장음표시 사용
141쪽
i 14 DE OFFICIIS ERGA NOS Ipsos. hus fit habitus ; ergo debet acquirere habitum actionibus tanem convenientem praescribendi, ὀc media ad eum ducentia eligendi, finesque particulares ita sibi invicem subordinata. di, ut propiores sint media remotiorum. Habitus actionubus suis finem convenientem praescribendi , 6e media ad eum ducentia eligendi, finesque particulares ita sibi invicem suta ordinandi , ut propiores sint media remotiorum , dicitur sapientia, ex, . praec. Ergo homo sapiens esse debet.
f. m. t promptitudine n decernendi, quid ducat propitu ad felicitatem, aut
pernoscendi, quid in collisione congruentius ut rini. Ut hoc opere compleamus, in primis oportet noscere se ipsum , passiones , quae nos premant , quae turbant naturalem ordinem amonum ducentium ad finem , aut suis inquietis motionibus subripiunt animae plurimos actus, unde ita hoc ad selicitatem itinere mora mesta: Oportet, inquam, eas pernoscere , ut comprimamus , aut occasionem decIinantes , ideas scilicet, quae possint excitare hos motus, aut cor nostriun ad obnitendum assues
Quod ad alia sapienthe genera, si digna tamen sunt nominis hujus, invenire, & cognoscere media penὸet a finibus, quos quisque sibi objucit . Ita qui praeest , potest aut felicitatem subditorum , aut suam riam , aut voluptatem pro libidine imperandi, sive ut aurum , & Avistias multas comparet, Sc hujusmodi plures fines alios sibi proponere. Si sibi proponat externam tantum Reipublicae felicitatem , non veram, quae a Religione sejuncta esse non potest ; inspiciendum prius ingenium soli,
quaenam cibaria, quanta serat: ex loci genio num suppetant agricolae , Num sciant terram exciaere : quod est totius vitae naturalis fundamenistum. Tum incolarum in genere noscenda indoles, communis inclinatio, mores, i s , queis mores assueverint, quas liues aegre sustinuerint, opis pugnaverint, & quibus Imperantibus : omnem denique histo iam , m numentaque regionis perdiscat ; ut , observatis mutationibus , animadvertat , qua magis, qua minus in inducenda varia regiminis ratione laboratum fuerit; & ita juxta id, quod precipit Prudentia, de qua insorius , eas leges refigat , quae nationi opponuntur ' illas, aut restituat , aut paulatim inserat, quae faciunt ad naturam indigenarun . Si det satis ad vitam regio, nil patiatur importari , quod non necessitati, aut uti- Iitati serviat, ne pecunia exportetur: si plus satis; curet exportationes: si iusto minus ; exportationem pecuniae ob res vitae necessarias reparet cultura artium, vel alia quacumque ratione. Hrarium, & fiscus, illud,
142쪽
IURII NATURALIs PARS II. xxς . m. Sapientia ergo , quam natura exigit , est habitus acquirendi proprsiam selicitatem, ex q. p c. si). g. 5 I. Facultas exterius recte exprimendi, quae interius concepta sunt, dicitur: vulgo Talentum a).f. 52
ut praesens remedium in ingruentibus necessitatibus Reipublicae praesto sit, hoc, ut sibi, suaeque similiae juxta naturae I es consulat , ne desiisciant unquam , imo ne non abundent, provideat; idque eo minori, quo potest, Reipublicae detrimento, vel cum commodo etiam studeat prest re. Consideranda praeterea finitimarum Urbium, & populorum natura, ut ab advenarum , & hostium incursu sint tuti Cives , de alia hujusmodi, de quibus in Iure Publico disseremus, ubi de officiis Μagistratuum. Ex his, quae breviter innuimus, aperte videtur, profunditatem mentis, per quam cognitio supra materialia constituitur, & quae totum, in suas per analysim distributum partes , veluti de sumitori quodam solio despicit , per sapientiam descendere in opus , 3c fieri concretam , 3c ad praxim , seu Synthesim reduci. Quo mens profundior, δc quo magis in
partes resolverit compositum , eo erit major sapientia . Profunditas e go , quae est gressus analysis ultimus, in synthesi idem est ae sapientiat nec erit umquam sapiens, qui rerum naturam non resolverit ope conis siderationis in suas partes. si in Rationem Demonstrationis desumpsimus e paucis , quae paulo ante demonstravimus. Verumtamen ipsa extenditur non solum in omnes Propositiones, quas ostendimus, sed δc quae postea ostendentur. Nam
omnes Demonstrationes sicut indicant ad quid teneamur , ita simul demonstrant medium ad parandam felicitatem, Zc simul quoque modum disponendi nostras actiones, ut ex ipsa demonstrationum serie cognoscetur. Et si quando plura colliduntur officia ; ipsa tunc ratio suggerit, quid in Me conflictu faciendum, N. in Systemate Collitionum ab ipsa Natura educto videbimus. x x) Sapientia destituta Talento ad praxim, seu Sothesim nihil v let . Quod sapienter in Phantasia nostra delineavimus, Sc veluti manu
descripsimus , nexus ille, & catena idearum una alteri silccedentium, tamquam media ad finem ultimum, causam veram actionum nostrarum, ut deducatur ad opus , necesse est transitum faciat per inferiores corporis facultates, usquedum interiore , Sc perpetuo nostri corporis motu se prodat, & opere compleatur. Sicut igitur Mens inter tot objecta d det ea eligere, quae possint ducere myus ad finem, eorumque totum ante per ideas concipere ordinem ; ita oportet, ut Pliantasia receptacii
tum idearum , emundemque combinationis, bc novae dispositionis, te stat
143쪽
in agitatione amittit praeconceptum ordinem; aut ex Spirituum vehementi fluxu , quo evenit , ut , cum non sint iaciles ad imperium vo-Iuntatis , nou possit eas, quas ordo poscit, excitare ideas , quarum interim series emuit, & pars nonnulla Μentis oculum fugit. Ad Phanistasiam, tenacem concepti ante Ordinis, opus est , accedat Facultas Loco. motiva , quae internam imaginem per Internos ordine motus traducat ad ultimas corporis partes in actiones ideae pmvita similes . opus etiam est , ut partes corporis sua soliditate , & humorum aequilibrio, seu potius bene composita directione eorumdem , sequantur seriem moti num a Locomotiva Facultate procedentium . Partium enim corporis ditaciata structura, vel infirmitas, vel spiritus vitio humorum aut sanguinis non edomiti, vel aegritudine inquieti, possunt , quod sapienter ante concedium fuit, quod ordine propositum , virtute inchoatum , ne perficiatur impedimento esse . Talentum usu, & exercitio perficitur: Usu enim , & exercitio soliditas in corpore , & habitus efformatur .
Sicut Sapientia sexcentas habet sub se, & complectitur definitione sua species, nam ubi pratest objici finis , & concipi ordine media apta ad
eum finem, habitusque etarmari, ibi datur Sapientia,) ita Talentum, seu facultas recte exprimendi exterius, quod interius conceptum est, ad mille extenditur species :' dc sicut quis potest esse Sapiens in una specie.& non in aliis, quod tamen raro evenit; quippe in Anima, quae est una, comparato habitu disponendi media ad finem assequendum, & ita sibi invicem subordinandi, ut fines propiores sint media remotiorum , facile ad alias species extenditur, & applicatur idem habitus:) ita e test in una specie esse alicui Talentum , & non in aliis ; quod iacile accidit ob multiplicem partium, & compositionis, seu corporis dissimilitudinem , ac rationem conjunctionis, in quo consistit Talentum. Hinc aperte concipitur , quomodo quis intelligere possit, & scire Pometicen , quin sit Poeta: scire Picturam, quin Pictor sit ipse; eallere a
tem bene Gubernandi, nec bonum esse Gubernatorem : sie de Μusica, &idiis : scire potest quis Muscam , & non bene canere . Talentum pendet Omnino a corpore, Sc ab humoribus, qui exercitium facultatis cognoscitivae praepediunt, Sc interturbant. Ita in eo, qui imperat, bilis, vel alius vitiatus humor potest phantasiam, caeteroquin a Sapientia dir Elam, ac coordinatam, perturbare, vel eum reddere impotentem ad compescendos animi motus , ut ne ab aliis animadvertantur, neque imis pedimento sint , quominus in audiendo , interrogando Scc. actionum feries, prout res pos at, mordinetur. Insuper sicut Sapientia in se una. tamen ex diversis speciebus sumit diversa nomina Politiae, aeconomi Architecturae. Sculptura; ita quoque Talentum . Bene obire, & ex G
144쪽
7URIs NATURALIS PARI II. Het , set. Prudentia est habitus recte exequendi quae sapiem
qui Negotia dicitur Prudentia; Labores innuum dicuntur Artes ; &hae quoque dividuntur in suas species . Qui sest Poeticen, seu concepta carminibus exprimere, vocatur Poeta: qui scit imitari, quod o seruat in aliis, dicitur Mimus . Unde perspicitur Talentum latius rate re Prudentia , ut genus specie ; licet Improprie aliquando omnes saces . rates Talentum dicantur. Prudentia est habitus bene exequendi quae s pienter providimus, aut decrevimus: Talentum est facultas ore , gessi bus, verbis , aut quacumque ratione exterius essingendi quodcumque sisve sapienter, sive insipienter interius conceptum est. Poterit quis bene exprimere actiones, sumere vultum, & personam alterius sine ulla Pr dentia , ae proinde sine ulla Sapientia, ut Μimus: Poterit quis bene ducere notas litterarum, & ne intelligere quidem quae scribat . i) Sicut vera Sapientia est illa, quae scit ad propositum finem s ligere media apta , & inter apta aptiora , & rursus inter haec, quae via breviori ducunt ad finem: ita Prudentia cum non sit aliud, quam perinsecta imitatio cogitationum nostrarum sapienter dispositarum , Vel qua dam Sapientia in factis , ἐχ dictis ς tunc est persecta, & servat suam essentiam , cum inter actiones, facta , dicta, ea deligat , quae aptius ad finem ducunt: ea vero aptius ducunt, quae per brevius iter , & cum minima collisione ducunt . Ita aedis Constructor, tunc dicitur Artis
Prudens , cum inter propositos lapides illos deligit , qui fini respondeant, & inter hos, illos quaerit fungere, qui sine multa , magnaque incisione congruant. Quod si quos opus est incidere , ut bene Aeranis tur ad finem , minori qua potest collisione id facit, ae proinde sne masna jactura , semier vero respiciens ad finem: pari ratione de ea, ieris partibus aedificii . Ita etiam quisque Prudens inter amones, sacta, dicta, seligit ea, iis utitur mediis, quae ad finem ducunt; adjicit unum alteri, & bene distribuit, & si media inter se natura sua dissideant, minori qua potest discordia quaerit jungere . Denique scut Natura tot ex partibus , & elementis constituit Corpus; totque elementa , & pa tes ita inter se adjicit, & contexit, ut unum p sient; quam elementorum aptissimam unionem quid physicum, ab illis sejunctum, somnia. vere Philo hi quidam ς & unionem hanc semper praebet per brevi res vias: ita Prudens gerere se debet in operibus, & actionibus suis.
Insuper, quia occasiones externae, opiniones , affectus aliorum , queis uti decrevimus tamquam mediis opportunis fini, vires , & alia hujus. modi sunt obnoxia mutationibus , opus est, bat Variare, commutare,
dissure , occulere consilia caueamus in Ampore ;. quod sine longo usis,
145쪽
ing DE OFFICIII ERGA Nos Ipsos . s. 53. Ingemum est facultas inveniendi similia si).' M. Genius est naturalis illa facilitas inveniendi in om nibus ideas in interno , media in externo, fini convenie
& experientia, Vel magna cultura, & multa rerum animadversione qua supplet ex parte desectum Dropriae experientiae, obtineri non potest: dc ideo Prudentia , ut sit persecta , praeter naturale Talentum , quod pendet a structura phantasiae, seu corporis, & humorum compositione, fulciri debet, & excoli experientia, & usu , quod commune est , Ceteris Talenti partibus.
i) Ergo Ingenium prodest valde ad Prudentiam , ut in desectutiliorum mediorum alia subito media supponantur . Ne vero sim longus in hujusmodi rebus , quae proprie pertinent ad Psychologiam, omisso unde oriatur, dico solum, Inpenium plerumque ossicere acies Μentis, imo natura sua opponi Prosunditati . Nam cum res ut plurimum inter se dissimiles sint, ne in illa me implicem qinestione, utrum dari possint duo omnino similia, non modo in toto, verum etiam in partibus ; qui iacultatem , seu facilitatem similia concipiendi habet, non eas inister se discernere indicat. Distinguere res, & unum ab altero secemere, dissimilitudinem earum dispicere, oritur ex Acumine; & ideo Ingenium, seu facilitas inveniendi similia Opponitur incumini. Itaque Scurrae, non ita de Argutis, quibus haec inest facilitas unum cum altero confunden di, movent risum ob absurda, quae eorum dicta involvunt , nec sere Acumine praediti, minusque apti ad Scientias. χὶ Facultas quaeque, praesertim Superior, ut excolatur, requirit mulis tum laborem et multo magis , ut excolantur Omnes , usquedum ascendamus ad Deum in Analysi , & descendamus in externas, perferusque actiones praeserentes in specie aliquod Attributum Divinum in Synthesi. Unde sicut intuentis quomodo teneamur ad has facultates excolendas, &qua ratione excolantur, non modica est voluptas : ita cum ad praxim descendimus, non minus taedii occurrit. Ut habeatur idea Dei non vexa, non adscititia, & quae non sit, nisi in Phantasia, necesse est Omnes potentiae mentis suum ponant studium successivo ordine a Natura pra scripto , dc nulla negligentiae mora detineantur; quod in majori hominum numero , quorum praesertim mentibus nulla accedit cultura, videtur impossibile . Quam ob rem ex iis , quae hactenus exposuimus, colis Iigitur , teneri unumquemque non modo ad perdiscendam Logicam;
sed & Μetaphysicam , & omnes ejusdem partes , nemte Ontolopiam , Cosmologiam , Psychologiam, ipsamque etiam Philosophiam Practicam . Uana hominum studia: Cuique tuus inditus Genius; a quo excitata
146쪽
ἔχρratione, si parum addatur culturae, facile quivis summus fiet in ea spe. cie rerum , ad quam Genio sertur . Nec modo hominibus datus Ge. nius ; sed & Brutis, & rebus sensu carentibus , telluri , ionibus &e. Genius est intrinseca illa tendentia, quam operativa vis, in rebus insidens , habet erga aliquam speciem rerum ς virtute cujus ficultates operativae iacile in unum iunguntur sine interruptione, sine violentia ad assequendum objectum illud specie determinatum ; aut si sint res insenis sibiles , omnes Corporis partes , quae fiant potentiarum loco , sine diΩ sensu, sine diversa tendentia ad linum seruntur. Tellus quaecumque sine cultu non dat fructus maturos . Si adiit , adfert iacile aliquam fructuum
jeciem , & abunde , & gratam : Aliam vero speciem aegre dabit , &semper in aliquo imperfectam . Arbor eadem in loco , cujus Genio congniat, cretoet brevi vel supra modum, & edet fructus abunde: alio in loco, quamvis geminetur cultura, & laboret cultor , nec crescet ad justam celsitudinem , nee fructum quantitate , & qualitate avari respo debit votis agricolae. Habent suum Bruta animesia Genium . habent Homines . Objectum quodcumque cum sit ab alio diversum, habet diversum finem : si filum divertum , etiam diversam Naturam i si dive sim Naturam , diversa in eo resdet Virtus, a qua moveantur, 3c o di nentur sicultates, quae media sunt ad assequendum peculiarem finem . Quapropter inter Naturam , & Facultates , & Finem est quaedam nati
resis unio : Si Unio , Facilitas agendi: si Facilitas agendi, Facilitas assequendi finem . Haec est illa Virtus, hic ille Genius, ex quo res ruaecumque sponte, & sne sudore dabat fructu in suum tune , cum nouo minabatur , nec delitescebat in rebus dissensus ullus , & contradictici
ex maledicto proveniens. Homo quisque, integra si foret Natura, nasceretur erecta ratione , & Deum agnosceret nullis laboribus edueationi frq libet enim saeuitas cognoscitiva suo iungeretur munere, non interis rupto ordine a Natura praescripto e quodque brutum sine seritate pro . beret pro sita specie suum homini auxilium : omnia elementa sine malignitate influxus darent humoribus motum suum. Nune labor culturae removendo quae obstant, & contradictionem in parte saltem, non debet aliud agere, quam excitare laltem ex parte priscam in natura virtutem , inscum Genium . Per Genium ergo ope eulturae excitatum prodit
se naturalis Vocatio in homine, naturalis Virtus in brutis ad finem deist minatum. Hunc si sequerentur homines in sua specie , quisque fisret Μagnus : si juxta hunc dirigerentur juvenes , non tantum laborem
ipsumerent iis instruendis Custodra , 8c Magistri nee ipsi tanto radio tardarentur in addiscendis disciplinis, & implendis iis, quae ipss jubentur. Hinc mirum non videbitur . si Philosophi veteres non omnes temere , ut nune omnimode cogimur, patiebantur ad suas accedere diseiplinas , sed post plurimam , A longam Genii inqvistionem , paucos il-R los,
147쪽
Ios , in quibus aliqua spes clucesceret, ad praecepta philosophica addiscenda admittebant.
Omnes ad Dei eognitionem dirigimur: sed alia alius ratione Deus infinitus est; ipsumque comprehendere nefas. Infinita sunt Dei attributa, & persectiones ; ipsasque exprimere opere , & actionibus suix nedum singulis, sed & omnibus creaturis fimul i mssibile est. Genere
quidem creaturae omneS eodem continentur fine ; simie vero , vel sautem individuali discrimine omnes inter se discrepant . Hi ne sequitur, quod , etsi omnes ad Dei cognitionem natura dirigamur , pro diversa natura , Sc Genio; diversa tamen ratione ad assequendam ejus cogniti
nem in specie tendimus ; sicut e contra in synthesi operibus nostris diversa Dei attributa Gemo ipse exprimere datum : & ratio est, quia diversae sunt naturae hominum ' hine diversi Genii : diversi ergo esse de-hent hominum fines, & mores; ex diversitate morum divertari Dei attributum exprimitur: Finis in genere idem omnium, nempe Deus in specie divMus, nempe a diversis attributis , vel saltem in individuoea diversa ratione cognoscendi, & exprimendi idem attributum. Hane naturae legem, hanc Genii indolem si sequerentur 1omines, simit προ sectionem artium, veI scientiarum assequeretur quisse, sic & ctionem moralem, & cum persectione morali persectio totius ' Mundi
haberetur, quae ex consensu in varietate resultat . Hic visae status P
radis terrestris selieitatem constituebat. Hoc vitae genus floruisse aurea Mundi aetate cecinere Poetae. Triplici autem ex causa hujus beatae vitae jacturam patiuntur homines; ex des hi scientiae r ignoratur enim communiter cujusque nedum hominis , sed & bruti , & cujusque plagae telluris natura, & Genius ' unde praepostere his abutimur: secundo ex inordinato appetitu , & passionum violantia ' quo fit, ut non Naturam quisque sequatur, & Genium , quae sine vi excitari, & excoli non πώ est, mut nune fert temporis ratio , sed ipsum appetirum . & ino i- tam phantasiae Iegem : tertio ex immissione , seu potius introductione Malignorum Geniorum , qui longe, lateque infestabant populos, Semationes , imo & arbores, & terrarum plagas ante Christi adventum ,& nunc etiam, ex sententia D. Thomae, si non omnes, certe plurimi habitant in hoc aere tenebricoso . Legesis Platonem, & Iamblicum , fi ratione haec omnia assequi cupis, quae ad Geniorum Malorum naturam spectant: I sis Paulum &Augustinum,s auctoritate sulciri desideras , & quae habent adversum Rectores tenebrarum barum, ubi profecto nonia sensibili Daemoniorum actione disserunt , quam communiter invasionem, & obsessionem vocant. Etiam ad supernaturalem felicitatem assi uendam datus cuique situs Genius, quem Vocationem Supernaturalem appellant, quae ex di
v i etasione ejusdem indivili Spiritus oritur. Hinc datur steri do
148쪽
rust Is NATUR ALIs PARs II. ratf. ss. Quod Mue Syntheticis facultatibus perficitur, opus appellatur: quod Analyticis Facultatibus, Scientia i)
num scientiae, alteri Prophetiae in eodem Spiritu, alteri Μiraeularum.&e. quem qui sequitur , erit in sinoetate magnus : Gratia vocationis Supernaturalis accommodari plerumque solet Vocationi Naturae, eique vires, & facilitatem ad opus tribuit : eadem enim est Vocatio Creato ris, quae Saninficatoris . Christus non venit ad evertendum opus sui Patris , nec ad suam siciendam voluntatem ' sed ad implendam v luntatem ejus , qui misit illum , ad ejus perficienda consilia, ad ejus opus, ut erat ab initio , restaurandum . Gratia non destruit, sed petacit Naturam ; destruit Naturae passiones , & praeposteram earumdem Ierigem : simulat primogenitum patris sinificare velle; sed revera comisburit ejus loco arietem , scilicet cornua superbiae nostrae , vellus diverissarum cupiditatum , quibus inter spinas divitiarum implicamur , in pus ipsum c6ncupiscentiae , Xujus stimulis quotidie a rem abducimur, di quae degenerem reddit naturam hominis . Tandem, ut Genii doctrina aequivocatione eareat, discernendus Genius ab affectu , naturalis inclinatio a passione . Illa oritur ab inter no , hae in externo habet suum principium : illa est ingenita , haec lensim educatione, sensibilium observatione , & praeposteris comparat operibus : Genius generatione saepius traducitur , elucescit in fortuitis rex etiscitur ad similitudinis intuitum, ni passionibus . & cireumstantiarum angustiis p pediatur , obstoatur aenigmatum propositione, sentiatur a conscientia pura.
1ὶ Anima eum incipit solvere compositionem , quia , nitiatur auferre sicuti sibi , sic ab objecto confusionem in ideis rerum et incipit consequenter ei noscere , ideoque scire rem ; & quo magis
evolvit ideas , eo magis anima accedit ad earum naturam cognoscenis dam . Verum quidem , quod numquam scit Vere rem , nec ve
ram habet ejusmodi scientiam, nisi perveniat ad mentem, ubi vera r tio rerum latet , & observatur , ut supra diximus , ubi de mente mimus: nihilominus putant quidam Philosophi recentiores, & quidem graves, quod sicut per attentionem, facultatum analyticarum primam , imgreditur homo ita scientiam, ita scientiae essentia sita sit in rerum e gnitione distinm, quae per Analysm obtinetur, & elevationes, graduia lue profunditatis non esse, nisi jublimiores , ulterioresque progrinus incientia . Si mihi autem licet eloqui , quae sentio , anima quamdiu in rebus compositionem videt, & multiplicitatem , opinor siondum assequi
149쪽
naturam , & Esse rerum , quod dividi , & solvi ultra nequit . Caelo. rum fateor notionem rerum claram Cartesialiorum , distinmonem Wol. si anotum esse terminum, metamque cognitionis, ad quam pertinsimus omnes sere , qui scientiae rerum studemus ' & propterea harae appellanda
potius scientia , ad quam Philosophi, & scientiarum studiosi nostri communiter aevi lolent pervenire : non ideo tamen harae dicenda natura scientia:
non enim est scire illud , quod ab hominibus expetit natura , sed tan- quin med sum; & subfstere in notione distincta rerum idem est, ae doscere in via. Non debet esse quid diversum scire,& cognoscere verum princi eium rerum ; non debet esse quid diversum scire, & cognoscere objectum propriae felicitatis , sensu sestem , si non crinitione , & intuitu. Ad hoc data est homini analytica cognitio; & huius analyticae facultatis ulteriores, penitioresque gressus , & potentiae nullius ecsent usus , Sc propterea frustra omnibus hominibus impertiretur natura , si in cognitione tantum . distincta rerum deberent morari, ac substarer nec jure dici posset natus homo ad cognoscendum in omnibus Deum , siae selicitatis metam , unde r gulas eum assequendi, & bene , ac recte vivendi leges deduceret. Caeterum, cum id mihi sit propositum, emgere semper quaestiones nominum, naturam tantum rerum oculis subjecisse natis ducens, ideo statui in Propositione, quod, quaecumque cognitio hahetur per sacultates analyticas, dicitur scientia magis, aut minus persona, prout magis, aut minus 1 lvitur notio per AnaIysim . Itaque a nomine dissidens facile assentior , quod scientia si Cartesianis notio cla-aa , Wolfi.mis distincta, separatio animae a corpore Platonicis 3 c. E contra vero quodcumque perficitur Syntheticis facultatibus, opus appellatur . Opus vere dicitiire quodcumque componitur , Sc veluti peradditiones constrii itur; 3c quia compositio oritur ex syntheticis faculi tibiis , Ic actiones syntheticarum facultatum debent esse compositae, merito quodcumque ex facultatibus syntheticis procedit, Opus vocatur. V m autem, dc persecta compositio illa est , quae a mente mota usque ad extimas facultates egreditur, descenditque, Sc sic conspicienda eaeterorum oculis, vel sensibus exhibetur. Itaque opera illa , sive egressi a faculi tum syntheticarum , qua non in exteriora procedunt , Sc ad ultimas sa- cultates nostras syntheticas non egrediuntur , Sc se caeteris cognoscendarroseruntur, sunt imperfecta; dc tantum imperfectionis continent, quot distant gradibus ab hoc , ut concreta fiant, It ad aliorum esserantur in uitiam. Hinc est, quini opus quodcumque, ut si perstinam , gignendum est a mente; a mente ejus debet emanare motio, ac principium iidemque in .sua gradatim compostione semper debet quid claudere, quid s vere divinum : δ: quia nequit Deus totus hominibus exhiberi, sed solum ζjus aliqua persectio, vel aliqu-l attributum, creati v ariun tenebris,
150쪽
3uRIs NATURALIS PARS II. xj a 3 56. Habitus determinandi a mim , seu existentiam ope ris alicujus perdissicilem dicitur Ars si . I. M.
nis in homine, in quo proditur aliquod attributum , quod in omni ope. re R est, & debet esse veluti anima . Defectum rationis supplet Deus in plantis, in lapidibus, In stellis, in ipsis etiam male agentibus: op ra, quibus non haec subest anima respectita agentis, opera, quae sunt nu da, Sc vanae delineationes , & a phantasia solum agnoscunt orisinem . nimirum a rebus aliunde compositis, non opera sunt dicenda, sed oporum simulacra , inanes scelus vanitatum phantasticarum. Synthesis natis. ra sua tendit ad Deum aliis aperiendum; Analysis sibi ipsi . Hinc voteres Poetae , qui in rerum Naturam ope Philosbphiae ingressi fuerant, petitis a phantasia im inibus, atque umbris verum aliquod in suis caris minibus exhibebant . Ita Virgilius in longis pii aeneae erroribus anteis 'quam in Latium deserretur, sedes ubi fata quietas promittebant, indicat varios casus , & praelia. quae debet homo inter vitae hujus diserimina sustinere modo ab aggressibus luxuriae, sicut ille cum a Didonis amoribus est detentus modo a sero genere Harpiarum &c. , & id post affractum Priami Regis vetus Regnum nam Priami dum Regna starent, & staret Ilium, erroribus non suit obnoxius, Et dum ad e sumat humo Neptunia Troja. Ita Dantes Aligherius , qui suum Ducem & Μasistrum prostetur es. Viigilium . Ita Graeci Poetae , quorum in carminibus elucescunt abstri, sora placita Philolbphorum de divinis disserentium , & ipsum vivere nos in Deo , moveri , & esse, ut illud Arati: Ipsius & genus sumus equos citat Paulus in Actibus Apostolorum , & suae sententiae veluti teastes adducit. Veri Poetae , non qui, quas in aliis rerum effigies, & sis mulacra perlegerunt , exsangui quodam scribendi genere enarrant , cum potius canere debuissent ; at qui alicujus ad senimum passionis incita. mento interius commoventur; & sensere, & sentiunt in se ipsis ab I ve principium esse, impulsionemque operum, carminumque smium e
EI Deus in nobis: Visante calescisuus illo. iSed bus aethereis spiritus ille venit. 1) Non ad quodlibet edendum opus Ars requiritur; sed tune dicitur Ars sipermenire , cum operis eductio est difficilis . Itaque omnis ars est facultas edendi opera , quibus obstat aliqua difficultas. Facultas haec detanitia indi actum operis alicujus perdissicilcin pertinet ad faculta