장음표시 사용
141쪽
l ,--H.eum ab eo discesserit , reliqua similis oratio consequetur . Uteone itato navigio , cum remiges inhibuerunt Q, retinet tamen ipsa ni., I, motum & cursum ilium , intermixto impetu , pulsuque remorum i siein oratione perpetua , cum scripta deficiunt , Paxem tamen obtinet oratio reliqua cursum, sic riptorum similitudine di vi concitata. XXXIV. In quotidianis autem commentationibus equidem mihi ado leti niuius proponere 1 olebam illam exercitationem maxime, qua C. Carbonem nostrum illum inimicum solitum esse uti sciebam , ut aut versibus propositis quam maxime gravibus, aut uratione aliqua lecta ad eum finem. quem memoria postem comprehendere , eam rem ipsam , quam legissem , verbis aliis quam maxime postem lectis pronuntiarem . Sed post animadverti, hoc esse in hoc vitii , quod ea verba , quae maxime cujusque rei pro
pria, quaeque essent ornatillima atque optima, occupasset, aut Ennius , i a ejuS versus me exercerem , aut Gracchus , si ejus orationem mihi Orte
proposuissem : ita , si iis clem verbis uterer , nihil prodeta ; si altis , etiam obc ile, cum minus idoneis uti consuescerem . Pollea mihi placuit , eoque
sum usus adolescens , ut suminorum oratorum Graecas orationes ex p ica.
rem: quibus lectis hoc aisequebar , ut , cum ea, quae legerem Graece . La. tine redderem, non solum optimis verbis uterer, α tarneu uiuatis, sed etiam exprimerem quaedam verba imitando , quae nova noliris ostent , dummodo essent idonea. Iam vocis, & spiritus, & totius corporis, & ipsius linguae motus, di exercitationes, non tam arris indigent, quam laboris: quibus iure bus habenda est ratio diligenter , quos imitemur , quorum imiteS re ismus esse. Intuendi nobis sunt non solum oratores , sed Ctiam a toleS , ne mala consuetudine ad aliquam deformitatem pravatatemque Veniamus. Exe cunda est etiam memoria , ediscendis ad verbum quam plurimis & nolicis scriptis, & alienis. Λtque in ea exercitatione non sane milii dii plicet adhibere, si consueris, etiam illam locorum 43ὶ simulacrorumque rationem, quae in arte traditur . Educenda deinde dictio est ex hae domellica exerci-
A ratio- 41 3 cum νε- tes insistierunt a Lainb n lavit i pendum susAnMarians s non , ut vulgo, 3nhibueνtint . Lambini lect onem probo, causasque . qiias ille omist , insuper a terci. Cicero hos Oratorios Libros Prius, qu1m Academitas Quaestiones scripsit r ea libro autem 3. Ep. ad Att. ep. 23. colligere possumus ipsum in istis Acad. Libris, qui nane desunt,inonitu Attici scripsiste in habere ramos , pro ImL-εἰ imaea vero observatis nautarum soria
mulis , jubet Atticum legere fomoe . Dicit
convertentas a. ρΛptim . mod igitur de illo in Acad. Quaest. loco Cicero dicit , de hoc ipso loco , quem expendimus , dicendum est rhic enim caremus voce , quae significet curissum navis esse tardaium t ipsus igitur Ciceronis monitu vox , isse inueruns, recipienda
c s) LMartim , simulacrorum' te ratronem 3Memoria arti sciatis , de qua consisendus .:b.
s. ad Herennium , Eap. D. maxime in eis rontinetur, ut loca. & imagines quaedam animo informentur, quibus velut imponantur de inhaereant ea, quorum volumus meminit se.
Loca sunt, verbi gratia , domus aliqua , tibi limen , cubicula . tenestrae . die. Imagines , ,hae sunt hominum de feratum , aliae rerum
anima & motu carentium , ut arborum. layidum, dic. Quae imagines certo inter se ordi- Ee colloeatae res mira aiExa, facilius exhibent. Vide Fabium lib. xa. cap. a. mullios.
142쪽
tatione, S umbratili, medium in agmen , in pulverem , in clamorem . In castra, atque aciem forensem. Subeundus usus Omnium, & periclitatulat vires ingenii ; & illa commentatio inclusa, in veritaIis lucem proserenda est. Legendi etiam poetae , ct cognoscenda iiii loria , omnium bonarum artium scriptores ac doctores & Iegendi & pervolutandi , dc exercitationis causa
laudandi . interpretandi , corrigendi , vituperandi , refellendi ; disputan dumque de omni re in contrarias partes , & , quidquid erit iri quaque re , quod probabile videri possit, eliciendum atque dicendum. Perdiscendum jus
civile, cognoscendae leges , percipienda Omnis antiquitas , senatoria consue rudo, disciplina reipublice, iura sociorum, faedera , pactiones , causa imp rii cognoscenda est . Libandus est etiam in omni genere urbanitatis sacetiarum quidam lepos: quo , tanquam sale , perspergatur omnis oratio . Es rudi vobis omnia, quae sentiebam ; quae fortasse , quemcumque patremfami lias arripuissetis ex aliquo circulo, eadem vobis percontantibus respondisset. XXXV. Hase cum Crassus dixi siet, silentium est consecutum . Sed quanis quam satis iis, qui aderant, ad id, quod erat propositum . dictum videbatur, tamen sentiebant celerius esse multo, quam ipsi vellent , ab eo perora tum . Tum Scaevola, quid est, Cotta e inquit , quid tacetisi' nihilne vobis in mentem venit, quod praeterea a Crasso requiratis ZImmo id mehercule, inquit, ipsum attendo. Tantus enῖm cursus verborum fuit, &.sic evolavit oratio , ut ejus vim atque incitationem a spem,rina; vestigia , ingressumque vix viderim: de tanquam in aliquam Iocupletem ac resertam domum venerim, non explicata veste, neque proposito 3rgento , neque tabulis & signis propalam collocatis, sed bis omnibus multis, magni licisque rebus construetis ac reeonditis: sic modo in orati ne Crassi divitias, atque ornamenta ejus ingenii per quaedam involucra, atque integumenta perspexi; sed ea cum contemplari cuperem , vix aspiciendi potestas Dit . Ita neque hoc possum dicere , me omnino ignorare quid possideat, neque plane nolle, ac vidisse. Quin tu igitur facis idem, inquit Scaevola, quod saceres , si in aliquam domum, plenam ornamentorum illam , venisses . Si ea seposita , ut dicis essent , tuque valde spectandi cupidus esses ; non dubitares rogare domitinuin, ut proferri iuberet , prasertim si esset familiaris r similiter nunc potes a Crasso , ut eam copiam ornamentorum suorum , quam constructa
uno in loco, qtiasi per transennam 44 praetereuntes strictim aspeximus , in i cem proserat, dc suo quidque loco collocet. Ego vero, inquit Cotta, a te peto , Scaevola: me enim , & hunc Sulpi-
tenestris oppositos , visui tamen Pervios . Metaphora aucta est a mercatoribus, qui mer eibus pretiosis, quas a praetereuntibus noIune contreostri , tales eancellos obiiciunt . Itaque Per traitisennam aspicere , idem est , quod nec propius , nee sigillatim intuerI . Prupeus .
143쪽
eium impedit pudor ab homine omnium gravit simo , qui genus hujusmodi disputationis semper contempserit, haec, qui isti lar fit an puerorum elementa videantur, exquirere . Sed tu nobis dλ , Scαν OlR , & perfice , ut Crassus haee, quae coarctavit, & peranguste reser sit in Oratione sua , dilatet nobis
tque explicet. Ego mehercule, inquit Mucius, antea vestra magis hoc causa voIebam quam mea r neque enim tantopere hanc a Crasso disputationem desider bam, quantopore ejus in causis oratisne delector. Nunc vero. Crasse mea quoque etiam causa γ, ut quoniam tantum habemus otii, quantum jam diu nobis non contigit , ne graveris exaedifica e id opus , quod instituisti . Formam enim totius negotii opinione majorzm, melioremque video; quam vehementer pro . XXXVI. Enimvero, inquit Cassius, mirari satis non queo, etiam te haec, Scaevola , desiderare, quae ncque ego teneo, uti ii, qui docent ; neque sunt ejus generis, ut, si optime tenerem, digna essent illa sapientia, ac tuis au- .ribus. An tu, inquit ille, si de iistis communibus & pervagatis viae huic aetati audiendum putas, etiamne illa negligere possumus , quae tu oratori cognoscenda esse dixitti, de naturis hominum , de moribus , de rati nibus iis, quibus himinum mentes & incitarentur , & reprimerentur , de historia , de antiquitate , de adminii iratione reipublicae , denique de nostro ipso iuro civili Hanc enim egi, omnem scientiam , dc copiam rerum in tua prudentia sciebam inesse : tu oratoris vero instiumento tam lautam si pellectilem nunquam videram.
Potes igitur , inquit Crassus , s ut alia omittam Innumerabilia & in mensa, & ad ipse in tuum jus civile veniam i oratores putare ex S, quo multas horas expectavit , cum in eampum properaret , & ridens & stom ch n, Scaevola, s. y , cum Hypseus 463 maxima voce, plurimis verbis
Psa'. s ptimor n,m ι . Grii . Non ille O Maevola augur, Crassi socer . quo praeseme crastus hoc disierit ι s d alter Q. Scarvola . Pontifex, surisi consultus perit mutus, re tum, mini l ,κ judiaeium disceptaretur , tribunus erat Dieois, anno scilicet ty. C. DCXIIX. Prusiatis. 463 - .us Causam integram accipe. Ihat Scaevola, pontifex ah campum Martium ad comitia i iter illi per sorum fuit s in eo
reperit oratores duos inter se litigantes, &graviter ignoratione juris civilis Peccantes . Horum uni nomen Hypseus erat . alteri Cn. Oe avius , qui eonsulatum pesserat anno II.
C. DCXXVI. Hypseus acculabae aliquem tutorem, quod pupilli soriti uas male adminis rasset . Hoe 1ΛHeliam stilen appellatur. Octavius tutorem defendebat . Iudex hujus contro ersae M. Crassus, qui ium praetor u banus erat, ne re anno V. c. DcXIvis
Qui iudicio tutelae damnabatur . cogebatur pupillo . euius rebus ina e consiluisset . pe- eunt tin solvere , ac dem um rest cires dein
de tere duodec in t bulatuin iubeb tur aliqvid ultra pendere. mulctae nomine. Quod s pupillus, cui esus Patronus PluI a reo peteret, quian deberetur , cadebat causa. Hoc petebat Hypseus , de plus petebat, quam par ellet. adi que debebat causa eadere. Contendebat, inquit l. Crassus , ut et , quem defendebat. nempe suo pupillia, causa cadere liceret: hoe est, petebat, ni edicto praetor is tribuereturt upillo suo in or recuniae suinitia, quam de-eretur a quod erat velle causam amittere Octavius, tulciris accusati defensor imperitus. cum deberet hoc ipso vehementer laetari . quod plus, quam fas erat, petereuirs id enim si obiecisset postea, di pro set . causam οὐ
tinuit, et, ac reum tutorem turpi udrcici tu
talae male adiministratae, atque omni molesta. de petatulo liberasset : Oetavius , inqu in .
144쪽
a M. Crassis praetore eontenderet, ut ei, quem defendebat, causa cadere Iireret ): Cn. autem Octavius, homo consularis, non minus longa ora. tione recusaret, ue adversarius causa caderet, ac ne is , pro quo ipse die
ret , turpi tutelae judicio , atque omni molestia , stultitia adversarii , libea
Ego vero istos , inquit, s nemini enim mihi narrare Μuctum non mo do oratoris nomine, d ne soro quidem dignos putarim. Atqui non defuit illis patronis, inquit Crassus, eloquentia , neque dicendi ratio , aut copia , sed juris civilis prudentia ; quod alter plus , lege gendo , petebat , quam quantum Iex in XII. tabulis permiserat ; quod cum impetrasset , causa caderet : alter iniquum putabat plus sucum agi , quam quod esset in acti ne ; neque intelligebat , si ita esset actum , litem adversarium perditurum.
XXXVII. Quid e his paueis diebus, nonne , nobis in tribunali Q. Pompeii, praetoris urbani, familiaris nostri , sedentibus, hoino eκ numero diseriatorum postulabat 48 , ut illi, unde peteretur. vetus atque usitata exceptio daretur, Cuius poetiniae dies fuisset λ quod petitoris causa comparatum esse non intelligebat: ut, si ille inficiator probasset iudici, ante petitam e Gse pecuniam, quam esset ccepta deberi , petitor, rursus cum peteret , exceptione excluderetur, suod ea res iv judicium antea venisset. Quid ergo hoc fieri turpius , aut dici potest , quam eum , qui hanc personam susceperit . ut amicorum controversias, causasque tueatur, Iaborantibus Rccurrat, aegyix
Ionga oratione recusabri . ne plus Peteretur , hoc esst , ne Hypseus causa eaderet, atque ipse litem obtineret. Idem. r 3 Caufa . trio Aeeret Ut naturam hu)us sitis . eiusque quie in sequeiati capite Cccurrit . bene intelligamus , audi Erasmum an Adog. Chil. s. Cent. Σ. Di v. s. , , Cau- , si cadere is videbatur qui male agendo itis is a tendi perdidisset. S. quis c inquit Iusti δε niami I lib. 4. tit. de Actiora. pars r. Si quisti &c. 3 agens in ιntenraone Itia plus eo Ie-
M mo veru Paraptaplici ostendit si. Justini 1- ,, ntis 3 vocem hane plus quadrifatum inteliaia ligii re, tempore , loco, Jc clusae re, si quis pio decem Aureis petat viginti , qua-- le Hypseus ille iecerat tempore , si quis, . ante d:em vel conditionem petat s qu id insequenti capi te paε cinu in queitilain iccisse dieit Cras iis .
Debeb. t quadam alteri certam pecuitiae stim- main, lxrndani. vel bi gratia, ineunte meri Ie Ianuario, alter, seu petitor non expectavii ad illud tempus, sed petiit ut sibi solveretur, verbi gratia . mente Decembri ineunte. & accusavit debitorem quod pecuniam non silveret . Qiusdacus imperitus , qui debit rem defendebat , cuin istem interre petitori deo is,et eo nomine , quod ante tempus peteret Pecuti am , erant enim graves Punae postae illis, qui ante tempux pactionis, vel obligata nis litem intenderenta id enim si s eisset . causa cecidi siet petitor ; hoc postulavit tantum , ut sibi liceret, te debitori , qt em delendebat , uti benesciri te is , de excepti ne . quae vetabat ne pecunia reteretur ante illam diem . qua coepta es et debeti . Quod cum postulabat , non intelli e bai homo juris iςnarus , comparatum hoe esse in utilitatem petitoris . di adversario suo prodes e . Hi neentin factum, ut petitor postea litem de integro intulerit , tanquam si ea res nunquam in iudicium antea venis et s quam litem In ferre non potia: siet, si infitiator, hric est de bitor probisset judici , ante petitam esse pecuniam . quom deberi crepit et . Petitor enim . eum postea pecun .a in suam peteret apud judicem , exclusus sitis,et lege . hoe est impeditu ne ageret , ac moveret litem : lea enim excipit, hoe eit prohibet, ne agatur iterum ea
de re . quae iam in iudicium venit , seu quae jam diiudicata est. Prus.
145쪽
medeatur, amictos excitet ; hunc in minimis tenuissimisque rebus ita labi ut aliis miserandus. aliis irridundus este videatur' Equidem propinquum nostium P. C Ruum illum Divitem, dc multis alliae In rebus elegantem Eominem & Orn tum, & praecipue in hoe efferendum& Iaudandum puto, quod, cum P. Scaevolae frater esset, solitus est ei per
saepe dicere , neque illum in jure civili salis illi arti facere polle nisi di cendi copiam assumpsi ilat; quod quidum hic, qui mecum consul 'fuit si
Ilus ejus est consecutus neque se ante caus M amicorum tractare atque agere coepisse, quam jus civile didiei siet. Qii id vero ille Μ. Cato λ nonne di eloquentia tanta fuit , quantam illa tempora , atque illa aetas in hac civit/tu surre maximam potuit & juris ei vilis omnium periti illinus ' Verecundius hac de re jamdudum loquor, quod adest vir in dicendo summus, quem ego unum oratorem maxime adis miror: sed tamen idem hoc semper jus civile contempsit. Verum quoniam sententiae, atque opinionis meae volui ilis ese participes, nihil occultabo &quoad potero, vobis exponam, quid de quaque re sentiam.
XXXVIII. Antonii incredibilis quaedam , & prope singularis , & divinavis ingenii videtur, etiamsi hac scientia juris nudata sit , psi se facile caete
ris armis prudentiae causas tueri atque defendere . Quamobrem hic nobis si exceptus caeteros vero non dubitabo primum inerti e condemnare senotentia mea , poli etiam impudentiae . Nam volitare in soro, haerere in jure ac praetorum tribunalibus, judicia privata magnarum rerum obire , in qui, bus saepe non de facto, sed de aequitate ac jure certetur, jactare se in cau
sis centumviralibus, s s , in quibus usucapionum so , tutelarum 3IJ, sontilitatum sa , agnationum s 13 in , alluvionum, circumluvionum
neXO c sa In eatisis e/ntiam Uisatisus 3 Centum. viri erant minores iudiees apud Romanos esinetulis tribubus ieeti ad edi ercenda privata de clusis minoris , ut plurimum , momenti judicia . Porro erant i ii centum quinque, terni scilicet ex unaquaque trabia; tribus autem erant tris: nta quinque attamen, quo facillus nomiis narentur, centumviri sunt appellati. His prae sidenat praetor, ut collis mus ex Plinici junio re , ex quo etiam intelligimus centumvirorum numerum ad centum Octoginta excrevin se. Idem .
aliquam, quia ulus illa suisti per certum tem-Pus lege constitutum , eamque possedisti. D
c si Tua/Dνωm Tutela a servio sulpitio definitur, vis ae potestas in capite libero ad defendendum eum , qui per aetatem se is te defendere nequit , jure civit1 data ac Perm. D
semes h minum, qui sunt ex eadem simit a. quique ob eam cautam Iura qua dain habent sibi proprias verbi gratia, heredatatis adeunde , suscipiendae tutelae, dic. Haec autem jura non obtinebant . neque genialitate gaudeabant , servi, liberti . libertina , de capite diminuti . Cιtero in Topicas. Ide in .cssa Asisas ontim a Asnati virilis sexus
tropinquitate' juncti sunt, quibus, ut gentilius, propria iura sunt. I rim. ue AIlumontim , σινciam uvioniam Alluit pro dium, vel agrum, fluvius , quando praeter illuni it a circumluit, quando totum
instar insulae cingit . Ailuυιο , inquit Iusti
nascuntur ι verbi gratia , si vis fluminis depraedio tuo partem aliquam detraxerit, de vicini praedici adjunxerit, cria si ea pars: si
146쪽
nexorum Ps , mancipiorum ty6ὶ, parietum, luminum s7 , sillieidi, rum s 18 , testamentorum ruptorum 9 in , aut ratorum , caeterarumque rerum innumerabilium iura versentur, cum omnino, quid suum, quid alie num , quare denique civis an peregrinus , servus an liber quispiam sit , ignoret , in lignis est Impudentiae . Illa vero deridenda arrogantia est , in minoribus navigiis rudem esse se confiteri ; quinqueremes, aut etiam majores , gubernare didicisse . Tu mihi cum in circulo decipiare adversarii stipulatiuncula εο ὶ ; & eum obffignes tabellas clientis tui, quibus in tabel lis id sit scriptum , quo ille capiatur ; ego tibi ullam causam maiorem committendam putem Citius hercule is , qui duorum scalmorum naviculam in portu everterit , in Euxino ponto Argonautarum navem gubernarit. Quid , si ne parvae quidem caus e sunt , sed sὰpe maximae , in quibus cernatur de jure civili; quod tandem os est illius patroni, qui ad eas causas sine ulla scientia juris audet accedere r Quae potuit igitur esse causimajor , quam illius militis de cujus morte , cum domum falsus ab exeriscitu nuntius venisset , & pater ejus , re credita, testamentum mutasset , &quem ei visum esset , fecisset heredem , essetque ipse mortuus : res delata est ad centum vicos , cum miles domum revenisset, egissetque lege in hermditam
arb4re; tuae in vicini praedium delatae fluvio, in xo praedio radices egerint , fructum tulerint, Le. Idem .
obligatio ei vilis, quae cuin contrahebatur , aliis quis libram 3e aes manu tenebat , qui vocabatur libripens. Vide Topica, cap. s. Praeterea ei vis ille nexus dicebitur , qui eum esset liber, pecuniamque alteri deberet , illi addie batur in servitutem , ut ips pro pecunia . quam deberet , nee pollet iolvere , servilem operam praestaret, dum aes alienum dissolum ret . Nexus autem dicebatur, quod necteretur, id est, compedibus , aut nervo vinctus , di clausus teneretur. Limias Lb. v ia. A3di
ctus et ram vocabatur . Idem .
363 Ma s. orum laneipium , inquit Isidorus . est quidquid m,nu capi potest. Aliquandci sumitur pro quolibet servo s hie pro aliqua re , quae accipitur , aut alteri poss-denda traditur , vel pro actione, qua id sit.
s etum . Itiminum 3 De pariete eommuni saepe incidit crint foversa s de tigno
in parietem immisso , de alio periete nut adiuncto , aut supra erimmunem exaedilleato ,
dce. Item de lumina si ve-bi gratia, si quis altius aedificet , ae vicini luminibus ossiciata si quis prospectum in aedes tuas habeat, die.
c 38 sιιII eidioνωm Stillicidium est aquae pluviae lapsus e tecio . Unde pollunt oririlites de servitute stillis ido , de ammittendis& reeipiendis stillicidiu. Idem .
nes Ven. Mediol. Roberti Stepliani , Mamitii, di Lamiam, aliorumque r Msia vero septem, ruttorum , aut raptorum , a vera imctione non multum abhorrentes: horum igitur Iutararitate voces . aiat νatorum , inserui . Testamenta sepea signiscant ea testamenta . quae . aliqua conditione interveniente , aut
legibus ea illo modo seri vetantibus. decreto Centumvirum suam vim amittebant r se Cicero in huius libri e. s . eonstat agnasenda rumpi resamon iam . His autem testamentir reptis opponuntur ea, quae vim suam obtinebant decreto Centumvirum , de quae rara es se dicebantur . De his igitur ambobos Valerius Maxunus in I. libro tractata in c. r. deriseiugis, id est, νώρι ι, de c. a. de raeιι. Immo exempla utra usque teneria Cratius hie prose e s nempe testamenti νati in proximo a P te, cum M. Curius M. Coponium causa vicit, heresque factus suit a tetramenti Neror pei exemplum habes in hoe etapite , cum miles a Centumviris obtinebat , ut patris sui testamentum rescinderetur: Ualerio entin Ma- mra telle. miles superior in causa discessit.
aliqui in se recipit , cum certis verbis inte
147쪽
ditatem paternam testamento in heres filiuS 6 I st . Neque in ea eausa quae. stum est de jure civili , possetne paternorum bonorum exheres esse filius quem pater tellamento neque heredem , neque exheredem scrip:illet nota natim λXXXIX. Quid, qua de re inter Μarcellos, & Claudios patricios centumviri judicarunt λ cum blarcclli a liberti filio stirpe 6aὶ Clausit, patrieti ej ulidem nominis , hereditatem gente ad se rediisse dicerent , nonne in ea causa fuit oratoribus de toto ilirpis ac gentilit/:is jure dicetidum Z Quid quod item in centumvirali judicio certatum citu Rccupimus λ qui Romam s33 in exilium veni stet , cui R Oinae exulare jus e. ut , si te ad aliquem quasi patronurn applicavi stet , intollatoque edet mortuus , nonne in ea eaula jusarpyicationis , obs Eurum sane S igno um, P Lunctum in ju 'ieio , atque n- lustratum est a patro: .. id nuper , cu .n ego C. Sergii Auratae contra hunc nostrum Antonium iudicio privato camam defunderem , nonne omnis nostra in iure Veriata Ecfensio est e Cum enim Marius 6 Gratidianus aedes Aurata vendidi siet , neque servire quandam earum aedium partem in mancipii lege dixtilet de udcbamus , quidquid fuisset incommodi in mancipio, id si venditor scit et, neque declara: et, prae ilare dc re. Qito quidem in genere familiaris noster M. Bucculeius, homo neque meo judiis
mri Lambiniri midax Scriptorum censor . sed lim ncin velis futile manus audacem . censet liac tria vero i delenda es e . e. tamento ex-1cνes test itur idem ea ab uno ruisi. quein d:t , abelle . Talaeus etiam dicit ea a n t
nullis exemplaribus abesse . Utinain quidem In meis Ms1. Hiem citi servassem cum enim miles Praecesierat . redundat casus nominat t-vus e de cum in dubio suit . utrum exhereses,et miles necne, non eleganter dici potest
ex ινos filitis. Porro notandum est me no- tarn Interrogationes poli vocem stivis posvis
citiusdam e Claudio tum gente intestito de cellit, ejusque hereditas lege rediit ad Claudios; quor in duae fantiliae erant , altera Da tricia , altera plebeja . Claudu Patricia vocabantur Pulchri. plebe i vero Marcelli: hi de ante sisto moi tui hereditate certabant. Claudii patricii quorum familia istius gentis maxima natu fuit , sibi hereditatem vindicarunt jure Gentilitatis , quia libertus iste exente Claudia esset, ipsorumque similia es et prior de , quamvis servitutem servi siet, tamen Claud: i p tricii contendebant eam in tu nam sui sie . ideoque se jure Gentilitatis Pravari non potui sie. Claudii vero plebeia . se Marcelli , eandem tibi vindicat uni hereditatem quia libertus iste 1 iape propior Marcellis sint, quam Pulchris, di quia ista seivit te qu rem serviis et , di quam iussam sit se ii
contendebant 1 jux Gentilitatis Claudiis patriciis amissum titis, e vivebatur. De significatione vocis Gent Ies audi ipsum Ciceronem in Topicis c. 6. Gentiles turit . uti inter se eoisdem nomine sunt. o fatis . Qui ab ingenuis oriundi sunt. Ne Di qu/itaim jiιs es. Quiarum imjorum nemo servitutem servivat. Asos ariam nune. Qui capite non sunt diminuti Noe sortasse satra ea . Idem .co 3 Romam in ira perestrinus clie appellatur quicumqtie civis non est l o-mun venit. in ex: letum eJectus ex urbe s .a .
di patria. Applicuit sese, id est . adiunxit ad
Romanum civem, quem coleret, observaret-ue . ut cliens patronum , de a quo vicistimefendebatur , ac si civis de cliens suus sui Gset . Contigit ut ille peregrinus teliamento nullo Leici moreretur . Civis Romisiis , Cui peregrinus ille tanquam Patrono addictus scie tat, esus hereditatem postulavit apud Centum viros , ea de causa , quod iste peregrinus adiri in applacuisset sese, de veluti ipsi dedi disiet. Hoc, applicationis sus appellat Cicero. De illo jure entea obscuro , quia rarae sunt hujusmodi cause , dicendum causidicosuit, adeoque illui randum Ae patefaciendum. Post vis. Vide Turneb. Advers. xxiv. st .co m enιm Maratis Rem omnem
paulo susius explicat Cicero lib. 3. de OiKctis, cap. aQ. Prusteus.
148쪽
LIBER PRIMUS. D 9iu Eleio stultus , & suo valde sapiens , & a juris studio non abhorrens , si
mili in re quodam modo nuper erravit . Nam cum aedes L. Fufio vende
ret, in mancipio 6s lumina, uti tum essent , ita recepit . Fusius autem. simul atque aedificari coeptum est in quadam parte urbis , quae modo ex illis aedibus conspici possiet , egit statim cum Bucculeio , quod , cuicumque particulae caeli ossiceretur , quamvis esset procul, mutari lumina putabat. Quid vero clarissima Μ. Curii causa 66ὶ , & Μ. Coponii nuper apud centumviros, quo concursu hominum , qua exspectatione defensa est y eum Q. ScaeVOla , aequalis , & collega meus , homo omnium & disciplina juris civilis eruditissimus, & ingenio prudentiaque acutissimus , & oratione maiaxime limatus atque subtilis , atque , ut ego soleo dicere , juris peritorum eloquenti stimus, eloquentium juris peritissimus, ex scripto testamentorum jura defenderet , negaretque , niti posthumus & natus , & , antequam in suam tutelam venissiet , mortuus esset , heredem eum esse posse , qui esset secundum pol thumum & natum. & mortuum, heres institutus; ego autem defenderem , hac eum tum mente fuisse , qui testamentum secisset , ut, si filius non esset , qui in tutelam veniret, Μ. Curius esset heres. Num deis stitit uterque nostrum in ea causa , in auctoritatibus , in exemplis , in t stamentorum formulis , hoc est, in medio iure civili versari λXL. Omitto jam plura exempla causarum amplissiimarum , quae sunt in numerabilia . Capitis nostri 67 sepe potest accidere ut cavsh versentur Tomo I. R in
o In mancipio Id est, in venditione
rediuni . Controversia illa hujusmodi hut . B.icculeius , cum venderet aedes suas Fusio . hae e verba in pactione seribi voluit, ran iana cid est , senestras 3 ali nune sine. .
ree ιο : quibus verbis id unum in se suscepit , ut' ne quis vacinus earum senestrarum ii sum vel tolleret, vel Idiseiis altioribus obascuraret . In hoc Buccultius erravit , quod verbis ambiguis usus esset nam Fusus ei litem intendit , smul atque aediscari coeptum cst ira quadam remotiori urbis parte , quae ex aedibus . quas emerat , eonspici posset. Egit igitur cum Bucculeio , quia jam ex illis aediabus non idem erat caeli prospestus de cut, ite putabat 3 mistasanrων Ivimina . nee tum
nius quidam momens eum uxorem gravidam putaret, stium , qui se mortuo nasceretur. is post humus dieitur , quali postremo loco , 1en , qui post humatum p: trem, natus reliquit heredem ι substituit illi heredem secundum M. Curium, ea conditione, ut M. C rius esset heres, si filius post humus ante m reretur, quam sui juria esaei. Decessit subinde Coponius: sed cum uxor ejus revera gravida non esset, nullus ei natus est filius pol ivimus. Statim M. Coponius , agnatus mortui , apud centumviros egit , ut sibi lieeretheeeditatem fiditer vitatorem di patronum d latit Q. Mae volam . Contra M. Curius, 1 eundus heres testamento relictus . sibi hane
hereditatem postulabat, eo nomine, quod heres sitisset institutus , s post humus ante ni reretur , quam posset per aetatem e tutoris custod)a de potestate exire e perinde autem
esse, quod nullus fuisset posthumus. ae si na
tus revera foret , ac mortuus ante tempus a
patie constitutuin . Erat Curii patronus L. Crassus, quem Cicero nune loquentein faeit. Q. Scaevola scripto nitebatur: haee esse verba teliamenti , ut Curius tantum heres esset . si
posthumus ante certum tempus moreretur e
mori eum non posse qui natus non ut na tum non este posthumum i itaque heredita tem M. Coponio arnationis jure adscribe
dam esse, non M. Curio, qui conditione te stamenti excluderetur . Crassus contra , luntatem e us . qui testamentum fecisset . aeseripti sententiam specialidam esse contendebat , non ipsa verba , & apices scripti. Hanc suisse mentem teritoris: rutilius sibi non esset, qui hereditatem paternam adiret , ut M. Curius heres esset. C-- Obtinuit L. Cra sus . ut refert Cicera oratiocle pro Caecina,
c εν Cap.ris no Causa capitis apud Romanos ea dicebatur. in qua agebatur de
149쪽
lii iure. Etenim se C. Mancinum 68ὶ, nobilissimum , atque optImum ki
rum, ac consularem , cum cum propter invidiam Numantini foederis pater patratus s6ρὶ ex Sc. Numantinis dedisset , eumque illi non reeep stat , posteaque Mancinus domum revenisset , neque in senatum introire dubiti Lset; P. Rutilius. M. filius, tribunus plebis de senatu justit educi, quod eum civem negaret esse r quia memoria se esset proditum , quem pater situs , aut populus vendidisset, aut paterpatratus dedidisset , ei nullii in esse popli
Quam possumus reperire ex omnibus rebus civilibus causam , eontentio. nemque majorem i), quam de ordine, de civitate, de libertate, de capite hominis consularis , praesertim cum haec non in crimine aliquo , quod
ille posset insciati, sed in civili iure consisteret ' Similique in genere , inferiore ordine , si quis apud a ) nos servisset ex populo Lederato , sese que liberasset , ae postea domum revenisset ; qua litum est apud maiore inostros, num is ad suos postliminio rediisset , ct amisisset hanc civitatem. Quid λ de libertate , quo judietum gravius esse nullum porcst; nonne ex iure civili potest esse contentio , cum quaeritur , is , qui domini volun: iste
alatus inutatione . sve capitis diminutione. Triplex est sutem capiti diminutior maxima, cum aliquis sit aut c& civitatem , de liberistatem amittite Mnor, vive inedia . eum chvitas quidem amittitur , libertas vero retinetur e minima. cum 3c civitis , de libertas ret anetur, sed intus homum commutatur. Maxima servum faciis medea peregrinum fi mini
via filium amilias, vel patremtumisias . Iust/
68 3 Maneanti Hostilius Maneinus consul anno V. C. DC VII. Prodigiorum ciantemptor, a Numantinis victus , Ee castris exutus , Patem cum ais agnominiosam init. Sed hane ratain esse vetuit senatus et itaque
Ipse sciens ae volens illi, deditus est . Cum autem non esset ab iisdem receptus , Romam rediat . Quaesitum est, an pro cive habendus
esset , sive an ullum ei milliminium es,efosset . Negabat P. Rutilius . tribunus ple-
is , ob eam eausam , quam Cicero commemorat . Arsirmabant alii , quia non erat receptus ab hostibiit i deditionem enim , aut donationem sine acceptione non pose intelligi s Mancinum igitur non habendum esse Pro dedito, quem hostis accipere nollet. Pro Mancino iudicavit populus Romet nus , illiti que obtinuisse praeturam anno V.C. DCXX. tradit Pomponius jurisconsultus . Flarus an Datone, Asprauas , die. Irim. 693 pater iratus Is unus e secialibus erat, sanctiori quadam ornatus dignitate , atque auctoritate, ad patrandum, hoc est, si ciendum aliquod foedus, res repetendas , bellum indicendum hosti, M. Feciales autem fidei publicae inter populos praeerant g nee li
lib. xa. Observat. cap. 23. Marcius .
c ιγ Maio .m Illa scilicet Mancini cau-
c. in qua agebatur de illius ordine , et v eate, de libertater de ordine . an senator enset . quo in Ordine erat antequam hosti dederetur : de civitate , an habendus esset in numero civium s de libertate, an servus esset. an liber o de capite , an capite diminutus esset . proindeque in exilium pellendus , aut etiam omnino perdendus. Proeus,
derato, homo inter suos liber A ingenuus, Romam venerat s ibi servitutem serviii ι ea servitute laberatus ad suos rediit s ab Ds receptus non est . Quaesitum eii , an is d cendus esset ad suos redire postliminio , an de stis,et eivis Romanus esse . Causa quaerendi haec erat, quod inter scaederatos postliminium non est, sed tantum inter hostes itaque si ille assertus in libertatem , saeius erat civis Romanus, sine postliminio poterat redire ad
suos. Non poterat tamen amplius esse civis Romanus, quia jure Romano nemo poterat, ut ait Cicero pro Corn. Balbo , duarum etiaxitatum civas es,e. Irim.
150쪽
LIBER PRIMUS. I 3Ieensus sit c 73 ὶ, contilauone , an ubi lustrum conditum s 74 , liber sit λQuid, quod usu, memoria patrum, venit, ut paterfamilias , qui ex Hispa
nia Rcinam venisset , cum uxorem praegnantem in provincia reliquisset , Romaeque alteram duxisset , neque nuntium priori remisisset , mortuusiue esset intestato , & ex utraque filius natus esset; mediocrisiae res in contro
versiam adducta est λ eum quaereretur de duobus civium capitibus , & de Puero, qui ex posteriore natus erat, & de ejus matre: quae, si judicaretur certis quibusdam verbis s ), non novis nuptiis c Τοὶ, fieri cum superi
re divortium, in concubinae Ioeum duceretur. Haec igitur, & horum similia jura suae civitatis ignorantem, erectum & celsum, alacri & prompto ore, ac vultu , huc atque illuc intuentem , vagari magna cum caterva toto ro, praesidium clientibus , atque opem amicis , & prope cunctis civibus Iu cena ingenii, & consilii sui porrigentem , atque tendentem , nonne in Primis flagitiosum putandum est ' XLI. Et quoniam de impudentia dixi , castigemus etiam segnitiem hominum , atque inertiam . Nam si esset ista cognitio juris magna ae dissicilis , tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad suseipiendum discendi laborem impellere. Sed, o dii immortales, non dicerem hoc audiente Scaevola, nisi ipse dieere soleret , nullius sibi artis faciliorem cognitionem videri . Quod quidem certis de causis a plerisque aliter ςxistimatur et primum quia veteres illi , qui huic scientiae praefuerunt , Obtinendae atque augendae potentiae suae causa , pervulgari artem suam noluerunt et deinde , posteaquam est editum , expositis a Cn. Flavio 77 primum actionibus, nulli fuerunt, qui illa artiticiose digesta generatim componerent. Nihil est enim, quod ad
R a artem c ν Domini voluntate rensis sit 3 Quin
tri quoque anno a Censoribus in tabulas res 1elantur civium Romanorum tam nomina, quam rapes . Si quis dominus tune tempcris servo suo permitit . ut in civium diuinero abi mazistratibus τε tensetetur , is liber fictus est, sed inter juriscor iustos quaerebatur, utrum. ontinuo, id est, eo ipso die retensendi , is 4 aer esset, an ntiniarii post totum censum ab 1blutum , si ve infriam eonirtim , quod solenis,li fieri scio sit:ebitur. Hareos.
s rum dicebatur, cum census perfectus erat octi solii tus e absolvebatile autem sacrificio s lemni. Lustrum est ipse census, seu recensioci, tum : a tu lirando dacitur , tunc eniin v hiti lustrabeotur, & recognoscebantur cives omnes. Aliquando lustrum est spatium ann Ium quinque: quia extitis quinque annis se in census . Prasteias . Vide Cujacium, lib.
verbis, cum vir uxorem repudiabat, utebatur: Res tuas tibi habeto, tuas tibi res agito qu sum altero restituit dotem, altero tutoris mi nus in rebuε uxoris deponebat. Prtis etis.
nuptias cum altera uxore contrahit, priorem
repudiare r hune tamen tacitum consensum recentiorest jurisperiti negant su licere . Lis igitur haec , de controvertis erat , an verbis,
an mente sola, & novis nuptiis saetis divor
Iege . necne, inquit Cicerri pro Muraena, cap. l. pauis quondam βιώant . Fallos enim Igo non Basesant. Erane enim an magna polentia qui consilesantur e a quibus erram Les , tanquam a chaldaas petesanrών. In mentus es Ieriba quadam Cn. FIai tis, qui cornι m aeudos convixενae . id est , ostenderit doctrinam veterum illorum iurisconsultoruin
nam eo ιlarit. Cn. icie ita vius , patre libertino natus , Ob fastos populo promulgatos fuit aedilia curulas a forensi turba creatus an