I. G. Sulzeri Descriptio Artium Et Disciplinarum

121쪽

oedasionibus nulla ratione de in onstrativa definiri

potest. ιQuam est Keile definire, quomodo in omnibus vitae Oeensionibus recte agere homo debeat, tam etiam dimelle est in uniuersum determinare, quo modo prudenter agere debeat. Sapientiam hanc a

sola experientia vitae lue usu homo sibi comparat, si omnia nempe, quae ipsi obueniunt, debita mentis' subtilitate obseruet. Potest opera haec ipsi leuari, si libros de hoe Philosophiae genere conteriptos in subsidium Odhibeat. Haec enim eruditionis pars, quam Philosophiam vitae, siue prudentiam vitae appellamus,

tam multis libris eonstat, quam altera, et de hac parte non solum magis est merita antiquitas, quam de Philosophia theoretica, sed reuera plura etiam prae- . stitit, quam recentiora tempora. Salomotiis prouerisbia, Iesuque Siracidae praecepta eximium huius saripientiae in primis continent thesaurum. Nulla foristasse prudentiae regula, pro memorabili aliquo vitae euentu, non fuit tradita, si veterum reeentiorumque seripta de hac re consulas. Sed cur haec veritatum genera non, sicut alia, rediguntur in systemata, quae in neademiis atque gymnasiis explicarentur Z Magna

inde existexet utilitas , si disciplina haec in breuibus traderetur aphorismis, qui exemplis idoneis illustra. rentur ex Iistoria. Pro quavis fere aetatis parte eiusmodi sententiae colligi, atque eum magna discentium utilitate explicari possent.

VII. De Iuris prudentia.

Iurisprudensia in uniuersum seientia est legum civitatis positivoram, uti vocantur. Mentionem insuperioribus fecimus legum naturalium, quae ex

sola naturae humanae contemplatione, coniunctionum ciuilium non habita ratione, derivantur. Praeter

leges has. naturae uniuersales peculiares ciuitati euil

122쪽

que lunt adhue leges, quae ex ipsa eius natura et indolου oriuntur.' Obligationes illas et iura , quae per ipsam eluitatis indolem determinantur, rus positiuum, et, quae inde existunt leges, leges positivas appellamus. Hae vero leges positivae, si cum ratione easdem consentire vis, legibus naturalibus niti, atque

ex peculiari ciuitatis indole definiri debent. Gene. ratis itaque legum eluilium theoria partim in iure naturae, partim in societatum ciuilium indole posita est. Theoria etiam haec generalis ad iurisprudentiam pertinet. Licet igitur ius naturae ad Philosophiae' partes retulerimus: hic tamen iurisprudentiae omnes illas iuris naturae partes adnuineramus, quae eκ ciuitatis eontemplatione in uniuersum derivantur. Omnes mempe civitates id habent inter se commune, ut elues suos arctissima quadam societate coniungant,

in qua quidem, leges sunt, quae a certis quibusdam hominibus debent defendi. E generali itaque secietatis ciuilis notione peculiares oriuntur inagisti a tus, iudicis, eluis, poenarum, praemiorum, et quae sunt teliqua, notiones. Eo sensu, quo in superioribus accepimus ius naturae, peculiares hae notiones, licet omnibus communes sint eluitatibus et plerumque ad ius naturae referantur a iurisconsultis, ad illud non pertinent. Solida iurisprudentiae, hoc est legum naturalium arbitrariarumque , copnitio inter omnes gentes bene moratas pro nobili semper atque utili scientiae humanae parte est habita. Et prosecto, nisi in vita ebulli grauissimisque negotiis tuis temere atque fortuito agere velis, cognitio legum iuriumque ciuilium, tam generalium quam specialium , requiritur. In primis autem colenda est tutisprudentia ab illis, qui tamquam iudices et principes aliis praesunt. Debent hi per aeeuratam solidamque legum iuriumque cognitionem idoneos se reddere ut ius atque iustitiam eurent, in possessione rerum suarum quemque tue-

123쪽

antur. iniurias in rempublieam hominetque prium

tos pro merito puniant, eaque ratione tranquillitatem ei uitatis internam eonseruent. Propterea iurisconsulti periti ta in in antiquis graecis aliisque bene in ratis prisci temporis diuitatibus, quam postea in republica Romana, et reeentioribus demum ciuitatibus, magnis semper ornati sunt honoribus, quia graui1Iima salutis reipublicae pars in conseruando iure est posita, id quod sine accurata eiusdem cognitione i eum habere non potest. Notandum etiam in primis est, illas iuris naturae partes, quas reserimus hue, singulari esse diligentia dignas, quia fundamentum legum serendarum gene- tale in illis , positum est. Sine generali enim legum theoria fieri non potest, ut aptis legibu3 positivis respublica muniatur.

Duabus igitur iurisprudentia constat partibus,.quarum prima theoriam eontinet iurium atque legum , quae ex societatis ciuilis natura in uniuersum oriuntur, oinnibusque propterea civitatihus sunt communes. Ius naturae 1beiale, Ius ciuile uniuersale, haec pars appellatur. Pars autem altera operam dat iugibus atque iuribus certarum quarumdam ciui. tatum specialibus. Poiterior haec pars priori inniti. tur, sciit et illa ius naturae uniuersale pro fundamento habet. Vniuersalia enim hominis, in statu naturali considerati, ossicia prima sunt, et maxime necessaria. Εκ lais deinde vitae ciuilis ossicia in uniues suin derivantur; et ex his denique ac legibus ei uitatis positivis, ossicia ciuium specialia originem

dueunt.

. . . , 244.

Ius ciuile uniuessale, tamquam patula arbor, in multos ramos se dilatauit. Ciuitates quum adhue paruae et negotia hominum eiu ilia quum essent sim.plicia, atque ad res tantum maxime necessarias speεctarent, paucis tantum legibus opus illis erat.

124쪽

In magnis eiultatibus variae oriuntur eoniunctiones, varia negotia, et vitae genera, quorum singularem habere debet rationem legislator, si tam late quidem - lemel puteant, ut magna eorum in ciuitatis salutem sit ossieaeia. Legibus itaque varii generis opus in ciuiis, tale est; atque inde fit, vi iurispludentia, si vel ad unius tantum magni imperii, v. e. Germaniae, iura 'pertineat, magni ambitus sit. Primum quidem notamus, in esultatibus Europaeis duplex esse eommo. . dum spectandum. Alterum quidem ad res ei uiles; alterum ad religionem pertinet. In illis ciuitatibus, quae disciplinam romano . ea tholicam sequuntur, pO- . testas legum serendarum duplex est, civilis nempe, - atque ecclesiastica; unde fit, ut in eiusmodi esuitate duo sint diuessi ciuium ordines, quodammodo a se

inuicem non pendentes. In protestantium terris, inter duo haec eluium genera non ita magnum ess discrimen, ut in terris romano- catholicis: sttamen

satis magnum hoe iam est diserimen, ut discrimen etiam legum inde essietatur. Hine duo etiam iuris oriuntur genera, a se inuicem diuersa: ius nimirum ciuile , atque itu ecclesiasticum, siue canonicum. S. 24 . Ius ciuile ad ciues reipublieac Ia1eos, uti voeanis tur, atque ad eas res, quae huius tantum vitae seli--eitatem spectant , pertinet. In duas illud dispestitue artes. Vineula enim societatis quum tam superiorius, siue principibus, ossicia erga ciues, siue inseriores, quam his ossicia erga illos iniungant, atque

praeterea multas adhuc alias res comprehendant:

duplex inde ius oritur, ius nempe publicum, atque

ius eluile priuarum.

Ius publicum eluium ossicia erga principes, mPrincipum ergae ciues, continet. Natura ipsa neminem alteri subiecit, sed ius aequale omnibus tribuit.

Liberuin illud est, ut unus vel plures imperent in . ciuitate, rinqui autem obediant; salua vero reipubli-

125쪽

eae hoe requiest. Ciuitates si Inuenumtur , in quibus libere hoe non sit constitutum, sed per vim inductum: alteram partem , ut obediat, sana ratio monet, alteram vero, ne pro arbitrio, sed ex iuris naturae legibus imperet, atque vicissim obedientibus omela praestet. Inde essicitur, in quavis diuitate, ubi sanae rationis iura cognoscuntur, locum ius pu-hlieum habere. Sed multae sunt cibitates, in quihus is, qui princeps est,' ita sine limitibus imperat, ut totum ius publicum partim a libera voluntate, partim a vi summae potentiae, oficiscatur. Sed quum Prauus usus aperte hic sit, ab altera quidem

parte tyrannis, ab altera autem seruitus, quas reis rum conditiones natura auersatur: nihilo secius ebvitas quaeque iuri publico est subiecta.

f. 247. Iuris publiei leges vel ipsam naturam, vel statuta arabitraria pro fundamento habent: et statuta haec arbitraria, si cum ratione consentire velint, legibus esuitatis, naturalibus inniti, atque ex illis, prohngulari Auitatis conditione, determinari debent. Oritur inde ius publicum uniuersale, et particulare. Ius publicum uniuersaleometa principum erga esues, atque ciuium erga prin-eipes, ex notionibus uniuersalibus, atque ex generali etivitatis eonditione, exquirit. Ciuibus illud necessitatem monstrat obediendi, illisquό praecipit, quantum in o sequio erga superiores atque obedientia progredi debeant: his autem terminos praescribit potentiae suae, ob filiumque iniungit ciues tuendi, atque omnes illas i -

. munitates, quae esuitatis naturae non aduersantur, hiseoncedendi. In hae disquisitione pro certo atque eomeesso poni deber, quamlibet ciuitatem coniunctionem esse liberam, neque eum, qui princeps est, aliud habere ius, quam id, quod naturali modo ex libere demandato a ciuibus imperio oritur. 6. 248.

Ius publieum uniuersale ditaplina est maxime praeliana. Licet enim inultae ciuitates pro solo arbu

126쪽

t io regantur: iura tamen sanae rationis requirunt, ut lain, principes, qua in elues, offici sua atquς limites arbitrii libertatisque suae cognoschnt. In ciuitatibus etiam despoticis, uti vocantur, eiusmodi interdum principes selium adscendunt, quibus tantum sit humanitatis, aequitatis et sanae rationis, ut P tpntiam suam non vltra sanue rationis leges extendere audeasit. Multum hic in eo positum est,ret eiusmodi princeps in iure publico uniuersali bene sit versatus, ne generosus eius animus ex ignorantia bonis effectis careat. Multi principes, per naturam suam boni probique , tyrannis sunt similes, quum iurium naturalium ignari, ea faciant, quae vel maiores fecerunt,

vel quae amicus improbus illis suadet. Nihil est, id

quod magnum hominibus opprobrium , magis vata tum , quam ut adulatores, liostes humani generis grhuissimi, principi in adolestentia adhuc constituto inculcent, nullas ipsi leges esse datas, atque ossicia ab una tantum parte locum habere. Si omnes illi, qui vel ad imperandum, vel ad suadendum, nati sunt, in iure publico uniuersali bene essent versati, multa saepe bona, si bonis manibus traditum imperium

esset, fierent, quae ex ignorantia omittuntur. In

esultatibus liberis iuris p liei uniuersalis cognitio

magis adhue necessitia est. Crebrae sunt nouas leges sanciendi, et antiquas abrogandi, occasiones. Atque hie quidem ius publicum uniuersale, siue naturale , pro norma est ponendum Praeterea eiusmodi ciuitates motibus internis sunt

aliquando subiectae, quum vel is, qui imperat, vel illi, qui obediunt, affligi se in iure suo arbitrentur. . In his occasionibus ciues boni atque a partium studio alieni, quum iuris publici uniuersalis peritia heno sint instructi, atque multum valeant dicendo, gravissima possunt praestare ossicia. Ex his quidem causis optandum magnopere est, ut viri periti magis

semper amplificare hane disseiplinam, atque ad altio rem perse nu Modum euellere, Pergaud

127쪽

249. Ius publIeum uniuersale, siue naturale, excipit nune ius publieum liberarum ciuitatum particulare,, siue arbitrarium. Quot eiusmodi sunt civitates, tot etiam diuerta sunt iura publiea. Quaelibet enim cuvitas pro singulari sua conditione singulare etiam ius habet. Germania, magna Britannia, Suecia, Polonia, aliaque regna, in constitutionibus suis magnopere sunt a se inuicem diuolsa, id quod de iure publico etiam horum reguorum valeti Germania nostra di ligenti in primis consideratione est digna. Respublicaea est, cuius ciues plurimi ipsi sunt principes et

magni duees; controuersiae inter primum imperanotem ei ciues, vel inter cives ipsos, saepius in bella abierunt; et in exteras etiam ciuitates ius publicum Germaniae magnum effectum habeti Atque ex haecausa diligenti illud virorum doctorum madio est

dignum. Ob civitatum, ad imperium Germanicum quae pertinent, multitudinem atque diuersitatem, ob varios iuris publici fontes, quorum aliqui in antiquitate latent tenebricosa, atque ob multipliees factas in eo per mille fere annos mutatione, , magni hocce tua ambitus est. Fontes eius sunt praecipui: consuetudines antiquae, usus imperii quae vocantur; bulla aurea; pax publica; imperii rece iis; eapitulationes - Caesareae; pax me baltea. Existimari saeile potest in re talia late patente multa adhue in obscuro esse relieta, lieet multi viri docti atque subtiles diligentem illustrando tale iuri dederint operam. g. aso. Pro hodierna Europae conditione, quum ciuitas quaevis potentia valens ob foedera, satisdationes, atque ex prudontia ciuili, magnum in res aliarumetuitatum habeat effectum, neeessarium magnoper id est, ut illi, quibus commissa est reipublicae adis ministratio, in aliarum etiam Europae nationum iure.

publieo bene sint versati. Optandum propterea e

128쪽

ut In Germania semper viri sint dom, qui liberarum

riuitatum, ut magnae Britanniae, Poloniae Sueciae, Belgii foederati, Helvetiae aliarumque, ius publicum summa diligentia colant, ut erudire illos possint, quibus iurispludentiae huius cognitio necessaria est.

Negari sine iniuria non potest, in haec etiam re, sicut in multis aliis disciplinarum partibus longe Germanos aliis nationibus diligentia praestare.

Ius publicum excipit nune ius civile priuatum, quod, ob varia in magna aliqua ciuitate rerum atque ordinum genera, in varias etiam partes speciales dirupescitur. In quavis eluitate maximum hoc est euvium ossicium, ut ab eiusmodi abstineant actionibus, quibus securitas atque tranquillitas interna possit turisbari. Necessivium itaque est, ut in eiusmodi acti nes, quibus tranquillitas turbatur reipublicae, poenae statuantur. Uarietas harum actionum malarum, Taiariique criminum atque poenarum illis irrogandarum gradus, peculiaribus ansam dederunt disquilitionibus, e quibus ius eriminale originem duxit. Iuris eri ininalis theoria, quae solam culparum naturam interis nam pro fundamento habet, ius rei inale uniuersale

appellatur. Quaerit itaque haec disciplina, quaenam assionum genera pro criminibus sint habenda 8 quinam gradus esse in illis possint i cuius momenti eti- inen quodvis in civitate siti quaenam auxilia sinfadhibenda, ut in lucem ea proferantur Z et quinam 'poenarum gradus illis sint constituendi 8 Praeter tua eriminale hoc uniuersale eivitati adhue cuique est ius suum eriminale Deciati, siue arbitνarium , quod ea, quae ius criminale uniuersale summatim definit, amcuratius constituit. Ius eriminale Germanicum multa continet statutae iure Romano Iustinianeo, atque alia adhuc e Caroli V. sanctione eriminiat. Sed singulae etiam Geris maniae prouineiae peculiares adhue habent huius tu.ris Partes, ab eo , . qui princeps est, constitutas.

129쪽

Dignum en ius eriminale uniuersale, quod summa diligentia e certissimis iuris naturae uniuersalis principiis derivetur, atque luce clarissi ina collustretur, praeserti in quum ius criminale arbitrarium saepissime nimis arbitrario e salsis opinionibus duxerit 'originem, atque ignorantiae illis temporibus sit constitutum. Nihil est in 'republica magis optandum, quam tranquillitas atque securitas interna: sed non minus optandum est, ut in ciuium vita atque hona existimatione, quo maxime pertinent leges crimina. Ies, summa cautio adhibeatur. In vulgus id quod magnum humanitati opprobrium, notum est, quam horribiles prauitates causae de sagis agitatae olim es. fecerint; neque est ulla' ratione dubitandum, quin adhuc etiam crimina quaedam capitis poena assiciantur, quae rectius, atque magis ex sanae rationis legibus, alio modo sint punienda: quum e contrario certum sit, alia crimina leuioribus, quam par est, assici poe. nis solere. optandum itaque magnopere est, ut Iurisconsulti

philosophi totum ius eriminale indefesso studio diligentissime exsequantur, omnes leges criminales po-htiuas aecuratissime recognoscant, atque non habita consuetudinis ususque ratione, illarum vel iustitiam, vel iniquitatem , nimiam cuiusque vel severitatem, . vel lenitatem, e certis principiis exponant.

. . . .

Sed quum ad tranquillitatem ciuitatis internam non solum requiratur, ut ciuis quisque a malis adversus alios abstineat actionibus, sed etiam, ut ea cuique praestet, quorum ius ille habet: praeter imi ges criminales aliae adhue sunt leges, quae possessio nem euiusque atque ex lege postulationes illustrant. Harum legum collectio ius possessionis appellatur. Hoc ius primum e iure naturae uniuersali deri Pari, atque ad casus possessionis maxime memorabiles, qui ex

Pactis conuentis, emtionibu ac venditionibus , do-

130쪽

nstionibus atque hereditatibus, aliisque eiusmodi

rebus proseiscuntur, accommodari debet. Vniue sale hoe ius possessionis ad ius naturae proprict pertinet, de quo 1 upra iam in disciplinis philosophi eis

disputauimus. Ius possessionis arbitrarium omnia ea definit, quae ius naturae indefinita reliquit, aliasque praeterea habet leges arbitrarias, quae vel a pe- euliari esuitatis euiusque eonditione, vel a singulari Iegislatoris arbitrio proficiscuntur. In quavis itaque ei uitate hoe ius est diuersum. In Germania tres sunt huius iuris fontes in qua, vis prouincia. Primum lepes quaedam antiquae aliorigine germanicae, siue instituta, quae ex longo usu vim legum sunt adepta, atque duplicis generis sunt, ius nimirum Franeorum atque Saxonicum; deinde ius Romanum Iustinianeum, quod in Germania ubique est receptum, et ex quo omnia dirimuntur, quae per leges peculiares domestieas non sunt definita; et denique illis temporibus, quibus uni. versa adhue Germania Hierarchiae Romanae erat suhiecta, ius etiam poni eium auctoritatem sibi aequi. siuit, quo et praeterea constitutiones quaedam imperii pertinent. Ius romanum nouis temporibus ubique in Germania regnat, licet sero demum irrepserit. Ante saeculuin decimum sextum parum illud in Germania erat notum. Iura germanica imperatoris,

quae iam Henrici VI, Romanorum imperatoris, temporibus nomine iuris civilis, siue iuris communis, erant collecta, sola auctoritatςm obtinebant. Sed

quum postea Germani, quidam in aeademiis Italieis operam litteris dedissent, hi sensim sensimque popularibus suis persuadebant, ius Romanum verum esse naturae ius; et hac ratione auctoritatem illud sibi conciliabar. Illa iurisprudentiae pars, quae de iure possessionis arbitrario agit, in eo maκime versatur, ut .veram libietalemque legum significationem explicet, Omne