장음표시 사용
331쪽
est illud quod de Socrate accepimus,quod p ab ipso in libris Socraticorum
saepe dicitur,esie diuinum quiddam, quod Daemonion appellasicui semper ipse paruerit,nun si impellenti,saepe reuocanti.Et Socrates quidem, quo que auctorem meliorem quaerimus Xenopholicosulenti sequereturne Cyrum posteaci exposuit quae sibi uidebantur. Et nostrum quidem,inquit, humaφnum est consilium,sed de rebus & obscuris Sc incertis ad Apollinem censeo reserendu,ad quem etiam Athenienses publice de maioribus rebus semper retulerunt. Scriptum est item,quum Critonis sui familiaris oculum alligatuvidisset,quaesiuisse quid esset. inaum autem ille respondisset,in agro ambus
tanti ramulum adduetiim ut remissus esset in oculum suum recidisse: tum Soocrates. Non enim paruisti mihi reuocanti,quum uterer qua soleo praesagitioone diuina. Idem etiam Socrates quum apud Delium male pugnatu esset Laochete Praetore,fiageretq3 cum ipso Lachete, ut uentum est in triuium eadem qua ceteri sugere noluit. Quibus quaerentibus cur non eadem uia pergeret, deterreri se a deo dixit.Tum quidem ii qui alia uia fugerant,in ostium equitatum inciderunt.Permulta coniecta sunt ab Antipatro,quae mirabiliter a Soocrate diuinata sunt,que praetermittam.Tibi enim nota sunt,mihi ad commeo morandum non necessaria. Illud tamen eius philosophi magnificum ac pene
diuinum,quod quum impiis sentenths damnatus esset, aequissimo animo se dixit mori. Neq; enim domo egredienti,necy illud in suggestum in quo cauosam dixerat ascendenti,signum sibi ullum quod consuesset a deo quasi mali
alicuius impendentis datum .Equidem sic arbitror,etiam si multa fallant eos, qui aut arte aut coiectura diuinare uideatur,esse tame diuinatione: homines
aute ut i ceteris artibus sic in hac posse falli. Potest accidere,ut aliquod signudubie datum,pro certo sit acceptum: potest aliquod latuisse, aut ipsum, aut quod esset illi contrarium. Mihi autem ad hoc de quo disputo probandum,satis est non modo plura,sed etiam pauciora diuine praesensa & praedicta repestriri.inlinetiam hoc non dubitans dixerim,si unum aliquid ita sit praedictEPresensum ,ut quum euenerit,ita cadat ut predictum fit,neo in eo quid si casu 8c fortuitu factum esse appareat,esse certe diuinationem, id Φ esse omnishus confitendum. uocirca primum mihi uidetur,ut Posidonius facit,a deo de quo satis dictum est,deinde a lato,deinde a natura,vis omnis diuinandi,ratio* repetenda. Fieri igitur omnia sato ratio cogit fateri. Fatum autem id appello,quod Greci δμ με- id est,ordinem seriem l causarum, quum causae causa nexa rem ex se gignat.Ea est ex omni eternitate fluens ueritas sempiterona. Quod quum ita sit, nihil est factum quod non futurum fuerit: eodem lmodo nihil est futurum,cuius non causas id ipsum efficiciates natura cotineat.
Ex quo intelligitur,ut fatum sit non id quod superstitiose,sed id quod physio
cedicitur,causa aeterna rerum,cur & ea quae praeterierunt facta sint,& quae instant fiant,& quae sequuntur futura sint. Ita fit ut 8c obseruatione notari polost,quae res quamq3 causam pleruncta consequatur,etiamsi non semper: nam id quidem dissicile est assirmare.easdemq; causas uerisimiles rerum suturaria cerni ab hs,qui aut per furorem eas aut in quiete uideant. Preterea quum fato omnia fiant,id quod alio loco ostendetur,si quis mortalis possit esse,qui colligationem causarum omnium perspiciat animo,nihil eu prosecto fallat. Quicnim teneat causas rerum suturarum,idem necesse est omnia teneat quae sutust
332쪽
334 D E DIVINATIONErasint. Quod quum nemo sacere nisi deus possit, relinquendum est homini, ut signis quibusdam consequentia declarantibus sutura praesentiat. Non eniilla quae futura sunt subito existunt,sed est quasi rudentis explicatio, sic traductici temporis nihil noui cssicientis,cto primum Quidq; replicantis. QMod 8chi uident quibus naturalis diuinatio data est,& hi quibus cursus rerum obseruando notatus esti qui Sc si causas ipsas non cernunt, signa tamen causarum& notas cernunt: ad quas adhibita memoria & diligentia ex monumentis superiorum efficitur ea diuinatio quae artificiosa dicitur,extorum,fulgurii,oste torum,signorum coelestium. Non est igitur ut mirandii sit ea praesentiri a diuinantibus,quae nusu sint. Sunt enim omnia, ted tempore absunt. Atm ut in seminibus uis inest earum rerum quae ex i, is progignu latur, sic in causis coditae sunt res suturae,quas esse suturas,aut cocitata mens,aut soluta somno cernit,aut ratio, aut cote stura prcscntit. Atq3 ut hi qui solis Ac lune,reliquoru cpsyderum ortus,obitus,motuScycognorun r,quo quid φ tempore eorum suo turum sit, multo ante predicunt: sic qui cursum rerum euentorum Q consequetiam diuturnitate pertractata notauerunt,aut semper,aut si id disticile est plerun*,quod si ne id quidem conceditur: nonnunu certe quid futurum sit in telligunt. Atq; haec quidem Sc quaedam eiusdemmodi argumenta cur sit dis
Dinatio,ducutur a fato: d natura autem alia quaedam ratio est,quae docet qua ta sit animi uis seiuncta a corporis sensibus,quod maxime contingit aut doromientibus aut mente permotis. Vt enim deorum animi sine oculis,sine auri
bus,sine lingua sentiunt inter se quid quis sentiat,ex quo fit ut homines elisam quum taciti optent quid,aut uoueant,non dubitent quin dii illud exaudi
ant: sic animi hominum quum aut somno soluti uacant corpore, aut mete permoti per se ipsi liberi incitati mouentur,cernunt ea quae permixti cum corpore animi uidere non possent. Atq; hanc quidem rationem naturae,dissicile est fortasse traducere ad id genus diuinationis,quod ex arte profestum d icimus, sed tamen id quoq; rimatur quantum potest. Posidonius esse censet in natu ora signa quedam rerum suturarum.Vt enim Ceos accepimus ortum caniculae diligenter quotannis solere scrvare,coniecturamq3 capere,ut scribit Ponoticus Heraclides,salubris ne an pestilens annus suturus sit. Nam si obscurionquasi caliginosa stella extiterit,pingue&concretum esse cMum,ut eius aspis
ratio grauis 8c pestilens futura sit: sin illustris & perlucida stella apparuerit,
significari coelum esse tenue purumque,& propterea salubre.Democritus autem censet sapienter instituisse ueteres,ut hostiarum immolatarum inspiceretur exta: quorum ex habitu ais3 ex colore cum salubritatis,tum pestilentis si gna percipi, nonnunquam etiam quae sit uel sterilitas agrorum, uel fertilitas futura. iniae si a natura prosecta obseruatio at usus agnouit, multa asserre Potuit dies, qus animaduertendo notarentur,ut ille Pacuvianus qui in Chryse physicus inducitur,minime naturam rerum eognoscere uideatur.
Nam istis qui linguam auium intelligunt, Pluscis ex alieno iecore sapiunt a ex suo,
Magis audiendum ci auscultandum censeo.
Cur quaesorquum ipse paucis interpositis uersibus dicas satis luculente:
Quidquid est hoc,omnia animat,sormat,alit,auget,creat,
Sepelit,recipit p in sese omnia,Omniurn is idem est pater,
333쪽
LIBER II. 3 3 3Indidem * eadem quae oriuntur de integro,atq3 eodem occidunt. Quid esti gitur,cur quum domus sit omnium una eat communis, quum animi hominum semper suerint suturii sint,cur ' quid ex quot eueniat, SI quid quamq; rem significet perspicere non possunt Haec habui,inquit,dediuinatione quae dicerem, nunc illa testabor, non me sertilegos,riecp eos qui quaestus causa ariolentur,nec Psychomantia quidem quibus Appius amicus tuus uti solebat,agnoscere. Non habeo deniq; nauci Marsum Augurem:
Non uicanos aruspices,non de circo astrologos, Non Isiacos coniect ores,non interpretes somnium.
Non enim sinat η aut scientia aut arte diuini, Sed superstitiosi uates,impudentes Φ arioli, Aut inertes,aut insani,aut quibus egestas imperat: Qui sibi semitam non sapiunt,alteri monstrant uiam, Quibus diuitias pollicentur,ab his drachmam ipsi petunt, De his diuit as sibi deducant drachmam,reddant cetera. At ν haec quidem Ennius,qui paucis ante uersibus es. deos censet,sed eos nocurare opinatur quid agat humanum genus.Ego aute qui Sc curare arbitror, & monere etiam ac multa praedicere,leuitate,uanitate,malitia, exclusam diuinatione probo.Quae quu dixisset inaltus,praeclare tu quide inqua paratus Deest non nihiI.LL II CICERONIS DE DIVINANE LIBER SECUNDVS.
UT RE NT I mihi multumq; Sc diu cogitati, quast
nam re possem prodesse quamplurimis,nequando inotermitterem consulere Reip.nulla maior occurrebat,asi optimarum artium uias tradere meis ciuibus, quoci compluribus iam libris me arbitror consequutum. Na8c cohortati sumus,ut maxime potuimus,ad philosost
phiae studium eo libro,qui est inscriptus Hortesius: dic quod genus philosophandi minime arrogaris,maoxime I; & constans Sc elegans arbitraremur,quatuor Academicis libris ostedimus. Quum p sundamentum esset philosephiae positum in finibus bonoorum & malorum,perpurgatus est is locus a nobis quinque libris,ut quid a quoq3,5 quid contra quemo philosophum diceretur,intelligi posset.Totio
dem subsecuti libri Tusculanarum disputationum,res ad beate uiuendu maoxime necessarias aperuerunt. Primus enim est de contenenda morte: secvnodus de tolerando dolore: de aegritudine lenienda tertius: quartus de reliquis animi perturbationibus: quintus eum locum complexus est,qui totam philosophiam maxime illustrat: docet enim ad beate uiuendum,uirtutem seipsa elose contentam. Quibus rebus editis,tres libri persecti sunt de natura deorum, in quibus omnis eius loci quaestio continetur.Quae ut plene cumulate pero
334쪽
ιις DE D I V 1 N A T I o N pnacula Rcipu.tenebamus,magnus locus philosophiel proprius .a Platone, Aristotele,Theophrasto,totaq; Peripateticorum familia tractatus uberrime. Nam quid ego de conuolatione dicam quae mihi quidem ipsi sane aliquatum medetur,ceteris item multum illam profuturam puto. Interiectus est etiam nuper liber is,quem ad nostrum Atticu de senectute misimus. In primis* quoniam philosophia uir bonus emcitur Sc sortis,Cato noster in horum librorum numero ponendus est. Quumq3 Aristoteles, item l Theo phrastus excellentes uiri,quum subtilitate,cum copia,tum philosophia, dicedi etiam precepta coniunxerunt,nostri quo P oratori j libri in eundem librorum numerum referendi uidentur. Ita tres erunt de Oratore, quartus Brutus
quintus orator. Adhuc hec erant,ad reliqua alachri tendebamus animo, sieparati,ut nisi quae causa grauior obstitisser,nullum philosoplane locum esse pateremur,qui non latinis literis illustratus pateret. Quod em munus Rei pub. afferre maius meliusve possumus,u si docemus atq; erud imus iuuetute his presertim moribus arcp temporibus,quibus ita prolapsa est, ut omnium opibus refrenanda ac coercenda sit. Nec uero id estici posse confido,quod ne postulandu quidem est,ut omnes adolescentes' se ad haec studia conuertat, pauci utinam,quorum tame in Rempub. late patere poterit industria.Equidem ex his etiam seu stum capio laboris mei,qui ia aetate proue, ti,in nostris
libris acquiescunt,quorum studio legendi,meum scribendi studium uehemetius in dics incitatur: quos quidem plures a rebar esse cognoui. Magnificum illud etiam, Romanis cla hominibus gloriosum,ut Graecis de philosophia Ii, teris non egeant,quod assequar profecto si instituta perfecero. Ac mihi quidem explicandae philosophiae causam attulit casus grauis ciuitatis, quum in
armis ciuilibus,nec lucri meo more Rempub. nec nihil agere poteram, nec
quid potius,quod quidem me dignum esset,agerem reperiebam. Dabunt igitur mihi ueniam mei ciues,uel gratiam potius habebunt,quod quum esset in unius potestate Respub.neqr ego me abdidi,necp deserui,neq; afflixi , neq3
ita oesis,quasi homini aut temporibus iratus: neq; porro ita aut adulatus,aut admiratus sortianam sena alterius,ut me meae poeniteret. Id enim ipsum a Platone philosophiacri didiceram,naturales esse quasdam conuersiones Rerup. tit eae tum a principibus tenerentur,tu a populis,aliquando a singulis. Quod quum accidisset nostrae Reipub.tum pristinis orbati muneribus haec stadia renouare coepimus,ut 5c animus molesti js hac potissimu reicuaretur, Ac prodessemus ciuibus nostris,qua re cuiam possemus. In libris enim sententiam dicebamus,concionabamur,philosophiam nobis pro Reipub. procuratione substitutam putabamus. Nunc quoniam de Repub.consuli coepti sumus, tri, huenda est opera Reipub.uel omnis potius in ea cogitatio 8c cura ponenda. Tantum huic studio relinquendum,quatum uacabit a publico of9cio δέ muonere. Sed haec alias pluribus, nunc ad institutam disputationem reuertamuri
Nam quum de diuinatione avitus frater ea disieruisset,quae superiori libro scripta sunt,satis ambulatum uideretur,tum in bibliotheca, que in Lycio est,assedimus. Atq; csto, Accurate tu quidem inquam Quinte & Stoice, Stoicorum sententiam delendisti,quodq; me maxime dele fiat, plurimis nostris exemplis usus es,& ris quidem claris Sc illustribus. Dicendum est mihi igio tur ad ea quae sunt i te ducta,sed ita,nihil ut assirme, quaeram omnia, dubitans plerun
335쪽
plerunq; A mih Dpse dissidens. si enim aliquid certi haberem quod dicerem,
ego ipse diuinarem,qui esse diuinatione nego.Etenim me mouet illud, quod in primis Carneades quaerere solebat, quarumnam rerum diuinatio esset,ea ruiniae quae sensibus perciperentur: at eas quidem cernimus,audimus, gustast mus,olfacimus,langimus. Num quid ergo in his rebus est,quod prouisione aut permotione mentis magis cj natura ipsa sentiamus aut num nescio qui ille diuinus si oculis captus sit,ut Tiresias fuit,possit quae alba sint,quae nigra dicere: aut si surdus sit,uarietates uocum aut modos nostere. Ad nulla igitur earum rerum quae Dasii accipiuntur,diuinatio adhibetur. Atqui ne in his quidem rebus quae arte tractantur,diuinatione opus est.Etenim ad aegros, non uates aut ariolos,sed medicos solemus adducere:nec uero qui fidibus aut iis brjs uti uolunt,ab aruspicibus accipiunt earum traistationcm,sed a musicis.Eadem in literis ratio est reliquis p rebus,quarum est diseiplina. Num cescs eos qui diuinare dicuntur,posse re spondere,sol maiorne si terra sit,an latus qua tus uideatur Luna* suo lunaine an Solis utaturet Sol, Luna, quem motuimhabeante quem quin* stelle quae errare dicuntur Nec haec qui diuini habentur profitentur se esse dicturos: nec eorum quae in gcometria deseribuntur, quae uera quae sal a sint. Sunt enim ea mathematicorum,non ariolorum.De illis uero rebus quae t philosophia uersentur,num quid est quod quis si diurnostrum,aut respondere soleat,aut consuli,quid bonum sit,quid malum,quid neutrum Sunt enim haec propria philosophoru. Quid de ossicio num quis arvospicem consulit quemadmodum sit cum parentibus,cum fratribus,cum amiocis uiuendum quemadmodum utendum pecunia, quemadmodum honore, quemadmodum imperio Ad sapientes haec,non ad diuinos reserri solent. Quid quae a Dialecticis aut phy sicis trai tantur,num quis eoru diuinare PO test,unusne mundus sit an plures,quae sint initia rerum ex quibus nascuntur omnia Physicorum est illa prudentia. Quomodo aut mentientem, quem ψευδομο ο'locat dissoluas aut quemadmodum Soriti resistas quem,si necessest latino uerbo,liceat acerualem appellare. Sed nihil opus. Ut enim ipsa phiolosophia,& multa uerba Graecoru sic Sorites satis latino sermone tritus est.
Ergo haere quoq; Dialecitici dicent non diuini. Quid quum quaeritur qui sit
optimus Reipub. status,quae leges,qui mores,aut utiles aut tutiles,aruspice Sone ex Etruria arcessentur an principes statuent, S delessiti uiri periti rerum ciuilium Quodsi nec earum rerum quae subiectae sensibus sunt,ulla diuinatio est,nec earum quae artibus continentur,nec earum quae in philosophia disse Tutur,nec earum quae in Repub.uersantur,quarum rerum sit nihil prorsiis inotelligo. Nam aut omnium debet esse,aut aliqua ei materia dada est,in qua uersari possit. Sed nec omnium diuinatio est,ut ratio docuit,nec locus nec male
Tia inuenitur,cui diuinationem preficere possimus. Vide igitur ne nulla sit diuinatio.Est quidam Graecus uulgaris in hanc sententiam uersus. Bene qui conficiet uatem hunc perhibebo optimum. Num igitur aut que tepestas impcdeat uates melius conjiciet si gubernator: aut morbi natura acutius si medicus aut belli administrationem prudentius, id Imperator coniectura alIcquetur:Sed animaduerti Quinte te caute, SI ab Sis coniecturis que haberent artem atque prudentiam,& ab hs rebus quae sensbus aut artificus perciperentur abducere diuinationem, eam v ita definire:
336쪽
338 D E DIVINATIONE diuinationem esse earum rcrum praedictionem A presensionem, quae essehesortuitae. Primum eodem reuolueris: nam Sc medici,& gubernatoris,& Imperatoris presensio est erusortuitarum. Num igitur aut aruspex, aut augur, aut uates quis,aut somnians mclius coniecerit,aut e morbo euaserum aegros tum,aut e periculo naue,aut ex insidi js exercitum, Q medicus,q gubernator,
Imperator Atqui ne illa quidem diuinantis esse dicebas, uentos aut imobres impendentes quibusdam prs sentire signis,in quo nostra quaedam Ara
lea memoriter a te pronunciata sunt,& si hec ipsa fortuita sent,plerunque eninori semper eueniunt. Que est igitur,aut ubi uersatur fortuitarum rerum presensio,quam diuinationem uocas Qus enim presentiri aut arte,aut ratione aut use,aut coniectitra possunt,ea non diuinis tribuenda putas,sed peritis. Ita relinquitur,ut ea fortuita diuinari possint,quae nulla nec arte,nec sapietia prouideri possunt.Vt si quis M. Marcellum illum qui ter Consul fuit,multis a nonis ante dixisset naufragio esse periturum,divinasset profecto. Nulla enim arte alia id nec sapientia scire potuisset.Talium ergo rorum qus in sertuna posite sent presensio diuinatio est. Potestne igitur earum rerum, quς nihil habet rationis quare suture sint,esse ulla presensio inlid est enim aliud sers, quid sortuna,quid casus, quid euentus,nisi quum sic aliquid cecidit,sic euenit,ut uesnon cadere ato euenire,uel aliter cadere atq; euenire potuerit QNomo ergo
id quod temere fit caeco casu Sc uolubilitate fortunae,presentiri 8c prodici pootest Medicus morbum ingrauescentem ratione prouidet, insidias Impeo Tator,tempestates gubernator,& tamen hi ipsi saepe falluntur,qui nihil sine certa ratione opinantur. Vt agricola quum florem oles uidet, bacam quo se uiserum putat, non sine ratione ille quidem, sed nonnunquam tamen fallitur. Quod si falluntur rj,qui nihil sine aliqua probabili coniectura ac ratioone dicunt,quid existimandum cst de coniectura eorum qui extis, aut avibus, aut ostentis,aut oraculis,aut somniis setura presentiunt: Nondu dico u hares gna nulla sint,fissum iecoris,corvi cantus,uolatus aquilae,stelle traiectio,voces furentium,sortes, Emnia,de quibus singulis dicam seo loco,nunc de unis
uersis Qui potest prouideri quida suturum esse,quod ne causam habet uiolam,neo notam cur seturum sit Solis defcctiones,item l lunae praedicuntur in multos annos ab his qui syderum motus numeris persequuntur Ea prsdicunt enim que naturs necesssitas per stura est. Vident ex constantissimo motu lunae,quando illa c regione selis facta incurrat i umbram terre,qus est meta noctis,ut eam obscurari necesse est, quandoq3 eadem luna subiecta atq; opposita soli nostris oculis eius lumen obscuret, quo in signo quaeq3 erranotium stellarum quoque tempore sutura sit, qui exortus quoque die signi alicuius , aut qui occasiis suturus sit. Haec qui ante dicunt, quam ratio
nem sequantur uides et qui thesaurum inuenturum, aut haereditatem uenoturam dicunt, quid sequuntur, aut in qua rerum natura inest id suturum.
Quod si haec ea* quae sent eiusdem generis habent aliquam talem necessitaote,quid est tandem quod case fieri,aut sorte fortuna putemus: Nihil enim est
tam contrarium rationi Sc constantiae si fortuna,ut mihi ne in deum quidem cadere uideatur, ut sciat quid case aut sertuito suturum sit. Si enim stit, cerate illud eueniet: sin certe eueniet, nulla sortuna est. Est autem sertuna,reorum igitur fortuitarum nulla praesensio est. Aut si nega4 esse sertunam, Scd omnia
337쪽
omnia quae fiunt,quaeq; sutura sitnt,ex omni aeternitate definita dicis esse saotaliter,muta definitionem diuinationis quam dicebas praesensionem esse re rum fortuitarum. Si enim nihil fieri potest, nihil accidere,nihil euenire,nisi quod ab omni aeternitate certum fuerit esse futurum rato tempore, quae Poptest esse fortuna qua sublata qui locus est diuinationi, quae a te fortuitam reorum est dicta praesensio quanquam diccbas omnia quae ficrent, futuraue esse seiar,fato contineri. Anile sane plenum superstitionis sati nomen ipsum sed tamen apud Stoicos de isto fato multa dicuntur, de quo alias,nunc quod neo
cesse est. Si omnia sato,quid mihi diuinatio prodest: auod enim is qui diuinat prsdicit,id uero suturum est,ut ne illud quidem sciam quale sit,quod Deo
iotarum necesiarium nostrum ex itinere aquila reuocauit: qui nisi reuertisset
in eo conclaui ei cubadum fuisset, quod proxima nocte corruit. Ruina igitur oppressiis esset:at id neque si fatum fuerat eflugisset,nec si non fuerat in eum casum incidisset. Quid ergo adiuuat diuinatio,aut quid est quod me moueat aut sortes,aut exta,aut ulla predicitio Si enim fatum fuit classes Populi R. bello punico primo alteram naufragio,alteram a Poenis depressam interire, etiam si tripudium solistimum pulli fecissent L. Iunio & P.Clodio COSS.classes tamen interissent. Sin cum auspici is obtemperatum esset interiturae clas ses non fuerunt,no interierunt fato. Vultis autem omnia fato,nulla igitur est
diuinatio. Quod si fatum fuit bello punico secundo exercitum Populi R. ad lacum Trasimenum interire, non id uitari potuit si Flaminius Consul his siognis,hisi ausipic as quibus pugnare prohibebatur paruisset: Certe potuit.
Aut igitur non fato interiit exercitus,mutari enim fata non possunt,aut si saoto,quod certe uobis ita dicendum est, etiam si obtemperasset auspic as,idem euenturum fuisset. Vbi est igitur diuinatio Stoicorum, quae si fato omnia Dunt, nihil nos admonere potest ut cautiores simus Quoquo enim modo nos gesserimus, fiet tamen illud quod futurum est. Sin autem id potest flecti, nutolum est fatum,ita ne diuinatio quidem,quoniam ea rerum suturarum est. Nisthil autem est pro certo suturum quod potest aliqua procuratione accidere nefat. Atque ego ne utilem quidem arbitror esse nobis suturarum rerum scienotiam. Quae enim uita suisset P riamo,si ab adolescentia scisset quos euentus seonectutis estet habiturus Abeamus i fabulis,propiora uideamus. Clarissimorum hominum nostrae ciuitatis grauissimos exitus in con latione collegio mus. Quid igitur,ut omittamus superiores,M.ne Crasso putas utile sitisse, tum cum maximis opibus fortunis florebat,scire sibi intersecto P. filio,exercitu* deleto trans Euphratem cum ignominia S dedecore esse pereunodum An Cn. Pompeium censes, tribus suis consulatibus , tribus trium o Phis , maximarum rerum gloria laetaturum fuisse, si sciret se in solitudine Aegyptiorum trucidatum iri amisso exercitu, post mortem uero ea conse cutura, quae sine lacrimis non possumus dicere Quid uero Caesarem pu tamus si diuinasset fore ut in eo Senatu quem maiore ex parte ipse cooptasoset,in Curia Pompeiana ante ipsius Pompeia simulacrum,tot Centurioni obus suis inspectantibus,a nobilissimis ciuibus,partim etiam a se omnibus reo
hus ornatis trucidatus ita iaceret, ut ad eius corpus non modo amicorum,sed
ne seruorum quidem qui accederet,quo cruciatu animi uita acturum sitisse
Certe igitur ignoratio suturorum malorum utilior est o scientia. Nam illud
338쪽
34o DE DIVINATIONE quidem dici presertim s Stoicis nullo modo potest Non isset ad arma Pompeius,non transisset Crassus Euphratem,non suscepisset hellum civile Ceser,
non igitur fatalcs exitus habuerunt. Vultis autem euenire omnia sito, nihil ergo illis proseisset diuinare,atq3 etiam omnem fructum uite superioris perodidissent. Quid enim posset 'as esse laetum exitus suos cogitantibus Ita quoo quo sese uerterint Stoici,iaceat nccesse est omnis eorum solertia. Si enim id quod euenturum est,uel hoc uel illo modo potest euenire,sortuna ualet plurimum: que autem sertuita sunt,certa esse non possunt. Sin autem certum est
quid qua* de re quota tempore suturum sit,quid est quod me adiuuent arust
spices,quum res tristissimas portendi dixerint Addunt ad extremum omonia leuius casura rebus diuinis procuratis. Si enim nihil fit extra situm, nihil leuari re diuina potest. Hoc sentit Homerus,quum querentem Iouem indu cit quod Sarpedonem filium a morte contra fatu eripere non posset. Hoc idesignificat Graecus ille in eam sententiam uersus, Quod sore paratum est,id summum exuperat Iovem. Totum omnino serum etiam Atellanio uersu iure mihi esse irrisem uidetur, sed in rebus tam seueris non est iocandi locus,concludatur igitur ratio. Si eniprouideri nihil potest futurum esse eorum quae case fiunt, quia esse certa non possunt,diuinatio nulla est. Sin aulcm idcirco possunt prouideri, quia certa sunt & setalia,rursus diuinatio nulla est: eam enim tu fortuitarum rerum esse dicebas. Sed haec fuerit nobis tans leuis armature prima orationis excursio, nuc comminus agamus,experiamurq; si posssimus cornua commouere di votationis tuae. Duo enim genera diuinandi esse dicebas,unu artificiosum, alte
ru naturale. Artificiosum constare partim ex coniectura, partim ex observa'tione diuturna. Naturale quod animus arriperet,aut exciperet extrinsecuS eta diuinitate,unde omnes animos haustos aut acceptos,aut libatos haberemus.
Artificiosa diuinationis illa sere genera ponebas extispicum,eorum cy qui eNfulguribus ostentisq; praedicerent,tum augurum eoruml qui signis aut ominibus uterentur,omne is genus coniecturale in hoc sere genere ponebas. Ilo Iud autem naturale aut concitatione mentis edi,& quasi fundi uidebatur,aut animo per somnium sensibus 8c curis uacuo prouideri. Duxisti autem diuinationem omnem a tribus rebus,a deo,a lato,a natura: sed tamen quum explicare nihil posses,pugnasti commentitiorum exemplorum mirifica copia, de
quo primum hoc libet dicere. Hoc ego philosophi non esse arbitror, testibus uti,qui aut caQ ueri,aut malitia selsi fiditU esse possunt. Argumentis S rationibus oportet quare quid ita sit docere,non euentis, his presertim quibus mihi liceat non credere,ut ordiar ab aruspicina,quam ego Reipub.cauia, costmunish3 religionis colendam censeo. Sed soli stimus,licet uerum exquirere si
ne inuidia, mihi presertim de plerisq3 dubitanti. Inspiciamus si placet exstin primum. Persuaderi igitur cuiquam potest,ea quae significari diculurex'tis,cognita esse ab aruspicibus obseruatioe diuturna quam diuturna ista se it aut si longinquo tempore obseruari potuit aut quo modo est collata inter ipsos,quae pars inimici,quae pars familiaris esset,quod fissum periculu, quod i comodum aliquod ostenderet An haec inter se aruspices,Etrusci,Elii, Aegypti j, Poeni contulerunt c Ad id praeterquam quod fieri non potuit, ne fingi quidem potest. Alios ei sim alio more videmus exta interpretari, nec
339쪽
t se unam omnium disciplinam.Et certe si est in extis aliqua uis quae declaret
sutura,necesse est eam aut cum rerum natura esse coniunctam,aut consormari quodammodo numini deorum. Atqui diuina cum rerum natura rata tam cppraeclara in omnes partes motusq; ditati, quid habere potest commune,nodicam gallinaceum sel Sunt enim qui uel argutissima haec exta esse dicant Sed tauri opimi iecur,aut cor,aut pulmo quid habet naturale quo declarari possit quid futurum sit Democritus tamen no inscite nugatur,ut physicus, cauo genere nihil arrogantius, Quod est ante pedes nemo spectat coeIi scrutantur plagas.
verum is tamen habitu extorum 8c colore declarari censet haec duntaxat,pabuli genus,& earum rerum quas terra procreet,uel ubertatem uel renuitate, salubritatem etiam aut pestilentiam extis significari putat. O mortalem bea tum,cui certo scio ludum nunquam defuisse. Hunccine hominem tantis deleoctatum esse nugis: ut non uideret tum suturum id uerisimile si omnium pecudum exta eodem tempore in eundem habitum se coloremq; conuerterent
Sed si eadem hora aliae pccudis iecur nitidum atq; plenum est,aliae horridum N exile, quid est quod declarari possit habitu extorum Sc colore An hoe eiusdem modi est, quale Pherecydeum illud quod est a te dumini' qui quuaquam ex puteo uidisset haustam,terraemotum dixit futurum: parum credo impudenter: quod quum fassitus esset motus dicere audent quae uis id esseceorii etiam ne suturum esse,aquae iugis colore praesentiuntet Multa istiusmodi dicuntur in scholis,sed credere omnia uide ne non sit necesse. Verum sint sestne' illa Democritea uera,quado ea nos extis exquirimus,aut quando aliquid eiusmodi ab aruspice inspectis extis audiuirnus. Ab aqua,aut ab igni pericustia monent,tum haereditates,tum damna denuntiant,fissum familiare Sc uitale tractant,caput iecoris ex omni parte diligentissime considerant: si uero id non est inuentum,nihil putant accidere potuisse tristius. Haec obseruari cerote no potuerunt,ut supra docui. Sunt igitur artis inuenta,non uetustatis,si est
ars ulla rerum incognitarum. Quum rerum autem natura,quam cognatione
habet quae ut uno consensu iuncta sit & continens,quod uideo placuisse physicis,eis y maxime qui omne quod esset unum esse dixerunt,quid habere mudus potest quum thesauri inuentione coniunctum c Si enim extis pecuniae mihi amplificatio ostenditur,idq; sit natura primum exta sitiat conivnstamudo,deinde meum lucrum natura rerum continetur, ndnne pudet Physicos haec dicere ut enim iam sit aliqua in natura rerum contagio,quam esse concedo. Multa enim Stoici colligunt. Nam 8c musculorum iecuscula bruma dicuo tur augeri,S puleium aridum florescere brumali ipso die,&inflatas rumpi uesiculas,& semina malorum quae in his medisss inclusa sint,in contrarias Partes se uertere. Iam neruos in fidibus ali js pulsis re senare alios,ostreisl conchilhS Omnibus contingere, ut cum luna pariter crescant, pariterq3 decrescant: arbores ut hyemali tempore, cum luna simul senescentes,quia tum exiccastiae sint,tempestiue caedi putentur. Quid de fretis aut de marinis aestibus plustra dicame quorum accessus recessus lunae motu gubernantur. Sexcenta lis cet eiusdemmodi proferri,ut distantium rerum cognatio naturalis appareat.
Demus hoc,nihil enim huic disputationi aduersatur,num eti1 si fissum cuiuio dδm modi fuerit in iecore,lucrum osteditur qua ex coniunctione naturae, re
340쪽
34z DE DIVINA ΤIONE quasi concentu atin consense,quam omrαΘsis Graeci appellant,couenire Pintest aut fissum iecoris cum lucello meo,aut meus quaesticulus cum c IO,terra, rerum qi natura Concedam hoc ipsem si uis,& si magnam iactitram cauta secero,si ullam esse conuenientiam naturae cum extis concessero. Sed tamen eo concessis,qui euenit ut is qui impertire uelit conuenientem hostiam rebus supis immoletc Hoc erat quod ego non rebar posse dis tui: at u sestiue dissolui,
tur Pudet me non tui quidcm,cuius etiam memoriam admiror,sed Chrysippi, Antipatri, Posidonn,qui idem istuc quidem dicunt,quod est drinum a te, ad hostiam deligendam ducem esse uim quandam sentientem atque diuina,quc tota confusa mundo sit. Illud uero multo etiam melius,quod Sc a te usuropatum est,& dicitur ab illis, quum immolare quispiam uelit, tum fieri ext rum mutationem,ut aut absit aliquid,aut supersit: deorum enim numini parere omnia. Haec iam mihi crede ne aniculae quidem existimant. An censes eun dem uitulum si alius delegerit,sine capite iecur inuenturum,si alius,cum capio te Haec decessio capitis aut accessio,subitone fieri potest, ut se exta ad immos latoris sortunam accommodent Non perspicitis aleam quandam esse in hostias deligendis,presertim quum res ipsa doceat auum enim tristisissima exota sine capite sucrint,quibus nihil uidetur esse dirius,proxima hostia litatur sepe pulcherrime. Ubi igitur illae minae superiorum extorum aut quae tam susthito facita est deorum tanta placatio Sed aflers in tauri opimi extis immolate Caesare cor non fuisse: id quia non potuerit accidere,ut sine corde uictima illa uiueret,iudicandum es. tum interiisse cor quum immolaretur. Qui fit ut alterum intelligas,sine corde non potuis. bouem uiuere: alterum non uidest as,cor subito non potuisse nescio quo avolare: Ego enim possum uel nescire quae uis sit cordis ad uiuedum,uel suspicari contractum aliquo morbo bovis exile exiguum & uietum cor,& dissimile cordis suisse.Tu uero quid habes quare putes,si paulo ante cor Berit in tauro opimo,sebito id in ipsa immolaotionc interisse: An quod aspexerit uestitu purpureo excordem Caesarem, ipse corde priuatus est: Vrbem philosophie mihi crede proditis,dum castella defenditis. Nam dum aruspicinam ueram esse uultis, Physiologiam totam peruertitis. Caput est in iecore,cor in extis: iam abscedet simul ac molam Sc uinuinsperseris,deus id eripiet,uis aliqua conficiet aut exedct: non ergo omnium interitus atque obitus natura conficici,&erit aliquid quod aut ex nihilo oria. tur,aut in nihilum subito occidat. uis hoc physicus dixit unquam: aruspices dicunt. His igitur quina physicis crededum potius existimaszauid quupluribus diis immolatur qui tandem euenit ut litetur alijs, aliis non litetur: Quae autem inconstantia deorum est,ut primis minentur extis,bene promittant secundiscatit tanta inter eos dissensio ispeetia inter proximos,ut Apollinis exta bona sint Dianc non bona auid est tam perspicuum, Q quum sortuito hostiae adducatur,talia cuiq3 exta esse,qualis cuim obtigerit hostiar At enim id ipsum habet aliquid diuini,quae cui hostia obtingat,tana in serti' bus quae cui ducatur. Mox de Artibus,quanci tu quidem non hostiarum ca'sem confirmas sortium similitudine, sed infirmas sortes collatione hostiaru. An quum in Aequimelium misimus qui asserat agnum quem immolemus. is mihi agnus assertur,qui habet exta rebus accomodata,& ad eum agnu no
casu sed duce deo eruus deducitur et Nam si casus in eo quo cy esse dicis,quasi