장음표시 사용
221쪽
2. t. a. Cf. l. 4.l Nil . . lib. s. t.M.
20sest, hare domus mea est . . . Noli direre: Quid mihi et regi ΤQuid tibi ergo et possessioni 7 Per iura regum possidentur possessiones 1 . . Quae adeo vehementiora sunt, ut ius humanum divino vel naturali praeserri videatur. Hoc tamen dumtaxat in-nuunt, iura naturalia ad legum formam esse exigenda. Si euti enim non immediate a Deo, sed facto humano possessiones et dominia discreta sunt; ita quoque lege humana, in omnium securitatem , per principes regenda sunt atque servanda. Quo sensu pergebat ipse Augustinus: κ Ipsa iura humana per imperatores et reges seculi Deus distribuli generi humano. . Distribuit, hoe est externa sanctione communivit, ut dicere quis possit non solum ut homo, sed ut civis : Mea est hare villa, haee domus sa .X. Quae cum tanta sit potestas, adeoque tura civilia naturalibus interserantur, inde summa colligitur qua principes tenentur necessitas, ut divinam ipsi nequitatem legibus imitentur et aequa scilicet pacta confirment, in qua dissolvant. XI. Hoc a romano Iure tune praestitutum fuit, eum summis imperantibus placuit se iurium privatorum custodes, non dominos proslteri. Tune civilis potestatis origo et limites vere patuerunt. Tune Dei omniumque dehilium causa suscepta est. Beset loca sacra e commercio exempta, etsi adiecta conditione, si profana quandoque nant, quod mali ominis videbatur. Irrita declarata sunt pacta de sutura successione, quasi captandae mortifilneitamenta a nisi ipse sorte, de cuius hereditate pactum est, voluntatem suam eis accommodaverit 2 . . Item, ne dolus praestetur , ne furti aut iniuriarum agatur: u Paeta quae turpem causam continent, non sunt observanda: veluti si paciscar ne sunt agam vel iniuriarum, si seceris: expedit enim timere furti
a) II ite illae Ciceronis spectant de iure civili commendationes : α Ηaior Ii reditas venit unicuique nostrum a iure et legibus, quam ab iis, a quibus illa hona relicta sunt. Nam ut perveniat ad nos iundus, testamento albcuius fieri potest: ut relineamus quod nostrum factum est, sine iure civili non potest. Pro Ceein. Item : α Nihil est in civitate tam diligenter reti. nendum , quam lus civile. Etenim, hoc sublato, nihil est quare exploratum euique possit esse quid suum , aut quid alienum sit. Nihil est quod aequa-hile inter omnes, atque unum omnibus osse possit. Ibid. . Itemque: κ Ius civile eiusmodi esse dehet , quod neque inllecti gratia , neque perfringi potentia , neque adullerari pecunia possit. Quod si non modo oppressum, sed etiam desertum, aut negligentius adservatum erit, nihil est quod quisquam se habere certum, aut a patre accepturum , aut relicturum liberis arbitretur. . s Ihid. Aliis verbis , eamdem doetrinam Augustinus eomplectebatur.
222쪽
207vel iniuriarum poenam i . . Item, constitutum flagitioso pretium ut a malis facinoribus abstineat: a Si ob maleficium, ne sat promissum sit; nulla est obligatio ex hae conventione 2 . . Item, largiora medi eis promissa, lacta ab homine periculoso negrotante e u ra patimur accipere quae sani osserunt pro obsequiis, non ea quae periclitantes pro salute promittunt a). Insuper inita pacta, procuratorem inter et clientem, de eventu vel de quota litis: a Sumptus quidem prorogare litiganti, hon ritum est: pacisci autem ut non quantitas eo nomine expensa cum usuris licitis restituatur, sed pars dimidia eius, quod ex ea lite datum erit, non licet 4ὶ . . Vetitum quoque lites redimere, quod contra honos mores dieitur 5ὶ. Est autem lites redimere, eas pretio mercari , suoque periculo a procuratoribus peragendas suscipi, quaestus causa: Verendum enim ne malis artibus sibi curent adiudicari. In his aliisque similibus, iuris naturalis et civilis concordia perspecta est. XII. Imperator quoque, ut pater, eos suo tutos fecit patroetulo, quibus vel nulla esset consentiendi ratio, vel non Satis firma. Uti amentes dum in amentia versantur; prodigi ture, seu declarati a iudice, qui hus qui tales sint faeto, ob paritatem rationis, addendi sunt; sub diverso autem respectu, pueri, impuberes , minores, filii famillas, foeminae et uxores. Quorum aliqui, adeo eorum infirmitati legibus consultum, ut alios sibi, non se aliis obligatos habeant. XIII. Insuper stillasamilias, ut coerceretur tum invenum licentia, tum foeneratorum cupiditas, opportunissima lege Pr visum est. Nam eum silus quidam familias aere alieno obrutus ne Pene in desperationem actus, vel patrem occidisset, vel eius saltem vitae insidias struxisset, senatui placuit: α Ne cui, quisllosamilias mutuam pecuniam dedisset, etiam post mortem Parentis eius, cuius in potestato fuisset, aetis petitioque daretur 63. . Sive illius sive laenerator Macedo appellaretur, sanctissima haec lex senatusconsultum Macedonianum dicta fuit. Eius autem exceptione non solum mutuatario filio eiusque patri, Sed tum utriusque haeredibus, tum fideiussori succurritur. Filii nutem nomine, nepotes etiam et pronepotes intelliguntur 7 . Qua
legis severitate, nihil patrum vitae, et familiarum tranquillitati, et naturali aequitati optabilius. Prudenter quoque Solam pecuniam hoe privilegio contineri placuit: in qua enim validiora essent ad quidlibet audendum incitamenta atque praesidia , eam
223쪽
legislatores incautae aetati diligentius subtrahendam duxerunt. incipe tamen nisi in fraudem legis nerum fuerit, eX. gr. morem vendendo vel mutuando, illamque statim numerata pecunia retrahendo: plus namque valet quod agitur, quam quod simulate concipitur. Inde tamen quum aetio et petitio tantum denegatae sint, vel einceptio data ut infirmetitur, Solutum repeti non poterit. XIV. Pari humanitate, altero, quod Velleianum vocant, Senatusconsulis, mulieribus prospiciebatur. Quum enim mulieres nssectibus, minus autem experientia et consilio abundent, earum ut levitati aut inconsultae bonitati sueeurreretur, Siliano
et Velleio consulibus, cautum fuit ne, si quae pro aliis u intercederent indei uberent in , ulla eo nomine ab his petitio, neve tu, i 8xiti, in maelio daretur 1 . . XV. Plura de his persequi non licet: quae ceteroqui ad
ostendendum sumetunt quam ex luris naturalis et civilis e-- cordia , Societas defensionem neeipiat. Generatim vero nitendum est iuri civili, ne intellectui error et dolus, voluntati ne metus aut violentia officiant. Quum enim dominia rationabilibus animis insideant, nec sine animi consensu et libero voluntatis decreto transferantur; oportet omnino ut intellectus recte perspiciat quid sit in re et actione, voluntas autem libere decernat. XVI. De vi et metu hare haeret quaestio: Validus ne sit contractus, gravi iniustoque metu cum eo initus, qui illum nobis terrorem incussit: puta , si ut metuque compulsus, redemptionis pretium sicario promiseris. XVII. Affirmaut Gundlingus , Grotius, uterque Coeeei , ne ferox ipse Hobbesius, qui omnia ex vi, nihil ex iure metitur. Ait posterior Coceeius: Duo hle sunt: aliena vis, et tua promissio. Illa iniquum est facinus, ex quo obligatio ad poenam et ad reparandam iniuriam. Promissio nutem honestus hominis actus de re sua statuentis, adeoque sui iuris in alium translatio, et implendae sponSionis vera ac legitima obligatio. Quae duo distinxisse videtur Iulius Caesar, testantibus Suetonio et Plutarcho. Α piratis namque ad Pharmacusam insulam captus , et quinquaginta talenta pro libertate pollicitus, paetam iis
pecuniam solvit, deinde eos cruci suffixit. Suam videlicet promissionem a vi illata discernens, illam Sanctam esse voluit, huius meritas poenas exegit. Ergo, cum minae ac metus Voluntarium non perimant, et eoacta voluntas, voluntas adhue
224쪽
20siat, ex Iuro naturali solvenda sunt promissa , ae demum de iniuria agendum. Quod iuri quoque civili congruum amirmant, cum Praetor promissiones illas non actu infirmas, sed inllimandas edixerit: u Quod metus causa gestum erit, ratum non habebo ij. XVIII. Negant vero philosophorum et iuris peritorum quamplurimi sal, hisee rationibus ducti: I. Ad contractus substantiam requiritur voluntarium liberum undequaque, quo desieiente, non transferuntur dominia. 2. Debitum solvendi supponit ius accipiendi: atqui nullum ius in iniusto aggressore, quum ius non stat ex iniuria. 3. Neminem teneri ad iniquam cooperationem: atqui inique accipit cogens. 4. Fatentibus adversariis, hic tenetur omnino spondentem a data fide liberare, vel solutum restituere : ergo frustra exigitur quod statim solvendum sit. Clarius :nihil solvendum est. Haec est naturae Simplicitas: cetera, hominum cavillationes et commenta. Quod Galus advertit: α Nou idetur quisquam id capere quod ei necesse est alteri restituere 2 l. .
XIX. Nos, ut inter utrosque nostram asseramus sententiam, sponsiones uni laterales a pactis bilateralibus, tum simplices sponsiones a iuratis secernimus.
Quum in pactionibus hilateralibus illud interveniat quod
Graeci synaliclyma voeant, quodque Ulpianus ultro citroque obligaliouem interpretatus est 3J; idest, eontractus materia Pin
Inter philosophos negant : Plato, de Lest . , VII; Tullius, de OLT,
I. 16; Antonius Genuensis, de Iure et OV., I, 16. Inter iureconsultos: Polliter, Traiid cles obligations, par. I. ch. I, S t. I, ari. 3; mat. Mis cirites, lib. I, iit. 18, seci. 2; Thomasius, Iurisprud. di. τ in ., II, 7. f. ba; Pusendo ius, ste iure Naturae et Gen ι ., ill , 6 ; Iei nectus, I. N. et G. , I, l4, 3. 391; Lampredi, Iuria. Pubι. Par. I, e. lo. S. 7; Romun i, Introd. auo studio uel uiritio pubblieo universale, pari. It, lib. I, 9. 336. Hic, uno adducio meologo, Antoine , omnes carpit vehementer : a qua censura sane abstinuisset, si eamdem quaestionem a iuro. consultis et philosophis agitatam confiPexisSel. alque magnam theologorum partem in negantem sententiam abiisse. Neque erat quod Iir clarissimus theologia succenseret, iuria naturalis Praecepta evolventibus, α erigendosi
in procellori di naturale diritio . ibid.ὶ. Egregiam enim a theologis prolata fiunt, quod solus evincet tractatus Suaretii de legibus; ipsis autem naturalia ac rationabilia eum divinis coniungere, semper in onicio fuit atque erit; nee nobiliorem certe naturalis rationis explanatorem Osserent quam theologorum ac philosophorum magistrum s. Thoniaui. Omnium opibus , incere et sine tu, idia, communitur uli, nonne fas et honestum
225쪽
natur ex utraque parte, ut in venditionibus et permutationibus; quumque pactio violenta ab laetio, pOStea vim Msso conveniens possit deprehendi; eam ad huius nutum rescindendam Censemus. Contra, quando contractus materia ponitur ex una tantum parte, ut si mortem minitanti centum promiseris, quum hie nihil ponat in pacto, nec adsit libertas in promittente, nee lus in extora quente, non perficitur contractus, qui est libera duorum vel plurium in idem placitum consensio. Quare lusit Caesar dum praedonibus mercedem solvit, quos erues astixit. Iuratas sponsiones excipimus: tum ob Numinis reverentiam, tum ne pereat hoc sidet vineulum et societatis fundamentum, ubi eumque nihil inhonestum promissum suerit. Quod splendidissimo Reguli exemplo, ne datam fidem falleret ad certam mortem redeuntis, confirmat
Deo T, M. Cinero IJ; et graphice deseripsit Horatius lat.
αὶ Horret animus , Radit e manibus liber hare Iegonlibus :Fertur, pudicae eoningis osculum Parvosque natos, ut rapitis minor, A so removisse, et virilem Τorvus humi posuisse vultum. HOR., lib. III, Od. 5 3. Nincio tamen an in Reguli exemplo plus sit virtutis quam rigidi talis. Agebatur enim soriasse de auferenda victis in bello omnis spes salutis, ut ad extremam usque mortem decertaretur. Ilaee velerum populorum asperitas a nostris moribus exulavit. Utcumque, magnisce de Attilio Vates Caesareus cum enim reditum ad Carthaginem maturanti, ea obiicerentur a Licinis,
G iurasti in teppi, e gli Auguri ... Haec magnanimus reponebat: Eli lasciam All Arabo ed at Moro Questi d' insedella pretesii inde l. Roma a' mortali a Lerhar sede insegni. Et vero quidem, servandam mortalibus atque immortalibus sidem, aliquando Roma docuerat. Iloe ex Plutarcho desumsisse Rumeiat. Quum Veios peteret Camillus , decimam praedae partem, si urbe potiretur, Aro lini vovit. Urbe eapta, voti immemor, universam praedam militibus per misit. Aliquanto autem post, quum religione Mimulatus, ea de re ad senatum retuliaset; ut praedae, quam quisque miles habuisset, decimam partem iuratus in medium asserret, senatus censuit. Grave id quidem militibus . nam et egeni plerique, et quidquid ceperant, absumserant; iure-lurando tamen adstricti, suam quisque pariem religiose attularunt. Neque illud praetermittendum. Quum auream inde efficiendam crateram, Delphumque mittendam deerelum esset, summaque tunc Romae esset auri inopia et consultantihus meaturalihus unde eam compararent, roruanae mairmae aurea
226쪽
XX. sed eum eongruum sit aliquam in s ietate esse potestatem qua haec solvantur luramenta, haee spiritualis rei, seu Eeelesia, cui liret quod alia in re licuit Praetori: Ouod metus causa stratum fuerit, ratum non habebo. Recte quidem pro utroque i ure, ut timoris gravitas expendatur: quia inanis timoris
XXI. Quam hactenus iurium congruentiam perspeximus, eadem in usucapione vel praeseriptione elueescit, quae civilis aequirendi titulus a iurisconsultis appellatur. Omni diserimine inter utramque sublato a Iustiniano, delinitur a Modestino: 4 Adieetio lex Ulpiano adeptioὶ dominil per continuationem possessionis temporis a lege praescripti l . Per hane itaque, Veteris domini, etsi inscit aut inviti, patrimonio quidpiam detrahitur, atque in novum dominum transfertur. Quem adquirendi modum, licet duriuseulus prima fronte videatur, tamen et sacrae litterae innuunt 2ὶ, et publica commoda comprobant, et elesiastica civilisque potestas consecravit al. Triplex elus snis et utilitas: civium solertia in possidendo, litium finis, domini. rum stabilitas et certitudo. XXII. De praescriptionis lustitia aeriter disputatum est, eo quod ex una parte nullo naturali iure suteiri videatur, quod tenuit Lampredi; ex alia vero, eo quod eminens imperii dominium non eo usque pertingat, ut proprietatem ex uno in alium
transferat. Nos aliam inimus vlam, usucapionem nee poenam nee Vindictam arbitrantes, nec purum principis vel legislatoris imperium. Illam linque partim ex iure naturae, partim ex civium voluntate et implicita pactione proficisci arbitramur. Etenim omnes pactiones quae aliquid publieae utilitatis conserant, naturali iure sustinentur. Quum autem omnibus optata contingerent et possessionum securitas, et posSldentium tranquillitas, et controver-
quaeque suorum corporum ornamenta ad sacrum illud donum ultro conlu. Ierunt Vide Pia r. in Vita Camilli et Catonis . Sed tunc temporis, gravissime monet Livius , κ nondum liaee quae nunc tenet saecuIum , negligentia Deum enerat; nee interpretando sibi quisque iusiurandum et leges aptas saciebat; sed suos potius mores ad eas accommodabat. Llv. . lib. III. c. 20 . Disrupla nimirum liue in holnines atque un mos , Roma dissoluta suit. Nunc vero, si pactis nullam ex iureiurando accedere maiorem vim, docent rationalistae, quibus aecensendus Ahrens, ideo fit quia divini iuris dissolutio, humanitatis explicatio et progressus appellatur AHRENs, Coras
227쪽
212siarum terminus; omnium consensu , moribus primum, deindclegibus, introducta est praescriptio. Quae, omnium posita voluntato , lam nihil iniqui continebit. Cuique enim rei suae renuntiare vel modum dieere fas est: omnibus autem honestum, quoddam veluti sortis paetum instituere, quo lite vel ille, pari quidem conditione, beatior esse possit. Natura igitur consulente, atque ex dominorum potius quam ex imperantium voluntate, lex condita est, quae nobis noxia aliquando esse potest, versis autem vicibus, utilis stet . . XXIII. Praeseriptionis aequitas magis magisque elucescet, si conditiones advertantur quibus eam lex communivit:
Pura fides, iustus litulus, res non vitiosa, Legitimum tempus, possessio tontinuata.
Pura seu bona Mes, prudens nempe iudicium quo quis eredit
rem quam possidet Suam esse, toto ad usucapiendum praesinito temporis spatio, requiritur ex iure canonico, et naturali nequitate , licet ius civile solum temporis initium commemoret. Iustus titulus ille est, qui coloratus dicitur, seu qui bona quidem side idoneus putatur, non est tamen ob latens aliquod vitium. Res non vitiosa est ea quae usucapi non prohibeatur, vel suapte natura, vel ex legis odio aut lavore. Lestitimum tempus e ne domini maturius suis rebus privarentur. Tandem possenio eontinuata e quae non mera detentio sit, Sed civilis possessio, quae nempe dominii titulo et animo sulciatur. Haec si omnia occurrant, nihil erit in praescriptione quod iuri naturali non maxime
XXIV. Utinam iura naturalia et civilia semper adeo amice conspirassent, sicut tu iis quae hactenus attigimus i Certe, naturam sequi, prima eri legumlatorum Sapientia et ossicium. Comilitis autem ad naturam legibus, osneium erit Iurisconsultorum, legalitatis religionem, non superstitionem sectari. Societas enim alicubi hoe quasi in gurgite laborat, ut, dimissa hominis et societatis simplicitate, imperiorum et regiminum Venatores, i, hertatis praetextu, leges pro libitu condant, deinde populos Imgalitatis pondere et versutiis conterant, usquedum restaurata humani generis familia , antiqua paganorum Servitute iterum
228쪽
. Quaestio de laeto et de iure. Il. Polytheismus et servitu coniun. guntur ; Iu . iisque divina et humana iura turbantur. IV. Servorum numerus et Fricula apud Graecos; V. apud Romanos. V l. Ingeniosa et frigida dominorum crudelitas. VII. Morte peiora. Vill. Nullum legis adiuinentum; domino occiso. indiscriminatim caedebantur. IX. Noe gnavior sexus qui a pietate nuneupatur. X. Hoe iug philosophia et leges attulerant. XI. Graecis duplex hominum genus a naturat liberi eι servi. XII. Romae iurisprudentia saevior, quia exemitatior et doetior. XlII. Cuius superstitione capiuntur plurimi. XIV. Et bello capti, homines sunt. XV. Servilias mercenaria, licita et laudabilis. XVI. Obnoaia , naturali unitale et aequalitate reprobatur. XVH. Sola tandem naturae restauratione consanabatur.
I. Duplex quaestionis pars: Detum et ius. Facto historire
exposito, in lus deinde inquiremus. II. In deterius versam hominum et gentium naturam , haec prae omnibus commostrant: l. polithelamus, quo erraturae earumque villa pro Numine colebantur; a. servitus, qua homines ad bestiarum insima detrudebantur. Quae duo coniunctissima sunt: nam sicuti humani generis unitas, aequalitas et fraternitas, a Dei creatoris unitate et paternitate proficiscuntur; ita, hae evulsa paternitatis unitate, hominum pariter unitas et fraternitas eonvellebantur. A quibusnam vero 7 A philosophis, a legumlatoribus, a politissimis gentium quae libertatis atque humanitatis amore deperibant, Scientiarum vero et artium culmina attigerant.
III. Itaque dum iniquissimi mortalium inter melites essere-hantur , maxima hominum pars e luribus, e vita, e hominum dignitate depellebatur. Qua universali humani generis iniquitate , tura omnia naturalia, civilla, oeconomica, politica, socialia pessumdabantur. Nam polytheismus ius divinum, servitus humanum ius abstulerat. IV. Apud Graecos, quorum omnis sere urbanitas ad B manos commigraverat, quodam Athenarum censu, civium viginti millia, servorum quadraginta millia descripti sunt. Summatim vero, In urbe et extra urbem, tres quartae hominum Partes, mancipiorum nomine et eensura vexabantur. Thueydida Diuitigod by Corale
229쪽
reserente , in hollo Peloponnesiaco viginti servorum millia adh0Stes defecerant: contra vero, ex insula Chios tot in Athenien Sium castra incesserant, ut Chlenses ad extrema adigerentur. Penestium apud Thessalon leenses, et Hilotarum αὶ apud Laeedaemonas tumultus ne seditiones commemorat Plato 13. Sud itate insoleseunt, ait Aristoteles; duritie autem, in dinminos eX asperantur. Frustra quoque Aristoteles et Plato 2 , monebant ne plures eiusdem regionis et linguae simul conduna rentur: Semper enim aequalis natura, violata aequaliter iura uleiscebatur. Infirma propterea et moerens ubique tam sibi di-Serepans societas R. V. Non meliora neque humaniora B pud Romanos. Quum s P ltum esset, ut tessera servi distinguerentur, Vetuit Senatus, ne propriam vim ex multitudine dignoscerent. Semorum commotiones, quibus Italia tota contremuerat, attingit Plato at et sequiora ostendunt Spartaei laeta, in quem nee inera nee nimia suli romani exercitus vis. Communis erat interpellatio I
I. Horret animus ea referre quae a Lacedaemonis Hilotae, atque a Romanis ipsis servi patiebantur. Aliqua saltem attinge da , ut urbanitatis et eulturae quam nos Suspicimus, depraVallo
Est In estatis: doctrinae mores informant. Romanis autem haec inerant quasi iuris principia: in servos nihil domino nontieere; imo, quod ex Festo discimus, quot servi tot hostes. Ergo cum iis durissime agendum : quod adamussim exequebantur. ABm resert Leonidas ex Plauto, quomodo suspenderentur, centum librarum pondere pedibus alligato, et erudeliter nagellarentur:
At pol ego qui te suspendi scio; Nudus vinetus centum pondo es, quando pendes Per Pedes: Ad pedes quando alligatus es, centumpondium . .
Paulo infra, idem Leonidas instrumenta enumerat quibus mi- Serorum corpora dilaniabantur:
Stimulos, laminas, cruces, comPendesque, Nervos, talenas, Carceres, numellas, Pedica , bolas, Indoetoresque acerrimos, gnarosque nostri tergi ...tαὶ Penestes et Hilotae, servorum nomina. Hilotae dicit ab urbe Helos, tu captivitatem redacta : quo nomine iam servorum in simi designantur. M Vid. Recherches sur I' histoire et i raelaraste des Hilotes, par M. CLPERONI 1 R, Mem. de r Aea l. des Inscript ., t XXVI, in 4, p. 27i et
230쪽
2lsi VII. Quintus Flaminius, senator, extemplo Servum obtrun- rari iubet, ut complaceat amico qui numquam hominem interfici viderat. Pollio, Augusto familiaris, muraenas ingentis magnitudinis, servorum carnibus pascebat in vivariis. Omni dominorum cupiditati vel libidini inserviebant. Dum epulis ventre distento,
dominus in conviviis accumbit, adstat ieiuna servorum turba: niter iussus tergere convivarum sputa, alter vomitus colligere,nlii deteriora pati. Vae miseris, si ineompositum eapitis, lablorum, vel eorporis motum ederenti Tussis, Sternutamenta, slngultus, virga compescebantur. De quibus Seurea vehementer conquerebatur: α At infelicibus servis movere labra, ne in hoc quidem, ut loquantur, licet: virga murmur omne eompescitur; et ne fortuita quidem verberibus excepta sunt, tussis, Sternulamem tum , singultus: magno malo ulla voce interpellatum silentium luitur: noete tota, ieiuni mutique perstant 1 . . Hare eum romana urbanitate et politica libertate confoetabanturi Sed neque hie sints. VIII. Dominorum crudelitati adscribenda, sleut reliquae omnes, micter illa coniuratio quae in Sicilia contigit. Vestibus et pane earentes, durissimis quotidie laboribus frangebantur. Quidam vexabantur diu, noete alligabantur, serro lacandeseente in facie signabantur. Nullum legis adiumentum vel lavor aderat: extra legem positi, extra humanitatem. α Servo tribuni non possunt suecurrere u ait Senem pater; a servi appellare non possunt . Mareellus docet iurisconsultus M. Sed prae aliis durissima illa lex, qua, occiso familiae domino, omnes servi, licet
centeni ae milleni, sine ullo iudicio necabantur; etiamsi nec eadem domo eaperentur, si nimirum tantum aberant, ut oecisi clamor audiri potuerit, ait Ulpianus 2 . Quam legem, Neronis tempore in Pedanil morte, eum quadringentorum servorum nece impletam scimus. Fugientes, ignius laminis subiiciebantur: unde illis nomina stigmaliae vel subverbusti, quasi verubus usti. Cum seris pugnare, iis familiare erat, ut voluptuosissimi hominum eaedibus quoque et sanguine oblectarentur: quod servi a leone