장음표시 사용
61쪽
sgDE FINIBUS BON. ΕΤ ΜΑ L. ciuium Et tame in quibusda neqν pecuniae modus est,ness honoris,nem Imo Peras,nec libidinum,nec epularu,nec reliquaru cupiditatu: quas nulla praedavnw improbe parta minuit,sed auget potius at inflamat,ut coercendi ma gis a dedocedi esse uideantur. Inuitat igitur uera ratio bene sanos ad iustitia. aequitatem, fidem: necν homini infanti aut impotenti iniuste facta coducunt qui nec facile efficere possit id quod conetur,nec obtinere si effecerit: & opes uel fortunae uel ingenii liberalitati magis coueniunt,qua qui utantur bene uolet iam sibi cociliant,& quod aptissmu est ad quiete uiucdum charitatem:
per sertim quu omnino nulla sit causa peccandi. Quae enim cupiditates a na tura pficiscutiar, faciIe expletur sine ulla iniuria: quae aute inanes sunt,his pasrendu no est. Nihil enim desiderabile cocupiscut plus p in ipsa iniuria detris meti est a in his rebus emolumeli,quae partu tur iniuria. I ta ne iustitia quisdem recte quis dixerit per seipsam optabile: sed quia iucuditatis uel plurimuamerat. Na diligi 8c charu esse iucundu est,ppterea quia tutiorem uitam, ScDoluptate efiicit pleniore. Ita P no ob ea tu incomoda qus eueni ut impro, his, fugiedam improbitate putamus,sed multo etia magis quod cuius in anismo uertatur,nianu sinit eu respirare,nunil acquiescere. Quod si ne ipsaru quidem uirtutu laus,in qua maxime ceteroru philosophoru exuItat oratio, reperire potest exitu nisi dirigatur ad uoluptate: uoluptas aut est sola,quae nos uocet ad se,et alticiat suapte natura,no potest esse dubiu,quin id sit summu atq; extremu bonotu omniu: beate uiuere nil aliud fit,nisi cu uoluptate uiuere Huic certae stabilim sententiae quae sint coluncta explicabo breui. Nu Ilus in ipsis error est finibus bonorum 8c malo',id est,inuoluptate,aut in dolore: sed in his rebus peccant quu e quibus haec efiiciatur ignorant. Animi autem uoluptates S dolores nasci fatemur e corporis uoluptatibus & doloribus. Itaque cocedo quod modo dicebas cadere causa,si qui e nostris aliter existi mensiquos quidem uideo esse multos, sed imperitos. Pu autem Sc laetitiam
nobis uoluptas animi,& molestia dolor asserat,eoru tame utrunque S ortia esse e corpore,& ad corpus referri,nec ob ea causam non multo maiores essere uoluptates & dolores animi a corporis. Na corpore nihil nisi praesens,&quod adest,tentire possumus: animo aute &pterita& futura. Ut enim a te doleamus animo quum corpore dolemus, fieri tamen permagna accessito ζ test,ti aliquid sternu & infinitu impedere malum nobis opinemur,quod ide, fer tras ferre in uoluptate,ut ea maior sit,si nihil tale metuamus. Ia i liud qui e Peripicuu est,maXima animi aut uoluptate,aut molestia plus aut ad beata aut ad mi fera uita aflerre momethil eoru utrumvis,si aeque diu sit in corpore dio placet aute detracta uoluptate aegritudine statim cosequi,nisi in uoluptatis Iocum dolor forte successerit. At cotra gaudere nosmet omittedis dolorio hus,ella si uoluptas ea quae sensum moueat nulla successerit:eocn itellio i nos quata uoluptas no dolere sit.Sed ut his bonis erigimur,q expectamus,sic laeo ramur 'is quς recordamur. Stulti aut malom memoria torquetur, sapientes Dona plerita grata recordatione renouata deIectat. E st aut situ in nobis,ut et aduersa,quasi perpetua obliuione obruamus, & secunda iucunde ac suauiter meminerimus. Sed quum ea quae praeterierunt, acri animo & attento intueo
aegritudo , Mur,si via maIa sint,Iaetitia,si bona. O praeclar1
beateu uedi,&voram,& simplicem,S directam uiam. Quum enim certa
62쪽
L I B. P R I Μ V S 1 nihil homini possit melius esse,q uacare omni dolore & molestia, perfrui
maximis 8c animi et corporis uoluptatibus,uidetis ne si nihil praetermittat quod uitam adiuvet,quo facilius id quod propositum est summu bonum cosequamur Clamat Epicurus is quem uos nimis uoluptatibus esse deditum dicitis non posse iucunde uiui,nisi sapienter honeste iustet uiuatur: nec sapienter honeste iuste,nisi iucude. Nel enim ciuitas in seditione potest esse beata, nec in discordia dominoru domus,quo minus animus a se ipse dissidens, seocum discordans,gustare parte ullam liquidae uoluptatis Zc liberae potestet Atqui pugnantibus dc contrarias stud Js consiliis semper utens nihil quiesci uidere nihil traquilli potest. Q uodsi corporis grauioribus morbis uitae iucunditas impeditur,quato magis animi morbis impediri necesse est et Animi
autem morbi sunt cupiditates immensae,& imanes diuitiarum, gloriae,dominationis,libidinosarum etiam uoluptatum. Accedunt qgritudines,molestia moerores,qui animos exedunt,conficiunt curis,hominu no intelligentiri nihil dolendu esse omnino,quod sit a dolore corporis p senti futurove seiunνctu. Nec uero quisqua stultus no horum morboru aliquo laborat. Nemo igitur est no miser. Accedit etiam mors,quae quasi saxum Tantalo semper impedet.Tu superstitio qua qui est imbutus,quietus esse nunquam potest. Praeterea bona praeterita non meminerunt,praesentibus no seu untur,futura modo expectant: quae quia certa esse non possunt, conficiuntur dc angore,& metur maxime cruciantur quu sero sentiui frustra se aut pecuniae studuisse,aut imPeriis, aut opibus,aut gloriae. Nullas enim cosequuntur uoluptates, quarum potiendi spe inflamati, multos labores magnos susceperant. Ecce autealqminuti Sc angusti,aut omnia semper desperantes,aut malleuoli ,inuidi,difficiles,lucifugi,maledici monstrosi: alii aute etiam amatorijs leuitatibus dediti. Κη petulantes: atri audaces,protervi,hdem intemperantes 8c ignaui,nunquain sententia permanentes,quas ob causas in eorum uita nulla est intercapedo
molestiae. Igitur nel stultorum quisu beatus,neo sapientum non beatus. Multo p hoc melius nos uerius* quam Stoici. Illi enim negant bonu quido qua esse,nisi nescio quam illam umbram,quod appellant honestum,non tam solido si splendido nomine. Virtutem autem nixam hoc honesto,nulla requirere uoluptatem,atq; ad beate uiuendu se ipsa esse colentam. Sed possunt hse
quadam ratione dici,non modo non repugnantibus,uerumetiam approbantibus nobis. Sic enim ab Epicuro sapiens temper beatus inducitur,finitas hahet cupiditates,negligit mortem,dedris imortalibus sine ullo metu uera senotit,no dubitat si ita melius sit migrare deuita.His rebus i structus semper est in uoluptate.Nel enim lepus est ultu quo no plus habeat uoluptMu quam doloru. Nam 8c praeterita grate meminit,& praesentibus ita potitur,ut anto maduertat quata sint ea,quim iucuda: neq; pendet ex futuris,sed expectat
illa,fruitur prssentibus,ab hiisl uit is quς paulo ante collegi,abest plurimu.εc quum stultorum uitam cum sua comparat,magna afficitur uoluptate:dopiores autem si qui incurrusinunquam uim tantam habent,ut non plus habeat sapiens quo gaudeat,a quo angatur.Optime uero Epicurus, quod exiguam dicit fortunam interuenire sapienti,maximast ab eo & grauissimas res cosilio ipsius 8c ratione administrari,nec maiorem uoluptate ex infinito tempo
re aetatis percipi posse,quam ex hoe percipiatur,quod uideamus esse finitu.
63쪽
co DE FINIBUS BON. ΕΤ Μ A L. In Dialemca autem uestra nullam uim existimauit esse,nec ad melius uiuenodum nec ad comodius disserendum. In Physicis quidem Plurimum posuit,
ea scientia, uerborum uis,& natura orationis,& consequentium repugna: tiύmue ratio ptest perspici.Omniu autem rerum natura cognita,leuamur suo perstitione,liberamur mortis metu,non conturbamur ignoratione rerum, cqua ipsa horribiles existut saepe sermidines. Denio etiam morati melius exsernus,quum didicerimus,quid natura desideret. Tum uero si stabilem scientia rerum tenebimus,seruata illa,quae quasi delapsa de coelo est ad cognitionem omnium,regula,ad quam omnia iudicia rerum dirigetur,nun si ullius oratione uicti sentetia desistemus:nisi autem rerum natura perspecta erit,nullo modo poterimus sensuum iudicia defendere. Quidquid porro animo cernimus, id omne oritur a sensibus, qui si omnes ueri erunt,ut Epicuri ratio docet,lum
deni in poterit aliquid cognosci,& recipi. Quos qui tollunt,et nihil posse pocipi dicunt,i j remotis sensibus, ne idipsum quidem expedire possunt quod disserunt. Praeterea sublata cognitione & scientia, tollitur omnis ratio, Multae degendae, S rerum gerendarum. Sic e Physicis S sortitudo sumitur
contra mortis timorem,& costantia contra metum religionis,& sedatio mi mi omnium rerum occultarum ignoratione sublata,& moderatio natura cupiditatum,generibus cp earum explicatis,& ut modo docui cognitionis regula S iudicio,ab eadem illa constituto,ueri a falso distinctio traditur. Restat Iocus huic disputationi uel maxime necessarius de amicitia,quam,si uoluptas summum sit bonum,affirmatis nulla omnino fore: de qua Epicurus quidem ita dicit,omnium rerum quas ad beate uiuedum sapientia coparauerit, nihil esse maius amicitia,nihil uberius,nihil iucundius. Neq; uero hoc oratione solum,sed multo magis uita 8c moribus comprobauit. Quod si magnum sit, fillae ueterum fabulae declarant, in quibus tam multis tam cyuariis ab ultima
antiquitate repetitis,tria uix amicorum paria reperiuntur,ut ad Orestem peruenias profectus a Theseo. At uero Epicurus una in domo, 8c ea quide ano gu sta,quam magnos, quataq3 amoris conspiratione cosentientes tenuit amicorum greges auod fit etiam nunc ab Epicureis. Sed ad rem redeamns, de omnibus dici non necesse est.Tribus igitur modis uideo a nostris de amicitia disputatum. Alii quum eas uoluptates quae ad amicos pertinerent, negarent esse per se ipsas tam expetedas,u nostras expeteremus,quo loco uidetur quisthusdam stabilitas amicitiae vacillare,tuentur tamen eum locum, se F facile,ut mihi uidetur,expedivi. Ut enim uirutes, de quibus ante dictum est, sic amiscitiam negant posse a uoluptate discedere. Nam quu solitudo uita sine amicis,insidiarum S metus plena sit,ratio ipsa monet amicitias comparare, quishus partis confirmetur animus,& a spe pariendarum uoluptatu seiungi non Potest. A to ut odia,inuidia despicationes aduersantur uoluptatibus: sic amicitiae non modo fautrices fidelissimae, sed etiam esse strices sunt uoluptatum tam amicis,a sibi: quibus non solu praesentibus fruuntur,sed etiam spe erigutur consequentis ac posteri temporis . auod quia nullo modo sine amicitia firmam & perpetuam iucunditate uitae tenere possumus,nec uero ipsam amicitiam tueri,nisi ipsi aeque amicos Sc nos metipsos diligamus, idcirco & hoc ipsum efflcitur in amicitia,& amicitia cu uoluptate connectitur. Na Sc laetast mur amicoru laetitia aeque atq; nostra,& pariter dolemus angoribus. uost circa
64쪽
L I B. PRIΜVS crcirca eodem modo sapiens erit assectus erga amicum,quo in seipsum: quosllabores propter suam uoluptate susciperer,eosdem suscipiet Ipter amici ut Iuptatem. Quaeq3 de uirtutibus dicta sunt,queadmodum haesema uoIupta. tibus inhaeret,eadem de amiciria diceda sunt. Praeclare enim Epicurus his pene uerbis. Eadem,inquit,scietia confirmauit animum,ne quod aut sempiter num aut diuturnu timeret malum,quae perspexit in hoc ipso uitae spatio amicitiae praesidium esse firmissὶmu.Sut autem quidam Epicurei timidiores paulo contra uestra conuicia,sed tamen satis acuti,qui uerentur ne si amicitia propter nostram uoluptate expetendam Putemus,tota amicitia quasi claudicare uideatur. Itaq; primos cogressus,copulationes p cosuetudinem instituenda. rum amicitiarum,fieri propter uoluptatem: quum autem usus progredies Domitiaritatem effecerit,ium amorem effloresceretatum, ut etiam si nulla sit utilitas ex amicitia,tia ipsi amici pa seipsos ament. Etenim si loca,si phana, si urohes,si gymnasia,si campu,si canes,si equos,si ludicra exercedi, aut uenadi, costsuetudine adamare solemus,quato id in hominu cosuetudine facilius fieri poterit iustius Sunt autem qui dicant scedus quoddam esse sapientum, ut ne
minus amicos quidem a seipsos diligant. Quod Zc fieri posse intelligimus,& saepe id fieri videmus S perspicuum est,nihil ad iucude uiuendum reperiori posse, quod colueti one tali sit aptius. Quibus ex omnibus iudicari potest,
no modo non impediri rationem amicitiae,si summum bonum in uoluptate ponatur,sed sine hoc,institutioem amicitiae omnino no posse reperiri. Qua
propter si ea qus dixi sole ipso illustriora& clariora sui,si omnia dixi haustae fonte naturae,si tota oratio nostra omne sibi fidem sensibus co firmat, id est incorruptis ato integris testibus: si infantes pueri,mutar etiam bestiae pene loquuntur magistra ac duce natura,nihil esse prosperum nisi uoluptate, nihil improsperum nisi dolorem,de quibus ne deprauate iudicat,necp corrupte, non ne ei maximam gratia habere debemus,qui hac exaudita quasi uoce naoturae,sic eam firme grauitercis comprehenderit,ut omnes bene sanos in uiam Placatae,tranquillae,quieta beatae uitae deduceretraui quod tibi parum uiodetur eruditus,ea causa est,quod nullam eruditionem esse duxit,nisi quae beatae uitae disciplinam iuuaret. An ille tempus aut in poetis euoluendis C ut ego dc Triarius te hortatore iacimus9co sumeret,in quibus nulla solida utilitas, omnis puerilis est delectatioraut se,ut Plato in musicis, geometria, numestris,astris cotereret,quae 5 a falsis initi js prosecta uera esse no possunt:& si essent uera, nihil afferret quo iucudius,id est,quo melius uiueremus Eas ergo artes persequeretur,uiuendi artem tantam,tami operosam ,& perinde fructuosam relinqueret Non ergo Epicurus ineruditus, sed rj indocti a fi pue ros no didicisse turpe est,ea putant us p ad senectute esse discenda. Quae quudixisset, Explicaui,inquit,sententiam meam,& eo quidem consilio, tuum iustdicium ut cognoscerem: quae mihi facultas,ut id meo arbitratu facerem, ante hoc tempus nunquam est data. F I N IS.
65쪽
M. TvLLII CICERONIS DE FINIBvs BONORVΜ ΕΤ ΜALORUM AD BRVTV Μ, LIBER II. I equum uter me intueretur,seseq3 ad audiendu significarent paratos. Primu inquam deprecor, ne me tana philosophum putetis scholam uobis aliquam explicaoturum,quod ne in ipsis quidem philosophis magnopere unu probaui. Quado enim Socrates qui parens philosophiae iure dici potest,quidquam tale fecit Eorum erat iste mos,qui tunc sophistae nominabantur. om e numero Primus est ausus Leontinus Gorgias in coue tu poscere quaestionem,id est iubere dicere,qua de re quis uellet audire. Au dax negocium dicerem,S impudens,nisi hoc institutum postea translatu ad philosophos nostros esset. Sed & illum que nominaui,S ceteros sophistas, ut e Platone intelligi pol,lusos videmus a Socrate. Is enim perconta do at interrooando elicere solebat eoru Opiniones,quibuscum disserebat, ut ad ea quae hire odissent,siquid uiderei,dicerer. Qui mos quum a posterioribus non esset retetus, Archesilaseu reuocauit,instituiti ut hi qui se audire uellet,n5 de se quaererent,sed ipsi dicerent,quid sentirent. Quod quum dixissent,ille cotra: sed qui audiebant quoad poterant,defendebant sentetiam sua: apud ceteros autem philosophos,qui quς siuit aliquid tacet,quod quide iam fit etiain Academia. Ubi enim is qui audire uult,ita dixit, uoluptas mihi uidetvree summu bonum, perpetua oratione cotra disputatur, ut facile intelligi possit, eos qui aliquid sibi uideri dicant,no ipsos in ea sententia esse, sed audire uelle cotraria. Nos comodius agimus, no enim solum Torquatus dixit quid sen. tiret,sed etiam cur. Ego aut arbitror,uu admodum delectatus sum eius ora tione perpetua,ta me commodius quuin rebus singulis insistas,& intelligas quid quisin cocedar,quid abnuat,ex rebus cocessis cocludi quod uelis, & ad
exitum perueniri. oenim enim fertur qtiasi torrens oratio, quavis multa cuφiusq; modi rapiat,nihil tame teneas,nihil apprehendas,nusqua orationem rapidam coerceas.Omnis autem in quaerendo,quae uia quada 8c ratione habe tur oratio praescribere primu debet,ut quibusdam in formulis ea res agatur,
ut inter quos disseritur,coueniat quid sit id de quo disseratur. Hoc positu in Phaedro a Platone probauit Epicurus,sensiti in omni disputatione id fieri' oportere. Sed quod proximum fuit,non uidit. Negat enim definiri rem pla/cere,fine qua fieri interdum non potest,ut inter eos qui ambigunt conueniat quid sit id de quo agatur,uelut in hoc ipso de quo nunc disputamus. Quaerist mus enim finem bonoru,possumus nescire hoc quale sit,nisi cotulerimus inter nos quum finem bonoru dixerimus,quid finis,quid etia sit iosum bonuet Atqui haec patefactio quasi reru opertarum,quum quid,quidq; sit aperit,definitio est,qua tu etia imprudens utebare nonnunci. Na hunc ipsum siue fine, siue extremum,sive ultimu definiebas id esse,quo omnia quae rect e fierent,reo ferrentur,nem id ipsum usu reserretur. Praeclare hoc adem,bonu ipsum etiaquid esset fortasse,si opus fuissetMe finisses: aut quodeet natura appetedum aut quod
66쪽
LIBER . II. Maut quod prodesset,aut quod iuuaret,aut quod liberet: modo Ide nisi moleostum estoqm tibi no omnino displicet definire,& id facis quu uis,uelim definire quid sit uoluptas,de quo h sc omnis qus stio e. Quisa sit,inquir, qui, adsit uoluptas nesciatraut qui quo magis id intelligat,definitionem aliqua desiderete Me ipsum esse dicerem,inquam,nisi mihi uiderer habere bene cognita uoluptatem,S satis firme coceptam animo aro coprehensam: nuc autem dico ipsum Epicuru nescire,& in eo nutare,eum cy qui crebro dicat, diligenter oportere exprimi quae uis subiecta sit uocibus,non intelligere interdu ad sonet haec vox uoluptatis,id est,quae uis huic voci sub ηciatur. Tu ille rides, hoe
uero,inquit,optimu,ut is qui finem reru eXpetendaru uoluptatem esse dicat,
id extremu,id ultimu bonorum,id ipsum quid sit quale sit nesciat. Ata,ina,
aut Epicurus quid sit uoluptas,aut omnes mortales qui ubii sunt, nesciunt. Quonam,inquit,modo Quia uoluptatem hanc esse sentiui omnes,qua senssus accipiens mouetur,et iucuditate quadam persunditur. Quid ergo,inquit, istam uoluptatem Epicurus ignoratc Non semper,inqua,nam interdu nimis
etiam nouit: quippe qui testificetur,ne intelligere quidem se posse ubi sit, aut quod sit ullum bonu praeter illud quod cibo,& potione,et auriu delectatioe, dc obscaena uoluptate capiatur. An haec ab eo non diculurc Quasi me pude=at,inquit,istom,aut non possim quemadmodu ea dicantur ostedere. Ego Deoro non dubito,inquam,quin facile possis,nec est quod te pudeat sapieti assentiri,qui se unus quod sciam sapientem profiteri sit ausus. Nam Metrodorum non putant ipsum pro sessum,sed quu appellaret ab Epicuro,repudiare tanρ tum beneficiu noluisse. Septem autem illi non suo sed populotu suffragio omniu nominati sunt. Verum hoc loco sumo,uerbis his eandem certe uim uolu Ptatis Epicuru nos. quam ceteros.Omnes enim iucudum motu quo sensus hilaretur,graece ἡδονὴν atine uoluptatem uocat. Quid est igitur,inquit,quod
requiras: Dicam,inquam,& quidem discendi causa magis,cb quo te aut Epicuru reprehensum uelim. Ego quoq3,inquit,didicerim libentius,si quid attuleris,u te reprehederim.Tenes ne igitur,inquam, Hieronymus Rhodius qudicat esse summu bonum, quo putet omnia reserri oportere: Teneo, inquit,
finem illi uideri nihil dolere. Quid idem iste de uoluptate,quid sentit c Nestgat esse eam,inquit,propter seipsam expetendam. Aliud igitur ee censet, gaudere,aliud non dolere. Et quidem,inquit,uehementer errat: nam ut paulo ante docui augendae uoluptatis finis est doloris omnis amotio. Non dolere inoquam istud,quam uim habeat,postea uidero: aliam uero uim uoluptatis esse,
aliam nihil dolendi,nisi ualde pertinax sueris,concedas necesse est. Atqui reo Peries,inquit,in hoc quidem pertinace. Dici enim nihil potest uerius. Estne quaeso inquam sitienti in bibendo uoluptas Quis istud,inquit,posset negastre cEadem ne inquam quae restincta sitic Immo alio genere: restin sta enim sitis stabilitatem uoluptatis habet,inquit,illa aut e uoluptas ipsius restin 'io'nis in motu est.Cur igitur,inqua,res tam dissimiles eode nomine appellas: Quid paulo antriinquit,dixerim,non ne meministi,quu omnis dolor detra stuS esset,uariari,non augeri uoluptatem Memini uero,inquam,sed tu istuc dixti bene latine, paru plane: uarietas enim latinum uerbum est,idcp proprie quidem in disparibus coloribus dicitur,sed transfertur in multa disparia,ua rium poema,uaria oratio,vard mores uaria sortuna: uoluptas etia uaria dici
67쪽
luptates.Eam si uarietatem diceres intelligerem,ut etia non dicente te intellio go. Ista uarietas quae sit no satis perspicio,quod ais quum dolore careamus,
tum in summa uoluptate nos eta: quum autem uescamur his rebus, quae dulocem motu afferant scnsibus,tum eme in motu uoluptatem quae faciat uarietaotem uoluptatum,sed non augeri illam non dolendi uoluptatem,qua cur uoIuptatem appelles nescio. An potest ille,inquit,quidqua esse suauiusu nihil dolere imo sit sane nihil melius inquam nondum enim id quaero J num proopterea idem uoluptas est,quod ut ita dicaJmdoletiac Plane idem,inquit, Scmaxima quidem,qua fieri nulla maior potest. Quid dubitas igitur, inquam,
summo bono a te ita costituto,ut id totu in n5 dolendo sir,id tenere unum,id tueri id de sendere Quid enim necesse est tan si meretricem in matronaru coetum,sic uoluptatem in uirtutum cocilium adducere Sed inuidiosum nomen
est, infamiae subiectu . Ita hoc frequenter dici solet a uobis, non intelligere nos quam dicat Epicurus uoluptatem: quod quidem mihi siqvado dictum est,est autem dictum no parum sepe,& si satis clemens sum in disputando, in interdu soleo subirasci. Egone non intelligo quid sit ἡδονή graece, latine uoluptas Utram ladem lingua nesciordeinde qui fit,ut ego nesciam,sciat omnes quicunq; Epicurei esse uolueruntetquod uestri quidem uel optime disputant, nihil opus eme eum,qui philosophus futurus sit,scire literas. I taq; ut maiores nostri ab aratro abduxerui,Cincinnatum illum,ut Dictator esset: sic vos de Pelasgis omnibus colligitis,bonos illos quide uiros,sed certe non pererudi tos. Ergo illi intelligunt quid Epicurus dicat,ego non intelligo: Vt stias me intelligere,primum idem esse dico uoluptatem quod ille ἡδονο. Et quidem saepe quaerimus uerbum latinum par graeco,& quod idem ualeat hic nihil fuit quod quaereremus. Nullum inueniri potest, quod magis idem declaret latine, quod graece, quam declarat uoluptas. Huic uerbo omnes, qui ubique sunt, qui latine sciunt, duas res subissciunt, laetitiam in animo, commotioonem suavem iucunditatis in corpore. Nam & ille apud Trabeam uoluptate animi nimia laetitiam dicit,eandem qua ille Cecilianus,qui omnibus laetiti js laetum esse se narrat. Sed hoc interest,quod uoluptas dicitur etili in animo uiotiosa res,ut Stoici putant: qui eam sic definiui,Sublationem animi sine rone. opinatis se magno bono frui: no dicitur laetitia neo gaudium in corpore. In eo autem uoluptas omnium latine loquentium more ponitur,quum percipio turea quae sensum aliquem moueat.iucunditas. Hanc quo iucunditatem sitiis transser in animum: iuuare enim in utrol dicitur,ex eo cy iucundum,moodo intelligas inter illum qui dicat, Tanta Iaetitia auctus sum ut nihil constet: dc eum qui,
Nunc demum mihi animus ardet: quorum alter laetitia gestiat, alter dolore crucietur,esse illum medium, Nanu haec inter nos nuper notitia admodum est, qui nec laetet nec angatur. I te inter eum qui potiatur expetitis corporis uost Iuptatibus,& eum qui cruciet summis doloribus,esse eum, qui utro P careat. Satis ne igituruideor uim uerboim tenerer An sum etia nunc uel graece loqui, uel latine docendus tamen uide ne si ego no intelliga ad Epicurus loquast tur,quum graece,ut uideor,luculenter scia,sit aliqua culpa eius il ita loquat ut
68쪽
non intelligatur. Q uod duobus modis sine reprehensione fit.Si aut de indu
stria facias,ut Heraclitus cognometo qui σκοτώω Perhibetur,quia de natura nimis obscure memorauit: aut quureru obscuritas non uerboiu facit ut non intelligat oratio qualis est in Timaeo Platonis.Epicurus aut,nt opinor, nee
non uult si possit plane dc aperte loqui nec de re obscura ut Physici,aut artificiosa ut Mathematici,sed de illustri Sc facili et in uulgus ymulgata loquitur. Quas no negatis nos itelligere adsit uoluptas,sed ad ille dicat. Ex quo est . eit no ut nos no intelligamus q uis sit istius uerbi,sed ut ille suo more loquat, nostru negligat. Si enim ide dicit quod Hieronymus,qui censet sumit bonuesse sine ulla molestia uiuere,cur mavult dicere uoluptatem G uacuitate dolostris ut ille facit,qui quid dicat,intelligit. Sin aut uoluptate putat,dicat adiuno gendam eam,quae fit in motu. Sic enim appellat hanc dulcem in motu, illam nihil dolentis in stabilitate. Quid tendit quu esticere no possit,ut cuia qui ipse notus sibi sit hoc est qui sua naturam sensum perspexerit,uacuitas dolos ris & uoluptas idem esse uideat hoc est uim asserre Torquate sensibus,extori
quere ex animis cognitiones uerboru,quibus imbuti sumus. Quis enim est qui no uideat haec esse in natura reru tria,unu quum in uoluptate sumus,alteoru quum in dolore,teritu hoc in quo nunc quide sumus Credo quidem uos nec in dolore,nec in uoluptate esse,quu in uoluptate sint qui epulent, in dolore qui torqueantur. Tu aut inter hςc tantam multitudinem hominum interisiectam non uides,nec laetantiu nec dolentiumrNon prorsus,inquit.Omne qui sine dolore sit,in uoluptate,& ea quidem summa esse. Dico ergo in eade 'voluptate eum qui alteri miserat mulsum,ipse non sitiens Sc eum qui illud fio
tiens bibat.Tum ille, Finem,inquit,interrogandi si uidetur,quod quide ego 'd principio ita me malle dixeram,hoc ipsum prouidens dialecticas captioes. Rhetorice igitur ina nos mauis a dialectice disputare. Quasi uero,inquit, I petua oratio Rhetore solum non etiam philosophois1 sit Zenonis est inqua hoc Stoici,omnem uim loquendi,ut iam ante Aristoteles, in duas tributa e partes dicere: rhetoricam palmae,dialecticam pugno similem esse dicebat,qd latius loqueretur Rhetores, Dialectici autem compressius. Obsequar igitur uoluntati tuae,dicam si potero rhetorice.Sed haec rhetorica philosophon , non nostra illa forensi,qua necesse est quu populariter loquatur esse interdupaulo hebetiorem. Sed dum dialecticam Torquate cotemnit Epicurus,quae una continet omnem & per spiciendi quid in qua Φ re sit,scientia,& iudica nodi quale quid* sit,& ratione Sc uia disputandi ruit in dicendo,ut mihi quideuidetur, nec ea q docet,uult ulla arte distingui,ut haec ipsa,quae modo loquesthamur. Summu a uobis bonum uoluptas dicitur,aperiedum est igit quid sit uoluptasOditer enim explicari quod quaeritur non potestJquam si expliocauisset,non tam haesitaret. Aut enim eam uoluptatem tueret,quam Aristipo Pus,id est qua sensusdulciter ac iucunde movet,quam etiam pecudes si loqui Possent,appellarent uoluptatem: aut si magis placeret suo more loqui Q ut Omnes Danai aut Mycenenses, Attica pubes, ireliqui 3 Graeci,qui hoc anapςsto citantur,hoc non dolere solum uoluptatis nomine appellaret,illud Aristippeum contemneret: aut si utrunq3 probarer aut Probat,coiungeret doloris,uacuitatem cum uoluptate,& duobus ultimis
uteretur.Multi enim & magni philosophi, haec ultima bonorum iuncta seo
69쪽
cerunt,ut Aristoteles,qui uirtutis usum cum uitae persectae prosperitate con iunxit.Callipho adiunxit ad honestatem uoluptatem. Diodotus ad eandem honestatem adiicit vacuitatem doloris. Idem secisset Epicurus si sententiam: hanc,quae nuc Hieronymi est coniunxisset cum Aristippi uetere sentetia. Illi enim inter sedissentiunt, propterea singulis finibus utuntur: dc quu uterque graece egregie loquatur,nec Aristippus,qui uoluptatem summu bonum di cit,in uoluptate ponit non dolere: neq3 Hierony mus qui summum bonu sta ruit no dolere,uoluptatis nomine unqua utitur pro illa indoletia,quippe qui
ne in expetendis quidem rebus numeret uoluptatem. Duae sunt. n. reS quo J, ne tu uerba solum putes,unu est sine dolore esse,alterum cum uoluptate. Vos
ex his tam dissimilibus rebus no modo nomen unum, nam id facilius pateorer sed etiam rem unam ex duabus facere conamini, quod fieri nullo modo potest. Hic qui utran* probat,ambobus debuit uti sicut facit,rem tame diuidit uerbis. Quu enim ipsam ea uoluptate,qua eodem nomine Oes appellasmus,laudat locis plurimis,audet dicere,ne suspicari quide se ultu honu seiun.ctum ab illo Aristippeo genere uoluptatis. Atq; ibi hoc dicit,ubi omnis eius oratio est de sumo bono: in alio uero libro,in quo breuiter coprehensis graseuissimis sentent as,quasi oracula edidisse sapientiae dicitur, scribit his uerbis quae nota profecto Torquate tibi sunt. Quis enim uestru no edidicit Epicari κυριατ δοἱα r,id est maxime rarasrquia grauissimae sunt ad beate uiuendum breuiter enuciatae sentctiae. Animaduerte igit recite 'ne hac siniam interpreter. Si ea quae sunt luxuriosis efficientia uoluptatu,liberarent eos deoru & mor tis & doloris metu docere leti qui essent fines cupiditatu,nihil haereremus,cu undiq; coplerentur uoluptatibus, nec haberent ulla ex parte aliquid aut doo Iens aut aegru,id est aut malu . Hoc loco tenere se Triarius no potuit. Obsecro,inquit, Torquate,haec dicit Epicurus: uod mihi quide uisus est quum sciret,uelle tame confitente audire Torquatu. At ille non pertimuit, sanet fidenter,istis quidem ipsis uerbis, inquit,sed quid sentiat,no uidetis. Si alia lentit,inquam,alia loquitur,nuna intelligam quid sentiat: sed plane dicit qd inotelliga, i si ita dicit,non esse reprehendendos luxuriosos,si sapietes sint dicit absurde: similiter& si dicat no reprehendendos parricidas,si ne cupidi
sint,nec deos metuant,nec morte nec dolore,& in quid attinet luxuriosis ulo Iam exceptione dari,aut fingere aliquos,qui quu luxuriose uiueret, a summo philosopho no reprehenderent eo nomine dutaxat, cetera caueret sed tamenon ne reprehenderes Epicure luxuriosos ob ea ipsam cam,quod ita uiueret, ut persequerent cuius modi uoluptates quu esset presertim,ut ais tu, sumauoluptas nihil dolere. Atqui reperiemus asotos,primu ita non religiosos, ut
edant de patella,deinde ita morte non timentes,ut illud in ore habeat, ex Hymnide, Mihi sex menses satis sunt uitς,septim uorco spodeo. la doloris medicamenta illa Epicurea,tan si de narthecio promant: si grauis,hreuis,si logus leuis. Unum nescio,quomodo possit si luxuriosus sit, finitas cupiditates habere. Quid ergo attinet dicere nihil haberem quod reprehedere, si finitas cupiditates haberent Hoc est dicere,no reprehenderem asotos, si non essent asoti. Isto modo ne improbos quidem,si essent boni uiri. Hic homo seuerus luxuriam per seipsam reprendendam non putat. Et hercule Torquate,ut uestrum loquamur , si summu bonum uoluptas est,rectissime non putat. Nolim. l . enim
70쪽
L I B E R I I. ' σI . enim mihi fingere asotos,ut soletis,qui in mensam vomant,et qui de coviusssauserantur crudiq; postridie se rursus ingurgitent,qui solem,ut aiunt,neque
occidentem unu uiderint nec orientem,qui co sumptis patrimoniis egeat. Nemo nostru istius generis asotos iucude putat uiuere,mundos,elegantes,optismis cocis,pistoribus,piscatu,aucupio,venatioe,his omnibus exquisitis uitaritis cruditatem,quibus uinum diffusum e pleno sit hirsiphon, ut ait Lucilius, cui nihil dum sit,ius & sarculos abstulerit,adhibentis ludos,& quae sequunν tur illa,quibus detractis clamat Epicurus,senescire quid sit bonum . Ad sint et sermosi pueri,il ministrensiresplendeat hs uestis,argetti,odrilitiu locus ipse,aedificium. Hos ego asotos bene quidem uiuere aut beate nunquam dixeorim. Ex quo efficitur,non ut uoluptas ne sit uoluptas,sed ut uoIuptas non sit
summu bonum. Nec ille qui Diogenem Stoicum adolescens,post autem Panaetium audierat Laelius,eo dictus est sapiens,quod no intelligeret quid suas uis imum esset, nec enim sequitur,ut cui cor sapiat,ein6 sapiat palatus,sed saparui id duceret. O Lapathe ut iactare necesse est,cognitus cui sis i In quo Laeliu' clamores sophos ille solebat
Edere,compellans gumas ex ordine nostros
Laelius praeclare,& recte sophos illud q3 uere:
O Publi,o gurges,Galloni es homo miser, inquit, iCenasti in uita nunu hene,quum omnia in isto iConsumis,squilla,at acipen sere cum decumano. Is haec loquitur qui in uoluptate nihil ponens,negat eu bene cenare, qui omnia ponat in uoluptate,& tame no negat libenter unet, cenasse Galloniu mentiretur eni sed bene,ita grauiter dc seuere uoluptate secernita bono. E x quo illud est citur,qui bene cenent, omnis libenter cenare: qui libenter,no continuo bene. Semper L stius bene. id beneedicet Lucilius, horto codito. sed cedo caput cenae, sermone bono. quid ex eo,sequit is,libenter: ueniehat.n.ad cena,ut satiaret animo quieto desideria naturae. Recte ergo is negat una bene cenasse Galloniu,recte miseru,quum presertim in eo omne studiuco sumeret,que libeter cenasse nemo negat Cur igitur no benec Quia quod hene,id recte, frugalite honeste: ille porro male, praue,nequiter, turpiser cenabat. No igitur nec Lapathi suavitatem acipenseri Galloni j Laelius anteponebat,sed suauitatem ipsam negligebat. Quod no faceret,si in uoluptate summum bonu poneret. Semouenda est igitur uoluptas,no solum ut recta sequamini, sed etiam ut loqui deceat frugalietr. Postimus ne igitur in uita summuhonum dicere,quu id ne in cena quidem posse uideamurc auomodo autem philosophus loquitur tria genera cupiditatu naturales S necessiarias, natustrales 8c no necessarias,nec naturales nec necessiarias. Primu diuisit inelegano ter. Duo enim genera quae erant,fecit tria. Hoc est non diuidere,sed frangererem. aut si diceret cupiditatum esse duo genera,naturaIes 8c inanes. natura sium quoq; ite duo,neces rias Sc no necessarias,c5secta res ecl. Vitiosum est .n .in diuid edo parte in genere numerare. Sed hoc sanecocedamus. Contenit enim disseredi elegalia,confuse loquit, gerendus est mos modo recte sentiat.
Et quide illud ipsum no nimiumsbo S inpatior philosophuloa de cupiditatibus finiedis. An pol cupiditas finiri: tolleda est atq; extrahenda radicio