장음표시 사용
91쪽
DE FINIBUS BON. ET MAL. habeas,quos hic tandem requiris Comentarios quosdam,inquam, Aristotelicos,quos hic sciebam esse,ueni ut auferrem,quos Icgere dum csssem otiossiis: quod quide nobis,sicut scis,non saepe coringir. Quam uellc,inquit, titte ad Stoicos inclinauisses.Erat enim,si cuiusq,certe tuu nihil praeter uirtute inhonis ducere. Vide ne magis ,inu,tuu fuerit,cu in re idem tibi quod mihi ui
deretur,rio noua te rebus nota imponere. Ro enim nostra cosentit,oratio pugnat.Minime uero,inquit ille,co sentit. Quidquid enim praeter id quod honestum sit expetendum csse dixeris,in bonisq; numeraueris,& honestu ip sam quasi uirtutis lumen extinxeris,& uirtutem penitus euerteris. Dicuntur ista Cato magnifice,inquam,sed uides ne uerboim gloria tibi cum Pyrrhone& cu Aristone,qui ola exaequent,esse comune de quibus cupio scire,ad sentias.Ego ne,quaeris,inquit,scire sid sentia: Quos bonos uiros,fortes, iustos, moderatos,aut audiuimus in rep. suisse,aut ipsi uidimus,qui sine ulla docitri na natura ipsam secuti multa laudabilia fecerunt,eos melius a natura instituotos fuisse,a institui potuissent a philosophia,si ullam alia probauissent, pleream q nihil aliud in bonis habet,nisi honestu,nihil nisi turpe in malis Ceteors philosophorum disciplinae omnino alia magis,alia minus,sed tamen om
nes que rem ullam uirtutis expertem,aut in bonis aut in malis numerant, eas
non modo nihil adiuuare arbitror,neque assirmare quo meliores simus, sed ipsam deprauare naturam. Na si hoc non obtineatur,id solum bonum ee qd honestum sit,nullo modo probari possit,beata uita uirtute essici. quod si ita sit,an opera philosephiae sit danda,nescio. Si enim sapiens aliquis miser esse possit,nae ego istam gloriosam memorabilem V uirtutem non magno aesti mandam putem. Quae adhuc Cato a te dicta sunt,eade,inqua, dicere posses, si sequerere Pyrrhonem aut Aristonem. Nec enim ignoras, his istud hone stum no summum modo,sed etiam ut tu uis,solum bonii uideri. Quod si ita est,sequitur id ipsum,quod te uelle uideo,Omnes semper beatos esse sapienotes. Hos ne igitur laudas,& hanc eorum,inquam,scntentiam sequi nos cesta oportere Minime uero istom quidem inquit.auum enim uirtutis hoc proprium sit,earum rerum quae secudum naturam sint,habere delectum, Q omνnia sic exaequauerunt,ut in utranq; partem ita paria redderent,uti nulla sele cstione uterentur eius,uirtutem ipsam sustulerunt. I stud quidem, inquam,optime dicis,sed quaero num ne tibi faciendum idem sit nihil dicenti bonu q aenon rectum honestum sit,reliquarum rerum discrimen omne tollenti. Si quidem inquit tollerem,scd relinquo. Quonam modo,inquamet Si una uir tus,unum istud quod honestum appellas,ressitum,laudabile,decorum. Erit enim notius quale sit,pluribus notatum uocabulis idem declarantibus)id ergo,inquam,si istum est bonum,quid habebis praeterea quod sequarer Aut si nihil malum,nisi quod turpe inhonestum,idecorum,prauum, flagitiosum, Dedum,ut hoc quoque pluribus nominibus insigne faciamus,quid preterea
dices esse sugiendum c Non ignoranti inquit tibi quid sim di turus, sed alia
quid ut ego suspicor,ex mea breui responsione arripere cupienti, no re odeho ad singuIa,explicabo potius quoniam otiosi sumus9nisi alienum putas, totam Zenonis Stoicorum p sententiam. Minime id quidem inquam alieonum,multumq3 ad ea quae quaerimus,explicatio tuaista profecerit.Experia
mur igitur,inquit,dc si habet haec Stoicorum ratio dissicilius quidda re ob est sturius.
92쪽
L I B E R I I I. 83scurius.Nam quum in Graeco sermone laox ipsa quodam rerum nomina no Darum nouabantur,quae nunc consuetudo diuturna triuit,quid censes in Latino fore Facillimum id quidem est inquam. Si enim Zenoni licuit, quum rem aliquam intretiisset inusitatam,inauditum quo ei rei nome imponere, cur no liceat Catoni Nec tamen exprimi uerbum e uerbo necesse erit, ut inoterpretes indiserti solet,quum sit uerbum quod idem declarat, magis minus De usitatum.Equidem soleo etiam quod uno Graeci,si aliter non possum, idepluribus uerbis exponere: S tamen puto concedi nobis oportere,ut Graeco Derbo utamur,siquando minus occurret Latinum,ne hoc ephippiis Sc acra.
tophoris potius si proegmenis Sc apoproegmenis concedatur, usi haec adeproposita recte 8c reiecta dicere licebit. Bene facis,inquit,quod me adiuvas.& istis quidem quae modo dixisti,utar potius Latinis:in ceteris subuenies,si me haerentem uidebis. Sedulo,inquam,faciam,sed fortuna sortis: quare conare quaeso,quid enim possumus hoc agere diuiniuscPlacet his,inquit, quoruratio mihi probatur,simulat natum sit animal hinc enim est ordiendum9 ipsum sibi conciliari,S comendari ad se conseruandu,S ad suum statum, &ad ea quae coseruantia sunt eius status diligenda: alienari autem ab interitu, hisq; rebus,quae interitum uideantur asterre. Id ita esse sic probant, quod antea uoluptas aut dolor attigerit, salutaria appetant parui,aspernenturi contraria: quod non fieret,nisi statum ipsum diligerent,interitum timeret. Fieri aut non posset,ut appeterent aliquid,nisi sensum haberet sui,eot, se& sua diligerent: ex quo intelligi debet principium ductum esse a se diligedi. In principi js autem naturalibus diligendi sui pleri Stoici non putant uoluptatem
esse ponendam,quibus ego uehementer assentior,ne si uoluptate natura postiuisse in his rebus uideatur,quae primae appetuntur, multa turpia sequantur. Satis esse autem argumenti uidetur,quaobrem illa quae natura prima sunt, ascita natura diligamus: quod est nemo an,quu utrumuis liceat, aptas malit 8c integras oes partes corporis,a eode usu iminutas & detortas habere. Cognitiones aut,uel si haec uerba aut minus placet,aut minus intelligunt, ατα
appellemus licet.Eas igitur ipsas propter se asciscedas arbitramur, qd habeant quiddam in se quasi complexum continens ueritatem. Id autem in paruis intelligi potest,quos delectari uideamus etiam si eoru nihil intersit,siquid ratione per se ipsi inuenerunt. Artes etiam ipsis propter se assumendas putamus,tum quia sit in his aliquid dignum assumptione,tum quod costemtex cognitionibus,et contineant quiddam in se ratione constitutum S uia. Afalsa autem assensione magis nos alienatos esse,Q a ceteris rebus quae sunt cotra naturam,arbitrantur. l am membrorum,id est partium corporis,alia uis detur propter eorum usum a natura esse donata,ut manuS,crura, pedes, ut ea quae sunt intus in corpore,quorum utilitas quanta sit,a medicis etiam dispuotatur: Alia autem nullam ob utilitatem,quasi ad quendam ornatum, ut cauo da pavoni,plumae uersicolores columbis,uiris mammae at barba. Haec discuntur fortasse ieiunius. Sut enim quasi prima elementa naturae,quibus ubertas orationis adhiberi uix potest,nec equidem eam cogito consectari.Veruo
tamen quum de rebus grandioribus dicas. psς res uerba rapiunt. I ta fit quEgrauior,tum etiam splendidior oratio. Est ut dicis,inquam. Sed tame omne
quod de re bona dilucide dicitur,mihi praeclare dici uidet. I stiusmodi autem
93쪽
o DE FINIBVS Bo N. ET MAL. res dicere ornate uelle,puerile est,plane autem S p spicue expedire posse docti Sc intelligciatis uiri. Progrediamur igitur,quoniam,inquit,ab his principi js naturae discessirnus,quibus cogruere debent quae sequuta tur. Sequit aut prima diuisio hec:ςstimabile ee dicitur,sic enim ut opinor appellamus ῆ .id, quod aut ipsum secundu naturam si aut tale quid esticiat,ut seleetioe dignupropterea sit,quod aliquod podus habeat dignum gstimatione,qua ille ae se, uocat:cotra inaestimabile, quod sit superiori contrariti. Initi js igitur ita costitutis,ut ea quae secundu naturam sunt,ipsa propter se sumenda lint, cotrastria* item rericienda,primu est ossicium id enim appello κοκκοQui se coseruet in naturae statu :deinceps ut ea teneat,quae secundu naturam sint, pellat corraria,quae inuenta selectione,& item reiectione sequuntu deinceps cum ossicio selectio,deinde ea perpetua,tum ad extremum constans co sentaneacpnaturae,in qua primu inelle incipit,& intelligit quid sit quod uere bonu possit dici. Prima est enim cociliatio hominis ad ea quae sunt secundu naturam. Simul aut cepit intelligentiam uel notionem Potius, qua appellat εο-οω illi, uidit 13 rerum agendarum ordinem,S ut ita dicam,concordiam, muIto eam pluris aestimauisio omnia illa,quae primum dilexerat:atcp ita cognitione &xatioe coltcgit,ut itatueret in eo collocatum summu illud hominis per se lau. dandum & expetedu bonu: quod compositum sit in eo,quod ομολογία/ Stoi ci,nos appellemus couenietia,si placet. auum igitur in eo sit id bonum quo
resereda fiant omnia honeste facta,ipsumcphonestu quod in bonis ducitur, si post oritur,tn id solum ui sua & dignitate expctedum est. Eorum autem
quae sunt prima naturae,propter se nihil est expetedum. auum uero illa que ossicia esse dixi,proficiscantur ab init as naturae,necesse est ea ad haec referri, ut redie dici poli it,omnia ossicia eo referri,ut adipiscamur principia naturae, nec tamen ut hoc sit bonoru ultimum,propterea quod non inest in primis naturae cociliationibus honesta aetio.coseques enim est,& post oritur ut dixi. Est in ea secudum naturam,multot nos ad se expetendam magis hortaturici superiora omnia. Sed ex hoc primum error tolledus est,ne quis sit qui extollimet ut duo sint ultima bonoiu. Vt enim si cui propositum sit collineare hastam aliquo,aut sagittam,sicut nos ultimum in bonis diximus, sic illi facere omnia quae possit,ut collineel.Huic in eius similitudine omnia sint faciendast ut collinec & tame ut omnia faciat,quo .ppositu assequatur. Sed hoc quasi ultimum,quale nos summum in uita honum dicimus,illud aut ut feriat quasi seligendum, no expetendum. uum aut omnia ossicia a principiis naturgproficiscantur,ab ηsdem necesse eit proficisci iplam sapientiam. Sed queada
modum si e fit,ut is qui comendatus sit alicui,pluris eum iaciat cui comen datus sit,il illu a quo sit,minime mirum est primo nos sapientiae commendari ab initi js natura post autem ipsem sapientiam nobis chariorem fieri,u illa sint a quibus ad hanc uenerimus. At* ut membra nobis ita data sunt, ut ad quandam rationem uiuendi data esse appareant,sic appetitio animi,qus os graece uocatur,non ad quodvis genus uitae,sed ad quandam formam uiuediuidetur data,item p 8c ratio & persecta ratio. Vt enim histrioni ad io, silino tori motus no quiuis,sed certus quida est datus : sic uita ageda est certo geneo re quodam,no quolibet,quod genus coueniens cosentaneul dicimus. Nec
enim gubernationi aut medicins simile sapientia esse arbitramur,sed actioni
94쪽
st ILIBER III. IIII potius quam modo dixi,& saltation ut in ipsa arte insit no seris petatur extremum,id est artis efleetio.& tame est etiam alia cum his ipsis artibus is, pientiae dissimilitudo,propterea quod in illis quae recte facta fiunt non continentur tamen omnes partes e quibuS constant. se autem nos aut recta, aut
recte facta dicamus si placet,illi autem appellantκατορθ-ατα, omnes numeo ros uirtutis concinent. Sola enim sapientia in se tota couersa est. Quod idem in ceteris artibus non fit. l nscite autem medicinae S gubernationis ultimum cum ultimo sapientiae comparatur. Sapientia enim & animi magnitudine coplectitur,& iustitiam,& ut omnia quae homini accidant,insea se esse iudicet, quod idem in ceteris artibus non contingit.Tenere autem uirtutes eas ipsas,
quarum modo mentionem feci,nemo poterit,nisi statuerit nihil esse quod intersit,aut disserat aliud ab alio pter honesta turpia. Videamus nunc u sint praeclare illa iis quae iam posui consequentia. tium enim hoc fit extremum csentis enim credo me iamdiu quod τελος Graecus dicat,id dicere tum extreo
mum,tum ultimum,tum summu,licebit etiam finem pro extremo aut ultimo dicere9quum ergo hoc sit extremum,congruenter naturae couenienteri ut uere,necessario sequitur omnes sapientes semper seliciter absolute fortunate Diuerc,nulla re impediri,nulIa prohiberi,nulla egere. Quod autem continctrio magis eam disciplinam,de qua loquor, a uitam fortunas* nostras, id est ut quod honestum sit,id solum honii iudicemus,potest id quidem sese A coopiose,& omnibus elcctissimis uerbis,grauissimisi sentenths rhetorice 8c augeri 8c ornari.Sed consectaria me Stoicorum breuia & acuta delectant. Cocluduntur igitur eorum argumeta sic: quod est bonum, omne Iaudabile est: quod autem laudabile est,omne est honestum: bonum igitur quod est, honestum est. Satis ne hoc conclusum uidetur' certe. Quod enim efficiebat ex his
duobus,quae erant sumpta in eo,uides esse conclusum.Duorum autem equihus essecta conclusio est,contra superius dici solet,non omne bonum esse laudabile. Nam quod honestum sit,laudabile esse conceditur. Illud autem pabo surdum,bonum esse aliquid quod non expetendum sit,aut expetedum quod non placem,aut si id non etiam diligendum,ergo & probandum. Ita etia laudabile,id autem honestum. Ita fit ut quod bonum sit,id etiam honestum sit. De nde qro,quis aut de misera uita possit gloriari,aut non de beata De sola igit beata.Ex qua effcitur,gloriatione,ut ita dica,dignam esse beata uita,qd non possit quide inhonestae uitae iure cotingere: ita fit,in honesta uita beata uita sit.Et qm is,cui cotingit ut iure Iaudetu habet insigne quidda ad decus& ad gloria,ut ad ea quae lata sint,beatus dici iure possit,idem de uita talis uixi rectissime dicitur. I ta si beata uita honestate cernitur,quod honestu est, id honu solu habendu est. uod uero negari nullo mo possit,que ina stabili et firmo et magno aio,que sorte uiru dicimus effici posse,nisi costitutu sit,no ee
malu dolorem Vtin. qui mortem in malis ponit,no potest eam no timere, sic nemo ulla in re pol id quod malu esse decernit,rio curare,id p cotemnere.
Quo posito,& omniu assensu approbato,illud assumitur, eu qui magno sitato at sorti,omnia quae cadere in homine possint despicere, & P ninilo putare.Quae quu ita sint,eflectu est nihil esse malu quod turpe no sit. Atin iste uir atriis & excellens magno aio uere sortis,infra se ola humana duces : is inaquem ciscere uolumus,que querimus,certe 8c considere sibi debet,& suae ui
95쪽
tae, SI actae,5 consequenti,& bene de sese iudicare,statuens nihil maIi posse incidere sapientissix quo intelligitur idem illud solum bonum esse,quod honestum sit: idcp esse beate uiuere,& honeste,id est cum uirtute uiuere. Nec uero ignoro uarias philosephom siisse sententias: eorum dico, qui summu boonu,qd ultimu appello,in aio poneret,quas clu uitiose quida secuti sunt,in nomodo his tribus qui uirtutem a summo bono segregauerunt,quum aut uoluptatem,aut vacuitarem doloris,aut prima naturae in summis bonis poneret: sed etiam alteris tribus,qui mancam fore putauerut sine aliqua accessioe uiro tutem,ob eamq3 rem trium earum reru,quas supradixi,singulis singulas adodiderunt. His tamen omnibus eos antepono, iusinodi sent, qui summu bonum in animo at in uirtute posuerunt.Sed sunt tamen perabsurdi, et hi qui cum scientia uiuere ultimum bonorum,& qui nullam rerum disterentia esse dixerunt. Atque ita sapientem beatum sere nihil aliud alii momento ullo anteponentem,ut quidam Academici constituisse dicut , extremum bonoRGR summum munus esse sapietis,obsistere uisis,assensus suos firme sustineore. His singulis copiose responderi selet,sed quae perspicua sunt, longa ee nodebent. Quid autem apertius, a si selectio nulla sit ab his rebus quae contra
naturam sint,earum rerum,quae sint secundum naturam,tollatur Ois ea quae .
quaeritur laudetur prudentia Circulariptis igitur his sentent is , quas popsui,& his quae similes earum sunt,relinquitur ut summum bonum sit uiuere,
mentiam adhibentem earum rerum quae natura eueniant,seligentem quς secundum naturam,& si quae contra naturam sunt,reisscientem,id est conuenis Enter congruenter naturae uiuere.Sed in ceteris artibus,quum dicitur artio
ficiose,posterum quodammodo & consequens putandum est,quod illi ἐπιγενυιοπικον apPellant.auod autem in quo sapienter dicimus,id apprime rectiso sime dicitur. inaicad enim a sapiente Fficiscitur,id cotinuo debet expletum esse omnibus suis partibus. In eo enim positum est,id quod dicimus esse exo tendum. Nam ut peccatum est patriam prodere: parentes uiolare,fana despeculari,q sunt in esse stu: sic timere: sic moerere, sic in libidine esse peccatile, et sine effectu. Veru ut haec non in posteris δέ in consequentibus, sed in priomis continuo peccata sunt,sic ea quae proficiscuntur a uirtute, susceptione primano persectione recta sunt iudicanda. Bonum aut quod in hoc sermone toties usurpatum est,id etiam definitione explicetur,sed eorum definitioes pauIum oppido inter se disserunt,& tamen eodem spectant.Ego assentior Dioogeni,qui bonum definierit,id quod esset natura absolutum, id aute sequens, illud etia quod prodesset,ω μαα enim sic appellemus,motu aut statu esse dixit,e natura absoluta. iniuss reru notiones in animis fiant, si aut usu aliquid cognitu sit,aut colu stione aut similitudine,aut collatione ronis, hoc quarto quod extremum posita bonu notitia facta est.inium enim ab his rebus,quae
sunt secudum naturam,ascend it animus collaticine ronis,mmad notione boni peruenit. Hoc autem ipsum bonu non accessione ne crescendo, aut cum
ceteris comparando,sed propria ui sua dc sentimus,& appellamus bonu.Vt enim mel & si dulcissimum est,sivo tamen proprio genere saporis,non copastratione cum aliis dulce esse sentitur,sic bonu hoc de quo agimus est illud quidem plurimi estimandu,sed ea estimatio genere ualet non magnitudine.Naquum sstimatio que. dicitur, neq; in bonis numerata sit,nec rursus in ma
96쪽
Iis,quantucunq; eo addideris,in suo genere manebit. Alia est igitur propria
aestimatio uirtutis,quae genere non crescendo ualet. Nec uero perturbatiora animorum quae uitam insipientium miseram acerbamq; reddunt: quas Graeci παθη appellant: poteram ego uerbum ipsum interpretans, morbos appetolare,sed nocoueniet ad omnia. Quis enim misericordia, aut ipsam iracundia
morbusolet dicere At illi dicunt παθος. Sit igitur perturbatio,quae nomine ipso uitiosa declarari uidet.Nec he perturbationes ut aliqua naturali mouentur,omnesm lis sunt genere quatuo partibus plures. Aegritudo, formido, libido,qu Stoici comuni nomine corporis 3c animi ἡδο ν appellant,ego malo laetitiam appellare,quasi gestientis animi elatione uoluptariam.Perturbationes aut nulla naturae ui comouetur,omniat ea sunt opiniones, ac iudicia
lauitatis. Ita phis sapiens semper uacabit.Omne autem quod honestum sit. id esse propter se expetendit,c6mune nobis est cum multom aliorum philo sephorusententiis. Praeter enim tres disciplinas quae uirtutem a sumo bono excludunt,ceteris omnibus philosephis haec est tuenda sentetia, maxime laomen his Stoicis,qui nihil aliud in bonoau numero,nisi honestum esse uolueorunt.Sed haec quidem est perfacilis,& perexpedita defensio. Queis est enim,
aut quis unu fuit,aut avaritia tam ardeti,aut tam est renatis cupiditatibus, ut eandem illam rem quam adipisci scelere quouis uelit,no multis partibus in lit ad sese etiam omni impunitate propolita,sine facinore,u illo mo puenire finiam uero utilitatem,aut quem fructu petentes scire cupimus,illa q occulta nobis sunt,quo moueatur,quibusq; de causis cauersentur in coelo aliis aut tam agrestibus institutis uiuit,aut quis cotra studia naturae tam uehementer obdurauit,utarchus cognitione dignis abhorreat, eas p sine uoluptate aut utilitate aliqua non requirat,et pro nihilo putet Aut quis est qui maiorum, aut Aphricanoru,aut eius quem tu in ore semper habes proaui mei, ceterost Turni uirorum sortium,atque omni uirtute praestantium,facta,dicta,co filia cognoscens,nulla animo afficiatur uoluptate Quis aut honelia in familia institutus,& educatus ingenue,non ipsa turpitudine etiam si cum laesura no sit,
offend itur Quis animo aequo uidet eum,quem impure ac flagitiose putet uiuere Quis no odit sordidos,uarios,leues,sutiles Q uid autem dici poterat, si turpitudinem non ipsam per se fugiendam ee statueremus,quo minus ho mines tenebras & Blitudinem nacti nullo dedecore se abstineat, nisi eos per se foeditate sua turpitudo ipsa deterreat Innumerabilia dici possitiat in hane sententiam,sed non necesse est. Nihil est enim,de quo minus dubitari possit. quam& honesta per se expetenda,& eodem modo turpia per se esse sugienoda. Costituto autem illo,de quo ante diximus,quod honestum sit, esse solum honum,intelligi necesse est,pluris id quod honestum sit, aestimandum esse, Ω illa media,quae ex eo comparentur. Stultitiam autem & temeritate dc iniustitiam 8c intemperantiam quum dicimus ine sugiendam propter eas res, quae ex ipsis eueniant,non ita dicimus,ut cum illo quod positum est, solu id
esse malum quod turpe sit,haec pugnare uideatur oratio,propterea quod ea non ad corporis incomodum referuntur,sed ad turpes ad iones, quae Oriuntur e uiti jS.Quas enim Graeci κακίαr appellant,vitia malo a malitias nomina'
re. Haec tu,inquLCato uerbis illustribus,& id quod uis declaratibus. Ita
mihi uideris latine docere philosophiam,dc ei quasi ciuitate dare,quae adc
97쪽
DE FINIBUS AON ΕΤ Μ A L. adhuc peregrinari Romae uidebatur,nec osserre sese nostris sermonibus, &ista maxime propter limatam quandam,& rem & uerbori tenuitatem. Scio enim esse quosdam,qui quis lingua philosophari possint,nullis tame partistionibus,nullis definitionibus utuntur ipsi: qui dicunt ea se modo probare,
quibus natura tacita assentiatur. Itaq3 in rebus minime obscuris non multus
est apud eos disserendi labor. uare attendo te studiose, S quaecu rebus his de quibus hic sermo est,nota imponis,memoriae mando. Mihi enim erit iisdem istis sertasse iam utendu. Virtutibus igitur rectissime mihi uideris,et
ad consuetudine nostrae orationis,uitia posuisIe cotraria. uod.n.uitirperaobile est per seipsum,id eo ipso uitiu nominatu puto,uel et a uitio dictum uituperari.Sin κισσαν malitia dixisse ad aliud nos unu certum uitium cosuetudo latina traduceret.Hoc omni uirtuti uitium cotrario nomine opponit. Tum ille. His igitur ita positis,inquit,sequit magna contentio,quae piractata est a Peripateticis mollius.Est enim eorum consuetudo dicendi no satis acuta, Ppter ignoratione dialecticae.Carneades tuus egregia quada exercitatione in
dialecticis,summacis eloquentia rem in summu distrime adduxit, propterea quod pugnare non destitit in omni hac quaestione quae de bonis Sc malis appelletur,no esse rerum Stoicis cum Peripateticis cotrouersiam,sed nominu.
Mihi aut nihil tam perspicuum uidetur,u has sentctias eoiu philosephorum re inter se magis a uerbis dissidere,maiorem multo habere Stoicos 3c Perio
pateticos rerum omnino discrepantiam,v uerborum. Quippe quum Peris patetici omnia quae ipsi bona appellant,pertinere dicant ad beate uiuedum: nostri uero quod aestimatione omnino aliqua dignum sit, complecti uitam beatam putent. An uero certius quida potest esse,q illa ratio eorum, qui do. lorem in malis ponunt,no posse sapietem beatum esse quum eculeo torqueatureEorum autem qui dolorem in malis non habent,ratio certe cogit, uti in omnibus tormentis conseruetur beata uita sapienti.Etenim si dolores eosdetolerabilius patiutur qui excipiunt eos pro patria,u qui leuiori deca, opiniosacit no natura vim doloris aut maiorem aut minorem. Ne illud quidem est cosentaneum,ut si quum tria genera honorum sint,quae sententia est Peripateticorum,eo beatior quiscpsi siquo sit corporis,aut externis bonis plenior: ut hoc idem approbandum sit nobis,ut qui plura habeat ea quae in corpore magni aestimantur,sit beatior. Illi enim corporis comodis compleri beatam uitam putant,nostri nihil minus.Nam quum ita placeat,ne eorum quide bonorum,quae nos bona naturae appellemus,stequentia beatiorem uitam fieri, aut magis expetendam,aut pluris aestimandam,certe minus ad beatam uita pertinet multitudo corporis commodorum.Etenim si ualere& sepere maogis expetendum sit,quam sepere solum,neque tamen si utrunque sit aestima tione dignum,pluris sit coniunctum a sipere ipsum separatim. Nam qui uast
Ierudinem aestimatione aliqua dignam uideamus,ne. tamen eam in bonis ponimus, 3dem censemus nullam esse tantam pstimationem,ut ea uirtuti anstreponatur. Quod idem Peripatetici non tenent,quibus dicendum est, quae N honesta actio sit,& sine dolore,eam magis esse expetendam, a si esset eaodem actio cum dolore. Nobis aliter uidetur,recte secus ne,postea. Sed potestrie rerum maior esse dissensio Vt enim obscuratur et ossund itur luce BIis lunae lucerna & ut iterit magnitudine maris Aegaei stilla muriae,& ut indiui
98쪽
trjs Croesi teruncri accessio,& gradus unus in ea uia quae est hinc in India : sic
quum sit is bonoru finis,quem Stoici dicut,omnis ista reru in corpore: haruaestimatio spledore uirtutis 8c magnitudine obscuret,& obruat,atq3 itereat necesse e.Et quemadmodum opportunitas cficenim appellemus non fit maior productione temporis,habent enim situm modum quaein opoportuna dicuntur,sic recta effectio τορθωσιν enim ita appello,qm rectum fact'ini κατορθομα:recta igitur essectio,item couenientia, denio ipsum bonum quod in eo positum est ut naturae cosentiat,crescendi accessionem nullam habet. Vt enim opportunitas illa,sic haec de quibus dixi non fiunt temporis gaductione maiora,ob eam cam Stoicis no uidetur optabilior, nec magis expetenda beata uita,si sit longa,si si breuis.utunturq; simili. Ut si cothurni lastus illa esset,ad pedem apte conuenire,neq; multi cothurni paucis antepone
rentur,nec maiores minoribus: sic quorum omne bonum couenientia atque
opportunitate finitur,nec plura paucioribus,nec longinquiora breuioribus anteponent,Nec uero satis acute dicut si bona ualetudo pluris aritimanda sit
toga a breuis,sapietiae quo st usus logissimus a scp sit plurimi. No intelligui
Daletudinis aestimationem spatio iudicari,uirtutis opportunitate,ut uideant qui illud dicat,idem hoc esse diei uri,bonam mortem,& bonu partu meliorem logum esse,q brevem. No uident alia breuitaue pluris aestimari, alia diuturnitate. Ita cosmianeum est iis quae dicta sunt.rone illorum qui illa bost nom finem,quod appellamus extremir,quod ultimum, putet crestere posse, isdem placere esIe alium alio etia sapictiorem,itemq3 altu magis alio uel pecocare,uel recte facere,quod nobis no licet dicere,qui crescere bono' fine non putamus. Ut enim quidemersi sunt in aqua,nihilo magis respirare possunt, sino longe absunt asiimmo utia iam possint emergere,usi etiam tu essent in prosiando: nec catulus ille qui iam appropinquat ut uidear,plus cernit a is qui modo est natus: ita qui processit aliqua tutum ad uirtutis aditu,nihilo minus in miseria e,si ille qui nihil processit. Haec mirabilia uideri intelligo: sed
quum certe superiora firma ac uera sint, his autem ea consentanea & contaquentia,ne de eorum quidem est ueritate dubitandum. Sed quaquam neget nec uirtutes nec uitia crescere,& tamen utru* eorum fundi quodam odo, SI quasi dilatari putant. Diuitias autem Diogenes censeat eam non modo uim
habere,ut quasi duces sint ad uoluptatem,S ad ualetudinem bonam,sed etiaut in ea contineant,non idem facere eas in uirtute,neque in ceteris artibus,ad
quas esse dux pecunia potest,continere autem non potest. I tacp si uoluptas, aut si bona ualetudo sit in bonis diuitias quom in bonis esse potaedas: aut si sapientia bonum fit,non sequi ut etiam diuitias bonum esse dicamus. Neque ab ulla re quae non sit in bonis,id quod sit in bonis contincri potest, ob ealcausam quia cogitationes comprehensiones 33 rerum e quibus emciuntur arres,ad appetitiones mouent,quum diuitiae non sint in bonis,nulla ars diuiti is contineri potest. Quod si de artibus concedamus,uirtutis tamenon sit eaodem ratio,propterea quod haec plurimae commendationis S exercitationis. indigeat: quod idem in artibus non si SI quod uirtus stabilitatem, firmita=rem,constantiam totius uitae complectatur,nec haec eadem in artibus esse ui deamus Deinceps explicatur differentia rerum,quam si non ullam esse dice remus,colunderetur omnis uita,ut ab Aristone.Neq3 ultu sapietiae munus,
99쪽
DEFINIBUS BON. ET Μ A L. aut opus inueniretur,quum inter eas res quae ad uitam degendam pertine. rent,nihil omnino interesset,nech ullum delectum adhiberi oporteret. Ita
quum esset satis constitutum id solum esse bonum quod esset honestu, & id malum solum,quod turpe,tum inter haec Sc illa quae nihil valerent ad beate
misere ue uiuendum,aliquid tamen quo disterret, esse uoluerui, ut essent eo rum alia aestimabilia,alia contra,alia neutrum. Quaeq; autem aestimanda e sosent,eorum in aliis satis esse causae, quamobrem quibusdam anteponer ur, ut in ualetudine,ut in integritate sensuum,ut in doloris uacuitate, ut gloriar, diuitiarum,similium rerum: alia autem no esse eiusmodi. Item eorum quae nulla aestimatione digna essent,partim satis habere cauis,quamobrem rehocere mur,ut dolorem,morbum,sensuum amissionem,paupertatem,ignomi niam,& similia horum,partim non. Itemthinc illud esse exortum, quod
gua copiosa,sidiis tamen nominibus ac nouis,quod nobis in hae inopi lin gua non conceditur, quanqua tu hac copiosiorem etiam dicere soles. Sed noalienum est,quo facilius uis uerbi intelligatiir,huius uerbi rationem sectedi Zenonis exponere. Vt enim,inquir,nemo dicit in regia rege ipsum quasi podussitum esse ad dignitatem ide enim est et Mnri, Jsed eos qui in aliquo hoonore sunt,quorum ordo proxime accedit ut secundus sit ad regium principatum: sic in uita non ea quae primario loco sunt,sed ea quae secundum locu obtinensi id est producta nominetur. Quae uel ita appellemus, id erit uerbum e uerbo,uel promota remota, uelut dudum diximus, praeposita Dei praecipua,& illa reteista. Re enim intellecta in uerborum usu faciles ee deo hemus. Quoniam autem omne quod est bonum, primum locu tenere dicismus, necesse cit nec bonum esse nec malum,hoc quod praepositum uel praeocipuum nominamus. Ita id definimus, aod sit indisterens cum aestima. tione mediocri. auod enim illi αδιαφορον dicunt,id mihi ita occurrit, ut inodisserens dicerem.Neque enim illud fieri poterat ullo modo, ut nihil relino
queretur in mediis,quod aut secundum naturam esset,aut contra. Nec quum
id relinqueretur, nihil in his poni quod satis aestimabile esset, nec haec poosita non aliqua essent praeposita. Recte igitur haec ne a distinctio est. Atque etiam ab his quo facilius res perspici possit,hoc simile ponitur. Vt enim, inoquiunt,si hoc fingamus ee quasi finem Sc ultimum,ita iacere talum ut re si assistat,qui ita salus erit laetus,ut cadat rectus,praepolitum quiddam habest bit ad finem, qui aliter,contra,neque tamen illa praepositio tali,ad eu quem dixi finem pertinebit: sic ea quae sunt praeposita, reseruntur illa quidem ad finem,sed ad eius uim naturamq; nihil pertinent. Sequitur illa diuisio, ut bost norum alia sint ad illud ultimum pertinentia: sic enim appello quae τελικα dicuntur. Iam hoc ipsum instituamus ut placuit,pluribus uerbis dicere quod
uno non poterimus,ut res intelligatur. Alia aute essicientia,quae Graeci ποικντικα, alia utrim*.Depertinentibus,nihil est bonum praeter actiones honeo
stas: deessicientibus,nihil praeter amicum. Sed'pertinentem, & essicietem sapientiam uolunt esse.Nam quia sapientia est conueniens actio, est illo per tinenti genere quod dixi. 1od autem honestas actiones asteri,& essicit,idessiciens dici potest.Haec quae praeposita dicimus,partim sunt per se ipsa Pposita,partim quod aliquid essicimt,partim utru*. Per se,ut quidam habitus
100쪽
oris Sc uultus,ut status ut motus,in quibus sunt,& praeponenda quaedam Screrjcienda. Alia ob eam rem praeposita dicentur,quod ex se aliquid essiciant, ut pecunia. Alia autem ob utra p rem,ut integri sensus,ut bona ualetudo.Dehona autem fama: quam enim appellant siδοἱi , aptius est hoc loco bonam famam appellare,a gloriam.Chrysippus quidem,& Diogenes detraeta utilitate ne digitum quidem in eam porrigendum esse dicebant,quibus ego Mohementer assentior.inii autem post eos luerunt,quii Carneade sustinere nopossent,hanc quam dixi bonam samam ipsiam propter se praepositam & suo mendam esse dixerunt: esset hominis ingenui Sc liberaliter educati,uelle bene audire a parentibus, a propinquis,a bonis etiam uiris, idi propter rem ipsam non propter usum:dicunt 3 ut liberis consultum uelimus,etiam si posesthumi suturi sint,propter ipsos,sic suturae post mortem famae, tamen esse PoPter rem etiam detracto usu cosulendum. Sed quum quod honestu sit, id so. Ium bonu esIe dicamus,co sentaneum in est fungi ossicio,quum id ossiciu, nec in bonis ponamus,nec in malis.Est enim aliquid in his rebus probabile, &quidem ita ut eius ratio reddi possit: ergo ut et Fbabiliter a sti ro reddi posist.Est autem ossicium,quod ita factum est,ut eius faeti probabilis ratio redodi possit.Ex quo intelligitur ossicium medium quoddam esse, quod ne* inhonis ponatur,nech in cotrarηs. Quoniarn y in his rebus,quae ne* in uirturibus sunt,ne in uitiis,est tamen quidda quod usui possit esse, tollendum id no est.Est aut eius generis a filo quo quedam,& quide talis,ut ro postulet agere aliquid& facere eoiu. Σuod autem rotae actum sit,id ossiciu appella mus .Est igitur ossiciu eius generis,quod necp in bonis ponatur,nec in c5traomis. Atque perspicuu et illud est,in istis rebus med is aliquid agere sapiente.
Iudicat igitur quu agit,ossiciu illud esse: quod qua nunci fallitur in iudicano
do,erit in medias rebus ossicium.quod esticitur etia hac conclusione rationis.
Quonia enim videmus ee quiddam,quod recte factu appellemus, id autem est persectu ossicium : erit aut etia inchoatu,ut si tulte depositu reddere in reo Resaetis sit, in ossiciis ponatur depositu reddere. Illo enim addito iuste, facitreete lassitu: per se aut hoc ipsum reddere,in ossicio ponitur. uoniai no dubiu est,quin in his quae media dicimus sit aliud sumendis,aliud rericledu,ad quid ita fit aut dicitur,omni ossicio cotinctur. Ex quo intelligitur,qiA seipsos oes natura diligant,tam insipiente u sapiente sumpturum quae secundu naturam sint,reiecturuml cotraria. Ita est quoddam coe ossicium sapientis,& insipientis,ex quo essicitur uersiari in his quae media dicamus. Sed quum ab his
omnia proficiscantur ossicia,non sine causa dicit ad ea referri omnes nostras cogitationes,in his &excessume uita,& in uita mansione. In quo enim pisTa sunt,quae secundu naturam sunt,huius ossicium est in uita manere. In quo aut aut sunt plura cotraria,aut sore uidentur,huius ossiciu est e uita excedere.
Ex quo apparet 8c ossiciu sapientis ee,aliqn excedere e vita quum beatus sit: 8c stulti manere in uita,quum sit miser. Nam bonum illud SI matu, quod saepe iam dieium est,postea consequitur: prima autem illa naturae, siue secuda, , siue contraria sub iudiciu sapientis Sc deleetu cadunt est y illa subiecta quasi materia sapientiar. Itaque Sc mancndi in uita,& migrandi ratio omnibus his rebus quas supra dixi,metienda.Nam neque his qui uirtute retinentur in uiseiara,nec his qui sine uirtute sunt,mors est oppetenda: ut saepe ossicium estust