장음표시 사용
181쪽
ntua non est . Nemo enim studet eloquentiae nostrorum hominum , nisi ut in eausis atque in foro eluceat : apud Graecos autem eloquentissimi homi nes, remoti a causis serensibus, cum ad caeteras res illustres, tum ad stri bendam historiam maxime se applicaverunt. Namque dc Herodotum illum. qui princeps genus hoc ornavit, in causis nihil omnino versatum elle aece. pimus t atqui tanta est eloquentia , ut me quidem , quantum ego Graece scripta intelligere possum , magnopure delectet . Et post illum Thueydidea omnes dicendi artificio , mea sententia , facile vicit: qui ita creber est itarum frequentia , ut verborum Prope numerum sententiarum numero consi quatur; ita porro verbis aptus di pressus , ut nescias, utrum res oratione, an verba sententiis illustrentur. Atqui ne hunc quidem , quanquam est in republica versatus , ex numero accepimus eorum , qui causas dictitarunt t. dc hos libros tum scripsisse dicitur , cum a republica remotus , atque , id quod optimo cuique Athenis accidere solitum est , in exilium pulsus esset. Hunc consectitus est Syracusius Philistus , qui cum Dionysii tyranni lamiliaricinus esset, otium suu in consumpsiit in historia seribenda , maximeque Thucydidem est . sicut mihi videtur, imitatus. Potne a vero, s a a J quali ς clarissima rhetoris ollicina , duo praestantes ingenio, Theopompus , & Eph rus , ab Isocrate magiitro impulsi , se ad historiam contulerunt : causas
XIV. Denique etiam a philosephia prosectus princeps Xenophon , socra ticus ille ; post ab Artilotile a 3 3 Callisthenes , comes Alexandri , scripsit
historiam : dc hie quidem rhetorico pene more: ille autem superior leniore quodam sono est usiis , dc qui illum impetum Oratoris non habeat e vehe mens fortasse minus , sed aliquanto tamen est , ut milii quidem videtur . dulcior. Minimus natu horum omnium sa Timaeus, quantum autem judicare possum , longe eruditi stimus , dc rerum copia & sententiarum varie tate abundantistimus', dc ipsa compositione verborum non impolitus , masnam eloquentiam ad scribendum attulit , sed nullum uium forensem.
Hae ii 3 Iuasi ex clarisma νhetoris ossetna
MD. Hars. i. hune ordinem verborum se Vat, ex clam ma quali rhetoma osteιna. Bene t eum en an vox quasi ad vim scilius vocis ofeιna levandam usurpetur , ψonge ab ea abeste non debet. Si e Cicero de Leg. lib. i. e. 33. Ph loso ha quasi Dissicinas instruxere,nρ sapientia : de in Bruto e. 8. Domus Isocratis, quasi ludus quidam atque o.Iicina die H dce.
ca3 II 'henera Olynthius, Aristotelis
non modo discipulus, verum etiam consobrinus, ut narrat Laertius, tantae tuli arrogan
tiae , ut scripta sua saetis Alexandri Magni superiora elle praedrcaret. Odiosus Alexandro, quod divinos ipsi decerni honores dis tua sitaset, minimeqtie aulae & assentantium accommodatus insemo , initae In caPut regis conia jurationi, talso suspectus , ante tortus interiit Olympiade cxiii. Curtius, lib. v . Prusseus.
tus , trecentis circiter ante Chrallum annis floruit , remante Agat Hocte: cui , ob indictum exilium . uleiscendi studio filii praeter modum insensus , adeo ut in hujus principis revus nullam, auctore Suida, fidem mereatur. Varia hi t de ipso veterum sententia τ .hic eximie laudatur a Cicerone . Eum alii cenient nullo dele tu quidlibet in suas hi istorias intarii ile , Hesychiusque Ac Suidas eum
σι, κretra , auum colles tricem , appeti tum turile reierunt . Longinux J:bro mes ini NTimaeum dicit saepe stigidum, dc ad puerilia delabi. Ait Diodorus Siculus propter intem Pettivas reprehensiones nuncupatum esse δε -rι μαδον, id est reprehensorem . Annos xcvi. 1ait, tecti Luciano in Macrobiis. Idem.
182쪽
IIaee eum ille dixisset , Quid est , inquit Catule , Caesar f ubi sunt , qui
Antonium Graece negant se ire ' quot historicos nominavit quam sisenter quam proprie de nnoquoque dixit Z Id mehercule , inquit Catulus , admi ratis , illud iam mirari desino , quod multo magis ante mirabar , hune cum haec nesciret , in dicendo poste tantum. Atqui , Catule , inquit Anto nius , non ego utilitatem aliquam ad dicendum aucupans , horum libros , ct nonnullos alios , sed delectationis causa , cum est otium , legere sbleo. Quid ergo est fatebor aliquid tamen : ut , cum in sole ambulem , etiamsi aliam ob causam ambulem , fieri natura tamen , ut colorer r secum istos libros ad fasὶ Misenum snam Romae vix licet studiosius lege rim , sentio orationem meam illorum cantu quasi colorari . Sed ne latius hoc vobis parere videatur , haec duntaxat in Graecis intulligo , qua ipsi , qui scripserunt, voluerunt a vulgo intelligi. In philosophos vestros si quando incidi , deceptus in diei bus librorum , quod sunt sere inscripti de rebuς notis & illustribus , de virtute , de iustitia , de honestate , de voluptate ,
verbum prorsus nullum intelligo i ita sunt angustis & concisis di i putationi bus illigati. Poetas omnino, quasi aliena quadam Iingua locutos, non conor attingere . Cum his me lut dixi oblecto , qui res gestas , aut qui orationes scripserunt suas, aut qui ita loquuntur , ut videantur volui illa es.se nobis, qui non sumus eruditi ili mi, familiares. Sed illuc redeo. XU. videtisne, quantum munus sit oratoris historias haud scio, an stu.
mine orationis, & varietate maximum. Neque tamen eam reperio triquam separatilia instructam rhetorum praeceptis. 26 Sita sunt enim ante oculos.
Nam quis nescit, primam esse historiae legem, ne quid salsi diccre audeat ;deinde ne quid i veri non audeat ; ne qua suspicio gratiae sit in seribendo ; ne qua simultatis Haec scilicet fundamenta nostra sunt omnibus. Ipsa auton maedificatio po:ita est in rebus & verbis. Rerum ratio ordinem temporum desiderat , regionum descriptionem e vult etiam , quoniam in rebus magnis , memoriaque dignis consilia primum ; deinde acta , postea
eventus ex Elantur , & de consiliis significari quid seriptor probet , ct in rebus gestis declarari non solum quid actum , aut dictum sit , sed etiam
quomodo : dc cum de eventu dicatur , ut cauta explicentur omnes , vel casus, vel sapientiae , vel temeritatis : hominumque ipsorum non solum res geliae , sed etiam , qui fama ac nomine excellant, de cujusque vita , atque
Verborum autem ratio , & genus orationis , fusum atque tractum , &Cum lenitate quadam aequabili profluens , sine hac judiciali asperitate , &X a sine
c rs a Miso num 3 Misenus, mons Ce paniae: oppidum vocant Iosephus 5e Orosius: a Miseno qui AEneam in Italiam securus erat, nomen accepit . Vitaιtius 2 eid. lib. vi. D
c 16 3 Sita sunt enim ante otiatos Nescio an rectius legi debeat : asta fune . Nom quo reseres illud sita Coniecturam confirmar , quod mox dieit: Hae felticet fundamenta nΦ-ta sunt omnιbus. Mur. R H vidi. Nan. Grutta et res
183쪽
sine sententiarum semiastum culeis perisequendum est . Harum tot , tanta rumque rerum videtisne nulla esse praecepta , quae in artibus rhetorum re teriantur e In eodem silentio multa alia oratorum officia jacuerunt, cohortationes , consolationes , praecepta , admonita , quae tractanda sunt omnia
distetissime sed locum suum in illis artibus , quae traditae sunt , habent
Atque in hoe genere illa quoque est infinita silva , quod oratori plerique ut etiam Crassus ostendit duo genera ad dicendum dederunt. Unum, de eerta definitaque causa , quales sunt , quae in litibus , quae in deliberationibus versantur: addat, si quis volet, etiam laudationes. Alterum, quod appellant omnes sere scriptores, explicat nemo, infinitam generis sine tempore, & sne persona , quaestionem . Hoc quid , di quantum sit , cum dicunt, intelligere mihi non videntur. Si enim est oratoris , quaecumque res in finire polita sit , de ea posse dicere , dicendum erit et , quanta sit mismagnitudo , quae forma terrae : de malaematicis, de musicis rebus non poterit , quin dicat, h c onere suscepto , recusare. Denique ei, qui profitetur esse situm , non solum de iis controvertiis , sa7 3 quae temporibus , dc personis notae sunt , hoc est , de omnibus forensibus , scd etiam de generum infinitis quaestionibus dicere , nullum potest ei e gemis orationis quod sit
XVI. Sed si illam quoque partem quaestionum oratori volumus adjungere vagam , & liberam , & late patentem , ut de rebus bonis aut malis . expetendis aut fugiendis, honestis aut iurpibus , utilibus aut inutilibus, de virtute, de justitia, de continentia , de prudentia , de magnitudine animi , de liberalitate, de pietate, de amicitia , de fide , de ossicio , de caeteris virtutibus , eontrariisque vitiis , dicendum oratori putemus : itemque ce republiea, de imperio, de re militari, de disciplina civitatis, de hominum moribus t assiimamus eam quoque partem, sed ita, ut sit circumscripta modicis regionibus. Equidem omnia , quae purtinent ad usum civium , morem hominum , quae versantur in consuetudine vitα , in ratione reipublicae , in liae si ieta
te eivili , in sensu hominum communi , in natura , in moribus , comprehendenda esse oratori puto si minus , ut scpλrati in de his rebus philoso. phorum more respondeat , at certe ut in e usa prudenter possit intexere ihi see autem ipsis de rebus ut ita loqu/tur , ut ii , qui jura , qui leges , qui ei vitates constituerunt , locuti sunt , simpliciter & splendide , sine ulla
serie disputationum, re sine jujuna concertatione verborum. Hoc
et Qua temporibus γε personis notae funt Inutitata in hanc elle locutionem arb iratus eii Lambinus , legit notata i quod vehementer probo. Sie enim olim edidit Manutius, & sic Cicero in l: b. r. de Or. c. gr. destinguit institiam quael. itinem a sinita, qt: a illa non designitur 1εmporiόus ae personis. Sic
in Part. Orat. Alterum infinitum, nullis ne que person. s. neq:ue rem stribus notatum . Et alibi: Da dfceptationes ea , qua ιu ιis controversiis orisntur, qua sunt cerιιι per οπι se temporibus notatae dic. Pearcis
184쪽
Noe Ioeo, ne qua sit admiratio , si tot , tantarumque rerum nulla a me praecepta ponentur, sic statuo . Ut in caeteris artibus, cum tradit χ sunt eu
iusque artis dissicillima, reliqua, quia aut faciliora, AEt similia sint , tradi
non necesse esse: ut in pictura , qui hominis speciein pingere perdidicerit , posse eum cujusvis vel tormae, vel aetatis , etiamsi non didicerit , pingere rneque esse periculum , qui leonem aut taurum pingat egregiel, ne idem in multis aliis quadrupedibus facere non possit .' neque enim est omnino ars ulla, in quat omnia, quae illa arte effci possunt , a doctore tradantur; sed qui primarum & certarum rerum genera ipsa didicerunt , reliqua non incommode persequuntur di similiter arbitror , in hac sive ratione , s ve exercitatione dicendi, qui illam vim adeptus sit, ut eorum mentes , qui aut de republica , aut de ipsus rebus , aut de iis , contra quzs , aut pro quibus dicat , aliqua statuendi potestate audiant , ad suum arbitrium movere possit , hunc de toto illo genere reliquarum orationum non plus quaesiturum esse quid dicat , quam Polyeletum illum , cum Herculem singebat , que .madmodum pellem , aut hydram fingeret , etiamsi haec nunquam separatim facere didicisset. XVII. Tum Catulus : Praeclare mihi videris , Antoni , posuisse ante oculos , quid disicere oporteret eum , qui orator esset suturus ; s 28 quid , ctiamsi non didicissiet , ex eo , quod didicissiet , ata meret . Deduxisti enim
totum hominem in duo solum genera causarum; caetera innumerabolia exercitationi & similitudini reliqui iii . Sed videto , ne in istis duobus generibus hydra tibi sit a pellis : Hercules autem , & alia opera majora , ne In illis rebus, quas praetermittis, relinquantur . Non enim mihi minus operis videtur de universis generibus rerum , quam de singuloruin cari s , ac multo etiam majus de natura deorum , quam de hominum litibus di
Non est ita , inquit Antonius . Dicam enim tibi , Catule , non tam doctus , quam id quod est majus expertus . omnium caeterarum rerum oratio , mihi crede , rudus est homini non hebeti , neque inexercitato , neque communium literarum , & politioris humanitatis experti . In causarum contentionibus magnum est quoddam opus , atque haud sciam an de humanis operibus longe maximum : in quibus vis oratoris plerumque ab imperiti exitu & victoria judicatur : ubi adest armatus adversarius , qui sie& seriendus & repellendus : ubi tape is , qui rei dominus futurus est ,
ali cnus atque iratus , aut etiam amicus adversario , de inimicus tibi est :cum aut docendus is est , aut dedocendus , aut reprimendus , aut incitandus , aut omni ratione ad tempus , ad causam oratione moderandus : in quo i, pe benevolentia ad odium , odium autem ad benevolentiam deducendum
183 et amsi non didicisset Iam- et m. si non Lil. set , ex eo , didibinum sccutus sum , elefantioremque censeo riget, assumeret . Vulgo ciui , φtiamsi &c. orationem fore, si sic eam interpungas, Diad Irim.
185쪽
dum est qui tanqiram machinatione aliqua , tum ad severitateni , tum ad remissionem animi , tum ad tristitiam, tum ad talitiam est contorquendus . omnium sententiarii h gravitate , omnium verborum ponderibus est uten dum . Accedat oportet actio varia , vehemens , plena animi , plena spl-
ritust, plena doloris , asst plena veritatis . In his operibus si quis illam artem comprehenderit, ut , tanquam Pisidias , Mincrvae signum emeere possit ; non sane , t 3o quemadmodum in clypeo idem ille arti sex min
ia illa opera sacere discat, laborabit. XVIII. Tum Catulus : Quo ista majora ac mῖrabiliora secisti , eo me major expectatio tenci , quibusnam rationibus , qui laus e praeceptis ea tanta vis comparetur : non quo mea quidem jam interat , neque enim aetas id mea desiderat , & aliud quoddam genus dicendi nos sicuti sumus , qui nunquam sententias de manibus judicum vi quadam orationis extorsimus . ac potius placatis eorum animis . tannim quantum ipsi patiebantur accepimus I sed tamen Ista tua , nullum ad usu in meum , tantum cognoscendi studio adductus , requiro . Ncc mihi opus est Graeco aliquo doctore , qui milii pervulgata praecepta decantet , cum ipse nunquam forum , nunquamul lum judicium aspexerit ; ut Peripateticus ille dicitur Phormio ; cum Annibal Carthagine expulsi is Eptiesum ad Aulioelium veniint cxul ; proque eo , quod eius nomen erat magna apud omnes gloria , invitatus esset ab hospitibus suis, ut eum, quem dixi, si vellci, audiret; cumque se non nolle dixisset ; locutus elle dicitur homo copiosius aliqua horas de imperatoris o scio , & de omni re militari . Tum , cum cisteri , qui. illum audierant , vehementer cirient dulcetati , quaerebant ab Annibale , quidnam ipse de illo philosopho judicaret. Hic Pamus non optime Graece , sed tamen libere respondisse sertur , multos se deliros senes saepe vidisse e se a qui magis , quam Phormio , deliraret , vidisse neminem . Neque mehercule injuria r quid enim aut arrogantius , aut loquacius fieri potuit , quam
Annibali , qui tot annos de imperio eum populo Romano omnium gentium victore cetiasset , Graecum hominem , qui nunquam hollem , nunquam castra vidisset , nunquam denique minimam partem uti Ius publici muneris attigisset , praecepta de re militari dare ρ Hoc mihi neere omnes
29 Plena veνιtatis Id eri , plena ma lectibus , quos non prae se fert, sed reVera habet orator . Quincti I. Inst. Or. lib. 5. c. 2. Histrionum astectus Didos vocat , Orato
ram veros , additque , me agamus cs . no
Oratores em quasi aliouam , sed assim
mus illiam dolorem . Vide etiam quae de ea
dem re loquitur Noster in hu)us libri ci As.
remex Metuo , ut sit liic iocus integer . Per vocex idem illa artifex fismfieatur Ph dias: num igitur hoc d:ci Antonius , nemi-ncm lculptorem laboraturum ei te, quemadmia num PDdios tit scat Leere illa onera minora.
bene respondet . Feni AE altem est 1 Si qua rosiit cilicere ii en .ian Minervae , ut estecit Phidias, lac i te discet minora illa opera , quae in clypeo erant. sacere, ut idem Phidias sa-cile didicit. idem.
186쪽
Isti, qui de arte dicendi piaecipiunt , videntur. Quod enim Ipsi experti
non sunt , id docent caeteros . Sed hoc minus fortasse errant , quod non te , ut Annibalem , sed pueros , aut adolescentulos docere conantur. XIX. Erras , Catule, inquit Antonius . Nam egomet in multos jam Phormiones incidi a Quis enim est illorum Graecorum , qui quenquam nos tum quidquam intelligere arbitretur ' Ac mihi quidem non ita mstelli sunt a facile omnes perpetior & perfero . Nam aut aliquid afferunt, quod mihi non displiceat : aut efiiciunt , ut me non didicisse minus poeniteat . Dimitto autem eos non tam contumeliose, quam philosophum illum Annibal , & eo fortasse plus habeo etiam negotii .' sed tamen est eorum do dirina. quantum ego judicare possum , perridi eula, Dividunt enim totam rem in duas partes , in cauta controversiam , & in quaestionis . Causam appellant , rem positam in disceptatione rerum & Controversia e quaeis fionem autem , rem positam in infinita dubitatione . De causa praecepta dant : de altera parte dicendi mirum silentium est . Denique faciunt quasi membra eloquentiae , invenire quid dicas , inventa disponere , deinde ornare verbis . post memoriae mandare , tum ad extremum agere , ac pronuntiare : rem fane non reconditam . Quis enim hoc non sua sponte viderit ,
neminem poste apte dicere , ni si dc quid diceret , & quibus verbis , &quo ordine diceret , haberet , & ea meminitat λ Λtque haec ego non reprehendo r sed ante oculos posita esse dico , ut eas item quatuor , quinque, sexve partes, vel etiam septem , quoniam aliter ab aliis digeruntur γ in quas est ab his omnis oratio distributa . Iubent enim exordiri ita, ut eum, qui audiat benevolum nobis iaciamus, dc docilem, & attentum. Deinde rem narrare , ita ut verisimilis narratio sit . ut aperta , ut
brevis . Post autem dividere causam , aut proponere: nostra confirmare aris gumentis ac rationibus: deicide Contraria ae futare. Tum autem alii co
elusionem orationis , de quasi perorationem collocant e alii jubent . antequam peroretur , ornandi , aut augendi causa , digredi : deinde concludere, ac perorare . Ne haec quidem reprehendo a sunt enim concinne distributa : sec tamen , id quod neeesse fuit hominibus expertibus veritatis . non perite. Quae enim praecepta princiliorum , & narrationum esse voluerunt , ea in totis orationibus sunt conservanda. Nam & ego mihi benevolum ju- dieem facilius sacere possum in cursu orationis a quam cum omnia sunt inaudita et docilem autem , non cum polliceor me demonstraturum , sed
tum, cum doceo, dc explano.' attentum vero, crebro tota actione exci
tandis mentibus judicum, non prima denuntiatione efficere possumus . Jam vero narrationem quod jubent verisimilem eta, de apertam, & brevem , reete nos admonent . Quod haec narrationis magis putant esse proin pria , quam totius orationis , valde mihi videntur errare : omninoque in hoc omnis est error , quod existimant , artificium esse hoe quoddam non
In discopi. Lamb. in disceptatione finita rerum emtraverorum ἰ
187쪽
dissimile eaeterorum; cuiusnodi de ipso jure civili hellei no dἱe Crasius eom.
poni posse dicebat : ut genera rerum primum exponerentur, in quo vitium eli, si genus ullum praetermittatur: deinde singulorum generum partes, in quo & deese aliquam partem, & superare, mendosum ezl: tum verborum omnium definitiones , in quibus neque adusse quidquam decet , neque redundare .
XX. Sed hoe in jure civili , si etiam in parvis aut mediocribus rebus
doctiores assequi possunt ; non idem friatio tanta hac in re , tamque immensa posse fieri. Sin aut in qui arbitrantur , dedurendi sunt ad eos , qui haec docent . Omnia jam explicata & serpolita assequemur . Sunt enim innumcrabiles de his rebus libri , neque abliti , neque obscuri . Sed videant quid velint, ad ludundumne, an ad pugnandum arma sint sumpturi. Aliud enim pugna & acies: aliud ludus campusque noster desiderat. Attamen ars ipsa ludicra armorum , dc gladiatori, & militi prodest aliquid: sed animus acer , & praesens , dc acutus idem atque versutus invictos viros ericit , non dissicilius arte conjuncta.
Quare ego tibi oratorem se jam Instituam , si potuero , ut, quia emcere posuit , ante perspiciam . Sit enim mihi 3t in tinctus literis ; audierit aliquid , legerit , illa ipia praecepta acceperit . tentabo quid eum deceat , quid voce , quid viribus , quid spiritu , quid lingua eis cere possit . Si intelligam poste ad sunmos pervenire: non solii in hortabor, ut elaboret, sed etiam, si vir quoque milii bonus vidcbitur, obsecrabo. Tantum ego in eκ-ccllcnte oratore , & codcm viro bono , pono e se ornamenti universa: civitati Sin videbitur, c 31 eum omnia ituram a secerit , tamen ata mediocres oratorcs csse veaturus: permittam ipsi, quid velit; molestus magnopere non cro. Sin plane abhorrcbit, dc erit absurdus: ut se contineat , aut ad aliud studium transferat, admon bo. Nam neque a S , qui optime Potcst, desierendus ullo modo eli a cohortatione nostra ; neque is , qui aliquid potest, Ueterrendus : quod alterum, divinitatis mihi cuiusdam videtur: alterum, vel
non sacere quod non optime possis , Vel lacere quod non pessime saetas , humanitatis : tertium voto illud , clam re contra quam deceat , dc quam possit , hominis est, ut tu , Catule, de quodam declamatore dixi iii , stulti iii siue quam plurimos testes domestico praeconio colligentis . De hoe igi tur, qui urit talis, ut cohortandus adjuvandiusque sit, ita loquamur, ut citradamus ea duntaxat , quae nos usus docuit , ut nobis ducibus veniat eo, ouo sine duce ipsi pervenimus , quoniam meliora docere non possumus.
3i crus titeris Contra Budaeum istaec explicat P. Victorius, Var. Leci. X. I. 32 m omnia summe sererit Jce. Ut se liabet vulsata lectio fucinnios, ni ia . r, Cicero aliud dicit, ae dicere vult. Omnia fumma fatere , est , elle perfecit uin in iis renu , qnas quis stggreditur. Sed patet ex vertiis sequent iis, tamen ad me ira res &c. non hoc Ciceronem velle. Lege igitur cum Msi. Cant. ag. Hari. dc Joati. tum sema summe i - e ιt, id eii, cum omnia tentaverit obnixe , dc manibus ut aiunt a pedibusque . FierI E- P teli , ut , cliquis totis viribus conetur, nihil tamen proficiat. Passim apud Ciceroncm crurrunt, simme sollicitare, summe conten
188쪽
XXI. Atque , ut a familiari nostro exordiar , hunc ego , Catule , SuIpicium, cum primum in catas i parvula adolei centulum audivi, voce, & sor-ma , & motu corporis , dc reliquis rebus aptum ad hoc munus , de quo quaerimus et oratione autem celeri & concitata , cquod erat ingenii in &verbis ei serve icentibus , & paulo nimium redundantibus quod erat aetatis non sum aspernatus. Volo enim se ei serat in adolescente fecunditas . Namiae illus , sicut in vitibus , revocantur ea , quae sese nimium profuderunt , quam , si nihil valet materies , nova sarmenta cultura excitantur ; ita volo esse in adolescente , unde aliquid amputem : non enim potest in eo esse succus diuturnus , quod nimis celeriter est maturitatem affecutum . Vidi
sitim indolem , neque dimisi tempus , ct eum sum cohortatus , ut forum sibi ludum putaret osse ad discendum : magiitrum autem , quem vellet , estgeret: me quidem si audiret, L. Crassu in . Quod ii te arripuit, & ita sesentiturii in confirmavit, atque etiam addidit , gratiae scilicet causa , me quoque sibi magistrum futurum . Vix annus intercesserat ab hoc seri ione cohortationis meae , cum ille accusavit C. Norbanum , defendente me . Non
est eredibile , quid interciso mihi sit visum inter eum , qui tum erat , &qui anno ante fuerat . Omnino in illud genus cum Crassi magniseum , atque praeclarum natura ipia ducebat : sed ea non satis proscere potuisset , nisi eodem, nudio atque imitatione, intendiiset, atque ita dicere consuet set ,
ut tota mente Crassum atque omni animo intueretur.
XXl I. Ergo hoc sit primum in praeceptis meis, ut demon stremus, quem imitetur, atque ita, ut, quae maxime excellant in eo quem imitabitur , ea diligentissime persequatur. Tum accedat exercitatio , qua illum , quem ante delegerit , imitando esting t , atque ita exprimat , non ut multos imitatores sape cognovi, qui aut ea, quae facilia sunt, aut etiam illa, quae insignia .ae pene vitiosi, consectantur imitando. Nihil est facilius, quam amictum imitari alicujus, aut statum, aut motum. Si vero etiam vitiose aliquid est, id sumere, & in eo vitiosum esse , non magnum est i ut ille , qui nunc etiam, amissa voce, surit in republica Fusius, nervos in dicendo C. Fimbriae, quos tamen habuit ille, non assequitur ; oris parvitatem , & verborum latitudinem imitatur . Sed tamen ille iace deligere scivit, cujus potii
sitium smilis unci , & in eo ipso , quem delegerat , imitari etiam vitia
Qui autem ita faciet , ut oportet , primum vigilet necesse est in deligendo : deinde , quem probavit , in eo, quae maxime excellent , ea diligenti D1ime persequatur. Quid enim causae censetis esse , cur aetateς extulerint sinis
gula prope genera dicendi e quod non tam facile in nostris oratoribus poclumus judicare , quia scripta , ex quibus judicium fieri pollet , non multa sane reliquerunt , quam in Graecis: ex quorum scriptis, cujusque aetatis quae dicendi ratio, voluntasque suerit, intelligi potest . iAntiquissimi sere si int, quorum quidem scripta constent , Pericles , atque Alcibiades , & eadem aetate Thucydides subtiles , acuti, breves , sententiis magis, quam verbis abundantes. Non potuisset accidere , ut unum esset omnium genus, nisi aliquem sibi proponerent ad imitandum. Conlucuti sunt
189쪽
hos Critias, Theramenes, Lysias. Μulta Lysitae scripta sunt, nulla Critiae , de Theramene audivimus . Omnes etiam tum retinebant illum Periclis siue eum sed erant paulo uberiore filo . Ecce tibi exortus est Isocrates , magi sier illorum omnium, cujus e ludo, tanquam ex equo Trojano , s meri principes exierunt; scd eorum partim in pompa, partim in acie illustres esse voluerunt.
XXIII. Itaque & illi, Theopompi, Ephori, Philisti , Naucratae, multique
alii naturis dii terunt : voluntate autem 33ὶ similes sunt inter sese, &magistri: & ii, qui se ad causas contulerunt, ut Demoti henes, Hyperides, Lycurgus, 2Eschines , Dinarchus, aliique complures , etsi inter se pares non fuerunt , tamen sunt omnes in eodem veritatis imitanste genere vernati, quorum quamdiu mansit imitatio, tamdiu genus illud dicendi, studium. que vixit. Posteaquam, extinctis his, omnis eorum memoria sciis in obseurata est &evanuit, alia quaedam dicendi molliora, ac remissiora genara viguerunt . Inde Demochares , quem aiunt sorinis filium fuisse Demosthenῖs ; tum Pa a. Iercus ille Dcmetrius, omnium illorum, mea sententia, politissimus, aliique eorum similes extiterunt . Qtiae si volemus usque ad hoe tempus persequi . intelligemus , ut hodie Alabandensem illum Meneelem , dc ejus fratrem Hieroclem, quos ego audivi, tota imitatur Asia: se semper fuisse aliquem, cuius se similes pleriqne elle vellent. Hanc igitur multitudinem qui imitatione assequi volet, tum exercitationi bus crcbris atque magnis, tum scribendo maxime per sd quatur. Quod si hic notar Sulpicius saceret, multo ejus oratio esset pressior e in qua nunc interdum , ut in herbis rustici solent dicere , in summa ubertate inest luxuries qu aedam, quae stylo depascenda est.
Hic Sulpicius : Me quidem , inquit , recte mones , idque milii gratum est : sed ne te quidem , Autoni, multum scriptitaste arbitror . Tum ille :Qu/si vero, inquit, non ea praecipiam aliis, quae mihi ipii de sunt. 34 Sςd xδmen 33ὶ ne tabulas quidem conficere uxillimor: verum dc in hoc,
. in sit: ndo similes sunt . Sequitur erguquod hoc exemplo probare voluit Antonius, omnea aliqtiem . Dempe Isocratem , sibi amitandum proposuisse . Iuem. 343 Sea tam n ne . dic. Haec est Arto nil sententia . Non tantes sunt in scribendo in neglanens . qiHin dicis. Quemadmoduma: in exilirinor ricin conficere tabulas , quas inien a ine consti saris probat res mea sauharis reete ad vinium lar silc scribendi exertationean penitus a me non omitti, satis de alarat baee mea, quantu laeumque est , dicendicultas & copia . quam videlicet nunquam.
e solebant i qui eas non confacerent. Raam reruin negligentiores putabantur . Deibulis domesticia Romanorum vide Tettim. . semii in Lex. Ho8mmisi Tom. 4. Fenr-
190쪽
ex re familiari mea, & in illo, ex eo , quod dico, quantulum id eumque est, quid faciam, judicari potest.
Atque esse tamen multos videmus , qui neminem imitentur , & suapte natura, quod velint, sine cuiusqualia similitudine coalequantur : quod &in vobis animadverti recte potest , Caesar , & Cotta , quorum alter inusita tum quidem nostris oratoribus leporem quendam, & filem ; alter aeutiis-mum, & subtilissimum dicendi genus est conis ὀcutus . Neque vero ve ster aequalis Curio, patre, mea sententia , vel eloquentissimo temporibus ilialis, quemquam mihi magnopere videtur imitari et qui tamen verborum gravitate , & elegantia , & copia , suam quandam expressit quali formam .sgi iramque dicendi ; quod ego maxime potui iudicare in ea causa , quam ille contra me apud centumviros pro fratribus Costis dixit . In qua nihil illi de suit, quod non modo copiosus , sed etiam sapiens orator habere de
XXIV. Verum , ut aliquando causis deducamus illum , quem constituimus, & eas quidem , in quibus plusculum negotii est, iudiciorum atque Iitium, risuri: aliquis fortasse hoc praeceptum: est enim non tam acutum, quam necessarium; magisque monitoris non satu i , quam eruditi magistri ihoc ei primum praecipicinus , quascumque causa S erit acturus , ut eas dili genter, penitusqtie cognoscat . Hoc in ludo non praecipitur : faciles enim causae ad pueros descruntur . Lex peregrinum vetat in murum ascendere :aseendit: holles repulit: accusatur: nihil est negotii, hujusinodi causam e gnoscere. Recte igitur nillil de causa discenda praecipiunt . Haec est enim in ludo causarum stre sermula . At vero in soro , tabulae , testimonia . 36 paeca, conventa, stipulationes , cognationes, acinitates, decreta , recponsa , vita denique eorum , qui in cλui ι versantur , tota cognoscenda Lit: quarum rerum negligentia plerasque causas, & maxime privatas sunt enim multo sype obscuriores a vidcinus amitti. Ita nonnulli, diuia operam suam 'multam existimari volunt, ut toto foro volitare. & a causa ad causam ire videantur, causas dicunt incognitas. In quo cst illa quidein magna onfensio, vel negligentiae, sit sceptis rebus ; vel perfidiae, receptis: sed etiam illa major opinione , quod nemo potest de eλ re , quam non novit , non turpissime dicere. Ita dum 37ὶ inertiae vituperationem , . quae major est . contemnunt , a sequunt ii r etiam illam , quam magis ipii sugiunt , tarditatis.
Equidem soleo dare operam , ut de siua quisque re me ipse doceat , &
hoc loco . di nuntii illis aliis limitibus comma delevit, de ite legit , pacta eonventa . stre-baeus etiam dicit docti iii nos quosdam viros sieolim legisse. Nec aliter Uipianus in libro iu
ris gentium . selera us enim Leere Pacta con
venia inesse bona saei iudiciis . Immo hodie
inter Polonos pacta con Denta, nonnihil mu lato tamen sensu, usitate dicuntur. Idem.
altim exeieuit, cum non viderent, quom do inertiae vituperatio posset diei major, quam tarditatis. Inertιa nihil aliud designae. quam artis ignorantiam . quae in oratore sane est vitium maximum. Verb.