장음표시 사용
271쪽
eques Romanus et puer didicit , quod discendum . Eadem ratio est harum artium maximarum. Dies re noctes Virum summa virtute & prudentia vi debimus , philosopho cum Operam daret , Q. Tuberonem: at ejus avuneu lum vi 2 intelligeres id agere, cum ageret tamen, Africanum. Ista discuniatur facile , si & tantu in sumas , quantum opus sit , & habeas qui docere
fidelites possit, & scias etiam ipse discere. Sed si tota vita nihil velis aliud agete , i pia tractatio & quaestio quotidie ex se gignit aliquid , quod eum
desidiosa deleetatione velliges . Ita sit , ut agitatione rerum sit infinita eo gnitio , facilis usus doctrinZm constrinci, medix ris opera tribuatur, menio. ita studiumque permaneat . Libct au em semper diicere , ut si velim ego talῖs optime ludere , aut pilae studio tenear , etiam fortasse si assequi non possim . At alii, quia praeclare iaciunt, vehementius, quam causi postulat,
delectantur ; ut Titius pila , Brullλ t ilis . Quare nihil eii , quod quis tuam
magnitudinem artium ex eo, quod series discunt, pertimescat. Namque aut senes ad eas arcesserunt ; aut usque ad senectutem in studiis detinentur . sunt tardissimi. Res quidem se mea sententia sic habet, ut, nisi quod quinque cito potuerit, nunquam omnino possit perdiscere.
XXIV. Iam, iam, inquit Catulus, intelligo, Crasse, quid dicas, & her eule assentior. Satis video tibi homini ad perdiscendum acerrimo, ad ea co gnoscenda, quae dicis, sui de temporis. Pergisne, inquit Crassiis, me, quα dicam, de me, non de re putare dicere λ Sed iam , si placet , ad initituta redeamus . Mihi vero , Catulus in
quit, placet. Tum Crassus, Quorsum igitur haec spectat , inquit , tam longa, tam alte repetita oratio λ Hae duae partes, quae mihi supersunt , illustiandae orati nis , ac totius eloquentlax cumulandae , quaerum altera diei postulat ornate , altera apte, hane habent vim, .ut sit quam maxime jucunda , quam maxi
me in sensus eorum , qui audiunt, influat , & quam plurimis sit rebus instructa. Instrumentum autem hoc forense , litigiosum , acre , tractum e
lui ille Lucilium etiam' vox , quae sequitur , d lus, probat : hoc enim gladiatorium instrumentu in . di quidem duplex: n1m alii suit rudis lanistarum propria , ferulae insaar: ita ei a m appellatur e si a donabantur pindiatore
qua missione in imiktrabant . Aha fi :t tir num, in ensem ligneum so et a s quo genere exercebantur tironet s non pladiatores solum, verum et ism milites; quod latiaeve v cabant. Dixi sensum hune videri r propter quod nullus alius eois modior occurrit . Λli qui magistrum Samnitium de rhetoricae Pro icisore accipere, quemadmodum strebaeus, ne an ridiculum si i recte non ita diceretia ceror quid enim potiu, S3mnitium , quam aliorum doctor appelletur / horridae praese tim tentis' ἔ nee aptae admodum ad eloqnentiam. Quid quod i ipsius lib. i. sciuinalium is . hoc de gladiatorii ludi magistro acet pii 3
Qiod stitem commentara dicatur . bene colervat gladiatorum inaeistros etiam interdum di
ctata dare solitos. Unde Iuvenalis, Sat. xi. g. Stripturus laes , retia υρνία sani . Verum quid sequentibu vehb:s faciemus e sed
plus opera foro trisueίae , Hoe enim ratorem & rhetorem spei lare videtur. At idem ille gladiatorum magister in soro 'erlabatur 3 Diane, aut ita dicendum , aut erit te rum communi causatione utendum . luxatum mutilum ve . aut translatum ex alieno locuis hune vile . Peravius is
272쪽
vulgi opinionibus , exiguum fine atque menaicum est: illud rursus ipium, tradunt illi , qui proiitentur se dicendi magi ii OS, non multo eit majus, quam illul vulgare ac serense . Apparatu nobis opus eit c ι, , &rebus exqui illis undique , & collens , arcessitis , comportaris , ut tibi, Cae sat faciendum est ad annum; ut ego in aedi litate laboravi, quod quotidia nis vernaculi s rebus satisfacere me poste huic papulo non putabam. Verborum eligendorum, & collocandorum, Δ concludundorum facilis ei vel ratio, vel sine ratione, ipsa exercitatio. Rerum ei 1ilva magna, quam
eum Graeci jam non tenerent, Cb eamque cauiam iuventus notira delite eia
ret pene discendo, etiam Latini, si diis placui, hoc biennio magistri diden di ex litterunt: quos ego censior edicio s* naeo sustuleram , non quo ut nescio quos dicere ajebant acui ingenia adolescentium nollem , sed
contra ingenia obtundi nolui, corroborari impudentiam. Nam apud GLecos, euieuimodi essent, videbam tamen estu, praeter hanc exercitationem linguae, doctrinam aliquam, & humanitatem dignam scientia . Hos vero novos magistros nihil intelligebam posse docere, nisi ut auderent; quod etiam eum bonis rebus conjunctum , per te ipsum cit magnopere fugiendum . Hoc cum unum traderetur , ct cum impudentiae Iudus eiici ; putas i esse censeris, ne longius id serperet , providere . Quanquam non haec ita statuo aedecerno, ut desperem, Latine ea, de quibus dii putavimus , tradi ac perpoliri. Patitur enim & lingua nostra , & natura rerum, veterem illam excellentemque prudentiam Graecorum , ad nostrum usum , moremque trans-
serri . Sed hominibus opus est eruditis , qui adhuc in hoc quidem genere nostri nulli fuerunt . Sin quando exstiterint ; etiam Graecis erunt anteponendi . XXV. Ocnatur igitur oratio 4s genere primum, & quasi colore quodam , & succo suo. Nam ut gravis , ut suavis , ut erudita sit , ut libera I s, ut admirabilis, ut polita , ut sensus , ut dolores habeat, quantum opus sit , non est singulorum articulorum : in toto spectantur haec corpore . Ut
quantum opinor , ad aedilit: tem, in qua pleraque populo spectacula proponebatitur , di in eo genere , qui nGvi aliquid ederet , &hactenus i nusitatum , omne pim iuin ferebat . Quod idem in alias mae iuratibuη , sed in ilialo praecipite valebit . Quare , quemadmodum
ibi de eetu atque apparatu exquisitaru in reis rum opus est 2 eodem modo orator . vulga
ribus tritisque nenlectis , ad Gnseetari deiabet , quod ipsa praesert m novitate delectet a
ea re Gellium audire , qui lib. xv. cap. 3 .
aliud his verbis declarat Cn. Dominus EE-nobadistis is L. Larinos C agris censores de
Renuntiarum est nolis e se homines , qua novum gentis Zimptina in Firuemne , ad quos
tisse dignam Jcientiam. s Ornaιών ,si υν oratis Institutiim deinceps aggreditur . ae de ornatu orationis disserit k atque in primis duplex illius genus distinguite unum in toto su in corpore Orationis i aliud spectatur in partibus. Quod li- militudine humani corporis explicatur : in quo alia tritius est pulchritudo e quae In c loris bonitate , aptaque membrorum Proportione cernitur: aha partium singularum . a.
273쪽
porro conspersa sit quasi verborum sententiarumque storibus , id non de ee te susuin aequabiliter per omnem orationem , sud ita distinctum , ut sine quasi in ornatu disposita quaedam insignia & lumina . Genus igitur dicendi est eligendum , quod maxime teneat eos , qui audiant, & quod non solum delectet , scd etiam sine satietate delectet . Non enim a me jam exspectari puto , ut moneam , ut caveatis , ne exilis , ne inculta sit vestra oratio , ne vulgaris , ne obsoleta ἰ aliud quiddam majux ,& ingenia me hortantur vestra, & atates . Diis cile enim dictu est 6 3, quaenam causa sit , cur ea , quae maxime sun ius nostros impellunt volupta te , & specie prima acerrime commovent , ab iis celerrime fastidio quodam ct satietate abalienemur. Quod colorum pulchritudine i 47 ὶ & varicta te floridiora sunt in piaturis novis pleraque , quam in veteribus ' quae tamen , etiamsi primo aspectu nos ceperunt , diutius non delectant ; cum iidem nos in antiquis tabulis illo ipso horrido, obsolet que teneamur . Quanto molli res sunt, & delicatiores in cantu flexiones , di Disi voculae , quam certae& severae λ quibus tamen non modo au steri , sed, si s Mus fiunt , multitu do ipsa reel amat. Licet hoc videre in reliquis sensibus . Unguentis minus diu nos delectari, summa & acerrima stravitate conditis, quam his mode. ratis : & magis laudari quod terram , qu in quod crocum c 48ὶ olere vudeatur. In ipio tactu este modum & mollitudinis & laevitatis . Quin etiam gustatus, qui est sensus ex omnibus maxime Voluptarius , quique dulcitudia
ne pr.eter caeteros senius commovetur, quam ci: o id, quod val le duIee est. aspernatur ac respuit ' Quis potione uti, aut cibo dulci diutius potest λ eum utroque in genere ea, quae leviter sensu in Voluptate moveant, sacillime fugiant satietatem. Sic omnibus in rebus , voluptatibus maximis fastidium finitimum est: quo hoe minus in oratione miremur: in qua vel ex poctis ,
vel ex oratoribus positamus judicare , concinnam, distin iam , ornatam , sectivam, sine intermissione, sine repreliensione , sine varietate, quamvis
rntent a pendet ab illa: Genus agitur drcendi est εἰ enaeum , quod maxιme teneat eos , die. Nem e limites rationem , cur satietas in desertar one vitrnea sit. S c igitur ope Parentheleos sententiam relii iiii r Seu etiam se
genere Pictur e , sin multarumque generum Pro Pr etate , superius dixit . Pictura vetus, etsi rud: , nee ita florida, ipsa tamen antiquitate delectat . Eodem imoto in musica , V. d uavitatem infracta 5e inflexa, si nimium iteretur , displicet. Petavius .c 4s 3 3fatis Dresari quoi terram , quam
rei ut crotum Alii teram , pro terram hic
tegunt, sed perperam. Iuvat Plinii locum cumline conferre, stiri ei lucem Praeserat . Igitur tres xvii l. cap. s. Orte. Inti trit, in lux doctrinarum altera, Meliora, ικquit, uninei ta sunt quae terram , quam qu e crociim lain Plunt . Hoc enim maluit Lisse , quam re-liolent . Ita est Iro: GIo: νlla erat optima , qua
unquenta sapiat. Quod si admonendι sumus.
qualis sit terra odor ille qui quarιtur ι con- ιnxit saepe etiam quiescente ea Iub occatum sotis , in qua loco areus calestis de eeerit ea μιa sua: o. eum a siccιtate contιnua immaduit ambre: tune emittit altam suum halitum ἐυι num ex fote eonceptum, eust compararι suaυtia, nulla possit . Petav. Τuetur hanc eandem lectionem in suis notis re emendat. ad Plin. lib. x ii . n. 6. Hardulnus.
274쪽
ela Is sit coloribus picta vel poesis vcl oratio , non poste in delectatione es
se diuturna. Atque eo citius in Oratoris, aut in poetae cincinnis ae meo os fenditur , quod sensus in nimia voluptate natura , non mente satiantur
V 3 : in scriptis & in dictis non aurium solum , sed animi judicio etiam
magis, insucata vitia noscuntur.
XXVI. Quare , bene , dc praeclare so , quamvis nobis sepe dieatur . belle, & 'sive, nimium saepe nolo. Qiranquam illa ipsa exclamatio Noupotes melius, sit velim crebra: sed habeat tamen illa in dicendo admiratio ae summa laus umbram aliquam & receii uni, quo magis id, quod erit illu.
minatum, exllare, atque eminere videatur.
Nunquam agit hunc versum Roscius eo gestu, quo potest, Nam sapiens virsuti honorem praernium , haud praedam petit: sed abjicit prorsus, ut tu proximos,
Ecquid video λ ferro septus possidet sedes sacras,
49 Se fur in nimιa voluptate nati Ira, non mente Latiantur Illum, qui satiatur mente aut natura, natura aut mens satiat ne: iue enim alio sensu , v x fas ι.υών cuin ablativo
Ditelligi potest: sed non hoc voluit Ciceros immo aliud lon3e di velim utituit. Quod ii intelligere Postutius mente sanari , quid , quaeso, est natura satiari Lambinus hanc labem vulgatae lectionis vidit , di sic corrigere
voluit, quod sensu an n/mιa voluptate natM-ra, non mente, satiatur: uni natura eli nominativi casus. Sed manet interim eadem vitiosa locutio mensa Ee sensu Ia6am de nec Iententia satis numerosa videtur , nec ordo verborum elegans eonservatur. Restat etiam hoc vitium, ιχ in vulgata, Jc in Lambiniicitione , quod haec verba Ma nimia voluptara nimas universa sunt, de de omnimoda voluptate dicuntur: sed Cicero de uno salo senere voluptatum nunc Ioquitur , st. carum , quae ex sensibus oriuntur . Opus igitur ese emendatione , ut opinor , lector fatebitur , Lententiamque leviori , quam illa Lambiiii , mutatione , ite i orsitan resistitet : si tita sen.
sat an ν s m scriptis es mulctis, non aurium festim , sed aniam juduio etiam magis, 1 u eata vitιa noscuntur. Id eii: in gustatu, auditu , reliquisque Voluptatibus, si lae a natura nobis sunt datae , si mnia. e sint , non mentes
Lusiantium, aut audientium , sed sensus scili
Iatiantur: in iis stutem voluptatibus , quae ex arte Droficiscuntur, ut iri poesi de oratione ,
nihil varietatis haoeant, illud nimiae simi litudinis vitium noscitur non solum aurium, Ied etiam nugis animi iudicio . Holuptas stira est voluptas a natura data. Sic tioster
arbιt entur naturae voluptatem passe eognoscere. Sie lio. H. de orat. e. 8 . naturae Nana ea ιiem sunt , qua m e. m. utitin Iur natura data honintibus. Facillime au i in ultima luera vocis mentes a sequenti s absorbem potuit .
so) Luare bene se praeclare solebant
non modo in scholis auditores, sed in scito
Populus Oratoribus acclamare, cum aliqvid imis p assus placeret : atque hae erant acclaniati nes usitata'. bene , pratiare, seue , festave . erase , cujiismodi adsentationum in sim I in reprehendit Persius , SMir. i. 4'. & Plutarchus, Tractatu de aud e do. Atque eo etiam morbus sile pervasit , ut nonnullos suborna tos homines haberent, qui in exclamandra ta teris Praeirent. Hinc natum sertaste, ut G ei 1,υαάc , , quod est ad ιυγι. Pro eo
quod eli disci Pithun es,e & auditorem, si nerent, ut est apud Hesychium. Caeterum hune locum ita rccipit Strebario, , quasi lem , elaνe, I bello ae femve ad idem exclamat sonis & admirationis genus pertineant . Existimo tamen duci illa ei e genera ec di ei se ex iachinandi . . ut cum alia sit orationis commen datici, ex eo quod apta iit , & artificiosi, Saec Ommodata rebus , ex quo ι ne & praelare exclamari soleat . id in ea deberet es,e irequentissimum s alia vero cuin sit laus ex nitore ac lepore . quae lumina dicuntur , hoc est, an signior idam ae luestior ornatus , ut propterea Milo ac I ιυe acclametur ι non nunquam quidem erit istud aspergendum , sed parcius di raravi. Peta υι I.
275쪽
incidat, adspiciat, admiretur, stupescat. Quid ille alter Quid petam praesidi
quam leniter' quam remisee quam non actuose λ Instat enim, O pater, o patria, o Priami domus lin quo tanta commoveri actio non posset, si esset consumpta superic re m, tu dc exhausta . Neque id actores prius viderunt, quam ipsi poetae , quam denique illi etiam, qui fecerunt modos , a quibus utrisque summittitur ali quid, deinde augetur, extenuatur, inflatur, variatur, dii linguitur. Ita sit nobis igitur ornatus ct suavis Orator , nuc tamen pote si aliter eae 3 ut suavitatem habeat austeram dc selidam , n n dulcem atque deco ctam. Nam ipsa ad ornandum praeceita quae dantur , ejusmodi sunt, ut ea quamvis vitiosissimus orator explicare possit. Quare , ut ante dixi , primum sit a rerum, ac sententiarum comparanda est: qua de parte dixit Antonius. Hae e formanda sto ipsse & genere orationis , illuminanda verbis , variandi subtentiis . Summa autem laus eloquentiae ust , amplificare rem ornando tquod valet non solii in ad augendum aliquid & tollendum alitus , dicendo , scd etiam ad extenuandum atque abjiciendum. XXVII. Id desideratur omnibus iis in Iocis , quos ad fidem orationis sa ciendam adhiberi dixit Antonius , vel cum explanamus aliquid , vel cum conciliamus animos, vel cum concitamus. Sed in hoc, quod postreinum dixi, amplificatio potest plurimum : eaque una laus ora Oris est, & propria maxime. Etiam major cit illa exercitatio, quam extremo sermone instruxit Antonius, s primo rojicicbat laudandi & vituperaudi . Nihil est enim ad exaggerandam & amplificandam orationem accommodatius, quam utrumque horum cum illatissime facere posse . Consequentur etiam illi loci si , quiqu/nquam proprii causarum , di inli a rentes in earum nervis esse debent ,
tamen, quia de universa re tractari solent, communes a veterinus nominati sunt: quorum partim habent vitiorum & peccatorum acrem quindam cum
mplificatione incusationein , aut querelam , contra quam dici nihil sistet , DVc potuit ; ut in depeculatorem, in proditorem, in parricidam: quibus uti, eQnfirmatis criminibus, oportet: aliter enim jejuni sunt atque inanes. Alii Rutςm habent deprecationem, aut miserationem. Alii vero ancipites disputa-
t c uti intendit . Erant trae nil. .mes lilii sentetit a qu.edain , s veriona ruit et argumentorum vel disputationum v I s icti it et de te bii, iiiiiitularum & generali- iusmodi tria ecti ra disi insuit . Alii ηn:n loci insectation η criminum quorund in continebunt , de quibus nono duo.rat quin pessima sint . Alii . deprecationis aut a Icrationas ediciundae rationem coni nent . Tertium genus habet earum quae itionum tracta idonem, quae utramque in partem d. lpii 'nuo
trahuntur, ut sunt de virtute , de juurtia , caeterisque id genus rebu, in Ilitutae das sua
276쪽
tiones, in quibus de universo genere in uir inque partem differi copiose liaeeti quae exercitatio nunc propria duarum pbilosophiaru in a , de qui bii, ante dixi , putatur .' apud antiquos erat eorum , a quibus Omnis de rebus forensibus dicendi ratio & copia petebatur . De virtute enim , de otii eio . de aequo & bono, de dignitate, honore, utilitate, ignominia , praemio, purna , similibusque de rebus , in utramquo partem dicendi animos & vim de artem habere debemus. Sed, quoniam de nostra pollusione depulsi , in paruvo, & eo litigiosis, praediolo relicti sumus , & aliorum patroni , nostra tenere , tuerique non potuimus et ab iis , t quod indignissimum est 3 qui in
noti rum patrimonium irruperunt , quod opus eth nobis mutuemur.
XXVIII. Dicunt igitur nune quidem illi , qui ex particula parvae urbis 33ὶ ac loci, nomen habent, & peripatetici plailosopbi, aut Academiet
nominantur; Olim autem , propter eximiam rerum maximarum scientiam, a Graeeis politiei piutius bphi appellati , universarum rerum publicarum no mine vocabantur ; omnem civilem orationem in horum alterutro genere versari, aut definita controversia certis temporibus ac reis, hoe modo, Placeatne a Carthaginensibus. captivos nOilros , redditiS suis , recuperari: aut infinite de universo genere quaerentis, Quid omnino de captivo statuendumae sentiendum sit . Atque horum superius illud genus , causiam , aut controvertiam appellant, eamque tribus, lite, aut deliber/tione , aut laudatione definiunt i haec autem altera clii xitio infinita , & quasi proposita, comsultatio nominatur. Atque ha ctenus loquuntur.
Etiam hae s iniit tuendo divitionc utuntur, sed ita, non ut jure aut iudieio, ut denique recuperare anilisam postustioneat , sed ut ex jure civili , surculo destingendo sy ὶ , usurpare videantur. Nam illud alterum Toliti a. Κ k ge-
r pateticos enim re Academicos innuit. Idem . s Para ruga ρὰν Da Λνora E Lyceo sci. licet , quod pymnasitian , At lienis celeberri mum , dicebatur quoque πεee παπς, elambu Iaruo , quod inter deambulandum inde nomi-nrii Peripatetaci Philtas pharentur . A caue mia, gynanatiuiu aliud Athenis . ab Academo Athenient nomon traduisse tradit Plutarchus in Theseo. Prtiferas. s Atque hactenus Ioquuntur . Triam hae 3 Omitto, Iorktin tiνr ut sensus sit, Atque Gaetitis et ais hae inituendo ἁιυ honetistinor, scilicet rhetores . etsi in eorum pro vinciam invaserint plialosophi. Muratus. lla dem Iti. a Latiib. aut ιι dens Iue re
1 Hos de rhetorica tradere aliquid docet , ut non sibi penitus illam vindicent , neque in eam tanquam pos eli onem eranus injiciant , cd dn ei et ramnum contendentes ituaginaria Viandiat inne usurpent in exigua aliqua parte. Ultili enim petitur possessorem i:ua cum Prae tore in rem praes intem ducebat: unde adversarium nrinu prehendens, rem . de qua erat eoutentio, sibi vind cabat s quod Marium con- fetere arpellabant. Posteaquain vero ProPagatis Italia, finibus , praetores nerratiis occupati proscisci ad longinqua, res graxabantur, inali tutum e: ut litigantes non apud praetores manum consererem . sed /x cire , id eii, ex eo loco ubi jus reaciebatur , manum conse tum vocaνeae, id est alter , alterum ad mainnum conserendam in rem . de qua ageretur , vocaret s atque proiecti simul in agrum de quo litigabatur , terrae aliquid ex eo , uti una in glebam . in jus in urbem ad praetorem deserrent , di in ea gleba , tanquian in t ,to agro. vindiearent. Nonnunquon 3c surculum ex arbore deita tum serebant . Multa de eo ritu Brissonius in Formulis . I qu si aulitudo Ciceroniana liaec eli . Quo illi inrido litigantes in parte 'agri exigua liberent . necdum totum obtinuerunt i se philosophos ,
dum p cuti quaedam de ibant ex ili torrcis . non veterem ros, ilionein ex toto usurpara ,
quasi poli limi mo . sed rarticulam illius quasi
aduue alienae rei arripere. Pet.: eras.
277쪽
genus, quod est temporibus, locis, rei definitum, obtinet, atque Id ipsustitaeinla 16 . Nunc enim apud Philonem, quem in Academia maxime vi gere audio, etiam harum jam causiarum cognitio , exercitatioque cele bratur . Alterum vero tantummodo in prima arte tradenda nominant& oratoris esse dicunt o sed neque vim , neque naturam ejus , nec par. tes , nec genera proponunt i ut praeteriri omnino fuerit satius , quam attentatum deseri . Nunc enim iuuia reticere intelliguntur , tum iudieio
xx IX. Omnis igitur res eandem habet naturam ambigendi, de qua quΣ-ii & distulari potest, sive in infinitis consultationibus diseeptatur , sive in
iis causis, quae in civitate, dc in forensi disceptλtione versantur: neque et tulla, quae non aut ad cognoscendi, aut ad agendi vim rationemque reseratur. Nam aut ipsa cognitio rei , scientiaque perquiritur, ut, Virtus suam ne propter dignitatem , an propter fructus aliquos expetatur di aut agendi consilium exquiritur, ut , sitne sapienti capessenda respubliea. Cognitionis autem tres modi, conjectura , definitio, dc, ut ita dicam, consecutio. Nam, quid in re sit, conjectura quaeritur: ut illud, Sitne in humano genere sapientia. Quam autem vim quaeque res habeat, definitio explieata ut si quaeratur , quid sit sapientia. Coniecutio autem tractatur, cum, quid quamque rem sequatur , inquiritur Q ut illud, Sitne aliquando mentiri boni viri. Redeunt rursus ad conjecturam , eamque in quatuor genera dispertἰunt . Nam aut quid sit , quaeritur , hoc modo: Naturane sit jus inter homines an opinionibus. Aut, quae sit origo cujusque rei: ut , quod sit initium legum, aut rerum publicarum . Aut causa & ratio: ut, si quaeratur cur do. Et isti mi homines de maximis rebus dissentiant, Aut de immutatione: ut, si disputetur , num interire virtus in homine , aut num in vitium possit co
Definitionis autem sunt disceptationes, ut, cum quaeritur s37ὶ quid incommuni mente quasi impressum sit : ut, si disseratur, idne sit jus, quod m/ imae parti sit utile. Aut, eum quid cuiusque sit proprium, exquiritur zut O nate dicere , propriumne sit oratoris , an id etiam aliquis praetereRrpist. Aut, eum res distribuitur in partes: ut, si quaeratur , quot sint ge-Πς Ierum expetendarum ; ut, sintne tria , corporis, Rnimi, extern rum que
I I a rima ) Lacinia aliquid tenereobUnere, idem valet, ae rem nonnis levtenere . I'hrasi, eidem in Plauti Risin. 34 r. Pearratis.
ca Ipecies quasdam detini tionis. Quatuor 1unt lpecies. I rima est, cum qis aer tur a in communi mente quasi imi ic IIum sit, q acero in Topicia vocat no ionem , dc
speeiei exemplum est, Iun/est vis, quod ma xima parat ire u ,I. 3 Secunda est, cum, quid cuiusque sit proprium, exquiritur : quod Ciscem in Topicit vocat proprietatem. Tertia . cum res distribuitur in partes : quod vocat divisionem. Quarta. eum quae forma ac qualinaturalis nota eujusque sit. describitur: quam vocat descriptionem . Vide, iritur , Lector . aut legendum esse s quod praeponitur tritas postremis speciebus. υιm.
278쪽
que rerum . Aut, cum, quae formR y8 , & qu si naturalis nota cujus que sit, describitur: ut, si quaeratur avari specieS, sediti 25. gloriosi .
Consecutiou s autem duo prima quaestionum genera ponuntur. Nam aut sinplex est disceptatio , ut , si differatur , Expetendane sit gloria, aut eκeomparatione, Laus , an divitiae magis expetendae sint . Simplicium autem sunt tres modi: de expetendis fugiendis, e rebus, ut, Expetendine honores snt, num fugienda paupertas et de aequ aut iniquo , AEquumne sit u isei iniurias etiam propinquorum e de honesto aut turpi , ut hoc , Sitne hon sturn, gloriae causa mortem obire . Comparationis autem duo sunt modi Unus, eum, idemne sit, an aliquid intersit, quaeritur: ut metuere , & -- rari: ut rex , & Urann s et ut assentator , & amicu , AIter, eum, quid praestet aliud alii, quaeritur: ut illud, optimine cujusque sapientes, an populari laude dueantur ia Atque eae quidem disceptationes, quae ad cogniti nem reseruntur, sc sere a doctissimis hominibus deseribuntur. XXX. Quae vero reseruntur ad agendum, aut in ossicii disceptatione verissantur, quo in genere , quid rectum faciendumque sit , quaeritur; cui loco omnis virtutum vitiorum est silva subjecta: aut in animorum aliqua per m tione aut gignenda, aut sedanda, tollendave tractantur. Huic generi subjectae sunt cohortationes, objurgationes, consolationes, miserationes, omnisque ad omnem animi motum & impulso. &, si ita res seret , mitigatio. Explieatis igitur his generibus ac modis disceptationum omnium , nihil sane ad rem pertinet, si qua in re discrepavit ab Antonii divisione 'nostra partitio. Eadem enim sunt membra in utrisque disputationibus , sed paulo secus a me, atque ab illo, partit Z ac distributa . Nunc ad reliqua progrediar , meque ad meum munus pensumque revocabo. Nam ex illis locis quos exposuit Antonius , Omnia sunt ad quaeque genera quaestionum argumenta sumenda : sed aliis generibus alii loci magis erunt apti ; de quo non tam quia longum est , quam quia perspicuum , diei nihil est necesse.
ornatissimae sunt Igitur orationes eae, quae lati si me vagantur , di a privata ac singulari controversia se ad universi generis vim eκplicandam conserunt di convertunt, ut ii , qui audiant , natura, & genere, & universare cognita , de singulis reis , & criminibus , & litibus statuere possint . Hanc ad consuetudinem exercitationis vos , adolescentes , est coLoitatus Antonius , atque L minutis anguilisque concertationibus ad omnem vim , varietatemque vos differendi traducendos putavit. Quare non est paucorum libellorum hoc munus, ut ii, qui scripserunt de dicendi ratione, arbitrati sunt , neque Tusculani , atque hujus ambulationis antemeridianae , aut no-
s eum, qua forma a Notationes, ave descriptiones morum indieat, quos cha racteres Graeci voeant ι quando res non simis plici definitione aperitur, sed per multiplicia fgna & quas vestigia explicatur vi Cu unmodi sunt moralea Thoophrassi characteres
quae in Oratione collocata ethoporiam is clunt , de praeeipue ad comoedias pertinent
279쪽
stra, pomeri lunae i sessionis . Non enim solum acuenda nobis, neque proeu denda lingua est; sed onerandum, complendumque Pectus maκimarum rerum & plurimarum suavitate, copia, varietate.
xx xl. Nostra est enim s si modo nos oratores sumus , si in civium di-keptationibus , si in periculis, si in deliberationibus publicis adhibendi au ctores & principes sumus nostra est , inquam, omnis i sta prudentiar, do ctrinaeque pone Isio, in quam homines, quasi caducam atque vacuam, abundantes otio, nobis occupatis, involaverunt; atque etiam aut irridentes ora torem, ut ille in Gorgia Socrates, cavillantur, aut aliquid de oratoris aria
te paucis praecipiunt libellis , eosque rhrtoricos inscribunt : quasi non ilix sint propria rhetorum , quae ab iisdem de juilitia, de ossicio, de civitatibus instituendis & regendis, de omni vivendi, denique etiam de naturae rati ne die tantur . ..e quoniam jam aliunde non potissimus, sumenda sunt no bis ab iis ipsis , a quibus expilati sumus , dummodo illa ad hanc ei vilem
stienti am , quo pertinent , & quam intuentur , transferamus : neque sutante dixi omnem teramus in his discendis rebus aetatem , sed cum sontes viderimus , quos nisi qui celeriter cognorit , nunquam cognoscet Omnino , tum, quoi testumque opus erit, ex iis tantum, quantum res petet, hauriennis. Nam neque tam est aeris acies in naturis hominum & ingeniis, ut res tantas quisquam, nisi monstr.itas, possit videre: neque tanta tamen in rebus obseuritas, ut eas non penitus acri vir ingenio cernat , si modo adspexerit. In hoe igitur tanto tamque immenso campo, cum liceat cratori vagari libere , atque , ubicumque constiterit , consistere in suo , Deile suppeditat omnis apparatus, ornatusque dicendi. Rosum enim copia verborum copia in
gignit: & , si est honestas in rebus ipsis, de quibus dicitur, exsiliit ex rei natura γ dam splendor in verbi , Sit modo io, qui dicet, aut seribet, institutus liberaliter educatione doctrin/que puerili , ct flagret studio, & α
natura adjuvetur, & in universorum generum infinitis dii ceptationibus exercitatus, ornati strinos striptores or3tore illuu ad cognostensum imitandumque
regerit : ne ille haud sane , quc madmodum vvrba Aruat & illuminet , a magistris istis requiret . Ita facile in rerum abundantia ad orationis ornamenta sine duce, natura Ipsa, si minio sist eκercitata, labetur. XXXII. Hie Catulus , Dii immortalcs, inquit, quantam rerum varieta tem , quantam vim , quant in copi m, Crasse, complexus es, quantisque ex angustiis oratorem educ re ausus es, & in maiorum suorum regno colis locare s Namque illos veteres doctores ; auctoresque dicendi nullum genus disputationis a se alienum putasse accePimus, sic perque ei se in omni orationis ratione versitcs . Ex quibus Elcus Hippias, cum olympiam venisset, maxima illa quinquonnali celebritate ludorum , gloriatus est, cuncta pene audiente Graecia , nihil esse ulla in arte rerum omnium , quod ipse nestiret : nec solum has artes , quibus liberales doctrinae atque ingentiae continerentur, geometriam, mi iscam, literarum cognitionem, & poetarum, atque illa , quae de naturis rerum , quae de hominum moribus, quae de rebus publicis dicerentur : sed annulum, quem haberet , pallium , quo ami
280쪽
ctu , s eos, quibus indutus estet, se sua manu consecisse. scilicet nim Is hie quidem est progressus ; sed ex eo ipso est conjectura facilis, quantum sibi illi ipsi oratores de praeclarissimis artibus appetierint, qui ne sordidiores quidem tepudiarim. Quid de Prodico Chio quid de Thrasymacho Chalee donio, de Protagora Abderita loquar' quorum unusquisque plurimum tem poribus illis , etiam de natura rerum , ct disseruit & scriptit . Ipse ille Leontinus Gorgias , quo patrono ut Plato voluit in philosopho Reeubuit orator; qui aut non est victus unquam a Socrate , neque sermo ille Platonis verus est ; aut, si est victus, elaquentior videlicet fuit & disertior Socrates , & , ut tu appellas , copiosior & melior orator: sed hie in illo
ipso Platonis libro, de omni re, quaecumque in disceptationem quaestionemque vocaretur , se copiosissime dicturum esse profitetur et isque princeps ex omnibus ausus est in conventu poscere , qua de re quisque vellet audire :eui tantus honos habitus est a Gracia , soli ut ex omnibus Delphis non inaurata statua cy9ὶ , sed aurea stitueretur . Atque ii, quos nominavi , multique praeterea sumini dicendi doctores uno tempore suerunt: ex quibus intelligi potest , ita se rem habere , ut tu , Crasse, dicis; oratorisque nomen apud antiquos in Graecia , majore quadam vel copia , vel gloria floruisse.
Quo quidem magῖs dubito , tibine plus Iaudis , an Graeeis vituperationis
esse tribuendum istatuam: cum tu , in alia lingua ac moribus natus , occupatissima in civitate , vel privatorum negotiis pene omnibus , vel orbis terrae procuratione, ac summi imperii gubernatione diitri eius , tantam vim re rum cognitionemque comprebenderis , camque Omnem cum ejus, qui consi. lio & oratione in civitate valeat , scientia atque exercitatione sociaris : illi
nati in literis , ardentesque his itudiis , otio vero diffluentes , non modoni ii aequisierint . sed ne relictum quidem , & traditum , & suum conservaverint.
XXXIII. Tum Crassus , Non in hae , inquiis , una , Catule , re , sed iis aliis etiam compluribus, distributione partium ac separatione, magnitudines sunt artium diminiitae. An tu existimas , cum est et Hippocrates ille Cous , sulti e tum alios, medicos , qui morbis , alios qui vulneribus , alios qui ocu lis mederentur λ Num geometriam Euclide aut Archimede , num musicam Damone aut AristoXeno , num ipsas literas Aristophane aut Callimacho tractante, tam discerptas sui se , ut nemo genus universum complecteretur, atque ut alius aliam sibi partem, in qua elaboraret, seponeret λEquidum saepe boc audi yi de patre & socero meo , noli ros quoque hin
sopiviti stoi posita, si sudientius Plinius, qui
Φνator a Aνtis qtiasias. sed nihil hae in parte fidei habea, Dimio . Praestit S Cice ni credere, de Valerio lila. a. cap. t s. de Pausaniae . qui tamen non auream , sed inauratam esse ait. lib. x. Idem .c Gentis 3 Lamb. sentis , alιos qui auνι-