuncto, qui nulla sui voluntate, nulla culpa, ob min tissimum tabellionis errorem, vel latentem testis desectum, γωna Omnium gravissima plectitur, ut nimirum intestatus decedat. Nonne inhumana lex quae hoe sanxerit, atque in ipsam naturam inclemens iudex qui saeratissimam morientis voluntatem
Degerit 7 XIX. Si in hac iurium pugna quaedam subiicimus, par
eant legislatores. Postulamus itaque ut contractus regant, non ut pedicis coerceant; ut fraudibus occurrant, non ut Sine extrema necessitate honestas civium voluntates frangant; ut so mam curent, scd ut a veteribus ad nos delapsum formulismum aliquando emendent. A iuris consultis et magistratibus praese
tim petimus ut leges servent, sed ne immodice et materialiter Diuiligod by Corale
216쪽
20 lapicibus inhaereant, eum de naturali constat aequitare: littera
enim occidit. Amor autem nequitatis, eiusque servandae labor qui Ciceronis tempore essemuerat, nunc quoque commendatur, tunc maxime eum de desunctorum agitur voluntate. XX. Interim vero, usquedum aequitas naturalis maiores exerat vires, iuri irritanti hane censemus valde probabiliter apponi posse humanitatem: ut quotiescumque in pactis et vel maxime in defunctorum voluntatibus naturalis nequitas constet, hanc sequi liceat, usquedum pars altera remedio iuris civilis sibi consulat. Finge ex. gr. scriptum heredem, vi testamenti cui solemnitas substantialis non testatoris culpa desecerit, cepisse haereditatem. Tenebitur ne hie sponte hereditatem renuntiare, at-
quo heredi ab intestato deser re nebitur ne qui landum aequo pretio emerit, sed invalido chirographo , ultro contractum rescindere 7 Quum in utroque casu, naturalis, ut ponimus, hinnestas vigent, in hae tuto quiescere quemquam posse arbitramur , quoadusque niter urgeat actus nullitatem. Quid si ignoret 7 Tenebiturne sciens, eam ignoranti declarare 7 Qui hoc praecipiunt nimis ardua sequi videntur. Sed ludicialis ne an extratu. diei alis petillo requiritur 7 Extraludicialis sed firma petitio sus- seere videtur. Ad quid enim expensae et lites, cum indubiussit rei exitus 7 Demum, si cul haec solutio non plenissima videatur, meminerit ille nos hie inter duo lura coarctari, quorum uno ligatur quod altero solvitur. Hisce in angustiis comstituti , legumlatorum prudentiam expectamus. Diqitig Corale
217쪽
DE CONCORDIA AEQUITATIS NATURALIS ET CIVILIAsEnvANDA IN PACTIS.I. Pactorum elementa r aequitas , lex; sive personae, res, et testes. II. Paeti desinitio. III. Obligationis esseelus et necessitas. IV. Personae sui iuris sint, liberae ab errore, dolo, metu et violentia. V. Error et dolu substantiam afficiens, vel conditionem in pactum deductam, irritant contractum. VI. Metum passus , in sua reponendus libertate. Vii. Res sit existens, propria, possibilis et honesta, aequalis rei alteri datae vel acceptae. VIII. Promissio et variae contractuum Apecies. IX. Legum vis et necessitas in pactis. X. Legi naturalis aequilas aemulanda. XI. Concordiae romani iuris cum naturali exempla. XII. Alia. XIII. Senatusconsultum Macedonianum. XIV. Velleianum. XV. Generatim, eontrahentium intellectui et libertati prospiciat legislator. XVI. Valet ne contractus, quem gravis metus extorserit XVII. AD firmantium argumenta. XVII l. Negantium. XIX Sponsiones simplices a iuralis, tum a tinciis hilaleralibus secernendae. XX. luramenti relaxatio eius est potestatis, cuius iura in sacra. XXI. Praescriptionis antiquitas, utilitas, eiusque triplex finis. XXII. Illa ex iure naturae , et ei vium voluntate. XXIll. Eius conditiones. XX N. Servanda naturae simplicitas, deinde lega. litatis religio, non superstitio.
I. Igitur, pactorum necessitate et aequitate a natura consi, tuus , modi quibus illa exerceantur, et Solemnitates quibus regantur, iuri civili vel gentium relicta sunt: adeo ut dupliei su stantiali elemento pacta malescant, naturali scilicet aequitate, et legum regimine ac firmitate. Quum vero naturalis aequalitas sat ex personis et rebus, tria haec Spectanda erunt in pacus ad naturae et civitatis regulam constitutis: personae, res, et leges. Nobis non plene de pactis, sed de iuris naturalis et civilis aequitate et concordia disserentibus, haec paucula erunt delibanda.
II. Quae nullo adhuc legis titulo, simpliciter pacta; quae
civilem obligandi causam haberent, contractus a romanis iure- consultis appellantur. Nunc, missa hae nimia subtilitate, paetum, vel conventio, vel contractus definitur: Duomum vel plurium tu idem plueitum de re danda vel facienda condensus, naturalem tantum, vel civilem quoque obligationem pariens. III. Obligatio est iuris vinculum, quo ex Iege naturali semper, etiam in minimis; in peculiaribus vero casibus, societa-
218쪽
203tem valde a meientibus, ex lege etiam civili, ad servandam fidem adstringimur. Quum enim non omnis ferret omnia tellus, neque omnibus singuli artibus uti vellent aut valerent; sed nee ulla
omnium societas, sine mutuis relationibus atque sponsionibus malesceret; paeta, quibus iam sermo tota versatur et stat hominum meietas, ex naturali iure descripta sunt, cuius vinculo paciscentes revincirentur. Paeta igitur, eorumque obligatio ex naturae magisterio prosecta, apertioribus deinde civilium statutorum doeumentis declarata ac frmata, cives eum civibus, gemtes cum gentibus, imperantes cum imperantibus, utramque deinde potestatem, Melesiam et Imperium, in mixtis quandoque disciplinis, pulcherrima vitae consuetudine, ordine, et mutuo omnium adiutorio consociaverunt. Adeo ut, ex Aristotele, sublata pactorum obligatione, lam Meletas et usus hominum auferatur; - et persidiosum et nefarium est fidem frangere, quae continet vitam i); . et sapienter, ex Dionysio Halicarnassis, iussum a Numa, ut omnes Fides arae litarent. Tamque magna res, data semel fides, ut maiestate imperantis digna habeatur illa Caroli V vox: a Si sides exclusa popelli casis, magnorumque aedibus, tota terra exulet, regum palatiis excipi oportere, Servarique incolumem, ibique suo veluti in templo locari. . Fides itaque servanda sive in pactis, vel tractatibus, vel conventionibus , vel concordatis imperantium, aeque ne in contractibus
IV. Aequitas, ut inquiebamus, contrahentium personis et
Haec in personis requiruntur. 1. Sui iuris sint quoad paelimateriam, ne illicitus vel irritus fiat contractus. Illicita atque infirma sunt igitur iure naturali stilorum sponsalia, contra parentum voluntatem, in quorum illi potestate eonstituuntur, quoad reverentiae ossicia eis adhibenda; sunt vero illicita, sed valida
matrimonia, cum suorum corporum habeant potestatem. 2. Quum dominia rationabilibus animis insideant, nee sine animi decreto transferantur; muSensus requiritur, liber ex parto intellectus ah e rore et dolo, ex parte voluntatis a metu et violentia. Quatuor haee vel circa substanιialia versantur, quae nempe rei Paetae substantiam eonstituunt, vel circa accidentalia. V. Quilibet error substantiam rei assciens, sive ex propria ignoratione vel simplicitate, sive alterius cui que dolo ingestus, irritum facit contraetum : errantis enim nullus est consemus.
219쪽
Quare si ego Cornelianum emere fundum, tu Sempronianum vendere putasti; vel si vitrum pro gemma I vel corruptum
frumentum pro sano ; quum in rei substantia erratum sit, nulla erit venditio. Nullam dico, sive dolus ab altero paciscentium, sive a tertio prosectus sit: nulla enim res sine substantialibus constat. Ex adversa ratione, error vel dolus in Meldentalibus, ipso laeto contractum non dirimit. Quodsi error ex paelsemus dolo prosectus, contractui causam dederit, contraetus erit re- seindibilis ad nutum eius qui dolum passus est; si a tertio, aetio in illum datur ad id quod interest: dolum enim passus, in ea est reponendus libertate vel nequitate, ac si dolus non intereesserit. Si vero accidentaria rei qualitas in paetum deducta merit, ea non existente, contractus non sit, culus tota ratio in illa qualitate innitebatur. Demum, cum melior sit constitio dolum passi, alter vero nullam ex dolo suo referre debeat utllitatem , in illius semper erit potestate, vel contractum habere pro valido, vel, laesa naturali aequalitate, reposcere ut tantumdem de pretio detrahatur. Hare de errore et dolo. VI. Metus vere levis, nulla habetur ratio, eum nee consensum auferat, nec libertatem. Si ad gravem aecedat, illum passus, etsi contractus vigeat, in sua reponendus est Iibertate. De gravi, morali scilicet violentia, agemus postea. VII. Alterum orat caput res quae in contractum venit. I. Sit eaeis tenae quare Si equus ante Venditionem perierit, nulla est venditio; si segetum spes vendita sit, et grandine conterantur, venditio tenet, quia spes aderat, quae Vendita est. 2. Sit propria r unde rei alienae vel surtivae nulla est venditio, malae interim sdel venditor damna resiciet. 3. Sit possibilis et honesta. Physice impossibilium nulla obligatio. Si gravis occurrat mutatio vel difficultas in re aut in persona, puta si, locata opera tua, pater infirmus assistentia tua indigeat, contractus ille Suspenditur vel abrumpitur: est enim implicita conditio, si potero , vel rebus sis stantibus. Item quae extra commercia sunt, ut res saerae, vel quae in mores peccant, pro impossibilibus deputantur. Adeo, ut quae promissa sint, pretium eX. gr. pro homicidio vel periurio, re insecta, non debeatur: sed neque, reperacta, quum aetio nulla ab initio, nunquam eonvalescat; neque naturali congruat nequitati, ut obligatio subsistat, ex qua ulter, propter ius nequirendum, ad malum alliciatur. Re autem conlaeta, Solutum pretium summo iure retinetur: donatio enim, Duiligoo by Corale
220쪽
20 a sola donantis voluntate perneitur, cum iam nullum immineat perpetrandi sceleris periculum. Probe tamen a iudice tantumdem multabitur reeipiens ne malis fructibus laetetur. 4. Tandem aequalitas sit rei cum re, dati generatim et accepti: quae ante contractum quaerenda, et si post contractum laesa deprehendatur , resarcienda. Cum autem triplex sit gradus in pretii rerumque aenimatione, maximus, medius, et insmus, qui ex honestorum usu computantur, rite in hac latitudine commercia exercentur, ut industriae sit locus ; fraus vero absit. Imo si scias cras villora sutura esse pretia, hodie tua vendes currenti pretio, Salva aequitate, nisi vir publicus Sis et ex olscio seias. Nam vera rei aestimatio, ea habetur quae hodie, non quae aliquando sutura est. Sed non semper charitas patitur, quod Stricta non vetat iustitia. Unde inscium vilioris iamiam futuri pretii, rei tuae venditione non obrues; quo sensu dixit Cicero, fruetum facere ex aliorum ignorantia n non aperti, non simplieis est, nou ingenui, non lusti, non viri bovi; Versuti potius, obscuri, astuti, sallaeis, malitiosi, callidi, veteratoris, vasti i). MVIII. Quaerentibus num promissio, per se, obligationem indueat, imperfectam a perfreta obligatione distinguit Pussen- domus 2 . Imperfecta, humanitatis non iustitiae debitum inire
volumus; persecta, strictum lus in alium conserimus. Haee sola, eum nereptata suerit, contractum constituit, ex iis qui bene ivel unilateriales appellantur, ut a bilateralibus vel permutatoriis discriminentur, qui in utriusque partis commodum initi, aliquo utrinque dato et aerepto conssantur. Ρrimae Speciei sunt, V. gr. , mandatum , depositum , commodatum , mutuum quae gratis fiunt ; secundae, vendido, locatio, societas. Sunt etiam qui innominati dicantur: namque a rerum natura conditum est, ut plura sint negotia quam vocabula a j; . illaque formula apte con
cluduntur: do ut des, facio ut facias, facio ut des, do ut fa
cias. In omnibus illa aequitas servanda, quoad res et perionas, quam natura constituit, et pro rei nostrae instituto satis de- Seripsimus : nee enim tractatio luc conficienda est de pactis, nee α fragmenta tradere utile est 4 . . IX. Civilis potestas tanta visa est Augustino ut exclamaverit : - Unde quisque possidet quod possidet 7 Nonne iure humano Τ Nam iure divino, Domini est terra et plenitudo eius: pauperes et divites Deus de uno limo se eit, et pauperes et divites una terra supportat. Iure tamen humano dicit: Haec villa meai in De O .. III,