장음표시 사용
171쪽
yraefecit, ea tam en conditione, ut graviores lites ad ipsum Moy- en, tanquam Principem & Ducem deferrentur,ne ipse, dum omnibus judiciis intenderet, nimio labore defatigaretur, & partium
jura minus perciperentur. EXOd. ι8. V. H. Deut. I. . t T. Tandentia
num. 36. finaliter ita concludit: Debet Prine eps nisi gravioribus negotiis occuparetur judicibus quandoque adesse,& in arduis causis diiudicandis intervenire. Cui determinationi falces nostros submittimus. Quod si enim Principes administrationem reo 26 rumi suarum familiaribus totam permittant, omnia Regni praei, dia dilabantur neeesse est. Si per se omnia curare velint, inanem& siue ullo fructu percipient, horamque nullam molestissimis ne gotiis, metu de sollieitudine liberam habebunt. χI Capitalial tamen judicia quod concernit, his interesse Re gem & Principem nolumus,in uit Rirciser. in Repub. disp. H. tb.ti adsit. b. praeceptum Xenophontis secuti,& exemplum Alexa dri, Curi. in vis.Alexand. non Augusti, qui notatus ob eam causam . a Moreenate, re carnifex appellaturi Senec. de ira. Zonar. tum. 2. in vit. Augusti. Var In praemiis f enim muneribus distribuendis Regem &Principem volunt prudentes praesentem: in suppliciis dc poenis absentem. Xenoph. in Hierone. Machiavest. in discursJun. p I. Guasi. Polit. Io . O Rodin. e. f. num. 63. Quoniam gratissima sun
praemia, poenae vero odiosissimae: Principem oportet, ut ametur S colatur,omnia praemia tribuere, magistratus inquam, imperia, sacerdotia, curationes, munera, beneficia, restitutiones e poenam a
vero irrogare nemini, sed magistratibus integerrimis ac prudemtissimis permittere poenarum irrogationem. Ita fiet,ut Principem pro suis erga singulos benefactis subditi omnes summa benevolentia complectan tur: inimieitiarum omnium sublata, & in m gistratus ae judices derivata causa. Hinc etiam barbarumNicunt in Moscovitarum tyranno, qui solus fere omnia judicia criminalia exercet. Sigumund. Earo in Musto .
172쪽
QN PRINCIPI CONVE-nuat literarum cognitio, π
DE hae quaestione nulIum in modum diseeptatur in scholis
Politicorum, ubi alii in negantem, alii in assirmantem descendunt sententiam. u raque pars in acie stat suis instructa argumentis. pro nega tiva, quae si teras ab aulis in Scholas, relegat, adducitur: s. Quod qui docti, sapientiorestesse legibus volunt, innovare multa conantur, suas tantum existimant opiniones & se rentias valere debere. Iun. pura. a. q. y. Hinc sua confisi prudentia, spernunt monita consiliariorum, de sibi ipsis parum consi lunt. Unde illud :odr sapientem, qui sibi non sapit Et Liν. lib.
. A . eum, qui de sua unius omnia agat sententia, temerarium magis habendum, quam sapientem Putat. . . . a. Ineptirdicuntur ad civiles functiones. Idem his accidit quod noctuis, quae media in luce caligant. Eodin. in method. histor. ι.ε. Ita Claudius, Michael Parapinacius Impp. docti, interim inepti ad gubernacula suerunt. Custiman. Joha/28. Ma anus lib. l . . q. Etiam improbirextiterunt multi, male ryrannice que perarunt docti ac literati,cujus rei documenta nobis praebent
Impp. Romani Z Quid enim Tiberius t quid Claudius Z quid Nero
Nullus certe extim Principum, qui extra rei militaris icientia tria minus habuerit literarum, quam Trajanus: Nerone verὁ nullus fuit do 'ior: hic tamen sceleribus, ille virtutibus parem habui neminem: hic senatum capitaliter odit, illa omnia lenatu con si- Io gessit, teque detrimentosa eruditione Neronis ita Ausonia iras. a I ad Gὸ'at. Pι o consid. Nerocis in dolea. ito a ςru θ.:t sciWcrrArg. 2.1
173쪽
sed armavit saevitiam. Hinc Bodin. lib. I. deRepub. c. I num. 2N. Summa, ait, lite carum cognitio, principibus saepissime pernitiosa extitit,nisi bene a natura, melius etiam a virtutibus instructi & inisso ali es ent: quia nihil tam in principe metuendum quam multa re ruin abditarum cognitio eum scelere conjuncta .i4. 4dducuntur auctoritast& exemplum Licinii Imperatoris , qui literis adeo infestus erat ut & virus cst pellem publicam easdem appellavit, ut tradit Ἀκυι Victor. in vita Constantin. itemque Ludovici I. Galjorum Regis, qui Carolum VII l fili ut n la alia verba Latina scire volebat, praeter haec: Nescit rarare, qui nesit dissimulare. i. Vetum pars adversa , quae est assirmativa, tela depromit hisce longe fortiora. Ptimum ab ossicii magistratus eonditione peti potest, ex prooemio libri l. Flavij Vegetj ad Valentinianum Augustum de re m litari, dicentis: Neque quenquam magis decet vel meliora scire , vel plura, quam principem , cujus doctrina omnibus potest prodesse subditis. Est enim omnino Imperii ars maxima, ut inquit D. Ch sostom. r. ad Corinth. homil. i . quam artem sine doctrina
6 Secundum argumentum est ab utilitate 'Ac commodis doctrinae. Hate enim non ad vitam solum instituendam conducit :verum etiam necessaria est ad consiliorum directionem, & Rerupub. administrationem. Qua de causa Demetrius Phalereus, Pt 'lomaeum Regem hortabatur, ut libros de regno scriptos emere . ac legeret. Nam de quibus amici Reges admonere non auderent, Fa in libris esse scripta. Stoba. serm. 46. Hoc secutus est Alpho sus Rex Aragoniae dum a jebat: Optimos Consiliarios esse moris tuos,libros videlicet a quib. omnia sine metu,sine gratia,quae n oscere cuperet, fideliter & candide discere posset. Panormi iran. lib. I. reb g R. Ahphoi se. Itemque intellexit Alphori sus Senior Calais briae Dux . sui nunquam sine libris in expeditionem proticiscebatur: ex quibus magno suo cum fructu longe melius praestant immorum virorum virtutes se posse cognoscere assirmabat,quam eK
multas magistrili Pontaniti in lib. de Principe.
174쪽
Tertium argumentum est ab honesto, i Doctrina enim est
laudis fundamentum i fons verae felisitatis: de, ut laurus perpetuo viret, ita eruditionis fama non marcescit. Plat. lib. 6. da Rep. Principem non splendorsuae fortunae .non vestes aureae, aut Ornaistus crinium & equorum propria pompa honestabit ita, quantum ipsarum deeor literarum dc fama virtutum, quorum facies si vir .deri ut Aristoteles aitὶ posset, pulchrior ellet, quam Lucifer , aut Hesperus. Sytrius Epiu. ioI. lib. I. comm. c. 6O. doctrina sapientiae similis est, quam Omnis anima concupiscit, nulli
Quartum petitur a turpi, T Sic enim Maximilianus I. Imp. a.dicere esse solitus: Turpe esse magno Principi, nescire literas, teste Iovio. Homo siquidem sine litetis, nihil aliud nisi asinus bipes. θιν. viii. 4. Illi te ratus Princeps est quasi asinus coronatus, ut dixebat Tras anus. PolicratibM lib. . A quo non absimile Alphonsi Regis Aragoniae responsum, qui cum audiret, Regem quendan Milpaniae dixisse: Non decere viros Principes scire lueras, Bovis ha ncesse vocem, dixit non hominis. Panorm . de dict. σβct. ALphons Idem sere Uladis laus I. Ungariae ac Bohemiae Rex, quamvis adhuc puer cum esset Romae: Non videri sibi, ajebat,homines, qui literis ignotarent. Sylν. lib. 3. rersim Bohemicarum. Neque qui doctrina non sunt,mestum dissimiles statuis esse videntur, qui I estam prae se foris speciem ferunt: intus plumbo,bitumine, a- anearum telis plenae sunt. Plutarch. ad inc. in doct. Sic&AEmicθιν. d. epist. 4. inter hominem illiteratum & marmoream sta- auammihil interelle statuit. Ad animum hoc revocans modo di-nus Alphonius, pronunciavit: Malle se privatum vivere, quam .eruditione carere. Optime siquidem habuit perspectum, quod institia omnium in Repub. miseriarum ac calamitatum cauis A si Et quid turpius, quam totum ex alieno terebro & sapientia pendere, dc alienis oeulis videre Quin bene consulentibus obtemperare,aut de his iudicare nequeunt omnis doctrini exper tes Iun. pari. i. Polinquast. Αρ. Quando Princeps totus abali Ium arbitri. pendet,neque per se quicquam,nescuntur factiones, n divi-
175쪽
dividitur populis, dividitur senat m& Regni proteres: inde in
de morbi,& vari j generis aerumnae Philippa Comi u t. l. comm . digest. Ludo μι n. Regis Gallor fol. lso. Et sol praecis 1 8. Quod si vero Princeps librorum lectione quaelitam haberet ali quam prEcentiam, non temere cireum veniri posset. t'
' Quintum ducitur a perieuloib et Magna ingenia uis rect Elnitituta,&linbuta isteris fuerint,quae mores emolliunt, tanto de teriora evadunt, quamoi liis majores igniculi extiterint. Magna enim scelera non ex vili natura; sed generoso ingenio educa tione corrupto proficalcuntur. Piar. lib. o. ce Repub.m Sextum umitu ab auctoritate 3 dc inductione eYempli rum. Apud i'erias Regibus regnare non licebat,nisi familiariteta cum Magis Sapientibus vertatis ipsorumque disciplina imbutis. ID. In e. aecalog ad pracept. 6. Et Plato refert,filiis Rogum Per Iarum quatuor praeceptores fuisse praefectos: quorum primus esset sapientissimus r secundus temperatissimus: tertius jultisIiimus, qui nempe Prinei pem exere eret in causis agendis. &W-nc ijs ferendis: quartus fortissimus, qui Principem exerciti lucis instrueret. Mos ille etiam apud AEgyptios invaluit, ut Reg os pueros artes magi eas, tanquam studia lanctiora,edocerent . Alex. ab Alexand. lib. 2. geniat. dier. c. rJ. Romani, eum Imperator aliquando quaereretur: quis, a et amarunt, melιus, quam literatus imperaret Vopist. in Tacito.
Quid de Iulii Caesaris, primi Imperatoris Romani, eruditione lim detesto iludio dicam Z Tantum id fuit, ut ne in besto quidem unquam intermiserit: neque ludos aut alia publiea munera sinet Gone spectari r. Λc omnium tollimonia de hae re scribentiunia, commentarii de rebus ab eo gestis scripti longe superant, ab ipsonater armorum strepitum ac bellorum tum externorum. tum civilium ci r as, literis mandati,ut C riptoribus materia parare tu etia eruditi timatique habui sunt, u millus eis apponere manum
aulus fuerit, cum si vii nitorem. militaremque illam, sine ullo ficollae undiam non superare modo, sed ne aequare quidem potata, haud insur a nemo sibi persuaserit. Fuitque Omni disciplinarum genere hae ipsius tanta em, , ditia,
176쪽
ἐitio ni agis miranda, quod honorum cupidus, atque ingenti ambitione laborans,inter arma magistratusque omnem transegi .aetatem .EVt Iulostis.8. de din. act. mm c. 7. Pliv.virim Caesaris, it, omnium e ene capax fuit,quae cos OCQntinentur: utpote
quod proprio vigore volucrique.celeritate, quasiquodam ignei laribere & legere, simul ditiare Saudire consuevi refert Culpuin vit. Caes. Quid resera de Augusto Julii Caesaris ex sororenepote, atque eodemper adoptionem filio Z Is Caesari inliterarum stud ijs fuit persimilis : quod vel Mutinensis loquitur expeditio, in qua sit in omnia armis obstreperem, semper vel legit, vel scripsit, vesdeclamavit: cum nec vita, quae in summo discrimine versabatur, nee militaris cura ac molestia eum averteret, quominus assiduEstudiis, lonse enixius, quam alij in magno otio ibi eant, operam .impenderet. Dιοι b. i. sed& inter coenam viros eruditione princlaros adhibuit, qui de variis rebus sermonem ac collationem imstituerent,exantis uitatibus exempla sententiatque in medium proferrent Et ad communionem Iermonis tacentes, vel submisi sim fabulantes provocavit, aut acroamata interposuit,ut aucto
est Sueton. in Gus Nit. Quid de Neronet quid de Tito 3 quid de
Trajano ὶ Hic eruditione non minus,quam bonitate, & rerum g starum gloria admirabilis luit: usu tamen potius quam institutione. 11 n.in νit. Trajan. quid de Hadriano λ eum illis Prositaribus ec Philosophis,libris vel cat mi ilibus invicem editis, saepe certavit. Quin uno temporc scripsit, dictavit, audivit, & eum amicis fabulatus est.AEI. Spart. ineluo 'it. Quid de M. Amon ino Philosopho t. ipse tantu operis & laboris stud ijs impendit,ut corpus assi ere in atq; in hoc solo pueritia ejus reprehenderetur. Frequentavit &declamationum Scholas publicas. JuI Capitoli. in ejus hist. Quid de
Hlex. SeveroZipse a pueritia artibus bonis imbutus, tam civilibus, Quam militari,is,ne unum quidem diem spontanee transire prusus est, quo se non ic ad literas & ad militiam exerceret, quaquam. occupationum magnitudine in Imperio pene opprimere tur. Cum inter suos convivaretur,aut Ulpianum,aut doctos homines adhibebat, ut haberet sabulas, quibus se recreari .dicebat , di passi Ulpianum Iurisconsultum, Consiliarium as Magistrum scrinil, amicum suum nominavit et in quem eum dites inteinperie V a perciti
177쪽
perciti, strictis gladiis irruerent,objectu eorporis lai furentes re pressit, de de vita periclitantem amiculo purpureo, nulla suae salutis habita ratione, texit & protexit. Lamprid. in Alex. Quid de Carolo Magno Hie legatos Graecos non soluntaintelligere potuit,verum etiam Latinam linguam, eamque non modὁ prosam,s d&ligatam ealluit. Inter coenandum lectorem
audiebat: legebantur ei historiae, dc antiquorum Regum gesta, te Re urinharto in vita Carolli. Quae bonarum Iiterarum&linguarum lcognitio in otio
ne II. Imperatore fuit Z Is aliquando inniga a piratis eaptus, be neficio Graecae de Latinae linguae, cum non pro Imperatore hab Hi retur, incognitus e sic. Quanta linguarum peritia Friderieus I L claruit Hie praevrer patrias linguas, Germanicam & Italicam, didicit exactillimE . . Latinam, Graecam,Sarracenicam, Francicam, & in singulis Phil sophiae partibus nou tantum rudimenta prima degustavit, sed fontes Usos introspexit atque exhausit. Peucer lib. Chron. Ca .rion. incussis. in ejus Ur, Maximilianus II. Imp. Aaspanos, Italos, Gallos, se Iga se Boemos,Pannones,& latine loquentes iecte intellexit, & singulo rum linguas, perinde ae si nativae essent,calluit. in orat. de Maxim.
apud C tr. in Saxon. lib. 6I6Et tui ignotus Mithridates gex Ponti Se Bithyniae : Hie duarum Sc viginti gentium, quas sub ditione habuit, linguas percalluit: earumque omnium gentium viris haud unquam per Imrerpretem locutus est: Sed ut quenque ab eo appe Ilari usus fuit τPerinde lingua & Oratione ipsius, non minus scite,quam si gentis ejus esset,locutuς est Gest. lib. II. c. t Quis in Republica literaria tam peregrinus hospes, cui non sit notus Martis de artis ille pullus Alexander M. Rex Mac donum t Mus Pater Pht Iippus non tam ob natum filium laetatus est, quam quod sub diseiplina Aristotelis erudiendus esset. Plu-rnreb. in ejus fit. Is non Ethicae tantum ac Politicae, verum etiam occultae magisque arduae diseiplinae, speculativae scilicet, praece-
PM c0mparavit, Iliadem Homeri , quam rei Rilitaris via tacumis
178쪽
existimare ae appellare solebat,semper unil eum pugione sub pus
vino jacentem tenere solitus. Delato ad eum scriniolo, quo nuLIa inter opes rurii sumptuosior 6c ornatior fuisse res videbat u .: amicos scilcitatur: Nidnam in eo pretiosum digne eollocandum existiment: MuItos ejus usus demonstrantibus: hoc optime , inquit, Iliadis Homeri custodiae dabitur. idem Plut. ibid. sed quae inquis,& qualis in Principe requiritur literarum , cognitioὶ quibus potissimum studiis operam navabiti scientiat 1 o. divina primas tenebit. Fides enim universalis est, de Omnium communis, atque ad omnes omnino pertiner Christianos. e. kbi dim nam Idι time . 96. im de Xenophon. in Agesilai laudιbus . Eximiam irem dici t,cum in a Iiis, tum maxime in Principibus, religiosum euse, ob pietatem Da vid, Iosaphatus, Ezechias,Josias in sacris como
. Recteque Barthol. Kechem. lib. r. fulam. Polit. e. z. fol. 76. Pheologiam Principem nosse oportet: Primo quatenus Deo su lectus,animae suae privatam salutem quaerit: deinde, quatenus est Locurator salutis publicae suorum subditorum, & quatenus eum εν pe judicare oportet de rebus divinis & controversiis ad redi-gionem pertinentibus. ,'r .
Hinc ita Hieronym. Ognol. de res Prine. insit. c. IO. fol. 2LQuamvis eultus Dei omnibus sit necessarius per observantia αν mandatorum suorum, Principi tamen praecipue competit, hujus que rei magis debita est, quia non solum homo,verum etiam Princeps, ut ait Thomas. In quantum homo, quia ad imaginem & similitudinem Dei creatu ad divinam reverentiam, quod prι maetabulae proprium est praeceptum maxime tenetur in quantum princeps, quia vices Dei gerit in terris,nec est potestas, ut ait Ap ilol. nisi a Deo, a quo dominii dependet virtus, & ubi est depe dentia dominii,necessaria est superioris reverentia. Quare detestamur impiam Machia velli sententiam, dicti cantis: Fidem, religionem privata bona esse, Principes autem dc Reges non obligare. Ita ante ipsum Atreum illum in Tragoedia dixisse, refertur in orat. de Ferdinando c ure apud CDtra. lib. M
DXon. sol. I t. Sanctita , pietas,fides, pudor, privata bona sun
179쪽
Qua iuvat. Reges eant. Au liant αλοι illi ossicium Restis ex oretplius Dei sic praecipientii: volumen legum secum habeat, legat silud omnibus vitae suae diebus, ut discat timere Dianinum suum,& custodire verba Sc ceremonias ejus, quae in dege princepta sunt.
Nee elevetur cor super fratres suos, neque declinet ad dextram vel linistram, ut longo tempore regnet ipse & filius ejus Dext. tr. N. i 8. iq. Io. Tolle hoc vinculum religionis ait Lactantius de ira Deit. 8.& vita hominum mittitia, seriere immanitate complebitur. Nullum sane flagitium aut faeinus ram nefarium est, quod non perpetret, cui Deorum reverentia pe rq t. Anton. Gue vara in Horolog. Prine. ι s.c. 18. sol. 63. Divina oracula excipiunt artes humaniores. Quae verὁ illis Principi sunt degustandae, controvertitur. Vox & sententia nonnullorum est disciplinas tillas instrumentarias, Scholasticas&Philolbphicas es e humiliores,quam ut Princeps earum adita penetret.
Quid nou an ita parvi aestimabimus illa sine quibus ad magna perveniri nequit Absit quin potius asserimus, parce,t 3 a/ulum instrumentarias disciplinas Principi delibandas, & g Ilum earum percipiendum, non ipsos fontes exhauriendos, juxta illud Neoptolemi philesophandum, sed parum, id est, methodice& sobrie phnosophandam est ei, qui ad Rempub. aspirat, neque enim decet totum philosophiae immergi eum, qui ad Rempub. praeparandus est .Xec grmasti. I. r. sistem. Ethie. e. idem est judoctum Era mi Roterodami in praefist. Sueton. ad Fridericum Hectorem Palatinum. Et quis hominum in Principe cujus tot&tantae cupationes summam& scrupulosam in doctrina ακρο era exi iget quis in argut ijs illis Scholastieis indagandis diu Illum occu-Quod si tamen Prineeps ingenio valeat, atque otio ab umdet,honestae recte attonis grata artes illas contemplativas adire δε eognoscere poterit: quod Carolum IV. fecisse paulo ante diximus. Cum vero raro rarissime id contingat, ςum modo, non si irim Ostudio Priocipi Scholasticae artes discendae, ut praecipit
180쪽
quam Latis si, intemperantiae genus est. QRamvis Plato Lb. 6. δε Leg. b. tum demum bcatas fore Respublieas lii dieat, si aut Philosophi imperarent aut Imperatores philosopharentur. Quis ergo modus sit tenendus Principi,& quid ex singulis disciplinis haurire debeat, sequentia indicabunt..t Est instrumentat ijs dii et plinis primo loco se offert Logiae a. Hae eer kn vulgis praedicatiirceγαει γανα ι, manus & cladis disciplinarum, ab Augustino stient ia scientiarum. Haec est, quae normam & formam praescribit tractandi, addiscendique reliqum disciplinas. Eloquentiri midium maximδ et Iam sibi commendatum , habebit princeps. Nam , ex voce Platonu r Oratio animis homi. num imperitat, de a prudentibus eloquentia Regina animorum dici meruit. Hinc rei N Hrist. ιη Rhet. ad Alex. i plura monet, vald Eindignam rem e sie, fi Princeps sp tendi dis volt ibus se ornet prae a-alus hominibus de interim non eo gitet de ornatu orationis, quae magis propria est homini, quam ulla vestis. Succedunt disciplinae principales, et quae vel conterr plativaedi theoricae sunt, vel opera trices 8e practicae. Ex numero illarum est Phyllea te Mathemati ear in quibus aliquatenus princeps institi ni debet. in Physicis . t quoad gene. ralia quaedam Physica praecepta, de illa. quae in communi vita fre.
'uenter c Cntingunt, ut meteora Sc. Deinde ad cognoscenda ingenia, naturas indolem dc tem periem istius populi de regionis .eui imperat, Bodin. in Methos. ιν .ε. a. Callesia v. d. egi. eg tist. F. s. ἔα Mathematterit Arc hi tectonica. Artihmetica. Geometri . Geodae si rebus bellicis At domesticis auxiliantur. Fi in confesso e li principes. Ducesq; bello tu iri Iunianos hoc genere studii vehementer delectari, in eoque non mediocrem. led quandoque e qui sitam operam c ol loca r . non i an tum ad oblectationem animi sed etiam ad ea stta metandis. 6c dirigenda, felle iter tormenta, seu machinas bellicas.