장음표시 사용
261쪽
est n' societatem perseere an deteriorem sacere 7 Aiunt: Peius est supplicium, vita longa et nmara , quam mors instantanea. Esto. Sed hoe non quaeritur: quaeritur vero quid aegrius ametat, atque efficacius coerceat praedonis animum; an mors velox, an molestia longa. Certe probrosa mors, et Solemni lu- dieio inflicta XXVII. Et nos homines sumus, et hominis lieet nequissimi vitam exscindi Bliquando oportere, vehementer dolemus. Sed hine Seylla, inde Charybdis. Vel enim mortis terrore cohibentur iniqui, vel in maiora quotidie diserimina pertrahetur innoeentium vita. Duo igitur iis praestanda sunt qui rerum summam tenent : l. vindicta de patrato crimine sumenda; 2. ceteri terrore a stagitiis avertendi. Haec duo iura necessaria sunt: ergo existunt. Liberiores publicistae, ut vidimus, dum in istius explieanda iuris origine discrepant, conveniunt tamen in eiusdem vi et existentia. Sed, quum in extremis tantum adhibenda sint remedia extrema, et nos formidabili carnisseis gladio
Paree et aeque Semper utendum monemus.
XXVIII. Iis autem qui a lethali supplicio politicas opiniones
exeipiunt, respondemus: aliud sunt opiniones, mentis recessu latentes, quas nemo iudieat, nemo plectitur; aliud politicae di- Sceptationes , quae cum limites servent, legitimum imperandi ius Venerantur, quod ius est acquisitum principis et nationis; aliud Seriptiones et conciones ad seditionem animos impellentos; aliud demum seditiones ipsae, quae imperium subvertunt, civitatem Scindunt , et fraterno sanguine laedantur. Quae horum sint diserimina , quam iniqua arma eluilia, quam horrendam sanguinis, et dolorum segetem pariant; quam insulse civium oecisiones
appellentur opiniones politicae, et sacta politim ea quae delicta Sunt communia; demum , quam, singulari homicidio, deteriores sint caedes ei viles vel politicae, ipsi videant ae iudicent ain.
ain Catilinarios in senatu tuebatur Caesar, damnabat Cato, euius haec inter alia: α Apud maiores nostros Aulus Manlius Torquatus, hello Gallico, illium suum quod is eontra imperium in hostes pugnaverat necari iussit; atque ille egregius adolescens , immoderatae sortitudinis, morte Poenas dedit. Vos, de trudelissimis parricidis quid statualis cunctamini p - Sal. lusi. , Catil. 53). Caesar, parcendo, Reditioni favebat, quam, animo saltem, iam ipse moliebatur: Cato, saevus in perduelles, patriae consulebat libertati.
262쪽
I. Insiiliae eommutativae duplex ossicium. II. Iniuriae reparandae li. uti, sontes, vel radices. II l. Delictum vel quasi delictum. IV. Contractua vel quasi contrarius. V. Culpa moralis vel iuridiea. VI. lure naturali sarcienda est iniuria in delictis; in quasi delictis parendum sententiae iudicis. VII. Quandoque culpa iuridica praestatur in contractibus. VIII. Pro contractuum natura, modo lata, levia, vel lepissima. IX. In quasi eontracti hus, res et omeli gravitas altendenda. X. Persona est honae, vel malae, vel dubiae sdei. XI. Bonae fidei possessor, re et fructibus utitur, ni factus sit ditior. XII. Ex legibus, usque ad litis contestationem, quos fructus faciat suos. XIlI. Malae fidei possessor, iniuriam omnimode reparat ae diluit. XlV. Scilicet, rem ipsam restituat; pretium , si illa non exiet; lucrum cessans, et damnum emergens ; stuctus naturales et civiles: expensas necessarias repetit. XV. m. bius , vel ab initio, vel possessionis decursu. XVI. Aclio, vel inala et peri. culosa ; vel bona et simul periculosa; vel hona aut mala, sed nou pericu-Iosa. XVll. Quomodo alium removens a boni vel ossicii consecutione , de iniuria teneatur. XVIlI. De partiei pantibus canon generalis. XIX. Causa Paditicipans, triplex r XX. principalissima; XXI. principales; XXII. minus primcipales. XXIII. Omissio est pro Milone, si iustitia violetur. XXIV. Hare v. neralia. XXV. In bonis animi, compensatio moralis et physica. XXVI. Impro- hae lilis angores et cruciatus. XXVII. Sarcienda corporis damna; IxVIII. Personalia et realia. XXIX. Detractorum scelus et poenae. XXX. Modi, et damnasere irreparabilia. XXXI. Facta publim; vindex historia. AxXII. Tam late pateat reparatio, quam detractio. XXXIII. Proprietas industrialis et litteraria. XXXIV. Non absolutissima aequalitas litterariae cum vulgari proprietate. XXXV. Analogia lamen ex iure naturali. XXXVI. Res igitur erut mixti iuris, naturalis et civilis; XXXVII. opus nempe iustitiae legalis et commulativae. XVIII. Proprietatis nec nimis longestae, nec nimis attritae, civilis utilitas.
I. ix lieni iuris violatio, iniuria appellatur: quam non fa
ciendam , laetam vero reparandam, omnis iustitia clamat. Quum enim in stadio cuique lus sit currendi, non simul currentem depellendi, vel supplantandi; a sle in vita, concludit Cicero, sibi quemque petere quod pertineat ad usum , non iniquum est; deripere, ius non mi l . . II. Quaecumque resarciendi obligatio ex quadrupli et titulo proliciscitur: ex delieto, vel quasi delieto, ex emtractu, vel quadi contraetu. Beete ad naturam. Nam duo tantum iurium genera: alta immediate a natura, quae violantur per delictum
263쪽
vel quasi delictum; alia per pactiones induela, quorum obligatiosormam habet a contractu vel quasi contractu 1 . III. Delietum definitur: Factum illieitum, dolo malo ad. missum , quo alteri directe atque ex composito damnum insertur. vii delictum: factum sine dolo , damnum alteri creans. Iudex litem suam faciens s male iudicans j, si dolo ngat, ex delicto; si imperitia, socordia, imprudentia, ex quasi delicto tenetur. Ex quasi delicto tenentur quoque ii qui nil quid in viam, qua vulgo iter sit, effuderint vel deleeerint, quod transeuntibus damnum intulerit; vel nautae, caupones, stabularii, oh damnum quod 1iatorum vel hospitum rebuS, per eos quorum opera utuntur, in navi, caupona, stabulo, illatum suerit 2j. IV. contractus est de dando vel laetendo verus atque expressus consensus. Ouasi contractus Implieitum habet consensum , eoque tenentur qui ex officio aliquid laetunt: iudex, ad- Vocatus, negotiorum gestor, procurator, tutor, magister, medicus est. Frequenter eadem persona ex quasi contractu et ex
quasi delicto obligatur a . V. Culpam si aspicias, est laetum inconsultum, quo alter iniuria laeditur. Si crimen habeat, moralis; si omnis criminis expers sit, iuridica dieitur. Haec triplex: lata , leris, levissima. Lata, est omissio diligentiae quae eommuniter adhiberi solet; parum a dolo distat, eique aequiparatur: ii Magna negligentia, culpa est; magna culpa, dolus est 4 . . Levis, est omissio diligentiae quam prudentiores adhibent. Levissimo, omissio diligentiae qua soli utuntur prudentissimi. VI. Hisce positis, quum in delictis semper moralis culpa
inveniatur, damna reparanda sunt: iniuriae enim auctor, sua voluntate , hanc sibi obligationem assumpsit. At vero in quasi delictis, nullum naturali iure reparandi onus , si ab eis culpa moralis absUerit, puta si in vincibilis inadvertentia intercesserit: nulla enim ibi iniuria, ubi nec directa nec indirecta nocendi voluntas. Expediu tamen ut a civili magistratu quandoque muletentur, ut praecaveantur: tuneque parendum soro civili, post iudicis sententiam, saltem ut iuris ordo et publica tranquillitas serventur. VII. Generatim in contractibus vel quasi contractibus, reparationis debitum semper ex dolo vel culpa morali, quandoque ex sola culpa iuridiea induet potest. Contrahentes enim, vel suamet conventione, vel Ipsa contractus natura, ad quoscumque casus praestandos obligari possunt.
264쪽
249 VIII. Contraetuum natura vel species, triplex reeensetur: nonnulli soli danti utiles, ut depositum ; quidam soli accipienti, ut commodatum ; alii, utrique ut venditio, vel Ioeatio conductio. In prima specie, ex sola culpa lata vel ad levem aecedente, sarciendi obligatio exoritur: nam qui rem alienam in unius domini commodum custodit, satis curare creditur, si ut suam eu-ret, communem scilicet diligentiam adhibeat ij. In altera specie , nonne ei qui liberaliter adeo Deit, diligentissima rei saltem custodia debetur, ita ut levissima quoque culpa fugienda sit ΤΗine is in rebus commodatis talis diligentia praeStanda est, qualem quisque diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet;
ita ut eos tantum casus non praestet, quibus resisti non possit 2 . s In tertia demum, ut neque ex maxima neque ex Inl-nima , sed ex tota media vel levi culpa teneatur, aequum est. nebitur tamen ex levissima, si summam ipse diligentiam promiserit, vel peritissimum se iactaverit, vel res ipsa exquisiti simam diligentiam poposcerit. Quare, mercede conductus ut rem fragilem transferat, a si dum tollitur, aut portatur, aut reponitur , fracta sit, ita id periculum praestat, si qua ipsius, eorumque quorum opera uteretur, culpa aceiderit: culpa autem est, si omnia facta sunt, quae diligentissimus quisque obse vaturus suisset 3 . .
IX. In quasi contractibus quum ea sint quae homines exosileio vitaequo instituto faciunt, si ignorantia vel negligentia culpabiliter noceant, tenentur ad damna. Si enim ignorantia eos officiis impares efficiat, officium dimittant: eam vero quisque diligentiam praestet, quam rei conditio et gravitas postulaverit. Accuratiorem, si mercede conductus; vel quo maior Iis instat, si iureconsultus, vel quo periculosior morbus urget, si medicus; vel quo diligentior vigilantia requiritur, ut in pharmacopola qui Venena servat atque administrat; vel quo res maior geritur, ut aisummis iustitiae vel rei publicae moderatoribus. Nee iuvantilla: a Consilii non fraudulenti nulla obligatio est 4 ; . a nullus ex coosilio, dummodo fraudulentum non fuerit, obligatur 5ὶ . . De iis enim iura loquuntur, qui non ex ossicii instituto, exhona autem fide eonsilium dederint: quos si damnes , Omnis consiliis aditus, malo reipublieae lato praecluderetur. Aliis vero qui ex artis suae vel seientiae ossicio aliquid egerint aut consuluerint, hoc dicendum quod de medieis declaravit Ulpianus: Sicuti medim imputari eventus mortalitatis non debet; ita
265쪽
quod per imperitiam commisit, imputari es debet. Praetextu humanae fragilitatis, Miletum deeipientis in periculo homines,l. L. 6. η γ. innoxium esse non debet i . . X. Hactenus de obligationis titulis, nune de persona pos- Sessoris: qui est bonae, vel malae, vel dubiae fidet. XI. Bonae fidei possessor dicitur qui, eum rem titulo ad transferendum dominium idoneo adquisierit, eius se prudenter dominum putat. Quum nullam vero domino iniuriam intulerit, elus damna non praestat; utilitatibus autem fruitur, in quantum νion sat ditior. Quare si alienam rem aut rei fructus, nullo sui emolumento, consumpserit vel dilapidaverit, omnibus latentibus, ad nihil tenetur: non enim ex delicto, nec quasi delieto; non ex matractu vel quasi contractu: tantaque est honae fidelemcacitas , ut α tantumdem possidenti praestet quantum ve-
XII. Si vero ex alienae rei vel smetuum consumptione, Suis parcendo, ditior factus sit, ex Grotio aliisque tantumdem naturali iure restituat, a quum locupletari non debeat nilquis cum alte- uris rim iniuria et lactura a J. . Legibus tamen quemadmodum rem cum fructibus percipiendis vel extantibus tradere cogitur, ita perceptos et praesertim eonsumptos ante litem contestatam, sorsan praescriptionis exemplo et ad vitandas lites, facit suos la . Dum autem expensae necessariae vel utiles ipsi debentur , voluptuariarum
a) Ait Grosius: α Apparet honae fidei pomessorem teneri ad restitutio. nem et rei et fructuum consumptorum, si modo alias quoque tantumdem consumpturus suerat: nam in hoe locupletior censetur. Sic landatur ei rea initia imperii C. Caesar Caligula, quod quibus regna restituit, adiecit et fructus medii temporis . I. B. et P., lib. II, c. Io, S. 5 ). Leges ex adverso: κ Post litem contestatam, etiam fructus venient in hoc iudicis. . . Sed ante indicium percepti, non omnimodo hoc in iudicium venient. Aut enim bona fide Percepit, et lucrari cum oportet, si eos eo umsit; aut mala fide, et eondiei oportet. L. 4. S. 2, π, lib. lo, t. ι . Item: u Cer tum est, malae fidei possessorem omnes fructus solere cum ipsa re praestare ἰbonae fidei vero, extantes . L. 22, C., lib. 2, t. 32ὶ . Adde: Instiι., lib. II, t. l. Sab ele. - L. 4, 6 19, π, lis. 41, t. a. - L. 136, sy, lih. 20, t. i T. Suietum naturae ius eum legibus eomponentes, ita distinguimus. Si res, na fide et titulo gratuito aequi ita fuerit, possessor rem eum fructibus restituet, ea ratione ne ex alieno dilior fiat: si titulo oneroso, usque ad litem eontestatam , qua erasat. bona siles, fructus fit ut Pro Pecuniae usu. Caius autem Caligula laudatus a Grotio, cum fructibus regna direpta resti- DraF, neque ipse, neque eius praecess0res, bonae fidei possessoribus eooptari
266쪽
quoque, iure naturali, aliqua habenda est ratio: pretio enim aestimabile est, domum ex impolita atque ineleganti, mundam ac picturiS ornatam recuperare. XIII. Malae sidet possessor ille est qui rem alienam vel iniuste aceipit, vel iuste acceptam inluste detinet. Pessimam huius conditionem facit iniuria quam domino intulit, quamque omnimode resarcire tenetur. Hinc XIV. l. Bestituat rem ipsam , si extet: licet casu vel aliena iniuria apud dominum fuisset peritura. Servata enim a nammis, a naufragio, vel alio periculo, domino servantur; nemini a sortiori impunitatem assert, suo se scelere alterius Scelus antevertisse.
culpa perierit: nam morosus et iniquus detentor omne in se rei periculum suseipit, eique casus fortuiti imputantur. Si eam vendidit : vel eodem pretio quo dominus vendidisset, Vel maiori, vel minori. Si eodem vel malori: tantundem domino reddat. Si minori: tantum praestet, quanti dominus vendidisset. Nam et dominus servandus est Indemnis; et si res ereverit, domino crevit. 3. Compenset omne lucrum cessans, puta si artifex, ablatis instrumentis, artem exercere non potuerit; et damnum memena, puta si hiemali tempore carius empta annona, quam paterfamilias sub tritura vilius comparasset, nisi pecunia sublata suisset. 4. Fructus naturales, quos sola vel sere sola profert natura sylva caedua vel arborum pomi , et riviles lusura pecuniae vel pensio praedii locati , ex toto restituet; mistos, qua parte naturales sunt; utrosque vero, tum quos ipse percepit quamvis a domino non percipiendos, tum quos dominus honeste percepisset, etsi ipse non pereeperit. 5. Expensas necessarias servat. Ex utilibus, quas potest, sine rei dispendio, tollit; ceteras iure civili amittit ij. Verum, aliquam de his atque voluptuariis, si maximae sint, rationem habere, nequum videtur.
qui rem aequirit dubitans an sit aliena; vel qui, postquam bona fide aequisiverit, prudenti laborat dubitatione. In prima specie, si rem acquirat ut domino servet, utilis negotiorum gestor habetur; casus fortuitos non praestat; expem sas repetit, in rei aequisitione modicas, in conserVBtione neces. Sarias. Si animo sibi habendi aequisiverit, possessor malae fidei
267쪽
statim evadit: non tamen ea praestat damna quae ipse ignoraverit.
In altera specie, usque ad exortae dubitationis tempus, honae fidei possessor extitit: sed ex tunc diligenti investigatione dominum quaerere tenetur. Si invenerit, rem ut bonae fidei possessor restituet : si non invenerit, lneeptae possessionis titulo rem possidere et fructus percipere, integrum illi erit. Tandem, qui lexissimo pretio et domini intuitu , ut in prima specie, dubius acquisivit, dubio perseverante et spe dilapsa dominum inveniendi, usque ad lusti pretii mensuram aliquid pauperibus distribunt: quae censetur praesumpta domini voluntas. XVI. Post personas, actio. i. Auctori. actionis malae et periculosae, damna imputantur : qui enim causam vult, essectus velle censetur. Quare totum domus utinae pretium latro praestabit, qui eius ostio, licet caute, ignem subiecit, a quo tota exusta fuerit 1 . I. Si aeuo bona sit agenti sed aliis periculosa, imputabitur si nullum lus ad illam habuerit: nam cum alieno periculo suae utilitati consulere, iniquum. Hi ne qui ut seras copiant, foveas in itineribus laciunt, si quis eo deciderit, lege Aquilia obligati sunt 2 . Tenebitur quoque agens, si vel diligentia , vel prudentia , vel peritia abfuerit. Si itaque colonus, stante vento, in suam stipulam ignem immiserit, aut imperitus equorum agitator mulimpetum retinere non potuerit; damna praestabunt, si aut ignisa L. 8, v. m. stlienam Segetem incenderit, nut quempiam equus protrixerit a).3. Essectus bonae vel malae actionis, dummodo non periculosae , auctori non imputantur, si illi nee praevideri potuerint , nec debuerint. Sic fur ex arbore decidens , si transeuntem laeserit, nihil praestabit; nihil quoque ramos amputans extra vlam publicam, quo nemo transiturus prudenter putabatur. XVII. Quaerentibus quid ei praestandum, qui alterum actione sua a boni consecutione removerit, respondemus :1. Qui enicaciter, quocumque modo, obstitit ne quis bonum assequeretur sibi ex iustitia debitum, damni tenetur, non quantires, sed quanti fert spes: violavit enim iustitiam commutativam, quam semper restituendi onus comitatur. 2. Qui indignum ab onteio consequendo removit, si mediis lictus, nihil peccavit; si mendacio vel fraude, mendacii tenetur, non vero damni. Nam nulla ibi iniuria: non in hominem, qui utpote indignus, nullum ius habebat, seu nullam aptitudinem ,
268쪽
ab aut ait Grotius; non in societatem, cui carere indigno , bouum est. Ubi autem nulla iniuria, nec ulla reparandi obligatio. a. Qui dignum honeste repulit, ut digniori ossicium eon ferretur , bene de societate meritus est: quemadmodum autem illius merita potioribus hisce eliduntur, ita et iura. 4. Si dignum nreuerit, ut neque digno faveret, duplici modo id seri potuit. Si non inhoneste, consiliis puta, precibus vel suasionibus, nihil praestat: dignissimus enim quilibet nullum habet lus, ne quis aeque digno patrocinetur. Si dolo, ut, fraude,
damni tenetur pro rei aestimatione: digno enim cuique verum est Ius, ne iniuste a beneflcio arceatur.
5. Si ut minus digno saveret, et quidem fraude, digniori atque foetetati damna resciet; si precibus, non digniori, cui nihil ex iustitia debebatur, sed societati quae Ius habebat ne maiori privaretur utilitate, damna eompensabit. XVIII. Diximus de iniuriam inserentibus , de participantibus haec generalissima Iex: Ii omnes tenentur de damno, qui vel sua actione vel culpabili omissione, adeo suam aut physi- eam aut moralem operam contulerint, ut Verissime ex eorum quoque laeto vel omissione damnum extiterit, quamquam etiam sine ipsis extiturum. Non enim hoc quaeritur: an actio damnisca , sine ipsis extiterit; sed hoc potius: an ipsi quoque in aetionem et consequenter in damnum inlluxerint.
XIX. Causa participans triplex est: minus principalis, primcipalis, principalissima. 1. Principalissima dieitur ille, qui ita in aetionem insuit, ut sine eius actione damnum illatum non fuisset. 2. Causa principalis ille est, qui cum aliis auetoritate vel facto et ariter eoneurrit, licet sine eo damnum illatum fuerit. 3. Causa minus prinei palis ille dicendus est, qui iam ad damnum inferendum parato, omnibusque praesidiis instructo , ad propositum, vel facilius, vel promptius, Vel animosius ea quendum stimulos addit XX. Ad primam refertur mandans, sive implicite sive explDcite damnum inferri iusserit, qui ut te principaliter movens , principaliter tenetur de damnis quae ipse mandaverit, vel quae inde secutura praevideri potuerint ac debuerint. Τum iudex qui iniquam sententiam protulerit, ut Pilatus in morte Christi, propter abusum iuris et auctoritatis , licet animo nequiores scribae et pharisaei. Tum illi causarum actores, qui iudiere sallunt, veritatem oppugnant, Iustitiam intercludunt, innocentiam Diuitig oste
269쪽
satigant et opprimunt: rabulae ideo dicti a Seneca , quod rabiosa vendunt iurgia, et iras et verba locant. Consulens quoque, et laudans Vel vituperans, causa damni principalissimassent, si non paratos ad illud animos impulerint: exitiale aenelandum hominum genus, qui virtutem esseiunt contemnendam , vitia exornant atque ingerunt, passionibus stimulos et nam mam submovent. Magistratus qui probos vexari cives, vel rem publieam dilabi sinunt, quum auctoritate abutantur, vel laena atque ordinem divolvi patiantur, quis hoc loco censendos non existimet 7 Beparandi tamen obligatio primum eos tenet qui damnum intulerunt, deinde illos qui . contra ossicium damnum inferri passi sunt. XXI. Causae prinelpales sunt qui iniquae legi vcI sententiae suis suffragiis accedunt, vel enixe non obsistunt: similes quandoque Burro illi qui atrocissimis adstabat Neronis consiliis An- moerens ne laudans lin. Quodsi in omnibus par sit auctoritas,' ' parem illa effieit iniuriam, licet animus dissimilis: atqui nos iniuriam, non animum quaerimus. Imo nec ille sarciendi onerosolutus videtur, qui iniquo Suffragio ad iniustitiam aeredat, quam sufficiens iam iniquorum numerus decerneret: nam et hic auctoritate sua iniuriam emeaeiter intulit, a qua abstinendum erat. Quod de auctoritate, idem dieendum de facto, si plures ex condieto unam moralem actionem constituant. Hi do damnis in solidum tenebuntur, et singuli pro omnibus: quomodo enim una omnium est actio moralis, ita una censetur resarciendi obligatio. Quare de iis qui simul surati sunt, recte desinit Ulpianus: . Omnes surti in solidum teneri ... Neque enim potest diei fi p. pro parte surtum fecisse singulos, Sed totius rei universos Σ). .' Generatim causae aequaliter influentes, pro aeque principalibus habentur: quae si seorsim agant, de suo quaequo facto tenentur. Sunt tamen in hac classe sui gradus, adeo ut qui adiuvant, vel receptum et defensionem praestant, Vel qui iniuriam patienti, eae offleio atque tua titia opem ferre debeant et non serant, vel iniuriam illatam manifestare et non manifestent, vario restituendi
XXII. Tandem eum nobis eausa minus principalis illa sit, quae minus in laetum quam in modum in suxerit, huius tantum ratione tenebitur: si nempe modus ipse maioris damni causa extiterit.
270쪽
XXIII. Duo adhue subiicienda: l. Aetio et omissio in eodem genere sunt, quum de damno agitur; 2. omissionis essectus, quoad resarciendi obligationem, non imputantur ei qui sola humanitate vel charitate, non vero iustitia vel ossicio ad agendum tenebatur. Quare si Sola charitate opem ferre, clamare, obstare vel manifestare tenetur, si id non praestet cum non incommode possit, inhumanus sit, non iniustus. Iustitiae autem omelis tenentur servi vel alii mercede conducti, parentes, tutores, magistratus, principes: quilibet nimirum In iis quae suum spectant omelum , eorumque non tantum malitia , sed ipsa quoque negligentia vel tolerantia, pro emeaei damnorum causa deputabuntur. XXIV. Si praemissa teneantur quae de obligationis titulis, de persona, de actione et de participantibus exposuimus, complura solventur quae singillatim de damno allato animae, corporis , famae et fortunae asseruntur. Ubique eadem lex : Iniuria sarciatur ad aequalitatem; innocens, quo fieri potest, servetur indemnis , quasi iniuria lata non fuerit. Quum de bonis fortunae dictum sit, de reliquis animae, corporis et Iamae bonis, nonnulla cursim attingemus. XXV. Iniuriarum deterrimam insert, i. qui Omeio ad an mum persie iendum obstrictus, non perficit, ut conducti Selemtiarum magistri, qui munus gravissimum vel gelido vel malitiose exequuntur. 2. Qui aliorum mentes a veritate, a fide, a virtute avocat, iuvenum praesertim, qui subdolis doctrinis lacile patent: inde mali filii et cives extituri. Luctuosum iniuriarum genus, quo in singulos peccatur, in sumilias, in civitatem. D. plex ibi naturalis resarciendi obligatio. Illa, quae mores respicit, omnes tenentur: salsa itaque dedocebunt, in vitia quos imp lerint , revocabunt. Altera, quae spectat damna phyiaea, si quae inde secuta sint, li tenentur qui ex ossicio praeerant, vel qui dolo, metu, vi usi fuerint. XXVI. Inter animi bona quum non ultima sit animi quies, dolendum prorsus nullam eius in legibus aut iudiciis rationem haberi. Exemplum sit in improba ac dispendiosa lite, qua Innocens familia divexetur. Complures quandoque annos contremiscit paterfamilias, veritus iudicum errorem, vel actorum perfidiam, quibus, sua habere sidera lites dieuntur. Causa ipsi tandem aliquando adiudicata, en aliquae ipsi parvulae impensae reddi iubentur, quia in oculos incurrunt. Diseruelantes Bnimi angorra, Disitired by Corale