장음표시 사용
271쪽
nocturnos diurnosque metus, qui universae samiliae felicitatem exederunt, quis eo 'penset 7 Sed ius siet, Deo iudire: quod meminerint litigiosi homines, et causarum aucupatores al. XXVII. De honis corporis, non insteiamur, damni pera natis, vitae, cicatricum nut deformitalis, nullam rationem habitam esse iure romano, quia ex eorum prudentum Sententia, a liberum corpus nullam recipit aestimationem l . . Contraria tamen praevaluit s. Τhomae sententia, iuris naturalis consultissimi : . In quibus non potest recompensari nequivalens, re-
compensetur quod possibile est 2 . . Illa itaque veteris iuris non tam prudentia quam Subtilitate obsoleta, aequioribus nune per universam sere Europam legibus aut consuetudinibus, nulla est prope atrox iniuria, quae non peeunia transigatur. Naturali quippe integritati congruum est, ut quem uno iucunditatis genere orbaveris, alio adaugeas. Hi ne praeceperat Moyses, ut quicumque oculum vel dentem servi excussisset, eum libertate donaret 3 . , Cicatrices quoque, et imminuta oris venustas , in muliere praesertim, aestimationem accipiunt. XXVIII. Damna itaque omnia personalia et realia compensabit iniquus Oeeisor vel mutilator, ipsi occiso aut mutilato , parentibus, uxori, liberis; utque nonnullis placet, creditoribus quibus diutius vivendo satisfecisset. Quod ex occisi aetate, vitae institulo, ingenio, industria, dexteritate, erib constituendum. Haec autem cum de quacumque iniqua occisione vera sint, de eo quoque sunt intelligenda qui ad duellum provoeaverit, et minus quidem, sed de ipso etiam provocato si provocantem oeciderit: iniusta enim uterque damnorum causa est, quae inde in occisi familiam illata fuerint. XXIX. Civiles homines, aliam veluti vitam, famam aestimamus. Quam non modo scelestissimi, Sed non pauet qui se hone-
αὶ Naturali aequitate ,- l. eansas prohabiliter iustas, sive eiviles Rive triminales. defendendas suscipiet iurisconsultus. 2. Quae duhiae sint, vel dissicilis exitus, licito aguntur, iis quidem rationibus quibus sulciri videantur, monito tamen cliente , ne expensarum et litig amittendae pericula inscius incurrat. 3. Iniustas in re eivili constanter reiiciet, secus clienti ignoranti , et adversario innocenti damna resciet. 4. Accusato, in re criminali, quern reum novit, hisce tantum eouditionibus opem seret : si ille civilia reparet damna quae crimen secuta sunt; si patrocinio non sit abusurus in sterum ; si ipse qui causam dicit, parti adversae , vel accusatoribus, Vel testibus nec iniuriam nee damna inserat, sed allata criminis argumenta expen dat atque infirmet , servato ordine iuris.
272쪽
257stissimos putant, inhumaniter et ludentes diseerpunt. Forte, quia vita haec nobilissima qua in aliorum aestimatione Vlvimus, sine sanguinis effusione obtruncatur 7 Gravissimum tamen Melus, eorum praesertim qui per calumniam salsum crimen affingunt.
Hos valde verebatur Salomon lj;- his pene oppressa Susanna a)ῆ uimn xiv. his Dei Filius in crucem actus; his optimi sere quique, loquendi scribendique licentia vexati ae proscissi. Vilissimum calumniat rum genus Aegyptii lingua minuebant, Graeel talionis poena plectebantur, Romani candenti ferro in fronte signabant. Imo famosum libellum seriptum ad alterius contumeliam j consscere
vel divulgare, civillum legum latores capitale esse voluerunt: ii Nostrae duodecim Tabulae, ait Cicero, quum perpaucas res capite sanxissent in his hanc quoque sanciendam putaverunt: Si quis occentavisset, sive carmen eOndidisset, quod Insamiam saceret sagitiumve alteri 3ὶ M. . 3ὶ Cl de Re-
XXX. Criminis gravitatem habemus; modi illis includuntur flversiculis:
Imponens, augens, manifestan , in mala vertens, Qui negat, aut minuit, reti et, laudatve remisse.
Eiusdem Iniquitatis fiunt parti ei pes, qui ultro curiosas maledicentibus aut patientes aures accommodant, unde ansam arripiunt. Iniuriae et poenae quantitas aestimabitur ex detrimento atque aegritudine unde laesus ametatur, habito respeetu ad pediwnnm. Inde quoque reparandi onus atque mensura. Reparatio autem si ad integrum mortuis debetur, quum immortales animae nunquam iure in suam samam excidant; latius in eos patet qui Supersunt. Damna itaque omnia personalia et realia adamussim inrelenda. Et quot, quamque magna uno quandoque verbo la-
αὶ Lex XIl Tabularum hare erat: α Si quis occentassit, earmenve condissit, quod infamiam saxit nagitiumve alteri; suste serito. v Nimia illa sustigatio ad mortem; nimia quoque Valentiniani et Valentis lex, qua simili
mulctabatur poena qui libellum invenerit, neque statim α corruperit vel igni consumserit . t L. unic., C., lib. 9, t. 36 . Nam ipsa poenae gravitas impunitalem asserre consueverat. Quod in aliis contingere, dudum iam po liticarum rerum scriptoribus animadversum. Dum enim durissimum videtur gravissimam instigi poenam, nulla instigitur: unde scelesti animos ex erimine sumunt. Fuste itaque curentur: mora absit. Textus, quem ex Ciceronis Republica attulimus, legebatur apud s. Amgustinum, de Civit., II, 9; nunc in Cicerone ipso, edente Em. Angelo Maio, antiquorum investigatore aeerrimo ac diligentissimo, quem litterarum πη- pvhlica veneratur.
273쪽
enianturi Quamquo irreparabilial Verissimo namque , etsi perfide, Medius ille, ut est apud Plutarchum , suis imperabat ut
audacter ealumnias lacerent: ulcere scilicet consanato, cicatricem tamen mansuram lin. Ex quo diabolicum illud a Volterio usurpatum : a Calumniare, calumniaret semper aliquid remanet. . Bine discordia inter fratres, subversae familiae, iurgia et caedes,
et lingua quasi seditionis flabellum, ut monet Tullius. XXXI. Ex ndverso, qui turpiter vivendo, sumam ipsi proliciunt, nullum ipsi ius retinent ut boni habeantur, neque evpedit : eriminis enim publici, publica infamia, merita poena ret. Quum autem publica lacta, publiel iuris sint, etsi lubeat quandoque prudentia vel charitas ut sileantur, ne pudor evanescat, neque crimini insueseamus; lusis ad tribunal historiae deserentur, quod unum restat aliquando fortunatissimis scelerum nu-etoribus aut Denum aut supplicium. Imo non solum publica, sed Meulta quae publieis adnectantur. Hoc enim historiae munus : u ne virtutes sileantur, utque pravis dictis lactisque ex posteritate et infamia metus sit 2ὶ . . Sed historiae quoque pudor servandus, utilitas Metanda.
XXXII. Ceterum, sive salsum quis proximo erimen asstn-xerit, sive verum inluste detexerit, ad id tenebitur, ut non minus retractatio vel compensatio pateat, quam calumnia vel iniusta dissamatio patuit. Sed, quum anihil sit tam voluere quam maledietum, nihil facilius emittatur, nihil citius exeipiatur, nihil latius dissipetur a); quum lingua detrahentium a Ignis sit et unl- versitas iniquitatis 4 ; ediscant malefici, quam pateat linguae vulnus , et laboriosa reparatio. Pauculas ex amplissima segete spicas delegimus , viam nempe ut aperiremus, luris naturalis consulto latius excurrendam. Hisce autem, inventorum et auctorum lura addenda sunt, ut huius quoque iniuriae sarciendae ratio manifestetur.
XXXIII. Si quae corporis viribus acquisita sunt, proprietatis iura constituunt, a sortiori ea quae unusquisque ingenio suo invenit vel excogitavit, eorumque fructus et commoda in auctoris cedent usum et proprietatem. Alia igitur proprietatis species, quae industriatis vel litteraria appellatur, eodemque principio innixa, cum quaelibet res domino suo fructificet. Di Dscultas in eo est, utrum et quatenus, iis semel in lucem emissis , remaneant auctoris propria, an fiant omnibus communia.
Quae disceptatio eum et novissima sit, nee liquido pateat an Diuillaec by Gorale
274쪽
ex iure naturae, nn ex iure gentium voluntario illud auctorum ius enascatur; nos utroque illo iure rem desiniendam atque m.
XXXIV. Nam l. ahsolutissima aequalitas inter ret maiorialis occupationem , et quamcumque ingenti inventionem et proinductionem , quod lege galliea Statuebatur, naturali iure non est admittenda. Aiebat illa lex: aci seruit altaquer les Golla dei'homme dans leur essenee, que de ne pas regataer une d6 uverte industrielle comme la propriete de son invenlaur l . . Absoluta proprietas omnes excludit, atque ad haeredes in instinnitum pertinet: secus vero quae ab uno inventa sunt, ab alio inveniri poterunt, quum omnibus commune sit ingenium; nee ius patitur civitatis, ut qui tot ex ea commoda perciplunt, ingenii sui fructus exelusiva atque aeterna sua coerceant prDprietate. Insuper communis est utilitatis, ut ab aliis evulgentur auctorum opera, animadversionibus vel enarrationibus aucta: quod iure prohiberetur absolutissimae proprietatis. Est igitur discrimen constituendum inter physicam, et industrialem vel litterariam proprietatem. XXXV. 2. Est tamen analogia quaedam admittenda, lure ipso naturali. Neque enim magis hominis res est laterum quam ingenii labor, nee minus utile omnium Bocietati, certare ingento , quam pedibus Vel manibus. Ergo admittendum est in animi laboribus et fructibus aliud dominil fundamentum, aliaque proprietas statuenda. Quis enim , in expoliendis artibus vel scriptis, dies noetesque insumet, quis animi angustias et contentiones, quis gravissimas quandoque impensas serat, si iam nuctores oleum atque operam perdant 7 Εsto ius societatis in iis fruendis quae inventa sunt: sed lus quoque est a natura tributum, ut suis auctores laetentur laboribus et fructibus la).
ain Perpetuum atque absolutum auctorum ius in primi tuitus est Dwri. eouri in exposlulatione ad regium sigillorum eustodem, quam nomine biblio. polarum Parisiensium conscripsit anno lTIS m. postli., t. IlI, p. 54-7i . Ex perpetuo aueloris iure concludit, hibliopolam qui opus ab auctore acquisivit, in perpetuum potiri hoc dominio, quod nemini usurpare liceat. No.vissime eamdem amplectebatur sontentiam Comin re de is Propriete J. Sed erudite ac solide eam dissolvit Rctouam Tr. des amita ae aut ry, qui ham habet: α La perpetui lin de eo droit comple de tres nomhreux panisans. De gyalame est facile li sormnler: e est Mini dela propr id avre laus fies ea-raethera j liridiques, la transmissi hi lit6, la perpetuitis, i 'inviolahilila. La grande majoriis des 9rivains a embras retis opinion ... L ex preMion de Propriete IJ AMembled
275쪽
XXXVI. Cum hare duo manifestissima evidentia fulgeant, novissimo iure gentium , naturae iura ita cum societatis iuribus vel commoditatibus componuntur, ut proprietatis tempora definiantur, quibus vel exclusive ars exerceatur, vel libri auctoris Iacultate typis edantur, ut ipsius quoque libertate emendentur vel perficiantur. Non ergo ex solo lure naturali, neque ex solis legibus, sed ex utrisque simul auctorum lura prosecta conspicimus : non absolutissima et perpetua proprietas ex una parte, non gratuita prorsus privilegia ex altera; sed lus naturae, civili Iure destnitum atque constitutum. XXXVII. Quaestione de iure persoluta, altera lacllius solvetur de iniuria. Si enim tanta est iniuria, quanta est iuris vi latio, qui in legem vetantem alienum evulgat opus, naturam laedit et legem, non tantum legalem iustitiam infringens, Sed et commutativam, quam semper sarciendi obligatio eomitatur. Siquidem, lure auctoris naturali per legem desinito, limites constituuntur in quibus laehoatum a natura ius proprietatis suas erat vires, ut cuique nefas sit illos transilire . A sortiori autem , si quis inventum vel manuscriptum , antequam EVulgarentur, auctori subtraxerit, in quae hic, Melusis etiam legibus, plenissima utebatur potestate. XXXVIII. Haec pro coronide sunto huius tractationis, quam instituebamus de universa rerum, corporis, atque animi proprietate. Proprietate, veluti radicibus, homo urbis solo inhaeret et figitur; ipsa, sensibiliori quadam ratione, cives eonstituimur, et suavius ne firmius familiae quae illam nobis tradidit, et patriae quae illam tuetur, eons lamur; l a ingenio et viribus stimulos administrat, mentem acuit, diligentiam lavet, alit artes, familias et imperta sua perennitate firmat atque exornat. Quare nec nimis
litteratre est enlree dans la langue, et l'adoption de ces mola, qui ont Pro-valu dans usage . indique Ia populari in de l' opinion qu iis expriment. . Deinde i a Le gygiame d 'un droit temporiare a joui de tris p de faveuraupris des ocrivains ; mais , en revancite, it a liauternent prevalu dans la gislation. C' est Ie droit ongrat de totis log peuples.. S'il sallait se dficiderd' apria l' autoriin, te n' lictile pas a dire que Ia pratique universelle dea nations relatrem deuriat et re d'un heaucoup plus grand Mida que laecorddes ti oriciens . lassent-iis tons unanimes u c. cit., P. 438, 439 λ. Generatim sibi nimis indulgent nuperi scriptores, qui phIsinam proprietatem vix larentes, pro absolutissimo intellectualis proprietatis iure decertant. Illud certe aequimimum foret, ne, vivo atque inscio auctore, eius opera typis denuo committantur, ut saeuitas adsit seripla ad incudem revocandi.
276쪽
26 nitritam, nec nimiis congestam in civitate expetimus proprietatem. Nimium attrita, quod novi expetunt legumlatores, familiarum abrumpitur successio, firmitas et amplitudo. Atqui socialis quasi aedificii columnae familiae sunt, quarum lumine urbs tota eoruscat, et populorum traditiones, et recte saetorum memoria atque signa ad posteros traducuntur. Quis enim Camillos, Laelios, Aemilios, Seipiones, Fabritios, aliaque Bomanae reipublicae sidera non demirabitur, non diliget 7 Quare Cicero: . Omnes boni semper nobilitati favemus, quia utile est reipublicae 1 . . Nobilitas autem, quae nihil aliud est nisi longa I Pro Sexι.,s. saetorum serie confirmata virtus, quomodo sine proprietate in familiis sustinebitur 7 Unde si primogeniturarum abusus improbamus, quibus veluti lamillae exsortes habentur qui sunt e dem sanguine geniti; eas tamen, si temperanter instituantur, familiis atque rei publicae utiles arbitramur. Nam ut in quaquere praecavendi Sunt excessus, sic in iure civili non indiscrete scindenda, nee nimis contrahenda est proprietas; quod et de iure politieo, in sequentl libro, aliqua ratione affirmabimus; etsi, luris civilis a politico lacta distinctione, dispertitam potius proprietatem, collectam autem magis quam Daciam diligimus
auctoritatem. aὶ Superiori et nostra hac aetate, odio lamiliae et proprietatis, primogeniturae vehementer impetitae sunt, filiarum demum filiorum sere iuri. lins exaequatis. Sed hac laboramus imprudentia atque infirmitate, ut ex vitio in oppositum ilium coniiciamur. Quum ergo aequilas et pax familiaris quaerenda sit ex una parte, ex alia vero stirpium eonservatio et perse e rantia ad ius spectet familiarum, necnon ad decus et firmitatem civitatis; caveant prudentes, ne sicut olim nimia successionum inaequalitate naturalis aequitas vexabatur, ita ne immodica aequalitate nune iura familiarum nimis debilitentur et conterantur.
277쪽
DE RELATIONE HOMINIS AD SOCIETATEM . SIUE DE IURE POL ΤlCO.
SOCIETATIS CONSTITUTIO Ex IURE NATURAE: RERUM ORDO ET CONSPECTUS GENERALIS.I. Hominis ordinatio naturalis ad foetetatem et imperium. I l. imperii naturalis et divina institutio. lli. Obligat in toro externo atque interno. IV. Τοlaeolligitur imperii natura et vis. V. Diio iniperii ossicia ex Platone. V l. Duo hiria supposita , rector et civitas: duo regiminis Plementa , imperium et Ii. bertas. VII. Ergo lex princeps data est, qua illa desiniantur et consocientur. VIII. Naturalia nempe et divina. IX. Huius legis. vel politicae iustitiae exer. tendae, incapax multitudo. X. Gerendae rei publicae prudentia et dissicultas. XI. Multitudini naturaliter eminet purior quidam populi g, populo optimales. Xll. Capaces perpauci, et qui . Alli. Tres regiminis formae: non naturalis dominatio popularis. Xl V. Neque m sibilis. XV. Omnibus communis abso .lutigmus: in populo promptior et saevior despoti sinus. XV l. Ne homo in hominem dominetur, iustitia ael rna adhibenda est, et duplex imperium Caesaris et Dei. XVII. Unicum gentium trihunal , lex naturalis et divina XVIII. Dictorum summa et connexio. XIX. Societas et imperia orta a natura, ante Pacta.
I. Hominem ad moralem et physicum rerum ordinem iam
institutum, ad politicam demum societatem componamus: cuius sinis est, singulorum facultates minime extinguere, sed beneficentissimo civitatis iure tueri ne perficere. Iure , inquam , Sivo amplissima illa naturae vel rationis ordinatione, qua, sicuti res ceterae sua quaeque lege , ita rationales creaturae, per visibilem quamdam et loquentem iustitiam, invicem in morali corpore et maxima fratrum familia adsciscuntur et cons iantur. Loquens illa lex vel iustitia est Imperium , ad quod natura nos constituit, quae foetabiles fecit: ut nec media deessent, ubi aderat finis, utque conditum a Se aedisseium, natura ipsa non sine fastigio relinqueret. Quod optime expresserat Cicero: α Nihil porro, inquit , tam aptum est ad ius conditionemque naturae quod dum dico , legem a mo diei, intelligi volo , quam Imperium: sinu quo nec domus ulla, nee civitas, nec geuS, nee hominum uul-
278쪽
versum genus Stare , nee rerum natura Omnis, nec ipse mundus
potest. Nam et hie Deo paret, et huic obediunt maria terramque, et hominum vita iussis supremae legis obtemperant I . . I l. Π primuin teneamus: a natura esse politicum imperium in civitate , atque ea quidem necessitate, qua familiae constituuntur ac vigent patris principatu . Est ergo imperium Daturalis institutio, quae non evertitur, nisi sociabilis hominum natura evertatur. Consequenter, a Deo est, illiusque pars supernae legis, cui quum maria terraeque obediant, iuste quoque hominum vita obtemperabit: ne quemadmodum , lege sublata , caelorum agmina dissolventur, ita naturale humani generis consortium civilis cursus et persectio simul intercidantur. III. Est autem imperti vis interna et externa, adeo ut aetiones hominum et rationales animas liget atque assiciat. . Quid est enim civitas, nisi iuris societas 3 2ὶ . Atqui lus ens est rationis , moralem ordinem constituens, cui mens rationalis pareat et obsequatur, nisi a se ipsa recedere, atque in naturae suae leges et imperia iniquam steri malit. Dum ergo magistratibus opus est, sine quorum prudentia ae diligentia esse civitas non potest 3ὶ; iis ut pareant cives, a natura ipsa constitutum est. Imo, arguebat Cicero, α nec vero solum ut obtemperent obediantque magistratibus, sed etiam ut eos colant diligantque, praeseribimus , ut Charondas in suis laeti legibus. Noster vero Plato , Titanum e genere statuit eos, qui, ut illi eaelestibus, stetit adversantur magistratibus 4 . la . IV. In imperio igitur, I. naturalem habemus Institutionem; 2. quae sul est iuris, suaque agit vi, ab illa delBpsa superna lege , unde omnia deseripta sunt iura ; 3. cui propterea, morali necessitate parendum sit, ne iniquus fiat civis, ne gens ipsa dissolvatur, neque Titanum sere exempla et bella renoventur. Haec Τullius vere et graviter ex naturae penu eliciebat 53. V. Est tamen imperium, non proprietas in sui ipsius, Sed iurisdictio in communem utilitatem. Unde a omnino qui rei publieae praesunt, duo Platonis praecepta teneant. Unum, ut uti-
αὶ Verba illa s. Pauli: α Omnis anima potestati hus sul,limioribus Sub. dita sit, is ita explauantur a philosopho egregio, s. Anselmo: in II t non Solum corpore sed ut voluntate serviatis. Ideo dolietis sui ilici, quia non est potestas nisi a Deo. Nunquam enim posset fieri, nisi operatione solius Dei, ut tot homines uni serviant , quein ennsiderant unius secum e e Da.
279쪽
264Ii intem civium Me tueantur, ut quidquid agant, ad eam reserant , obliti commodorum suorum. Alterum, ut totum corpus rei publicae curent, ne eum partem aliquam tuentur, reliquos deserant. Ut enim tutela, sle procuratio rei publieae, ad utilitatem eorum qui commissi sunt, non ad eorum quibus commissa est, gerenda est lin. Verba tutela et proeuratio, si cum superioribus conserantur, non purum allent luris ministerium, sed proprium quoddam lus , nec universalem rerum gestionem , quod socialismi haberet imaginem , sed imperantium o leta et finem exhibent, qua dicemus ratione. VI. Duo ergo in politica societate sunt iuris supposita: Rector, deinde regenda ipsa civitas, quorum unum sine altero esse minime posset. Illi ius imperandi est, quod ius generatim natura ipsa constituit, universorum ordinem instituens; Civitati ius est, non ut quoquomodo possidentur, Sed ad communem ordinetur aequitatem et utilitatem, ut una inter omnes societas iuris enascatur. Ergo dum sit societas iuris et virium, non tamen si confusio imperantis cum civilate, ut ex ambobus quasi una persona et lus constituatur. In quocumque enim ordine, entia entibus , lura luribus , personae personis copulantur, non permiscentur. In hominibus igitur est quid commune et civile, quod eiusdem societatis participes tum sibi invicem praestare debeant, tum rectori politico tamquam capiti ; Blia vero, quae eum publicam non anteiant ordinationem , in singulorum remanent libertate. Duo itaque distincta habentur regiminis elementa :imperium, libertas. Quae sui iuris sunt, Sicque temperantur , ne sola auctoritas, omnia coercens, tyrannidem invehat, civium in se personas et iura omnia absumens; neve libertas, freno soluta, a communi sine avertatur, atque in licentiam proruat. Quo autem modo imperantem et cives, tum denique cives inter se, libertas aniciat ac tueatur , alibi declaravimus 2 . VII. Si imperium lus est personas restendi, non Vero possidendi; deinde, si duo sunt iuris supposita rector et civitas, unde nat imperium et libertas; norma quoque esse debet, vel summum ius, vel aequitas imperiis universis superior nique praeexistens, qua tum imperandi, tum obsequendi fines deseribantur. Quo sensu vere inquiebat Tacitus: a Imperaturus es hominibus , qui nec totam servitutem pati possunt, nee totam libertatem a J. . Norma autem haec, illine imperium, hinc libertatem definiens , simulque imperii et libertatis iura et ossicia Diuitigod by Corale
280쪽
265 neque eons lans , nec temperari nec fingi posset ab hominibus , nisi abstracta politicae cuiusdam lustitiae notio habeatur, quae licet diversimode aptetur gentium ingeniis, moribus ae Deceml talibus , tamen substantialiter eadem sit, ad hominum naturam atque ad politi eam civitatis ordinationem comparata. Est igitur a natura princeps aliqua lex vel iustitia: nam a remota iustitia, quid sunt regna, nisi magna latrocinia 3 1ὶ . Illa vero , deliberi sumus, dum legibus paremus, Tullio edocente: a Legum
idcirco omnes servi sumus, ut liberi eme possimus . .
VIII. Quum naturalis sit illa lustitia, etiam dum fit etvllis et politica, non aliunde quam ab auctore naturae eius petenda est origo. Est Itaque naturalis et divina lal.
aὶ Hominum sociabilitatem , atque inde stuens imperium, luculent rex ponit g. Tliomas de Restimine principum, I, 2 : α Et siquidem liomini ronveniret singulariter vivere, sicut multis animalium , nullo alio dirigente indigeret ad finem, sed ipsi sibi unusquisqne esset rex gub Deo gummo rege, in quantum per lumen rationis divinitus datum sibi, in suis allibus sei patim dirigeret. Naturale autem est homini ut sit animal sociale, et politi eum.
in multitudine vivens, magis etiam quam omnia alia animalia, quod quidem naturalis necessitas declarat. Allis enim animalibus natura praeparavit cibum, tegumenta pilorum, defensionem . ut dentes, cornua, ungues, Vel saltem vel itatem ad fugam. Homo aut in institutus est, nullo horum si hia nainra praeparato, sed loco omnium data est ei ratio, per quam sibi haec omnia ossicio manuum posset praeparare: ad quae omnia praeparanda unus homo non sumicit. Nam unus homo Per se sufficienter vitam transigere non posset. Est igitur homini naturale , quod in societate mullorum vivat. Am. plius , aliis animalibus insita est naturalis industria ad omnia ea quae sunt eis utilia, vel nociva, sicut ovis naturaliter extimet lupum inimicum. Quae. clam etiam animalia ex naturali industria cognoscunt aliquas herbas modici. nales , et alia eorum vitae necessaria. Homo autem horum, quae sunt suae vitae necessaria , naturalem cognitionem habet solum in communi, quasi eo per rationem valente ex universalibus principiis ad cognitionem singulorum, quae necessaria sunt humanae vitae, per enim. Non est aut in possibilo.
quod unus homo ad omnia huiusmodi per suam rationem pertingat. Est igitur necessarium homini, quod in multitudine vivat, et unus ab alio adiuvetur, et diversi diversis inveniendis per rationem occuparentur, puta, unus in medicina, alius in hoc, alius in alio. Hoc etiam evidentissime deelaratur per hoc, quod est proprium hominis locutione uti, per quam unus homo aliis suum eonceptum totaliter potest exprimere. Alia quidem animalia e primunt mutuo passiones suas, in communi, ut canis in Iairatu iram, et alia animalia passiones suas diversis modis. Magis igitur homo est eommunicativus alteri , quam quodcumque aliud animal, quod gregale videtur, ut grus, formica, et apis. Hoc ergo considerans Salomon in Melesiaste ait: α Melius est esse duos, quam unum. Habent euim emolumentum mutuae societatis. . Hactenus de sociabilitate ; nunc inseri regiminis necessita,