장음표시 사용
251쪽
I. Nili tuenti mihi , Quinte frater , eurn sermonem reseram, & mandare huic tertio libro, quem post Antoniis .ini disputationem Crassus tribui 4et , acerba sane record s. m. ' tio veterem animi curam , ITA Itiamque renovavit . R. est i Nam illud immortalitate dignum ingenium , illa hu-i inanitas, illa vilius L. Crasti , morte extincta subita
superiore libao continctur . Ut enim Romam rediit extreino scenicorum ludorum die s I , vehemcnter commotus ea oratione,
quae serebatur habita esse tu concione a Philippo a λ ; quem dixisse con
i Ext ιmo sese eo iam itia. iam me ) Eo enim tempore colligendi sui causa Crassus eum Antonio reliquisque in Tutitilanum se receperat. Per js meos Itidos latim mos intel-s:ge , iit ex Primo libro palam est e qui de arcer scs e. M 'ni appell ti. Hos de s Reai-hus initituto, in D Rconius , de ma nos alis res bios . quod nugnas rinpensis Drimum laesi , idest . ducenti, nullious nummum, vel quia diis innatii, 1 cri . id est . Laribus ut bis Romae. Eoldem eum Cransit libus iacit, quod videtur etiam indicare s. c yprianus lib. des ectac. Romulus, inquit , Con o, quasi conis ira Deo , os ras entias Sabinas , Greenses
das Septen. b. vel potius xvi Q. Ausuili, huc est xv. Cal. Septena b. ut docet Plutarctius mittimulo . Raptus , inquit , ii e parrattis es te SexI.tis, qui utanc Aut lus, in quo
C. tiis a LIAM qcisque e in an ιυν. Irin v ato in eodem ridario ludi Roanini leguntur. Prid e Nonas Septembres . Quud auteni non nemo ludos illos M'gnos seu Romanos a Tarquinio iiiiiitutos asserit, si quidem primitus ab eo iactoc inteitigat , ii in obsitire errat . LUm I ix:us . lib. i. contrarium assierat liis verbis : Lιάοι eptilent tis infriarenJque, qtiam tr.eres Aeges secιt, e. Caeterum cum
ante ira ludi Green es es eat, hoc est glad:ator il , et aue a sco os dili inruerentur, polleae train facios scenicus, de ex ljoc loco colligitur , & Augustinus et ara indicat lib. i. de Civitate Dei, cap. 31. Celebrabantur hi ludi primo quidem uno vel altero dies tum tris duo; de nccps pluribus diebus. ritalitis.
conisiicin inter de Drusum tribunum plebis crantentione , eg mus in notis ad lib. I. de Orat. cap. r. Pruseus.
252쪽
. rare non posse : mane idibus Septembris & ille & scn tus frequens , vo eatu Drusi , in curiam venit . Ibi cum Drusus multa de Philippo questus esset , retulit ad senatum de illo ipso , quod consul in eum ordinem tam graviter in concione esset invectus. Hic , ut sepe inter homines sapientisti mos constare vidi, qtranquam hoc Crasso , cum aliquid accuratius dixisset , semper sere contigisset , ut nunquam dixisse melius putaretur , tamen omnium consensu sic esse tum iudicatum, caeteros a Crasso semper omnes, illo autem die etiam iptum a sese superatum . Deploravit enim casum atque orbitatem senatus : cuius Ordinis a consule , qui quasi parens bonus , aut tutor fidelis esse deberet , tanquam ab aliquo nefario pr.hdorie diriperetur patrimonium dignitatis: neque vero cise mirandum , si , cum suis consiliis rempubliea n proflig isset , consilium senatus a republica repudiaret . Hie cum homini & vehementi , & diserto , dc in primis sorti ad resistendum, Plii lippo, quasi quasdain verborum faces admovisset , non tulit ille ,& graviter exariit , pignoribusque ablatis Crassum instituit coercere. Qito quidem ipso in Ioco multa a Crasso divinitus dicta efferebantur , cum sibi illum consulem esse negaret , cui senator ipse non esset. An tu , cum omnem auctoritatem tinivrs ordinis pro pignore putaris , eamque in eo pectu populi Romani concid ris; me bis pignoribus exiFinias posse te re i 8 Non tibi illa stini ea denJa , s crassum vis correere et blaec tibi es exeid nIa liη suis: qua vel evulsa, Diritu ipso libidinem tuam libertas mea refutat it. II. Permulta tum vehementissim content orae animi, ingenii, virium, ab
eo dieta esse constabat ; sententiamque eam , quam senatus frequens seeutus est , ornatissimis & gravissimis verbis , Ut populo Romano satisfieret, nunquam senatus neque consilium rei publice neque fidem defuit se , ab eo dictam di & eundem id quod in auctoritatibus per seriptis 6 3 ex stati seribendo adfuisse . . Illa tanquam cycnea fuit divini hominis vox 7ὶ & oratio, quam qua-
sΠιάm s. pro qua alia edidere eone Imm 3 intellige coetuin vel contregationem , sive eos qui consulunt , non id quod consilentes se.
consus jubendo bona Crassi h sto addici , de
erevit eum multare , pιgnora Veio ea . quae se a m gistratu caperentur Ec ΑΛ ονιntur .
dicebantur suisse eoneθΛ vel rasa , ut in sequentibus patet. Liem. s) Sententiam qua eam, quam 3 In senatusconsultis erus moinen , qui sententiae prinis ceps es et, inscribebatur e quod ex Caerone 5 Asconici constat. Factum es,e idem Atheianis ex Demoli hene colligimus de ex Plutar cho. Pata Mus . 63 In auctorιratiscis pos tr ιγ Auctoritatea hic pici decretis seu tenatu, oiisultune limpliciter acceperis: nam aliud auctoritas vocatur, aliud senatu constitium fuit, ut eru-Aite sisoni ii observavit ad 1 v. Livii . Nam senaiinconsultum magis ratum erat , quam auctoritas . Si enim vel senatoruin numerus justu, desulset, vel maei stratus intercesss,et decretum quidem perscribebatur , ut semi tum de ea re iudicium exstaret e nondum tamen ratum erat ; sed auctoritas tantum dicebatur . Idipsum sebat , si vel nrin idoneo tempore , vel non legitimum in locum sena-τ rs convocaretur: Quae omnia diserte explicat Dio, lib. iv. Diem ) C en/a υ e ) Graecum proverbium ,κ MD De cycnorum eantu nota fabula est a quam tamen as,everare non dubitat Ar. ioteles tr. de H. A. i6. Idem lubet lili
253쪽
s - , ees spectantes , post elui inte itum veniebamus in curiam , ut Vesu. o;tiri illud ipsam, in quo ille postremum institisset, contueremur. Namque
itim iuiti, ei dicenti condoluisse , sudoremque multum consecutum esse au Ethbaretis: ex quo cum cohorruisset, cum subri domum rediit , dieque septi
ino lateris dolore consumptus est.
O sallacem hominum spem , se agilemque fortunam , & inanes nostraseontentionesi quae in medio spatio saepe se aguntur & corruunt , & ante in
ipso cur obruuntur , quam portum conspicure potuerunt . Nam . quamdiu
Crassi fuit, ambitionis labore, vita diibicta , tamdiu privatis magis ossiciis ,& ii petiit laude soruit, quam fructu amplitudinis, aut reipublieae dignita
te. Qui autem ei annus primus ab honorum perfunctio.ie aditum, omnium eoneesu ad summam auctoritatem dabat , is eius omnem spem , atque omnia vita conis lia , in ite pervertit . Fuit hoc luetuosum suis , aeerbum ratriae, grave honis omnibus: sed ii tamen rempublicam ea sus secuti sunt . ut in hi non erepta L. Crasso a diis immortalibus vita, sed donata mors ense vidiatur. Non vidit sagrantem bello Italiam s 8 3 , non ardentem invi dia senatum is , non sceleris nefarii principes civitatis reos, non luctum filiae, non e X ilium generi, non acerbi mina in C. Matii fugam , non illam post reditum cius caedem omnium crudelissimam , non denique in omni gentire deformatam eam civitatem , in qua ipse forentissima multum omnibus gloria prae istitii et . III. Sed quoniam attigi cogitatione vim , varietatemque fortunae , non vagabitur oratio mea longius , atque uis sere ip:is delinietur viris , qui his sermone, quem referre coepimus, continentur. Quis enim non iure beatam L. Crasti mortem illam , que eit a multis saepe duileia , dixerit , cum lio rum ipsorum sit, qui tum cum illo postremum sere collocuti sunt , eveniatum recordatus λ Tu nemus enim memoria cro), Q. Catulum , virum omni
Eeo Iantei 3 Isnib. ν spectantes. 83 Non furantem billo I, a La, Bellum scietate intelligit. de quo Appianus, lib. i. de Beli. civilibus , de alii. Concitatum titilem ei poli Drusi mortem , quoniam Latini socii oblatam sibi spem civitatis impetrare non po
nain invidia Τ eausdem , opinor , criminis . quod scelus nefariuin subinde votat . Sollicitati scilicet ad defectionem Latini nominis . De quo ita Appianus . Sublato per inlidias Druso . qui Latinos ad spein civitatis impulerat; equales , ut senatum ulciscerentur. Q valerium . vel potius , ut latini scriPtores appellant , Varatim , t ibunum plebis tubor-mnt, qui rogationem set tet ad rorulum, de iis quorum ore de consilio ratini scieti eonis
citati ei,ent r x in quo lapsus est Sirebaeus. ut quaestionem illam contra Italos exercenam iuine d cit 3 qua per vim lege lata, consitutaque ni si itine, multis statim ex sen toti , diem d: ieiunt. Qiam ut infimum se
gerent . spolite ut be cessere pleriqties in te que alios Aurelius Cotta. 3e e verior ille C rinthi Mummiu1. Nili sorte aberiavit in hoe qu que vocabulo Appianus . atque ut antes
Valerium Vario , ita hie Memmio substitute Nummium . Fadii mox populum poenititit . G νι ἔνι /e , τρια ripa τοσωσε ἐγδιν ιν ανδρα αγρόικ φαιρουμενος . Ubi Pru F σων corrigendum , detur υσα , ut stet lententia. Populus vero dolebat, talibus viris, quique tantas res egerant, simul omnibus 1P
254쪽
laude praestantem , eum sibi non incolumem fortunam , sed exillum & su. eam deprecaretur , esse eoactum , ut vita se ipse privaret . Iam M. Antonii in his ipsis rostris s xx 3 , in quibus ille rempublicam constatuissime eo, sui defenderat, quaeque censor imperatoriis manubiis ornarat , positum eaput il. Iud fuit , a quo erant multorum civium capita servata . Neque vero longe ab eo C. Iulii eaput, hospitis Etrusci scelere proditum , cum L. Iulii ratris capite iacuit e ut ille , qui haec non vidit , & vi κ ictu cum republie, pariter , & cum illa simul extinctus esse videatur . Neque enim propἱn quum s 3 suum , maximi animi virum , P. Crailum, si apte intersectum manu , neque eollegae sui , pontificis s a 4 maximi , sanguine smulae umVestae respersum esse vidit: cui moerori qua mente ille in patriam fuit, etiam C. Carbonis, inimieissimi cis hominis, eodem illo die mors nesaria
fuisset. Non .idit eorum ipsorum . qui tum adnlescentes Crasto se die arant, horribiles miserosque casus. Ex quibus C. Cotta sI6 , quem ille florentem reliquerat , paucis diebus post mortem Crassi depulsus per invidiam tribuna tu, non multis ab eo tempore mensibus eiectus est e cavrtate. Sulp;cius au tem, qui in eadem invidiae flamma fuisset , quibuscum privatus conjunctissi me vixerat , hos in tribunatu spoliare instituit omni dignitate : cui quidem
logo inducuntur. In primis Catuli , qui Uarri in consulatu tolles, , Cimbrici triumphi Paiticeps fuit . In illa vero Mariana flamma multis nequicqtiam mortem illiuet deprecantibus . eum hoc solum Marius responderet, moriendum illi esse s recenti calce ili to, nulltoque igni percalet, in cubiculo se inclusum peremit . Haec Valerius lib. s. cap. 11. P ter supra citatos audiores. Idem . ii Iam M. Antoκ , in ιllis ipsi H is 3 De hujus obitu adeundi iidem . Auget autem
a loco. Hue fecit illud Iuvenalis Sat.
, Ilι. Idem .c 1 qtia Φενε Ionia ab eo c. Iulia ca- Iur hospitas Erν cι , St. Eodem tempore duo fratres C. & L. Iulii Caesares Syllam secuti , in via depfehensi trucid: mur. Auctor est Appianus . Luxerant in tectum hospitis sui natione Etrusci , di homini persido se conuulserant. Detexit hosprtes, capita amputata, a Nario in rostras posita. Iocus, scelus hospitis, fratrum communis calamitas hic ciet assietum . Sunt qui L. Caesarem domi inte sectum seranti quibus constitiat illud Iustini: Casar o Fιmtria in I/κaristis domorum sum
s. m.Iit btis, filιum quidem Oeetitere antevo- ριι , ipse vero ab in sqtient ιus est o iustis . Videtur tamen salsus Appianu r vel quia de tanto viro nimium est atrox illud a xel quia nulla husus ros a Cicerone saeta mentio est; quod certe , ad augendum , non erat omisiurus s vel denique quciniam contrarium a Floro traditur . In primis lib. I. cap. 2 t. Crasos patrein & stium in mutilo alterum alterius aspeeiu raecisos ait. Sed idem, Epit me lib. ro. CValsus. inquit, fil.rus Λι equιρι-bus Fim frsa anteremptus . Paleν Crastis , ns quid ιndigntim τινιtire sua paroernν . ssalo e tramsxat e quod postreinvita & veriti innitus eii, & Ciceroni consentaneum. Nem. i 3 Neotia collega fui Pan . eis 3 Mucium Scae volam intellige, qtti a Varro juni re caesuη est i de quo Florus leb. s. ca P. 1 .
Ron 'in ductu . M pro tribunali produlius . cum ter consulatum gessi siet , damnatus ab eodem est . I tam . ica Ex qΛ.bus C. Cotta H e in gravi illa sen1iorum invidia ab equitibus conclitia. die sibi dic let , postquam in equite, gravissime es,et invectu , solum vertit . Sulpi ius vero tribunus plebis suit turbulentissamm . qui ne. Arias leges in gratiam Narii per vim tulerat. Primoque adventu in urbem Syllae est ante lectus . Neminetunt sipra auciores .
255쪽
ad summam gloriam eloqu*ntiae florescenti , serro erepta vita est , & νω harenter talis non sine magno reipublicae malo conitituta. Esto vero te, Crasse , cum Vitae flore , tum mortis opportunitate , di kinoeonsilio & ortum & extinctum esse arbitror. Nam tibi aut pro virtute ani mi conflantiaque tua civilis surri subeunda fuit crudeliras, aut, si qua te fortuna ab atrocitate mortis vindicatset , eadum esse te tunerum patriae spe ctatorem coegisset : neque soluin tibi improborum dominatus , sed etiam propter Ministam civium ordem, bonorum victoria moerori fuisset.
IV. Mi ii quidem, Quinte frater, & eorum casus, de quibus ante dixi ,& ea, quae nosmetipsi ob morem in rempublicam incredibilem & singula
rem pertulimus , ac sensimus , cogit 4nti sententia saepe tua vera ae sapiens videri solet, qui propter tot, tantos , t mque praecipites casus clarissimorum hom num , atque optimorum virorum , me semper ab omni contentione aedimicatione revocatii . Sed quoniam haec jam neque in integro nobis esse possunt , dc 1 ummi labores notiri , magna compensati gloria , mitigantur , pergamus ad ea solatia , quae non modo sedatis molestiis jucunda , sed e- ti ita haerentibus , salutaria nubis esse possunt ; sermonemque L. Crasti reli
quum, ac pene postremum mu moriae prodamus et atque ei, etsi nequaquam
parem illius ingenio , at pro nDilro tamen sudio meritam gratiam , debitamque reseramus . Neque cnim quisquam nostrum , cum libros Platonis ni falia fiter scriptos legit, in quibus omnibus fere Socrates exprimitur, non, qu .inquam illa scripta sunt divi uitus , tamen maius quiddam de illo , de quo scripta sunt, suspicatur. Quod item nos pollulamus non a te quidem, qui nobis summa omnia tribuis, sed a caeteris, qui haee in manus sument, ut majus quiddam de L. Crasso, quam quantum a nobis exprimetur, suspicentur. Nos enim, qui ipsi sermoni non interfuissemus, & quibus C. Cotta tantummodo locos , ac si mentias hujus disputationis tradidissct , quo in genere orationis utrumque oratorem cognoveramus , idipsum sumus in eorum sermone adumbrare conati . Quod si quis erit , qui ductus opinione vulgi , aut Antonium jejuniorem, aut Cras uiu fuisse pleniorem putet, quam qu modo a nobis uterque inductus est : is erit ex iis, qui aut illos non audis
rit, aut iudicare non possit 17 . Nam suit uterque sui exposui antea cum studio, atque ingenio, & doctrina praestans omnibus , ima in suo genere perlaetus ; ut neque in Antonio deesset hic ornatus orationis , neque in Crasso redundarct. V. Ut igitur ante meridiem discesserunt , paululumque requierunt , inprimis hoc a se Cotta ainimadversum esse diccbat , omne illud tempus meridianum Crassum in acerrima atquo attentissima cogitatione posuisse : ses que,
Cum enim Praecei. erit, is erit ex iis, qm aut illas, rite sequitur non audierιηι , aut H
c re non tosnt. Facile feri potuit, ut tuera n a librariis omitteretur , cum linea bre Vi supra vocalem ducta exprimi soleret. Pe r
256쪽
que , qui vultum eius , cum ei di adum essui , obtutumque oculorum Ineogitando probe nosset , atque in maximis causis ripe vidit,et , tum dedi ta opera, quiescentibus aliis, in eam exhedram I 8 Venis, e , in qua Crassus lectulo polito recubuisset: cumque eum in cogitatione de iκum esses en sisset , statim recessisse , atque in eo silentio duas horas sere e lis consum. pias . Deinde , cum Omnes , inclinato jam in polline dianum tempus die , venissent ad Crassum , Quid est , Crasse , inquit Iulius , imusne sessumst et si admonitum venimus te, non flagitatum. Tum Crassus , An me tam impudentem esse existimatis , ut vobis hoe praesertim munus putem diutius posse debere 3 Quinam igitur , inquit ille , locus p an in media silva placet λ est enim is maxime & opaeus & frigidus . Sane , inquit Crassus : etenim est in eo loco sedes huic nostro non inopportuna sermoni. Cum placuisset idem caeteris , in silva in venitur , &ibi magna cum audiendi exspectatione considitur. Tum Crassus , Cum auctoritas, atque amicitia vestra , tum Antonii facialitas eripuit, inquit, milii in optima mea causa libertatem recusandi: quanquam in partienda disputatione nostra, cum sibi de iis, quae dici ab oratore oporteret, sumeret ; mihi autem relinqueret , ut explicarem quemadmodum illa ornari oportcret ; ea divisit , quae sejuncta esse non possunt. Nam cum omnis ex re , atque verbis coni let oratio ; neque verbi sedem habere ponsunt, si rem subtraxeris, neque res lumen, sit verba semoveris. Ae mihi quidem veteres illi, majus quiddam animo complexi, pIus multo etiam vidisse videntur , quam quantum nostrorum ingeniorum acies intueri potest : qui omnia haec , quae sit pra & subter , unum csse , & una vi, atque una consensione naturae constricta esse dixerunt. Nullii in est enim genus rerum, quod aut a vultum a caeteris per seipsiun conflare , aut qu caetera si careant, vim suam atque aeternitatem conservare possiit. VI. Sed si haec major esse ratio videtur, quam ut hominum ponit sensiuaut cogitatione comprehendi, est etiam illa Platonis si vera , ct tibi , Catule, certe non inaudita vox , omnem doctrinam harum ingenuarum re
humanarum artium uno quodam secietatis vinculo contineri. Ubi enim perspecta vis est rationis ejus, qua causae rerum atque exitus cognoscuntur , mirus quidam omnium quali consentiis doctrinarum , concentusque reperitur. Sed si hoc quoque videtur eise altius , quam ut id nos humi strati suspicere possimus, illud certe tamen, quod amplexi sumus, quod prolitemur , c ig) Exs djam 3 Id est , Iocum tries in iodi coenaculo similem e ubi non lecti ad dormiendum ; sed sedes aut cathedrae ad sedeniadum , vel recumbendum ratii causet apponerentur. De ex euris sic Vitruvius lib. s. cap.
sputautes, res Omnes unum quiddam esse con tendunt , ut in Parmenide . Privatim vero
quod ad scientias pertinet , a sines ill , esse , & naturali viniuio constrictas; sapientiaraque ex omnibus constitnna tan uam Partibus , in Epinotaude susus disterit. Priamus.
257쪽
mur, quod suscepimus , nosse & ten re debemus. Una est enim , quod &ego hesterna die dixi , & aliquot locis antemeridiano sermone signifieab; Antonius, eloquentia, quascumque in Or s disputationis , regiones e delita est. Nam sive de coeli natura loquitur, sive de terrae , sive de divina visi .e de humana, sive ex inferiore loco ao ), sive ex aeqlio, sive ex sum liore; sive ut impellat humines, sive ut doceat, sive ut deterreat , ii ve ut eone it et, sive ut reflectat, sive ut incendat, sive ut leniat; sive ad paveos, sike ad multos, sive inter alienos, sive cum suis, sive secum , ri. is est di. ducta oratio, non sontibus: di, quocumque ingreditur , eodum in i instruetuor natuque comitata.
sed quoniam oppressi jam sumus opinionibus non modo vulgi , verum etiam hominum leviter eruditorum , qui , qu V complecti tota nequeunt .hase Dellius divulsa & quasi discerpi contrestini; qui, tanquam ab animo corpus, sic a sententiis verba sciungunt , quorum siue interim fieri neu trum potest ; non suscipi in oratione mea plus quam mihi imponitur e tan tum si gulacabo brevi , neque verborum ornatum inveniri posse non partitis expressitque sententiis, neque esse uti in sunt entiam illustrem sine luce veruborum. Sed prius quam illa conor ttingere, quibus orationem ortiari atque illuminari putem, proponam breviter , quid sentiam de uni erso genere dicendi . VII. Natura nulla est sat 3, ut milli videtur quae non habeat in suo genero res complures diffindes inter se, quae tamen consimili laude dignen tur . Nam & auribus multa percipimus , quae , etsi nos vocibus dele tantia men ita sunt varia sere , ut id , quod proximum audias , iucundissimum esse videatur : & oculis colliguntur pene innumerabiles voluptatcs , quae nos ita capiunt , ut unu in sensum disti mili genere delectent : & relῖquos a ) sensus volupta: es oblectant di ipares , ut sit difficile iudicium excellenistis maxime suavitatis. At hoe idem, quod est in naturis rerum , transferri potest etiam ad amtes . Una fingendi cit ars , in qua praest i tes fuerunt Myro , Polycletus , Lysippus a1 3, qui omnes inter se diis miles fuerunt ; sed ita tamen , ut neminem sui utilis elle disti milem . Una est ars ratioque picturae , dissimillimique
ho Sive εχ in ιν ora loco 3 stia prae iis Pua loca distinguit , e qu bus d cere solebant oratores. In forensibus contro eritis , Iecusa-ttir ac defensor in subsellii, conii deboni , hoc ea inferiori loco e in suimu, ex aequo loco dicebant : e superiore maristratus, qui ad I O 'ulum pro rostris concaones h . bebant .
tationein Praemitrit de eloquentiar, Drra tum in dicendo varietate. 1 iram' autem haeeii. Cum una eadonque sit arx dicendi , ad- Intrab. lem tamen elle in eadein alte dili militudinem . pro eo quod alius alio in genere excellit e quod primo sensuum exemplo probat . qui tu in singuli unum quiddam sint, v rris tamen rebus a: iciuntur . quar natura das pares , deletiatione sunt non minus dive iat . Idein in lingendi & pingendi arte d clarat. Idem .ca 3 sensti Lamb. sensia, si titulos singula
223 Myra , Fur tistis, Vsipos Operae Dretium eiu videre quemadmodum eundem locum tractet Quintilianus lib. atri. e. I quaeque de statuanis habet romius lib. xxxv. c. s. ubi prolixe admodum iosandum Iculpti
258쪽
αἰque tamen inter se Zeuxis, Aglaophon, Apclles: neque eorum qu i quam est, cui quidquam in arte sua deesse videatur . Et , si hoe in his quasi
mutis artibus est mirandum , & tamen verum et quanto admirabilius in oratione atque in I ingua quae cum in iisdem sententiis verbisque versetur.
summas habet dissimilitudines; non se , ut alii b vituperandi sint , sed
ut ii, quos constet esse laudandos , in dispari tamen genere laudentur . At que id primum in poetis cerni licet, quibus eii proxima cognatio cum ora toribus, quam sint inter sese Ennius , Pacuvius, Acciusque dissimiles: quam apud Gricos, .Eschylus , Sophocles , Euripides , quanquam omnibus parpeiae laus in dissimili scribendi genere tribuatur.
Aspicite nunc eos homines , atque intuemini , quorum de lacultate quae .rimus, quid intersit inter oratorum studia atque naturas . Suavitatem Isocrates , subtilitatem Lysias , acumen Hyperides , sonitum aE schines , vim Demosthenes habuit. Quis eorum non egregius tamen quis cujusquam nisi sui similis λ Gravitatem Asricanus , lenitatem Laelius , asperitatem Galba , profluens quiddam habuit Carbo ct canorum . Quis horum non princeps temporibus illis sui te & suo tamen quisque in genere princeps. VIlI. Sed quid ego vetera conquiram , cum mihi liceat uti praesentibus exemplis atque vivis Quid iucundius auribus noliris unquam accidit hujus oratione Catuli Z quae est pura sic, ut Latine lotui pene solus videatur: se autem gravis , ut in singulari dignitate omnis tamen adiit humanitas ac lepos. Quid multa istum audiens equidem se judicare soleo , quidquid aut
addideris , aut mutaveris , aut detraxeris , vitiosus & deterius futurum . Quid noster hic Cariar nonne novam quandam rationem attulit orationis , di die endi genus induxit prope singulare ρ Quis unquam res, pr.xter hunc, tragieas pene comice tristes remitte, severas hilare, serenses scenica prope venustate tractavit: atque ita, ut neque iocus magnitudine rerum excluderetur, nec graritas facetiis minueretur Ecce praesentes duo prope aequales
Sulpicius & Cotta r quid tam inter se dissimile ' quid tam in suo genere praeitans λ Limatus alter & subtilis , rem explicans propriis apti siue verbis, haeret in causa semper : & , quid judici probandum sit , eum acutissime vidit, omissis caeteris argumentis , in eo mentem orationemque deligit . Sulpicius autem sortissimo quodam animi impetu , pleni Isima & maxima voce, summa Contentione corporis , & dignitate motus , verborum quoque ea gravitate & copia est, ut unus ad dicendum instructissimus a natura ense videatur.
IX. Ad nometipsos iam revertor: s quoniam se fuimus semper camparati , ut hominum sermonibus quali in aliquod contentionis judicium voe remur quid tam dissimile , quam ego in dicendo , & Antonius ' cum ille is sit orator, ut nihil eo possit esse praellantius ; ego autem, quantuam
259쪽
Videtisne, genus hoc quod sit Antonii r sorte, vehemens, commotum In agendo , praemunitum , & ex omni Parte causae septum , acre , acutum . enucleatum, in unaquaque re commorans , honeste cedens , acriter inia quens, terrens, supplicans, summa orationis varietate, nulla nostrarum au. 1ium satietate. Nos autem , quicumque in dicendo sumus , quoniam esse aliquo in numero vobis videmur in certe tamen ab hujus multum genere
distamus; quod quale sit, non est meum dicere, propterea quod minime quisque sibi nutus eii, & di: scillime de se quisque sentit : sed tamen dissi militudo intelligi potest, di ex motus mei medi critate , & ex eo , quod , quibus vestigiis primum institi, in iis sere soleo perorare; & quod aliquan
to me major in verbis, quam in sententiis eligendis, labor &cura torquet, verentem, ne, si paulo obsoletior fuerit oratio , non digna exspectatioue &silentio sui illa videatur. Quod si in nobis, qui adsumus , tantae dissimilitudines , tam certae res cujus ire propria: , ct in ea varietate sere melius a deteriore, facultate ina. gis a 3 , quam genere diistinguitur , atque omne laudatur, quod in suo gcnero persectum est: quid censetis , si omnes, qui ubique sunt , aut suerunt oratorcs , amplecti voluerimus nuin ne fore , ut , quot oratores , totidem rene reperiantur gςnera dicendi ' Ex qua mea disputatione forsitan occurrat illud , si rene innumerabiles sint quasi formae figurωque dieendi , specie dispales, genere laudabiles ; non poste ea, quae inter se discrepant , ii idem praeceptis , atque in una institutione sermari . Quod non est ita :diligentiis meque hoe est eis, qui instituunt aliquos, atque erudiunt , vide dum, quo sua quemque natura maxime surre videatur. Etenim videmus , ex eodem quasi ludo sum morium in suo cujusque genere artificum & m giistrorum exiise disti pulos dissi nities inter se , attamen Iaudandos ; cum ad cuiusque naturam inititutio doctoris accommodaretur : Cujus est vel maxume insigne illud exemplum , ut cateras artes omittamus quod dicebat
Isbcrates, doctor singularis , Ie calearibus in Epboro, contra autem in The Pompo frenis ut solare. Al: erum entin exsultantem verborum audacia repri-bat, alterum cunctantem, dc quasi verecundantem iacitabat . Neque eos similes effeeit inter se, sed tantum alteri astinxit, de aliero limitavit , ut id consormaret in utroque, quod utriusque natura pateretur.
X. Haec eo mihi praedicenda suerunt, ut , si non omnia , quae proponeremur a me, ad omnium vestrum studium , & ad genus id, quod quisque vestrum in dicendo probaret, adhaeresterent , id a me genus exprimi stntiretis, quod maxime mihi Ipsi probaretur. Ergo haec & agenda sunt ab oratore , quae explicavit Λntonius , & dicenda quodam modo . Quinam igitur di-
dicimus alium oratorem meliorem elle, alium
deteriorem, eo judicio non ita iis unus illius oratoris genus dicendi potius esse quam hujus . in dispari enim genere tollant ei e aeque Iauddibile t sed intelligi volumus illum ora torem facultate excellere, id est, plus in suo gen cre valere , quam hunc in eo , qnod tibi
260쪽
direndi est modus melior , nam de actione post videro quam ut Lattiane , ut plane , ut ornate , ut ad id , quodcumque Rgutur , apte , congruenisterque dicamus pAtque eorum quidem , quae duo prima dixi , rationem non arbitror exspectari a me , puri , dilucidi lue sermonis . Neque enim conamur docere eum dicere , qui loqui nesciat : sa nec sperare , qui Latine non possit , hunc ornate esse die iurum: neque vero, qui non dicat, quod intelligamus, hunc posse , quod admiremur , dicere. Linquamus igitur naec , quae cognitionem habeat facilem , usum necessarium . Nam alterum traditur literis , doctrinaque puerili ; alterum adhibetur ob eam causam , ut intelligatur . quid quisque dicat .' quod videmus ita esse necessarium , ut tamen eo minus nihil esse possit. Sed omnis loquendi elegantia , quanquam expolitur scientia literarum . tamen augetur legendis oratoribus & poetis . Sunt enim illi veteres , qui
ornare nondum poterant, quae dicebant, omnes prope praeclare locuti: quorum b sermone assuefacti qui erunt , ne cupientes quidem poterunt loqui, nisi Latine. Neque tamen erit utendum verbis iis, quibus iam consumtudo nostra non utitur, nisi quando ornandi causa , parce, quod Ostendam: sed usitatis ita poterit uti , lenissimis ut utatur , is , qui in veteribus erit seriptis studiose & multum volutatus. XI. Atque, ut Latine loquamur, non solum videndum est, ut & verba efferamus ea , quae nemo jure reprehendat : & ea sic & casibus , & temporibus, & genere , & numero conservemus , ut ne quid perturbatum, ac discrepans , aut praeposterum sit et sed etiam lingua , & spiritus , & vocis sonus est ipse moderandus . Nolo exprimi literas putidius , nolo obscurari negligentius: nolo verba exiliter examinata exire, nolo inflata & quasi anhelata gravius . Nam de voce nondum ea dico , quae sunt actionis ; sed hoc , quod mihi cum sermone quasi conjunctum videtur . Sunt enim certa vitia, quae nemo est, quin effugere cupiat ; mollis vox , ut muliebris , aut quasi extra modum absi,na atque absurda . Est autem vitium , quod nonnulli de industria consectantur ; rustica vox & agre1lis quosdam dele tat , quo magis antiquitatem , si ita sonet , eorum sermo retinere videatur ; ut
tuus , Catule, sodalis , L. Cotta s a 4 , gaudere mihi videtur gravitate linguae , sonoque vocis agresti , & illud quod loquitur , priscum visum iri
putat , si plane fuerit rusticanum . Me autem tuus sonus , & suavitas ista delectat : omitto verborum , quanquam est caput r verum id affert ratio , docent literae , confirmat consuetudo & Iegendi, & Ioquendi. Sed hanc dico suavitatem , quae exit ex ore : quae quidem , ut apud Graecos , Attic
rum, sic in Latino sermone, hujus est urbis maxime propria. Athenis jam Tom. I. H h diu
c a Iodalis L. Cotta Non ille intellia gendus est . qui hi, in libris inducitur, sed