장음표시 사용
191쪽
tantam uim,ut aegritudo ex his omnis oriatur. Feriunt enim fortasse grauious,non id est ciunt,ut ea quc accidant, maiora uideantur: quia rccentia sunt, non quia repentina.Duplex est igitur ratio ueri reperiendi,non in his solumque mala,sed in his etiam que bona uidentur. Nam aut ipsius rei natura qualis & quanta sit querimus,ut de paupertate nonnunq,cuius onus disputando leuamus,docentes u parua dc u pauca sint qugnatura desideret: aut a disputa di subtilitate orationem ad exempla traducimus. . Hic Socrates commemoratur,hic Diogenes,hic Cscilianum illud, Saepe est etiam sub palliolo sordido sapientia. Quum enim paupertatis una eadem P sit uis,quidnam dici potest,quaobre C. Fabritio tolerabilis ea suerit,alii negent se ferre posse Huic igitur alteri generi similis est ea ratio cosolandi,quae docet humana esse quae acciderint. Noenim id solum continet ea disputatio,ut cognitiOem asserat generis humani, sed significat tolerabilia esse, quae & tulerint & serant ceteri . De paupertate agitur,multi patietes paupereS commemoratur. De contemnendo honore, multi inhonorati proferti tur,& quide propter id ipsiim beatiores: eoruml, qui priuatum otium negotiis publicis antetulerunt,nominatim uita lauda.
tur. Nec siletur illud potentissimi Regis Anapaestum,qui laudat senem, &fortunatu esse dicit,quod inglorius sit atq; ignobilis ad supremu diem per
Denturus. Similiter comernorandis exemplis orbitates quoq; liberorum predicantur, eorum o qui grauius serunt iussitus,aliorum exemplis leniuntur. Sic perpessio ceterorum facit, ut ea quae acciderint,multo minora,u quanta sint existimata,videatur. Ita fit sensim cogitantibus,ut quantum sit ementita opinio appareat. Atq; hoc idem S Telamon ille declarat, Ego quum genui moriturum sciui Et Theseus,
Futuras mecum commentabar miscrias.
Et Anaxagoras, Sciebam me genuisse mortalem.Hi enim omnes diu cogitates de rchus humanis,intelligebant eas nequau pro opinione uulgi esse exti mescendas .Et mihi quidem uidetur idem sere accidere iis qui ante meditan tur,quod iis quibus medetur dies,nisi quod ratio quaeda sanat illos, hos ipsa natura,intellecto eo quod remedium illud continet,malu quod opinatum sit esse maximum,nequas esse tantum,ut uitam beatam possit euertere. Hoc igitur emcitur, at ex illo necopinato plaga maior sit: non ut illi putant,ut quum duobus pares casus euenerit,is modo aegritudine assiciatur,cui ille necopinastro casus cuenerit. Ital dicunt noniilli: in moerore,quu de hac comuni holum conditione audiuissent,ea lege esse nos natos,ut nemo in perpetuum esse posset expers mali,grauius etiam tulisse. Quocirca Carneades, ut uideo nostruscribere Antiochum, reprehendere Chrysippum solebat laudantem Euri Pideum carmen illud, Mortalis nemo est,quem non attingat dolor, Morbus .multi sunt humandi liberi, νRursus creandi,morsq; cst finita omnibus. Q. Quae generi humano angorem nequid ci asserunt. R eddenda est terrae terra.Tum uita omnibus Metenda ut seu ges,sic iubet necesssitas.
Negabat genus hoc orationis quida omnino ad leuandum aegritudinem
192쪽
LIBER III. I Ipertinere. Id enim ipsum dolendum esse dicebat,quod in tam crudelem necessitatem incidissemus. Nam illam quidem orationem ex commemoratione alienorum malorum,ad malevolos conseiandos esse accommodatam. Mihi uero longe uidetur secus. Nam Sc necessitas serendar conditionis humans, quasi cum deo pugnare cohibet, admoneti esse hominem : quae cogitatio magnopere Iuctum leuat: 8 enumeratio exemplorum,non ut animu malevolorum oblectet,assertur,sed ut ille qui moeret,serendum sibi id censeat, quod uideat multos moderate 8c tranquille tulisse.Omnibus enim modis fulciem sunt qui ruunt,nec cohaerere possunt propter magnitudinem aegritudinis.
Ex quo ipsam aegritudinem Chry sippus, quasi solutionem totius hoo
minis appellatam putat, quae tota poterit euelli, explicata,ut principio dixi, cause aegritudinis.Est enim nulla alia,nisi opinio & iudicium magni praesentis at* urgentis mali. Itam 8c dolor corporis, cuius est morsus acerrimus, perseretur,spe proposita boni: SI aEtastas honeste ac splendide tanta adfert consolationem,ut eos qui ita uixerint,aut no tangat aegritude aut perleviter pungat animi dolor. Sed ad hanc opinionem magni mali, citam illa etiam opinio accesserit,oportere rectum esse,ad ossicium pertinere,ferre illud aegre quod acciderit,iu deniq; essicitur illa grauis aegritudinis perturbatio.Ex hae opinione sunt illa uaria,S detestabilia genera lugendi,paedores, muliebres Iacerationes genaru,pectoris,sceminum,capitis percussiones. Hinc ille Agamemnon Homericus,& idem Accianus, Scindens dolore identidem intonsam comam
In quo facetu illud Bionis perinde stultissimum Rege in Iuctu capilIum sibi
euellere,quasi caluitio moeror leuaretur. Sed hςc omnia siciunt opinantes ita fieri oportere. Ital& Aeschines in Demosthenem inuehitur, quod is septimo die post filiae mortem hostias immolavisset. At u rhetorice, u copiose. quas sentetias colligit quae uerba contorquet ut licere quiduis rethori intelligas. Qtiae nemo probaret,nisi insitum illud in animis haberemus, omnis honos interitu suoru a grauissime moerere oportere. Ex hoc euenit,ut in animi doloribus alii solitudines captent,ut ait Homerus de Bellerophonte, Qui miser in campis moerens errabat Aleis, I pse suum cor edens,hominum uestigia uitans. Et Niobe fingitur Iapidea propter aeternum,credo,in luctu silentium. Hecuham autem putant propter animi acerbitatem quandam & rabiem,fingi in canem esse conuersam. Sunt autem alii,quos in luctu cum ipsa solitudine lost qui saepe delectat: ut illa apud Ennium nutrix,Cupido ecepit miseram nunc me proloqui coelo atq; terrae Medee miserias, Hec omnia uera recta,debita putantes faciunt in dolore: maxime* declarasttur hoc quasi ossicii iudicio fieri. Q uod si qui sorte quum in luctu esse uellet, aliquid fecerut humanius,aut si hilarius locuti sunt,reuocant se rursus ad moestitiam,peccatit se insimulant,quod dolere intermiserint. Pueros uero masteres & magistri castigare etiam solet,nec uerbis soIum,sed etiam uerberibus, si quid in domestico luctu hilarius ab his factum est,aut dictum, plorare coogunt. Quid ipsa remissio luctus, quum est co secuta intellectatia nihil proficim rendo,notiane res declarat,suisse totum illud uoluntarium Quid ille Terentianus ipse se puniens, id est,ε ωπον τιμωρo Mos.
193쪽
Decreui tantisper me minus iniuriae lChremes meo gnato facere,dum fiam miser.
Hic decernit,ut miser sit.Nun quis igitur quida decernit inuituse Malo quidem me quouis dignum deputem. Malo se dignu deputat nisi miser sit. Vides ergo opinionis esse non naturae malum. uid quod res ipsa lugere prohibet: Vt apud Homerum cotidianae neces interitus* mulioru sedationem moerendi amerui: apud que ita dicitur.
Nanq; nimis multos ato omni luce carentes Cernimus,ut nemo possit moerore uacare. Do magis est aequum tumulis mandare peremptos
Firmo animo,& luctum lacrymis finire diurnis. Ergo in potestate est ab licere dolore,quum uelis, tempori seruientem An est ullum tempus quoniam quidem res in nostra potestate est)cui no pone dae curae aegritudinis causa serviamus Constabat eos qui concidentem uuloneribus.Cn. Pompeium uidissent,quum I illo ipse acerbissimo miserrimo spectaculo sibi timerent,quod se classe hostium circunfusos uiderent,nihil id aliud egisse,nisi ut remiges hortarentu S ut salutem adipiscerentur fuga: postea si Tyrum uenissent,ium assiciari lamentarii coepisse. Timor igitur ab iis aegritudinem potuit repellere,ratio ac sapientia uera non poteriae Quid
est autem quod plus ualeat ad ponendum dolorem, si quum est intellectum nihil profici,' frustra esse susceptume Si igitur deponi potest,etiam non se scipi potest. Voluntate igitur R iudicio suscipi aegritudinem confitendum est. Id cp indicatur eorum patientia,qui quum multa sint saepe perpessi,facilisus serunt quidquid accidit, obduruisse* sese contra fortunam arbitrantur. vi ille apud Euripidem. Si mihi nunc tristis primum illuxisset dies:
Nec tam erumnoso nauigauissem salo, . 3
Esset dolendi causa ut iniecto equulei i '
Freno repente tactu exagitantur nouo.
Sed iam subiectus miserris obtorpui. Defatigatio igitur miseriarum aegritudines quum laciat leuiores,intelliginecesse est,no rem ipsam causam atq3 sontem esse moeroris. Philosophi summi, necdum tamen sapientiam consequuti,ndia ne intelligunt in summo se malo esse Sunt enim insipientes,neo insipientia ullum maius malum est, Nel tismen lugent.Quid ita quia huic generi malorum non aisngitur illa opinio, rectum esse Sc aequum,SI ad officium pertinere,aegre ferre quod sapiens non sis. uod ide effingimus huic aegritudini,in qua luctus inest,quae omniu maxima est. Itaq; Aristoteles ueteres philosophos accusans,qui existimauissent philosophia suis ingenηs esse persectam,ait eos aut stultissimos aut gloriosismos fuisse. Sed se uidere quod paucis annis magna accessio facta est,breui te pore philosophia plane absolutam fore.T heophrastus autem moriens accuo
asse naturam dicitur,quod ceruis Sc cornicibus uitam diuturna, quorum id nihil interesset,hominibus,quorum maxime interfuisset, tam exiguam uir dedisieci quorum si aetas potuisset esse longinquior,suturum suisse, ut omnishus persectis artibus omni doctrina hominum uita erudiretur. Maerebatur
igitur se tum,quum illa uidere ccepisset, extingui. inlid ex ceteris philosuo
194쪽
phis Nonne optimus S grauissimus quisy confitetur multa se ignorare,& multa sibi etiam atq; etiam esse discenda Nel tamen quum se in media stulo titia, qua nihil est peius,haerere intelli gant,aegritudine premuntur. Nulla eniadnusci tur opinio ossiciosi doloris. Quid qui non putant lugendum uiris qualis suit a. Maximus efferens filium consularem. Qualis L. Paulus duo: hus paucis diebus amissis filiis, ualis M. Cato Pretore designato mortuo filio. Quales reliqui, quos in con latione collegimus. Quid hos aliud placaui nisi quod luctum&moerorem non putabant uiri Ergo id quod alii reo citum opinantes,aegritudini se solent dedere: id ii turpe putantes aegritudine repulerunt.Ex quo intelligitur non in natura, scd in opinione esse aegritudionem. Contradicuntur haec: quis tam demens,ut sua uoluntate moereat Natura affert dolorem : cui quidem Crantor,inquiunt,noster cededum putat. Preomit enim atq; instat,nec resisti potest. Itaq3 Oileus ille apud Sophoclem qui
Telamonem antea de Aiacis morte consolatus esset,is quum audisset de suo,sraestus est. De cuius commutata mente sic dicitur. Nec uero tanta praeditus sapientia
auisu est,qui aliorum aerumnam die is alleuans, Non idem quum sertuna mutata impetum Conuertat,clade ut subita frangatur sua, Vt illa ad alios dicta 8c praecepta excidant. Haec quum disputant,hoc studentesticere,naturς obsisti nullo modo posse. Ii tamen fatentur grauiores fgritudinesse seipia natura cogat. Quae estigi tur amentia,ut nos quo idem ab aliqs requiramus Sed plures sunt causae suseipiendi doloris. Primum illa opinio mali,quo uiso aio persuase, egritudo insequitur necessario. Deinde etiam gratum se mortuis sacere, si grauiter eos lugeant,arbitrantur. Accedit superstitio muliebris quaedam .Existimant emdqs immortalibus se facilius satis facturos,si eorum plaga perculsi,assii stos se& stratos esse fateatur. Sed haec inter se ii repugnet plerit non uident. Lavindant enim eos,qui aequo animo moriatur: qui alterius morte aequo animo serant,eOS putat uituperandos: quasi fieri ullo modo possit, quod in amatorio strinoe dici solet,ut quisqua plus alterum diligat,a se. Prsclarum illud est A si quaeris rectu quoque&uerit ut eos qui nobis charissimi esse debeant,aeque ac nosmetipsos amemus. At uero plus fieri nullo pacto potest. Ne optandum quidem est in amicitia ut me ille plus u se, ego illum plus u me. Perturbatio Uitae,si ita sit,ato ossiciorum omnium cosequatur. Sed de hoc alias. Nunc iDlud latis est,no attribuere ad amissione amicorum miseria nostram, ne illos plus u ipsi uelint si sentiat plus certe ii nosmetip s diligamus. Na quod aiut, pleros* consolationibus nihil leuari,adiungunti co solatores ipsos cofiteri se miseros,quum ad eos impetu seum fortuna conuerterit,utruw dis Iuttur. Sunt enim illa no naturae uitia,sed culpae, stultitiam aute accusare quavis coopiose licet: na S qui no leuantur ipsi ad miseria inuitant: SI qui suos cases ali ter serunt, atq; ut atqs auctores ipsi fuerunt: no sitiat uitiosiores,a sere pIerim qui auari auaros,gloriae cupidos gloriosi reprehendunt: est enim proprium stultitiae,alioru uitia cernere,obliuisti suorum. Sed nimirum hoc maximii est exprimen dii: quum constet aegritudinem iactustate tolli, hanc uim non esse in die posita, sed in cogitatione diuturna. Na Sc si eadem res est,& ide est hoοM,T. Phi. rr
195쪽
TVSCVL ANARV Μ Q U A E S Tmo qui potest quidquam de dolore mutari, si neq3 de eo propter quod do
let,quidquam est mutatum,neq; de eo qui dolet : Cogitatio igitur diuturna nihil esse in re mali, dolori medetur,non ipsa diuturnitas. Hic mihi asserunt mediocritates: quae si naturales sunt,quid opus est con Iblatione. Natura eniip sa terminabit modum: Sin opinabiles,tota opinio tollatur. Satis dictum esse arbitror aegritudinem esse opinionem mali praesentis,in qua opinione is Iud insit, ut aegritudinem sti scipere oporteat. Additur ad hanc definitionem
a Zenone recte,ut illa opinio praesentis mali sit recens. Hoc autem uerbum sic interpretatur,ut non tantum illud recens esse uelit, quod paulo ante acciderit,
sed quandiu in illo opinato malo uis quaedam insit Sc uigeat,& habeat quandam uiriditatem,tandiu appelletur recens. Ut Arthemisia illa Mauseli Ca,riae Regis uxor, quae nobile illud Halicarnasi fecit sepulcrum, quandiu uidixit, uixit in luestu. eodem l etiam consecta contabuit. Huic crat illa opinio cotidie recens,quae tum denique non appellabatur recens, quum uetustate exaruit. Haec igitur osticia sunt consolantium,tollere aegritudinem funditus, aut scdare,aut detrahere quam plurimum,aut sirpprimere,nec Pati manare logius,aut ad aliam traducere. Sunt qui unum osticium consolantiS putent, masium illud omnino non esse, ut Cleanthi placci. Sunt qui non magnum ma luna, ut peripatetici. Sunt qui abducunt a malis ad bona,ut Epicurus. Sunt qui satis putant ostendere nihil inopinati ccidisse, nihil mali. Chrysippus autem caput esse censet in consolando detrahere illam opinionem in renti, e oflἰcio fungi putet iusto at* debito. Sunt etiam qui haec Omnia genera coosolandi colligunt: alius enim alio modo mouetur,ut sere nos omnia in consolationem unam coniecimus. Erat enim in tumore animus,& omnis in eo te labatur curatio. Sed sumendum tempus est non minus in animorum morbiss in corporum,ut Prometheus ille Aeschyli,cui quum dicitum esset, Atqui prometheu' te hoc tenere existimo, Mederi posse rationem iracundiae: Respondet, Siquidem qui tempestiuam medicinam admouenS, Non aggravescens uulnus,illidat manus. Erit igitur in consolationibus prima medicina docere,aut nullum malum esse,aut admodum paruum. Altera est S de comuni conditione uitae,5 propriae,si quid sit de ipsius qui moereat,disputadum. Tertia ,summam esse stulo ritiam frustra confici moerore quum intelligas nihil posse profici. Nam Cleoanthes quidem sapientem consolatur,qui consolatione non eget. Nihil enim esse malum quod turpe non sit, si lugenti persuaseris, non tu illi luctum, scd stultitiam detraxeris. Alienum autem tempus docendi. Et tamen non satis
mihi uidetur uidisse hoc Cleanthes, suscipi aliquando aegritudinem posse ex eo ipso,quod esse summum malum Cleanthes ipse fateatur. Quid enim diocemus quum Socrates Alcibiadi persuasisset,ut accepimus,cum nihil homi nis esse,nec quidquam inter Alcibiadem summo loco natum, dic quemvis baiulum interesse,quum se Alcibiades afflictaret,lacrymans* Socrati supplex siet,ut sibi uirtutem traderet,turpitudinem 3 depelleret: quid dicemus Cleanthe immin illare,quae aegritudine Alcibiadem assiciebat,inali nihil suisese Lauid illa Lyconis, qualia sunt qui aegritudinem extenuans, paruis aieςam rcbuS moueri fortunae &corporis incommodis,non animi malis,Quid ergo
196쪽
ergo illud quod Alcibiades dolebat,non exanimi malis uitiis Q constabat: Ad Epicuri consolationem satis est antedictum. Ne illa quidem cosolatio firo missima est,quana dc usitata est,& saepe prodest. Non tibi hoc soli. Prodest haec quidem , ut dixi,sed nec semper,nec omnibus, sint enim qui respuant. Sed refert quo modo adhibeatur.ut enim tulerit quiso eorum qui sapienter tulerunt,non quo quisq3 incommodo affectus sit,praedicandum est. Chrysippi, adueritatem firmissima est, ad tempus aegritudinis disscitis. Magnum opus est probare moerenti illum suo iudicio,& quod se ita putet oportere laocere,moerere. Nimirum igitur ut in causis no semper utimur eodem statu, sie enim appellamus controuersiarum genera, sed ad tempus,ad controuersiae naturam,ad personam accomodamus: sic in aegritudine lenieda. Nam quam quisque curationem recipere possit uidendum est. Sed ncscio quo pacto ab eo quod erat a te propositum,aberrauit oratio.Tu enim de sapiente quaesieoras,cui aut malum uideri nullum potest quod uacet turpitudine, aut ita paro rum malum,ut id obruatur sapientis,uix* appareat: qui nihil opinione aso fingat,assumat ad egritudinem, nec id putet esse rectum , se quam maxis me excruciari luctucii confici, quo grauius nihil esse possit. Edocuit tamen ratio,ut mihi quidem uidetur,quum hoc ipsum proprie non quaereretur hoc tempore,ne quidem ullum esse malum, nisi quod idem dici turpe posset, laomen ut uideremus quidquid esset in aegritudine mali,id non naturale esse,sed uoluntario iudicio,& opinionis errore contractum. Tractatum est autem a nobis id genus fgritudinis,quod unum est omnium maximum . ut eo sublaoto,reliquorum remedia,ne magnopere quaerenda arbitremur. Sunt enim certa quae de paupertate,certa quae de uita inhonorata 8c ingloria dici soleant. Separatim autem certae scholae sunt,de exilio,de interitu patriae, de seruitute, de debilitate,de caecitate,& de omni casu,in quo nomen poni solet calamita tis.Haec Graeci in singulas scholas, S in singulos libros dispertiunt. Opus enim quaerunt,quamquam plane disputationis sunt,delectationis.Et tamen Ut medici toto corpore curando minime etiam parti si condoluit,medentur: sic philosuphia,quum uniuersam egritudinem sustulit,tamen si quis error aliunde extitit,si paupertas momordit, si ignominia pupugit, si quid tenebra. Tum Obsedit,exilium,aut eorum quae modo dixi,si quid extitit. Et si singula rum rerum sunt propris cosolationes,de quibus audies tu quidem quum uooles. Sed ad eudem fontem reuertendum cst,aegritudinem omnem procul absteste a' sapiente, , inanis sit,quod frustra suscipiatur, quod non natura exoriatur,sed iudicio,sed opinione,sed quadam inuitatione ad dolendum, quum id decreuerimus ita fieri oportere.Hoc detracto,quod totum est uoluntarium, aegritudo erit sublata illa moerens, morsus tamen Sc contractiunculae quae dam animi relinquentur. Hanc dicant sane naturalem, dum aegritudinis nostmen absit,graue,tetrum,sunestum,quod cum sapientia esse, atque ut ita discam,habitare nullo modo possit. A tqui stirpes sunt aegritudinis quam mulotae, quana amare,quae ipso trunco euerso omnes elidende sunt,&si necesse erit singulis disputatio ibus. Superest enim nobis hoc cuicuimodi est otium. Sed ratio una omnium est aegritudinum,plura nomina. Nam 8c inuidere aegritudinis est,& aemulari,S obtrectare,& misereri,& angi,lugere,mCerere,aeru*
197쪽
isc TVSCVLANARV Μ QN.A EST. omnia definiunt stoici: eam uerba quae dixi, singularum rerum sunt, non ue uidentur easdem res significant, sed aliquid disserunt,quod alio loco sertasse tractabimus. Hae sunt illae stirpium fibra quas initio dixi, persequendar, 8c omnes elidendae,ne una ulla possit existere. Magnum opus S dissicile, quis negat auid autem praeclarum,non idem arduum ed tamen id se essectur1 philosophia profitetur: nos modo curatione eius recipiamus.Verum quide haec hactenus. Cetera quotiescunque uoletis, Sc hoc loco, Sc aliis parata uo
VM multis in Iocis nostrorum hominum ingenia uirtutest Brute soleo mirari,ium maxime his i studiis
quae sero admodum expetita in hanc ciuitatem c Grapocia transtulerunt. Nam quum ae primo urbis ortu regiis institutis,partim etiam legibus,auspicia,cerimoniae, comitia,prouocationes,Patrum consilium, equitum peditum p descriptio, tota res militaris diuinitus esset conostituta,tum progressio admirabilis incredibilisq3 curosus ad omnem excellentiam factus est,dominatu regio Rep.liberata. Nec uero hic locus est,ut de moribus institutisq; maiorum, Sc disciplina ac temperatione ciuitatis loquamur. Al as haec locis satis accurate a' nobis dicta sunr,maximel in his VI libris, quos de Rep. scripsimus. Hoc autem loco considerasti mihi studia doctrinae,multa sane occurrunt cur ea quoq; accersita aliunde, neq3 solum expetita,sed etia conseruata dc culta uideantur.Erat enim illis pestne in conspecitu prestanti sapietia 8c nobilitate Pythagoras,qui fuit in I talia temporibus iisdem,quibus L. Brutus patriam liberauit,prcclarus author nobilitatis tug.Pythagorae autem doctrina quum longe lataeq; flueret,perma nauisse mihi uidetur in hanc ciuitatem : idq; cum coniectura probabile est,' tum quibusdam etiam uestigius indicatur. Quis est: enim qui putet,quum floreret in Italia Graecia potetissimis Sc maximis urbibus ea quae magna dietas est,in his Q primu ipsius Pythagorae, deinde postea Pythagoreoru tantum nome esse nostrorum hominum ad eorum doctissimas uoces aures clausas fuisse: Quinetiam arbitror propter Pythagoreoru admiratione, Numari quom rege Pythagoreum L posterioribus existimatii. Nam quum Pythastgorae disciplina & instituta cognosceret, Regisl eius aequitate 8c sapientiai maioribus suis accepissent,aetates aute 8c tempora ignorarent propter uesttustate,eum qui sapientia excelleret Pythagorgauditorem fuisse crediderui. Et de coniectura quidem hactenus. Vestigia autem Pythagoreorum: sumulta colligi possunt,paucis tamen utemur,quonia non id agitur hoc tem Pore, Na quum carminibus soliti illi esse dicantur Sc praecepta quaeda occultius
198쪽
litatem traducere,grauissimus author in Originibus dixit Cato,more apud maiores hunc epularum fuisse,ut deinceps qui accubarent,canerent ad tibia clarorum uirorum laudes at* uirtutes .Ex quo perspicuum est,SI cantus ita
sitisse rescriptos vocum Bnis di carmina: quaqid quidem etiam XII tabul e
declarant,condi iam tum selitum esse carmen : quod ne liceret fieri ad alterious iniuriam,lege sanxerunt. Nec uero illud no eruditorum temporum arguo
mentum est, quod Sc deorum puluinaribus S epulis magistratuum fides Precinunt,quod proprium eius fuit,de qua loquor,discipling. Mihi quidem etiam Appi j Ccci carmen,quod ualde Panstius laudat epistola quadam quς
est ad Qta Tuberonem Pythagoreorum uidetur. Multa etiam sunt in nostris institutis ducta ab illis,que prstereo,ne ea que peperisse ipsi putamur,aliun dedidicisse uideamur. Sed ut ad propositum redeat oratio. breui tempore,quor Zc quati poete qui autem oratores extiterunt facile ut appareat nos stros omnia consequi potuisse: simul ut uelle coepissent. Sed de ceteris stud asalio loco Sc dicemus,si usus suerit,& fgpe diximus. Sapientie studium uetus id quidem in nostris,sed tamen ante Lel 3 artatem S Scipionis non reperio, quos appellare possim nominatim. Quibus adolescentibus Stoicum Diogenem,& Academicum Carneadem uideo ad Senatum ab Atheniensibus misesos esse Legatos: qui quum reipub.nullam una parte attigissent,essentcp eostrum alter Cyrenaeus,alter B abylonius,nunquam proseisto scholis essent exocitati,nem ad illud munus electi,nill in quibusdam principibus temporibus illis suissent studia doctrinae,qui quum cetera literis mandarent,aIn ius ciuis te,alii orationes suas,alii monumenta maiorum,hanc amplissimam omnium artium bene uiuendi disciplinam uita magis u literis pertequuti sunt. Itaq; ilo Ilus uere elegatisq3 philosophiae,quae dueta a Socrate in Peripateticis adhuc permansit,& idem alio modo dicentibus Stoicis, quum Academici eorum
controuersias disceptarent,nulla sere sunt,aut pauca admodum latina monu menta,sive propter magnitudinem rerum,occupationem cy omnium,siue etiam ui imperitis ea probari posse non arbitrabantur,quum interim illis silentibus,C. Amasanius extitit,dices.Cuius libris editis commota multitudo cotulit se ad eandem potisssimum disciplinam,sive q, erat cognitu perfacilis,sive . inuitabatur illecebris blandis uoluptatis, siue etiam quia nihil prolatum erat melius,illud quod erat,tenebat. Post Amasenium autem multi eiusdem aemuli rationis,multa quum scripsissenta taliani tota occupauerui. QIod 3 maximum argumentum est,non dici illa subtiliter quod etiam facile ediscano tur SI ab indoctis probentur,id illi firmamentum esse discipline putant. Sed defendat quod quisq; sentit,sunt enim iudicia Iliber nos institutum tenebismus,nullisq; unius disciplinae legibus astricti,quibus in philosephia necessario pareamus, quid sit in qua re maxime probabile, semper requiremus. Quod quum tape alias,tum nuper in Tusculano studiose egimus. Itaq3 exopositis tridui disputationibus, quartus dies hoc libro concluditur. Vt enim in inseriore ambulatione descendimus,quod feceramus ide siperioribus dies hus,acta res est sic. M. Dicat si quis uult qua de re disputare uelit. A. Non mihi uidetur omni animi perturbatione posse sapiens uacare. M. Aegritudine quidem hesterna disputatione uidebatur. Nisi sorte temporis causa nol
199쪽
LIBER III II - Σθ' mur, ut in bono simus aliquo, dupliciter id contingit.Nam quum ratione animus mouetur placide atque costanter,tum illud gaudium dicitur. Quum autem inaniter Sc essu se animus exultat,tum illa laetitia gettiens, uel nimia dici potest,quam ita definiui,sine ratione animi elationem. Quoniam cp ut boona natura appetimus,sic a' malis natura declinamus,quae declinatio si cum ratione fiet,cautio appelletur,eal intelligatur in solo esse sapiente: quae autem. sine ratione & cum examinatione humili ait seacsta, nominetur metus .Est igitur metus rationi aduersa cautio. Praesentis autem mali, sapientis assectio nulla est. Stulti autem aegritudo est ea,qua assiciuntur in malis opinatis,am, mos cydemittunt&contrahunt rationi non obtemperantes. Ita Cp haec pris ina definitio est,ut aegritudo sit animi aduersante ratione contractio. Sic quatuor perturbationes sunt.Tres constantiar, quum aegritudini nulla constatilia opponitur, sed omnes perturbationes iudicio censent fieri & opinione. Itaque eas definiunt pressus,ut intelligatur non modo quam uitiose,sed eti am quam in nostra sint potestate. Est igitur cgritudo,opinio recens mali prei sentis,i quo demitti cStrahi* animo re stum esse uideatur. Laetitia opinio recens boni praesciatis, in quo cflerri rectum esse uideatur. Mctus, opinio inrpendentis mali, quod intolerabile esse uideatur. Libido,opinio uenturi ho ni, quod sit ex usu iam praescias esse atque adesse. Scd quae iudicia,quasi, opto niones perturbationum csse dixi,non in eis perturbationcs solum positas csi se dicunt,ucrum illa etia quae efiiciunt perturbationibus. Vt aegritudo quasi morsum aliqvcm doloris cssiciat: nactus recesium quenda animi & suganti laetitia prosusam hilaritatem: libido estrenata appetentiam. Opinionc autcm, quam in omnes definitiones sirperiores inclusimus uolunt esse imbecillam assensione.Sed singulis perturbationibus partes eiusdc generis plures stubiiciutur. t aegritudini inuidentia utendum cst enim doccndi causa uerbo misnus usitato, quoniam inuidia non in eo qui inuidet solum dicitur, sed etiami eo ςui iuidetu aemulatio,obtrectatio,iniscricordia,angor,luctus, moeror, aerumna,dolor,tamentatio, sollicitudo,molesti assiustatio, desperatio, & siqua sunt de genere eodem. Sub metum autem subiectia sunt pigritia, pudor,
terror,timo Pavor,exanimatio, conturbatio,sormido. Voluptati malevo
lentia, lassi aris malo alieno,delectatio,iaistatio,& similia. Libidini ira, scans descetia,odium,inimicitia,discordia,indigentia desiderium S cetera eiusmodi. Hac autem definiunt hoc modo. Inuidentiam esse dicunt aegritudinem susteptam propter alterius res secundas, quae nihil noceant inuidenti. Nam si quis doleat eius rebus secundis aquo ipse laedatur,non recte dicitur inuidere, ut si Hectori Agamemnon. inii autem,cui alterius commoda nihil noceat, tamen eum doleat his frui,inuidet prose sto. Aemulatio autem dupliciter illa quidem dicitur,ut & in laude S in uitio nomen hoc sit. Nam S imitatio uirotulis smulatio dicitur.Sed ea nihil hoc loco utimur,e enim laudis .Et est emulatio egritudo,si eo quod concupierit,alius potiatur, ipse careat.Obtrectatio autem est ea, quam intelligi Zelotypiam uolo, egritudo ex eo, quod alter quoq3 portatur eo quod ipse concupiuerit. Misericordia est fgritudo eκ misseria alterius iniuria laborantis.Nemo enim parricide aut proditoris supplistio misericordia commouetur. Angor, egritudo premens. Luctus, egritu
do ex eius, qui charus fuerit, interitu acerbo. Moeror egritudo flebilis,
200쪽
Aerumna,aegritudo laboriosa. Dolo aegritudo crucians. Lamentatio,aegritudo cum eiulatu. Solicitudo,aegritudo cum cogitatione. Molestia, aegritu/do permanes. Afflictatio,aegritudo cu uexatione corporis .Desperatio, aegritudo sine ulla rerum expectatione meliorum. Quae autem, subiecta sunt 1in metum,ca sic definiunt. Pigritiam,metum consequentis laboris. Terrorem. metu concutientem .Ex quo fit,ut pudorem rubor,sic terrorem pallor,& tremor,& dentiu in crepitus consequatur.Timorem,metum mali appropinquatiS. Pavorem, metum mentem loco mouentem.Ex quo illud Ennii, Tum pauor uapientiam omnem mihi ex animo expectorat. Exanimationem,metum subsequentem,& quasi comitem pavoris. ConturΦhationem metum excutientem cogitata. Formidinem, metum permanente.
Voluptatis autem partes hoc modo destribui,ut malevoletia sit uoluptas ex malo alterius sine emolumeto suo.Delectatio,voluptas suauitate auditus animum deleniens.Et qualis est hec aurium, tales sunt oculorum,& tactionum,& odorationum,& saporum: que sunt omnes unius generis ad perfundenstdum animum,tan si illiquefactae uoluptates. Iactatio est uoIuptas gesties,&se efferens insolentius. Quae autem libidini subiecta sunt,ea sic definiuntur,ut ira sit libido puniendi eius qui uideatur laesisse iniuria .Exscadescentia autem
sit ira nascens,& modo existens,que θυμουσις graece dicit. Odiu,ira inueterata.
Inimicitia ra ulciscendi tempus obseruans. Discordia, ira acerbior intimo odio Sc corde concepta. Indigentia, libido explebilis. Desiderium, libido eius qui nondum adsit uidendi. Distinguitur illud etiam, ut libido sit earum rerum,quae dicuntur de quodam,aut quibusdam, quae κοπποεματα Dialactioci appellant,ut habere diuitias,capere honores. Indigentia,libido rerum ipsarum est honorum,ut pecuniae. Omnium autem perturbationum sontem esse dicuntintemperantiam, quae est a' tota mente, ac recta ratione desectio, sic auersa a praeseriptione rationis,ut nullo modo appetitiones animi nec reogi nec contineri queant. Quemadmodum igitur temperantia sedat appetiotiones S evicit ut hae rectae rationi pareant, conseruat considerata iudiciamentis: sic huic inimica intemperantia omnem animi statum inflammasicos turbat, incitat. Itaque & aegritudines, Sc metus,& reliqua: perturbationes omnes gignuntur ex ea. Quemadmodum quum sanguis corruptus est, aut pituita redundat,aut bilis,in corpore morbi, egrotationes nascuntur: sic prauarum opinionum conturbatio,& ipsarum inter se repugnantia,sanitate spoliat animum,morbis p perturbat. Ex perturbationibus autem primum morbi conficiuntur, quae uocat illi νοσψοσα, eaq3 quae fiant eis morbis contraria. quae habent ad res certas uitiosam offensionem at fastidium.Deinde aegrotationes,quae appellantur es Stoicis hiscis item oppositae contraorior offensiones. Hoc loco nimium operae consumitur,ae Stoicis, maxime a Chry sippo,dum morbis corporum comparatur morborum animi similituo do aua oratione praetermissa minime necessaria,ea quae rem continent Pertractemus. Intelligatur igitur perturbationem iactantibus se opinionibus inconstanter 8c turbide in motu esse semper. inium autem hic seruor concistratio m animi inueterauerit, S tanquam in uenis medullis insederit, tum existit morbus 8c aegrotatio, dic offensiones iis,quae sent eis morbis egro
rationibus f contrariae, Haec quae dico:cogitatione quidem inter se diiseo