장음표시 사용
481쪽
LAELI VS SEU DE AId 1 C Ι Τ Ι Α aspergratum mihi seceris,spero item Scruolae,si queadmodum soles de ceteris
rebus cum ex te queruntur,sic de amicitia dis itaris,quid sentias,qualem existimes,que precepta des. S C AE. Mihi uero erit gratum: atq3 id ipsum cum
tecum agere conarer,Fannius anteuertit. Quamobrem utri y nostrum oraotum admodum seceris. LAE L. Ego uero non grauarer,si mihi ipse confideo re.Nam & praeclara res est,& stimus cui dixit Faniri otiosi. Sed quis egosiam aut quae in me est facultase Doetorum est ista c6suetudo,eaq; Graecorritit iis id ponatur de quo disputent quis subito. Magnu opus est,eget* exercitatione no parua. Q uomobre quae disputari de amicitia possunt ab eis cenoseo petatis, qui iii a profitetur.Ego uos hortari tantum possum,ut amicitiam omnibus rebus anteponatis.nihil est enim tam naturae aptum,iam conuenioens ad res uel secundas,uel aduersas. Sed hoc primum sentio,nisi in bonis amicitiam es. non possie. Ne id ad uiuum reseco,ut illi qui haec subtilius disse
runt,fortasse uere,sed ad communem utilitatem parum. Negant enim quenos uirum bonum esse,nisi sapientem. Sit ita sane. Sed eam sapientiam interpretantur,quam adhuc mortalis nemo est consecutus. Nos autem ea que sunt in usu uita 33 communi,non eaque finguntur,aut optantur, spectare debemus
Nunq ego dicam C. Fabricium, M.Curium,T. Coruncanium, quos sapienotes nostri maiores iudicabant,ad istorum normam suisse sapientes. Quare sibi habeant sapientis nomen,& inuidiosum,SI obscurum : concedanti ut hi honi uiri fuerint. Ne id quidem facient.negabunt id nisi sapicnti posse conce di. Agamus ergo pingui Minerua,ut aiunt. Qui ita se gerunt,ita uiuunt,ut eorum probetur fides,integritas,squalitas,liberalitas,nec sit in eis ulla cupidiotas,libido,audacia: sinit magna constantia,ut η fuerunt quos modo nominaui: hos uiros bonos,ut habiti sunt,sic etiam appellandos putemus,qui sequaritur,quantum homines possunt,naturam optimam recte uiuendi ducem. Sic enim mihi perspicere uideor,ita natos esse nos,ut inter omnes esset cietas quaedam: maior autem,ut quis proxime accederet. Ita ciues potiores suntu peregrini,& propinqui u alieni.cum his enim amicitiam natura ipsa pepeo rit: sed ea no satis habet firmitatis.Na hoc prestat amicitia propinquitati, w ex propinquitate beneuolentia tolli potest,ex amicitia non potest. Sublaota enim beneuolentia,amicitiae nomen tollitur, propinquitatis manet. Quanta autem uis amicitie sit,ex hoc intelligi maxime potest, Φ ex infinita societa te generis humani, quam conciliauit ipsa natura,ita contracta res est & adducta in angustum, ut omnis caritas aut inter duos, aut inter paucos iungereφtur.Est enim amicitia nihil aliud ,nisi omnium diuinarum humanarum* restrum cum beneuolentia S caritate summa consensio. Qua quidem, haud scio an ,excepta sapientia quida melius homini sit a dus immortalibus datum. Diuitias at 3 praeponunt,bonam alη ualetudinem, at 3 potentiam,alqhonores, multi etiam uoluptates. Beluarum hoc quidem extremum est illa autem superiora caduca sunt 8c incerta,posita non tam in nostris consili is, quam in sors tunae temeritate. aut autem in uirtute summum bonum ponunt, preclare itoli quidem : sed haec ipsa uirtus amicitiam S gignit,& continet. Nec sine uirtus te amicitia esse ullo paeto potest. Iam uirtute ex cosuetudine uitae sermonis Fnostri interpretemur: nec metiamur eam,ut quidam doeti,uerborum magnificetia: uiros m bonos,eos qui habetur, numeremus,Paulos,Catones,Caios.
482쪽
Scipiones,Philos .His communis uita conrenta est. Hos autem Omittamus qui omnino nussi reperiuntur.Tales igitur inter uiros amicitia tantas opportunitates habet,quantas uix queo dicere. Principio cui poteli est e uita uitalis,
ut ait Ennius,qui non in amici mutua beneuolentia conquiestat: a id dulcius, i habere quo cum omnia audeas sic loqui,ut tecum auis esset tantus seu eius in prosperis rebus,nisi haberes qui illis eque actu ipse gauderet Aduersas uero ferre dissicile esset sine eo qui illas grauius etiam si tu serret. Deni*ceterae res quae expetuntur,opportunae sunt,singulae rebus sere' singulis, diuitiae ut utare, pes ut colare,honores ut laudere,voluptates ut gaudeas, ualetuo do ut dolore careas,A muneribus fungare corporis. Amicitia plurimas rescotinet: quoquo te uerteris, praesto est: nullo loco excluditur: nutas intempestiua,ntans molesta est. Itaq; non aqua,non igni si ut aiunt J pluribus locis utimur,si amicitia. Neq; ego nunc de uulgari aut de mediocribluae tamen mosa delectat,& prodest sed de uera δέ persecta loquor: qualis eorum,qui pauci nominantur,suit. Nam Sc secundas res spledidiores facit amicitia: R aduersaS PartienS,communicans cy,leuiores. Q uul plurimas & maximas commoditates amicitia contineat,tum illa nimirum praestat omnibus , bona spe Praelucet in posterum: nec debilitari animos,aut cadere patitur, uerumetiam iam amicum qui intuetur,tanqua exemplar aliquod intuetur sui. auocirca dc
absentes adsunt,S egentes abundant,& imbecilli ualent,& C quod dissicili
us dictu estJmortui uiuunt.Tantus eos honos,memoria,desideriti proseqino tur amicorum .Ex quo illorum beata mors uidetur,&horum uita laudabistis. Quod si exemeris ex rerum natura beneuolentiae coniunctionem: nec domuS ulla,nec urbs stare poterit, ne agri quidem cultus permanebit. Id si mi
nus intelligitur: quanta uis amicitiae concordiaei sit,ex dissensionibus atque distord 3s percipi potest. Quae autem domus tam stabilis, quae tam firma citauitas est,quae non od is atque dissidηs sunditus possit euerti: Ex quo quantuboni sit in amicitia,iudicari potest. Agrigentinum quidem doctum quenρdam uirum carminibus Graecis uaticinatum ferunt,quae in rerum natura, tostro P mundo constarent, quael mouerentur,ea contrahere amiticiam,dissipare di seordiam. Atque hoc quidem omnes mortales 8c intelligunt,& re pro hant. Itaque siquando aliquod osticium extitit amici in periculis aut adeudis aut communicandis,quis est qui id non maximis esterat laudibus et Qui cIao mores tota cauta nuper in hospitis & amici mei Pacuun fuerunt noua fabula quu ignorante Rege uter eorum esset Orestes, Pylades Orestem esse se diceret,ut pro illo necaretur,Orestes aulcm,ita ut erat,Orestem se esse perseuera
rete Stantes plaudebant in re ficta quid arbitramur in uera fuisse facturos: Facile indicabat ipsa natura vim suam,cum homines quod facere ipsi non possent,id recte fieri in altero iudicarent. Haestentis mihi uideor de amicitia quod sentirem potuisse dicere. siqua prsterea sitnt credo autem esse multaJabris,sa uidebitur,qui ista disputant,quaeritote. F AN. Nos autem a te potius ritu etistam ab istis saepe quaesiui,& audiui non inuitus equidem. Sed aliud quoddam filum orationis tuae. fCAE .Tu magis id d iceres Fani,si nuper in hortis SciPionis, quu est de Rep .disputatum afluisses qualis tum patronus iustitiae Bitcontra accuratam orationem Phili. F A N . Facile id quidem fuit iustitiam tu
stissimo uiro defindere. s C A E .Quid amicitiam Nonne facile ei qui ob ea
483쪽
LAELIUS SEU DE AMICITIA summa fide instantia,ssistitiam seruata,maximam gloriam ceperit et L A s L. Vim hoc quidem est asserre. Quid enim refert qua me ratione cogatis Coogitis certe. studiis enim generorum,presertim in re bona,cum difficile est, tune aequum quidem obsistere. Sepissime igitur mihi de amicitia cogitanti, ni xime illud considerandum uideri solet,num propter imbecillitatem at 3 inopiam desiderata sit amicitia,ut dandis recipiendist meritis,quod quis ν mi nus per se ipse posset, id acciperet ab alio,vicissimq; redderet: an esset hoc quidem proprium amicitie,sed antiquior S pulchrior,& magis a natura ipsa prose sta alia causa. Amor enim ex quo amicitia est nominataJ princeps est
ad beneuolentiam coniungendam. Nam utilitates quidem etiam ab qs percipiuntur,qui simulatione amicitie coluntur,& obseruantur causa temporis, In amicitia autem nihil est fidium nihil simulatum: S quidquid est,id est uerum&uoluntarium. Quapropter a natura mihi uidetur potius u ab indigentia orta amicitia applicatione animi magis cum quodam sensu amandi, u coogitatione quantum illa res utilitatis es set habitura. Quod quidem quale sit etiam in bestias quibusdam animaduerti potest,quae ex se natos ita amant ad quoddam tempus,& ab eis ita amatur,ut facile earum appareat sensus. auod
in homine multo est euidentius. Primum ex ea caritate que est inter natos& parentes,que dirimi nisi detestabili scelere non potest: Deinde cum simi Iis tensus extitit amoris, si aliquem nacti sumus,cuius cum moribus & natura congruamus, P in eo quasi lumen aliquod probitatis S uirtutis prospice. re uideamur. Nihil est enim amabilius uirtute,nihil quod magis alliciat ho mines ad diligedum quippe quit propter uirtutem& probitatem eos etiam quos tauq uidimus,quodammodo diligamus. is enim est qui C. Fabrich,
M.Curri cum caritate aliqua & beneuolentia memoriam non usurpet,quosnunu uiderit: Quis autem est qui Tarquinium Superbum,qui P. Cassium, Sp. Melium non oderit Cum duobus ducibus de Imperio in Italia decerta
tum est,Pyrrho,S Annibale. Ab altero propter probitatem eius,non nimis alienos animos habemus: alterum propter crudelitatem semper haec ciuitas oderit. si tanta uis probitatis est,ut eam uel in eis quos nunti uidimus,uel, quod maius est,in hoste etiam diligamus: quid mirum est si animi hominum moueantur,cum eorum quibus cum usu conlucti esse possint,virtutem & boγnitatem perspicere uideantur Q qconfirmatur amor Sc beneficio accepto,& studio perspecto,& consuetudine adiuncta: quibus rebus ad illum primu motum animi Sc amoris adhibitis,admirabilis quaedam exardescit beneuoolentiae magnitudo. iniam,si qui putant ab imbecillitate proficisci ut sit per quam assequatur quod qui sep desideret, humilem sane relinquut,& minime generosum ut ita dicamJortum amicitiae, quam ab inopia atql indigentia nasci uolunt. Quod si ita esset ut quisin minimum in se esse arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus.quod logesecus est. Ut enim quiscpsibi pluri mum confidit,& ut quisep maxime uirtute & sapientia sic munitus est ut nul lo egeat,sual omnia in seipso posita iudicet: ita in amicit as expetendis colendist maxime excellit.Quid enim Africanus indigens mei Minime hercle. At ne ego quidem illius: sed ego admiratione quadam uirtutis eius, ille uicissim opinione fortasse nonnulla,quam de meis moribus habebat,nae dilexit: auxit beneuolentia consuetudo.Sed uil utilitates multae 3c magnae consecutae
484쪽
Ἀ83 LAELIUS SE DE AMICITIA sunt,non sitiat tamen ab carum spe cause diligendi prosecte. Vt enim benefici liberales scp sumus,non ut exigamus gratiam neopenim beneficium foenerast
cedis adduc hi, sed Φ omnis eius fructus in ipso sit amore , expetendam putaomus. Ab iis qui pecudum ritu ad uoluptatem omnia reserunt,longe distentismus. Nec mirum. Nihil enim altum,nihil magnificum ac diuinum suspicere possunt qui suas omnes cogitationcs abiecerunt in rem tam humilem, tam cpcontemptam. Quamobrem hos quidem ab hoc sermone remoueamus : ipsi autem intelligamus a natura gigni sensum diligendi,& beneuolentis caritate fassita significatione probitatis: quam qui appetiuerunt,applicant sese,&proopius admouent,ut usu eius quem diligere coeperint, fruantur S moribus: sint* pares in amore S aequales,propensiores P ad bene meredum s ad reo posccdum. At*haec inter eos sit honesta certatio. Sic& utilitates ex amicitia maxime capientur Sc erit eiuS Ortus a natura,s ab imbecillitate, SI grauior& uerior. Nam si utilitas amicitias conglutinaret, eadem commutata dissolueret. Sed quia natura mutari non potesst,idcirco uerae amicitiae sempiternae simi. Ortum quidem amicitiae uidetis, nisi quid ad hec forte uultis. SCAE. Tu uero perge Laeli pro hoc enim, qui minor est natu,meo iure respondeo. F AN Reete tu quidem .quamobrem audiamus. L A E. Audite uero optio mi uiri ea quae saepissime inter me Scipionem de amicitia disserebantur.
si ille quidem nihil dissicilius esse dicebat,a amicitiam uis ad extremum
uitae diem permanere. Nam uel ut non idem expediret, incidere sepe uel ut de Rep.non idem sentiretur: mutari etiam mores hominum sepe dicebat, alias aduersis rebus,aIiis artate ingrauescente. Atq; earum rerum exemplum ex II militudine capiebat ineuntis artatis, i, summi puerorum amores sepe una cupretexta roga deponerentur. Sin autem ad adolescentiam perduxistent,dira mi tamen interdum contentione, uel Iuxurie conditione,uel commodi alicuoius,quod idem adipisci uterci' non possiet. Q, si qui longius in amicitia proueeti essent, tamen saepe Iebefactari,si in honoris contentionem incidissent. Pe. stem enim maiorem esse nullam in amicit as,q in pleris pecunie cupiditate, in optimis quibusq; honoris certamen& gloriae,eX quo inimicitias maximaspe inter amicissimos extitisse. Magna etiam disisidia,S plerunq; iusta nasci, quu aliquid ab amicis quod reetiam non esset, postularetur,ut aut libidinis ministri,aut adiutores essent ad iniuriam. Quod qui recusarent,quis honeste id facerent,ius tamen amicitiae deserere argueretur ab ηs,quibus obsequi nollent: illos autem qui quiduis ab amico auderent postulare, postulatione ipsa profiteri omnia se amici causa esse facturos.Eorum querela inueterata rio modo familiaritates extingui solere,sed etiam odia gigni sempiterna Hec ita multa quasi sato impendere amicit as,ut omnia subterfugere,no modo sapientiae, sed etiam felicitatis diceret sibi uideri. auamobrem id primum uideamus, si Placet,quatenus amor i amicitia progredi debeat. Num si Coriolanus habuit amicos,serre contra patriam arma illi cum Coriolano debuere Num Recillinum amici regnum appetentem,num Sp. Melium iuuare debuerunt Ti. quidem Gracchum Rem p. uexantem a c1LTuberone aequalibus J amicis dereolidiu uidebamus. At C. Blosius Cumanus hospes familis uestrς, Scaevola, cuadme,qui aderam Lenate 8 Rutilio Coss .in consilio deprecatum uenisset, hanc
485쪽
LAELI Us S E V DB A Μ ICITIA 43s hanc ut sibi ignoscerem causam asserebat, . tanti Ti.Gracchu fecisset,ut quidquid ille uellet,sibi faciendum putaret. Tum ego, Etiamne, inquam, si te in Capitolium faces serre uelleto Nun inquit,uoluisset id quidem: sed si uoluisset,paruissem. Videtisci nefaria vox. Et hercle ita secit,uel plus etiam a dixit. Non enim paruit ille Ti. Gracchi temeritati, sed praefuit: nec se comitem iulius furoris,sed ducem praebuit. Ita sp hac ametia quaestione noua perterritus, in Asiam profugit,ad hostes se contulit,poenas Reip.graues iustasq; per Duit. Nulla est igitur excusatio peccati,si amici causa peccaueris. Nam cum conciliatrix amicitis uirtutis opinio fuerit, dissicile est amicitiam manere si a uir tute defeceris. si rectum statuerimus uel cocedere amicis quidquid uelint, uel impetrare ab amicis quidquid uelimus,persecta quidem sapientia sumus, si nihil habeat res uiti j. Sed loquimur de ris amicis,qui ante oculos stirit, quos
videmus,aut de quibus memoriam accepimus,aut quos nouit uita communis
Ex hoc numero nobis exempla sumenda sunt;& eorum quidem maxime,qui ad sapientiam proxime accedunt. Vidimus Paulum Aemilium C. Lucinio familiarem suisse Uc a patribus accepimus)bis una Consules,& Collegas a Censura.Tum etiam cum ηs,& inter se coniunctissimos fuisseM. Curium d cT.Coruncanium,memoriae proditum est. Igitur ne suspicari quidem possvomus quenil horum ab amico quippiam contendisse quod contra fidem cotra iusiurandum,contra Remp.esset. Nam hec quidem in talibus uiris quid attMnet dicere Si contendissent, scio impetraturos non fuisse:cum iIli sanctissimi uiri fuerint. Aeque autem nefas sit ta te aliquid & sacere rogatum, S roga me. At vero Ti. Gracchum sequebantur C.Carbo,C.Cato,& minime tunc qui
dem C. frater,nunc idem acerrimus inimicus. Hec igitur prima lex in amiscitia sanciatur,ut neq3 rogemus res turpes,nec faciamus rogati. Turpis enim excusatio est,& minime accipienda,cum in ceteris peccatis,tum si quis contra Remp.se amici causa fecisse sateatur.Etenim eo loco,Fanni SI Scaevola, locati stimus,ut nos longe prospicere oporteat futuros casias Reipu. Deflexit enim iam aliquantulum de spatio curriculol consuetudo maiorum.Tib.Gracchus regnum occupare conatus est,uel regnauit is quide paucos menses. Nunquid
simile populus R.audierat,aut uiderat Hunc etiam post morte secuti amici dc propinqui. Que id in P.Scipionem secerint,sine lacrimis non queo dicere Nam Carbonem quo ,quem modo posuimus, propter recenrem Poenam T.Gracchi sustinuimus.De C.Gracchi autem Tribunatu quid expectc,non libet augurari. Serpit enim deinde res,quae procliuius ad perniciem, cum seomel coepit,labitur. Videtis in tabella iam antequata sit sacta labes,primo Gabinia lege,bennio autem post Cassia. Videre iam uideor Populum a Senatu disiunctum & multitudinis arbitrio res maximas agi. PIures enim discent quemadmodum hec fiant,u quemadmodum his resistatur. Quorsum haec quia sine socris nemo quida tale conatur. Praecipiendum est igitur bonis , ut si in eiusmodi amicitias ignari casu aliquo inciderint,ne existiment ita se alliogatos,ut ab amicis in magna aliquam rem peccantibus non discedant. Improbis autem poena statueda est: nec minor uero ηs qui secuti erunt alterum,u ηs
qui ipsi fuerint impietatis duces. Dis clarior in Graecia Themistocle quis potetior qurcum Imperator bello Persico seruitute Greciam liberasset, propteri inuidiam in exilium missus esset,ingratae patriae iniuriam non tulit.
486쪽
LAELIVS S E V DE AMICITIA quam serre debuit. Fecit idem quod uiginti annis ante apud nos secerat Cooriolanus. His adiutor contra patria inuentus est nemo,itacii morte sibi utero consciuit.Quare talis improborum consensio non modo excusatione amici
tiae tegenda non est,sed potius omni supplicio uindicanda est: ut ne quis con cessiim putet,amicum bellum patriae inserentem sequi. Quod quidem, ut res coepit ire,haud scio an aliquando futurum sit. Mihi autem non minori curae
est qualis Resp.post mortem meam sutura sit,il qualis hodie sit. Haec igio
tur prima lex amicitis sanciatur,ut ab amicis honesta petamus,amicorum causa honesta faciamus: ne expectemus quidem dum rogemur, studium semper adsit,cunctatio absit.consilium uerum dare gaudeamus libere. Plurimum in amicitia amicorum bene suadentium ualeat auctoritas:eatque adhibeatur admonendum,non modo aperte,sed etiam acriter,si res postulabit: S auctoritati adhibitae pareatur. Nam quibusdam,quos audio sapientes fuisse habitos in Graecia,placuisse opinor mirabilia quaedam. Sed nihil est quod illi non persequantur sivis argutius,partim sugiedas esse nimias amicitias,ne necesse sit unusolicitum esse pro pluribus: satis superq; esse sibi suarumcuim rerum curam. Alienis nimis implicari,molestum esse: commodissimum esse quam laxissumas habenas habere amicitie,quas uel adducas cum uelis,uel remittas.Caput enim esse ad beate uiuendum securitatem,qua sevi non possit animus,si tan quam parturiat unus pro pluribus. Alios autem dicere aiunt etiam multo inphumanius quem Iocum breuiter perstrinxi paulo ante praesidη adiumetis
causa,non beneuolentiae neque caritatis amicitias esse expetendas. Itaque ut
quis 3 minimum firmitatis habeat, minimum uirium,ita amicitias appete re maxime.Eteo fieri,ut mulierculae magis amicitiarum praesidia quaerant, quam uiri:& inopes,quam opulenti: SI calamitosi,quam ' qui putantur beati.O praeclaram sapientiam. Solem enim h mundo tollere vidcntur,qui amicitiam e uita tollunt,qua a d 3s immortalibus nihil melius habemus,nihil iucudius. Quae est enim ista securitas Specie quidem blanda sed re ipsa multis locis repudianda est. Neque enim est consentaneum,ullam honestam rem actionemve,ne solicitus sis,aut non suscipere,aut susceptam deponere. QNod si citoram fugimus,uirtus fugienda est,quae necesse est ut cum aliqua cura res sibi cotrarias aspernetur,atque oderit: ut bonitas malitiam, temperantia libidine, ignauiam sortitudo. Itaque uideas rebus iniustis iustos maxime dolere, imo hecillibus sortes,flagitiosis modestos .Ergo hoc proprium est animi bene costituti,& Iaetari bonis rebus,& dolere contrarris. Quamobrem si cadit in sa pientem animi dolo qui prosecto cadit,nisi ex eius animo extirpatam humanitatem arbitremur: quae causa est cur amicitiam funditus tollamus e uita, ne
aliquas propter eam suscipiamus molestias inlid enim interest motu animi sublato,non dico inter pecudem &hominem,sed inter hominem & saxum, aut truncum aut quiduis generis eiusdem: Nel enim sunt isti audiendi, qui uirtutem duram,& quasi ferream esse quandam uolunt: quae quidem est tum multis in rebus,tum in amicitia tenera atq3 tracstabilis,ut ex bonis amici quast si dissundatur,& incommodis contrahatur. Quamobrem angor iste qui pro
amico saepe capiendus est,non tantum ualet ut tollat e uita amicitiam,no plus si ut uirtutes,quia nonnullas curas S molestias asserunt,repudientur. Cu auo
tem contrahat uirtus amicitiam, it supra dixO siqua significatio uirtutis elu
487쪽
LAELIVS sΕ V DΕ ΑΜ ICITIAceat,ad quam se similis animus applicet,& adiungat: id cum contigerit, amor
exoriatur necesse est. Quid enim tam ab serdum,quam delectari multis inanibus rebus,ut honore, ut gloria,ut aedificio,ut uestitu cultui corporis, animo autem uirtute praedito, eo qui uel amare, uel ut ita dicam I redamare possit non admodum delectari Nihil est enim remuneratione beneuolentiar, nihil Dicissitudine studiorum ossiciorum qi iucundius. in si etiam illud addimus, quod recite addi potest,nihil esse quod ad se rem ullam tam alliciat,tam attrahat,quam ad amicitiam similitudo: concedatur profecto uerum esse ut bonos honi diligant,adsciscant sibi quasi propinquitate coniunctos atq3 natura.
Nihil est enim appetentius similium sui,nihil rapacius,u natura. Quamobrehoc quidem Fanni,& Scaevola,constat ut opinor 9 bonis inter bonos quassnecessariam beneuolentiam esse,qui est amicitis sons a' natura costitutus. Sed eadem bonitas etiam ad multitudinem pertinet. Non est enim inhumana uirtus,neq; immunis,neo superba: quae etiam populos uniuerses tueri,eis optime consulere leat. quod non saceret profecto,si a caritate uulgi abhorreo ret. Atq; etiam mihi quidem uidentur qui utilitatis causa fingunt amicitias, amabilissimum nodum amicitiae tollere. Non enim tam utilitas parta per
amicum,ci amici amor ipse delectat.Tum v illud fit quod ab amico est proseo stum,iucundum,sicum amore&studio est prosectum. Tantum abest ut amicitiae propter indigentiam colantur,ut η qui opibus SI copiis, maximeq3 uirtute praediti cin qua plurimum est praesidiominime alterius indigeant, liheralissimi sint,& beneficentissimi. Ato haud scio an ne opus sit quidem mishil unsi omnino deesse amicis. Vbi enim studia nostra viguissent,si nuna co silio,nuna opera nostra,nec domi nec militiae Scipio eguisset Non igitur utilitatem amicitia,sed utilitas amicitiam consecuta est. Non ergo erunt homiones deliciis diffluentes audiendi,si quado de amicitia, quam nec usu nec ratiost ne habent cognitam,disputabunt. Nam quis est prd deum fidem atq; homionum,qui uelit ut nem diligat quenq,nec ipse ab ullo diligatur,circvfluere omnibus copiis,atq; in omnium rerum abundantia uiueremaec enim est tyranφnorum uita: nimirum in qua nulla fides,nulla caritas,nulla stabilis beneuoleotiae potest esse fiducia: omnia semper se specta atque solicita sunt: nullus locus est amicitiae. Quis enim aut eum diligat quem metuat,aut eum a quo se metut Putet Coluntur tamen simulatione amicitiae duntaxat ad tempus. Quod si, sorte ut fit plerunque ceciderint,tum intelligitur quam suerint inopes amicorum. Quod Tarquinium dixisse fertur tum cum exul esset, se intellexisse quos fidos amicos habuisset quos* infidos,cum iam neutris gratiam reserre
posset. si miror illa superbia S importunitate si quenil habere potuit. Aistque ut huius quem dixi,mores,ueros amicos parare non potuere: sic mUltoruopes praepotentium excludunt amicitias fideles.Non enim solum ipsa sortuona ceca est,sed eos etiam plerunt ν essecit caecos,quos complexa est. Itaq3 efleo runtur sistidio sere'contumacia: neq; quidq insipiente sertunato intolerasthilius fieri potest. At hoc quidem uidere licet,eos qui antea commodis fuerunt moribus,imperio,potest ate,prosperis rebus immutari, sperni ab ris ueteres amicitias,idulgere nouis. Quid aute stultius, a ut plurimu copiis, facultatibus,opibus possint,cetera parare quae parantur pecuniam, equos, famulos, uestem egregiam uasa preciosa: amicos non parare,optimam Sc pulcherrima
488쪽
litae ut ita dicam)supelle Plemel tenim cetera cum parantur,cui parentur nesciunt,nec cuius causia laborent.Eius enim est istorum quidquid est,qui uincit uiribus. Amicitiarum sua cuique permanet stabilis 8c certa possessio: ut etiam si illa maneant,quae sunt quasi dona fortunae,tamen uita inculta Ac de serta ab amicis non possit esse iucunda. Sed haec haistentas. Constituendi autε
sunt qui sint in amicitia fines,& quasi termini diligendi: de quibus tres uideo
sententias ferri,quarum nullam probo. Vnam,ut eodem modo erga amicum afledii simus,quo erga nosmetipsos. Alteram,ut nostra in amicos beneuolan.tia,illorum erga nos beneuolentiae pariter aequaliteri respondeat. Tertiam
ut quanti quis 3 seipsum facit,tanti fiat ab amicis. Harum trium sententiarum nulli prorsus assentior. Nec enim illa prima uera est,ut quemadmodum in se quisl,sic t amicum sit animatus. in multa enim quae nostra causa nuna faceremus,facimus causa amicorum ἰprecari amicis ab indigno,supplicare,tu acerbius in ah que inuehi,insectariss uehementius: quae in nostris rebus non salii honeste, in amicorufiut honestissime. Multae quo* res sui in quibus de sui, commodis uiri boni multa detrahunt, detrahit patiuntur,ut m amici potius es ipsi fruantur. Altera sententia est, quae definit amicitiam paribus ossiciis aeuoluntatibus. Hoc quidem est nimis exigue S exiliter ad calculos uocare armcitiam,ut par sit ratio acceptorum 8c datorum. Ditior mihi &asfluentior uti detur esse uera amicitia,nec obseruare restricte ne plus reddat u acceperit. Neque enim uerendum est ne quid excidat,aut ne quid in terram defluat,aut ne . plus aequo quid in amicitia congeratur. Tertius uero ille finis deterrimus, ut
quanti qui 3 seipsum faciat,tanti fiat ab amicis. Saepe enim in quibusdam aut animus abiectior est,aut spes amplificandae fortunae fractior. Non est igitur amici talem esse in eum,qualis ille in se est: sed potius eniti & esscere ut amici
iacente animum excitet,inducati in spem cogitationem 7 meliorem. Alius 4gitur finis uerae amicitiae constituendus est,si prius,quod maxime reprehenodere Scipio solitus sit,edixero. Negabat ullam uocem inimiciorem amicitiae potuisse reperiri,u eius qui dixisset ita amare oportere,ut aliquando esset os irus.Nec uero se adduci posse,ut hoc, quemadmodum putaretur, Biante esse dictum crederet,qui sapiens habitus esset unus e septem: sed impuri cuiusdam 8c ambitiosi,aut omnia ad suam potentiam reuocantis esse sententiam. Quost nam enim modo quisu amicus esse poteri cui se putabit inimicum esse posses Qui etiam necesse erit cupere Sc optare ut a saepissime peccet a micus,quo plures det sibi tana ansas ad reprehendendum. Rursum autem recte factis como modisq; amicorum necesse erit angi,dolere,inuidere.Quare hoc quidem prsceptum,cuiuscunt est,ad tollendam amicitiam ualet. Illud potius precipien. dum suit,ut eam diligentiam adhiberemus in amiciths comparandis, ut noquando amare inciperemus eum,quem aliquando odisse possemus. Quinctiam si minus felices in deligendo suissemus,serendum id Scipio potius, si iiii
micitiarum tempus eogitandum putabat.His ergo finibus utendum arbitror ut cum emendati mores amicorum sint,tum sit inter eos omnium rerum, consiliorum,& uoluntatum sine ulla exceptione communitas: ut etiam siqua soromna acciderit,ut minus iustae amicorum uoluntates adiuuands sint,in quibus eorum aut caput agatur,aut fama decli nadum est de uia, modo ne summa turpitudo sequatur Est enim quatenus amicitiae dari uenia possit ncc uero negli
489쪽
genda est fama. Nec mediocre telum ad res gerendas existimare oportet be nevolentiam ciuium quam blanditiis Scassentationibus colligere turpe est. virtus quam sequitur caritas,minime repudianda est. Sed saepe laedeo enim ad Scipionem,cuius omnis sermo erat de amicitiaJquerebatu0 in omnibus rebus homines diligentiores essent,ut capras,& oues quot quis haberet, discere posset: amicos quot haberet,dicere non posset: SI in illis quidem paran, dis curam adhibere,in amicis eligendis negligentes esse,nec habere quasi si, gna quaedam S notas quibus eos qui ad amicitiam essent idonei, iudicarent. Sunt igitur firmi & stabiles&constantes eligendi: cuius generis est magna penuria,&iudicare dissicile sane,nisi expertum. Experiendum autem est in ipse amicitia. Ita praecurrit amicitia iudicium,tollitq; experiendi potestatem. Est igitur prudentis sustinere ut currum sic impetum beneuolentiae quo uta mur quasi aquis tentatis,sic amiciti js,aliqua parte periclitatis moribus amicorum. idam sepe in parua pecunia perspiciuntur quam sint leves. Quidam
autem, quos parua mouere non Potuit,cognoscuntur in magna. Si uero erunt
aliqui reperti qui pecuniam praeferre amicitiae sordidum existiment: ubi eos
inueniemus,qui honores,magistratus, imperia,Potestates,opes amicitiae noanteponant,ut cum ex altera parte Proposita haec sin ex altera uis amicitiae.
non multo illa malinae Imbecilla enim natura est ad contemnendam poten'tiam . quam etiam si neglecta amicitia consecuti sunt,excusatum iri se arbitrantur,quia non sine magna causa sit neglecta amicitia. Itaque uerae amicitiae difficillime reperiuntur in rjs,qui in honoribus reci3 publica uersantur. Vbi enim istum inuenias,qui honorem amicianteponat suo Quid haec ut omittam Jquim graues, quam difficiles plerisq; uidentur calamitatum societates,ad quas non est facile inuentu qui descendat. Qi Q Ennius recte,
Amicus certus in re incerta cernitur.
tamen haec duo leuitatis Sc infirmitatis plerosque conuincunt, aut si in bo nis rebus contemnunt, aut si in malis deserunt. Qui igitur utraque in re grauem , constantem, stabilem se in amicitia praestiterit, hunc ex maxime raro hominum genere iudicare debemus,& penὸ diuino. Firmamentum austiem stabilitatis constantiet est eius quam in amicitia quaerimus, fides. Nihil enim stabile est,quod infidum est. Simplicem prauerea,S comune,& consentiehtem,S qui rebus ηsdem moueatur,eligi par est,quae omnia pertinent ad fidelitate. neq; enim fidum potest esse multiplex ingentia S tortuosum.Necpuero qui non ηsdem rebus mouetur: S natura consentit, fidus aut stabilis potest esse. Addendum eodem est,ut ne criminibus aut inseredis delectetur, aut credat oblatis: quae omnia pertinent ad eam quam iamdudum tracto consta=tiam. I in fit veru illud quod initio dixi,amicitiam nisi inter bonos esse no posse.Est enim boni uir quem eundem sapientem licet dicere haec duo tenere in amicitia. Primum,ne quid fictum sit,iaeue simulatu. Aperte enim uel odisi se magis ingenui est,quim seonte occultare sententiam.Deinde no solum abs aliquo allatas criminationes repellere,sed ne ipsum q uidem esse suspiciosum, semper aliquid existimate ab amico esse uiolatum. Accedat huc suauitas queodam oportet sermonum atq3 morum,haudquaquam mediocre codimentum
amicitiae. Tristitia autem , dc in omni re seueritas habet illa quidem grauitatem: sed amicitia remissior esse debet , dc liberior, & dulcior, Sc ad
490쪽
omnem comitatem facilitatem l procliuior.
Existit autem hoc loco quaedam quaestio subdissicilis.Num quando amici
noui digni amicitia,ueteribus sint anteponendi,ut equis uetulis teneros anteponere solemus Indigna homine dubitatio. Non enim amicitiarum esse deo hent sicut aliarum rerum satietates. Veterrima quae Oatea uinaque uetustatem serenosse debent suavissima: uerum illud est quod dicitur, Multos
modios salis simul edendos esse,ut amicitias munus expletu sit. Novitates auo tem si spem asserunt,ut tana in herbis non fallacibus fructus appareat, non sunt illae quidem repudiandae,uetustas tamen suo loco conseruanda est. Maoxima est enim uis uetustatis 8c consuetudinis. Atqui in ipso equo C cuius modo mentionem licosi nulla res impediat,nemo est qui non eo quo consueuit, libentius utatur,u intra stato 5c nouo. Nec uero in hoc,quod est animal, sed in rjs etiam qus sunt inanima,cosuetudo ualet:cum locis etiam ipsis montuo. sis delectemur sylvestribus,in quibus diutius commorati sumus. Sed maximum est in amicitia,superiorem parem esse inferiori. Sepe enim excellentis
quaedam sunt, qualis erat Scipionis in nostro mat ita dicam9 grege.Nuna se ille Philo,nuna Rutilio,nunu Nummio anteposuit nunci inferioris ordinis
amicis. Q uero Maximum fratre,egregium uirum omnino sibi nequau pasrem, is anteibat aetate,tanu superiorem colebat: suos uero omnes per se esse ampliores uolebat. Quod faciendum imitandum est omnibus: ut si quam praestantiam uirtutis,ingenη,sortunae consecuti sunt,impertiant eam suis,cos municentcy cum proximis : ut si parentibus nati sunt humilibus, si propino quos habeant imbecilliores uel animo uel fortuna,eorum augeant opes,eis phonori sint S dignitati: ut in sabulis,qui aliquandiu propter ignorantia stirpis& generis in famulatu fuerint,cum cogniti sunt,& aut deorum aut Reguhli j inuenti,retinent tamen caritatem in pastores,quos patres Permultos an nos esse duxerunt. Quod quidem est multo profecto magis in ueris patribus certisci; faciendum. Fructus enim ingenii Sc uirtutis omnis p praestantie tum maximus accipit,cum in proximum quenq3 co sertur. Vr igitur ri qui sunt in amicitiae coniunctionis necessitudine superiores,se aequare cum insertoriobus debent: sic inferiores non dolere se a suis aut nagenio,aut fortuna, aut disgnitate superari. Quorum plerique aut queruntur semper aliquid,aut etiam
exprobrant: eo* magis,si aliquid habere se putant quod osticiose, amice, 8ccum labore aliquo suo factum queat dicere. Odiosum sane genus hominum, officia exprobrantium,quae meminisse debet is in quem co llata sunt,non co memorare qui contulit. Quamobrem ut ii qui superiores sunt, submittere se debent in amicitia,sic quodammodo inferiores extollere. Sunt enim quidam qui molestas amicitias faciunt,cum ipsi se contemni putant. Quod non seret contingit nisi ris qui etiam .contemnendos se arbitrantur: qui hac opinione non modo uerbis,sed etiam opere leuandi sunt. Tantum autem cuique trishuendum est primum,quantum ipse efficere possis: deinde quantum ille que diligas atque adiuves,sustinere. Non enim tu possis, quantumuis licet excelo las,omnes tuos ad honores amplissimos perducere: ut Scipio P. Rutilium potuit Consulem ess cere,fratrem eius Lucium non potuit. si etiam possis
quiduis deserre ad alteru,uidedu tamen est quid ille possit sustinere.Omnino amicitiae corroboratis ia confirmatis S ingeniis dc aetatibus iudicads sui. Nec