장음표시 사용
141쪽
x44 D E I V R EIII. Postremm gradus est rerin priuatarum, in quiabus semper imitaeri oportet antesignanum illum aequitatis
Praetorem Romaniam, longa certe experientia prudente:
qui secutus est huius artu absolutifim i compendium istud, Quod quisq; Iuris in alteru/tui uti ipsie eodem
Iure utatur: probatu uerbo Chrini Matth. vri. Omnia inquientio quaecunq; volueritis ut faciat uobita homines,skσuos Iacite issis. UIpicini. Ius autem ciuile.f. de impie. Cr iuri Ira praetorium inquit quod Prietores introaduxerunt adiuuandi, uel supplendi, uel corrigendi Iuris ciuilis gratia,propter utilitatem publicum: quod hoonorarium dicitur,ad honorem Praetorum sic nominatam. Idem probatur in s. Adhuc autem. Infii. de bono. posssunt autem generatifima quedam praeceptorum caupici,ad colligenda aequitatem mirum in modu deseruietia. I. Ubi multae Iuris rationes ad easdem secti circumstintias concurrunt,cr aliquo modo rehondere uidentur: ibi eonferenda est aequitas eum aequitate,ut superior cedat infriori, secundum gradin supra dictos. Africanus in I. Siserum communis. s. Quod uero ad mandati f. de uri. Nam licet alioquin inquit aequin videatur,non oportere cuiquam pis damni per seruum euenire,quam quanti ipse serum sit: multo tamen aequius esse, nemini oscium su-,quod ei cin quo contraxit, non etia fui commodi causa fiusceperit,damnosium esse. I ii hac Decie maior ratio uincit minore,sed no danat,ar. l. Na magistratM.s de recep.arb. l. Ille a quo. Tepeniuv.f.Ad senatusc. Treb.
sie qualitas fini eam talis est,ut quidquid confiituas
ex omni parte, non uideatur satis conueniens:tunc oportet sequi illud Im, quod minime laedit utilitatem publica. Vlpianis. is de regul iuris. Quoties ait nihil ne coptione
142쪽
ET A E in V I T A T E. et smione inuestigari potest, eligensim est, quod minimum
habeat iniquitatu. Iulianus in d.I. Si ita uulneratus. Idq; inquit confiequens est autoritati ueteram, qui, cium a pluribus struis ita uulneratus esset, ut non appareret, maius ictu perisset, omnes lege Aquilia teneri iudicauerunt.
I dem sentiunt, Vlpianus in L Vulgaris est quaestio. s. Si duo plures ue. f. de furt. Cr catus in I. Si plures.f. de inis
iuri. Vbi tractant de mestis delinquentibus,qui tamen ne decipiaris uniuersitatem nullam habet. Nam de ea,qua, tenus delinqua inferius dicetur. Hinc ducitur regula, Quod inter duas res bonestas,
praecedit honestior. V ianvi in I. At si qui s. s.f. f. de reoligioser sumpti uneri satius est enim inquit siuo trastatore funerari,quam alios legata cosequi. Ibide, Quod si non potest ait melius est legatarium no lucrari,quum
emptorem damno adfici. Et contra, Inter duo mala, misnus turpe est eligendum,ut paulo post apparebit. ii. Quoties βcti extrema ad regulas Iuris collata non admittunt diffinitionem commodam: quia sensus elicitur nimis durus in utrans partem, toties ex media quadam via oportet aequitatem colligere, ut in I. solent. s. ultis de osci. procon. er legat. Nam ualde inhamanum est
inquit Antoninus a nemine accipere:=d p ini, uilfiomin Cr auarisimum. Loquitur autem de xenijs, quorum utrunque extremum relatum ad ius, nimis stringitur, si vetes:rursus ultra modum luxatur,si permittas. Quid erogo Eligendum est mediu,ut liceat xenia Cr edulia eateaenus accipere, ne producantur ad munerum qualitatem, hoc est,que faciliter eonsumi posint. Haec enim est aequio tis,quae sic uult rem per medium temperari.
Tali modo Vlpianus colligit aequitatem inter duo erali trema,
143쪽
τ έ D E I V R Etrema temporis. in l. l. s. Largius temp. f. desueces edict. Scilicet inquies ta moderate, ut nes ipsi urgeretur ad bonoru posse, ionis petitionem, neq; bona diu iacerent.
Di. Vbi inter duo extrema nulla reperitur conueniens
medium bi inter multa, quae relectu propositi icti ut dentur dura,eligendum est id, quod minimum habeat inisiquistis. I ulianus in L si ita uulneratus. s. f. f Ad leg.
Aquilaoquens deseruo mortifer uulnerato,qui,cum medio tempore haeres institutus esset, ab alio iterrum ictus decesiit, ideoq; non a iiit, nec adquisiuit domino haerediis ditem: Eiusdem ergo inquit strui occisi nomine,alivi maiorem, alius minorem aestimationem praestibit. N ee mutariam,quum uterque eorwm ex diuersa caussa, Cr diuersis temporibus occidisse hominem intelligatur. Quod1iquis absurdἡ a nobis haec constitui putauerit, cogitet, longe absurdius constitui, neutr- lege Aquilia teneri,aut Aistem potius, quiam nes impunita maleficia esse oporteat, nee facile eonstitui posit,uter potius lege teneatur. I iii. Vtile est praeceptum, Cr late patens ad excutienadam aequtatem, quod iuriscons diligenter obseruarunt, videlicet, ut unusquisque id acere teneatur,quod sibi nonoce alii autem prodest, etiam si ratio summi Iuris eam
non obliget. Exempliam est in I. In s ma. s. I dem V rus.f. de aqu. Cr aqv. pluui.arcen. Vbi Paulus loquens de aggere in alieno agro ui aquae deiecto, quem dominus a gri aut debet reponere, aut pati ut uisitim reponat ne ladatur ab aqua decurrente : Qui factus ait mibi quid prodesse potest,ipsi autem nihil nociturus est. Haec aequiutus suggerit, etiamsi Iure stricto deficiamus. Cicero lib. ci . Qua ex re inquit satu praecipit,ut quidquid si, ne detrimento posit commodari, id tribuatur cuique uel ignoto
144쪽
E T A E in V ITATE. ros ignoto. Ex quo sunt illa coimnia, Non prohibere aqua profluentem,pati ignem ab igne capere, si uelit consilium fidele tibiarunti dare. Quae sunt ijs utilia, qui a
cipiunt,danti non molem. v. N aturae Cr sanguinta ratio multu eonfert ad cen uoram equituri. crum enim multae concurrunt regulae Iegu, iustiores censentur,quae sanguini avent. Exemplwm tr ei Augustinuη de eo, qui bona haereditaria ecclesiis Danare uoluerat,neglectu liberis. Ni er sis mo I ure mtis donatio defendi posset,noluit tamen ipse autor fieri. Apostoluη i. T imoth. v. Qui enim furi inquit ex maxime familiaribus non prouidet, fidem abnegauit, er est infideli deterior. er Galat. iiii. si filius,ergo haeres. Ite, I I. corinth. κ Ii. Non debent ait fui thesaurizare parentibus, ed parentes silijs. Accedunt L penulti.in princi. f. bon.liberto.I. Et quid sis pro socio. π Ll. f. de fuco cessedict. Largius tempus inquit Vlpianus puretibus liaberna; petendae bonorum polli ionis tribuitur in bonois rem sanguims, uidelice:, quia artandi non erunt, qui peone at propria bona ueniunt. Iustinianus Novell. De trient. Cr semig. in prine. Et natura inquit prius quo decet modo curam,fium demum ad liberalitatem in extraneos exercendam devenire. cicero lib. Offici. i. Primu am in eo peccant, quod iniuriosi sunt in proximos. Quas enim copius bus suppeditari aeoquius est,s relinquere,eus transferunt ad alienos. Moses autore Deo, legem Hebraeu tulit, ut possessones singulis smii s restruarentur, nec posent extra illas perpetuo alienari. Leuitie. αν. cui primum Graecos,
deinde Romanos magistratus subscripsisse,ostendunt Valentiora, Theodo , er Archadius I mperatores in I. k α Dudum
145쪽
E Τ A E Q U ITATE . Recte quidem introduxerat id uetustas, ut proximi
sanguineseu cognati, praestrrentur extranes. Nam est naturae confientaneum, adeo quod autoritatem hominum hic non oporteat in diuersium admittere, iuxta rationes superius adductas. iunct. s. Sed naturalia. Inflit. deiurinaturai.genti. π ciuili.
I mperatores aute praedicti bane duntaxat secuti sunt rationem, scilicet, quo magis homines liberum habeant res suas alienandi arbitrium. Quae ratio huc allegata, est
SUMMUM IUS, SVΜΜ A I N IVRI A. Nam haec tabi ueonsequentia, cognati remouent extraneos ab emptioisne, Ergo uenditor non habet liberin arbitrium ulla nandisue ad lectu Acti, siue ad tis er aequitatem reost ictu. Primium enim, si cognatus noluerit emere rem, vel notanta in osterat preciq, quantum aliusvune liberiam Hi manet cuilibet uendere. Q nid igitur restri,utrum cognato, an alij venda modo sequutur alienandi efctias imo cur non potua sanguini fluent,quam extraneo s Non est erago uerum, quod ulla libertia tali modo impediatur venis dendi, Cr quilibet rerium Larum manet moderator Cr arbiter ipso rei es ctu.
Deinde, consideratione Iuris mulio minus sequitur, Arbitrium hominis regitur I ure CT aequitate, E σο non est liberum. Quid enim est libertaue s certe posse quidliobet, nis Iure prohibitum, praesertim naturali. Illit. detur. persona. s.f. Ital, quod Irri naturae in chamo σφω no constringat maxillus hominum, Cr imperet, cognatu, extraneo praeseri,per hoc non sequitur,struum feri a bitriam venditoris, qui potest quandocunq; Cr cuicuns uoluerit Mendere,scilicet secudm Iuris praecepta. Quinu
146쪽
ET AEQ VITATE. uriustum preciu quantu uerus emptor sine fraude debu erit, unusquisis secundum sita portione accipiat. Verum , si intra statututerminu precium iustum non Bluerit, de caetero no habeat ius prothcniscos.
Et hactenus de uera quidem antinona parum legu,q- conciliari per aequimIcm non pote i. I ideunim alia quandum exempli gratia diuersitatem legrum, quae tamcurepugnantium nullam habent. cON cILIATIO PLACUIT. C. De iudicijs.CI L.j. c. De Icgib.
PLacuit, in omnibus rebus praecipuam esse iustitiae aequitatis , scriptae , quam stricti iuris rationem.
Hoe est, Iudex cognoscendo caussas debet hune moadum obseruare, ut perpensis earum circωGlanti s, adfiabeat scriptas legis strinis cum delectu,nempe,ut sequaαtur inter multas conuenientifunani. Non autem ampliae dii oportet aliquam Mna suras regulam, quae ad parte fcti uidetur decedere subtili argumento. Ni Ito minus
sopbistica partim alilagatione contentus est e debet in dis Anienda litesta simplicem sequi ueritatem.
INter aequitatem es ius interpositam his
terpretationem, bis solis di oportet ecIicet inspicere. E 4 Hoc
147쪽
ET AE Q V ITATE. EXEMPLA, IN CLUIBUS c Uri
primu aequitatem non scriptam ex eraceri oportet.
SVnt plurimae res quarum nulla distinitio iuris in stractem humana prudentia unquam edi potuit:in quibus tanto maior est aequitatri usus, quanto minus expectanaedum sit, quod ullam inuenire posis legem, quae propriam tibi praescribat frinam. cura autem commentatores iuris ambitione atq; stulticia ducti tentarent id, quod natura negat,ut istas stecies in formIis redigerent:reguLS,amra pliationibus,tinutationibus, alisss pro ijs omne boni Cr aequi artem obscurarunt. E linterim tamen, si totidem
scriberent commentarios: maneret eadem talium reru uam
rietu, quae nullo possunt distiniri modo, nisi aequitate nos eripta. I. De arbitrio boni viri, cuius in iure mentio fit frequeotifima,qua describet certam legems N emo prostelo posset humana prudentia. Uariuntur enim res illae, quarum nomine arbitrandum erit, infinitis modH. Itas oportet aequitatem ex naturae principijs in consilium adhibere. Vlpianus in I.j. f. Uufuctua quemadmo.cauri cauere autem debet inquit boni viri arbitratu perceptum iri usu uctu,hoc est,no deteriore sie causam Uufucius mctum:caeteras fcturu,quae in resua sceret.Ecce, recumrit ad axioma naturale: Quod tibi ure feri, scito alteri. II. Admonet nos generaliter Iulianus f. De legi. Neq;
Ieges inquiens nes fienatusconsulta ita scribi possunt,
ut omnes casius, qui quandos inciderint,comprehendanatur:sed si scit ea,quae pleruns accidunt,contineri. Quia bin verbis ais id genu3 ali1s, vera boni et aequi depingis k I tur
148쪽
smlitudinis er disiimlitudini, inter cactum euenientem, ac praeiudicia legum. Quare Iulianus ibidem uocat, Ad finalia procedere. Ulpianu3 appellat, Interpretatione vel iurisdictione supplere. Paulus dicit, producere ad eonfieri quentiae . nempe, quod omnia isti ad eunde tendunt effrinet . Flue quos retexit lustinianus N ouess. De trient. Cr semis er De his qui ingredi.ad expedien. appellati. consti.l quem locum supra uerbotenus adscripsimus. III. De testiu fide excutienda,eertae turn regulae striabi non possunt: sicut nec reliquae probationes, qualema
ad fidem iudiei ficiendam sufficiant,udo seripto eomprobenduntur in syecie. callistratus in Uij.s.Eiusde quos. f. De tectib. Quae argumenta inquit ad quem modi probandae cuis rei sufficiatmusto certo modo satis diffisniri potest. sicut no semper, in si pe sine publicis onuo
mentis ueritas deprehenditur: alias numerus testissi, alias dignitas Cr autoritas, alius ueluti consentiens simu conafirmat rei,de qua quaeritur dem.Hoc ergo solu tibi striabere possiam summatim: non utiq; ad unam probationis 1 eciem eognitione stitim alligari debere, sita ex sentetia
animi tui te existimare oportere,quid aut Gedus, aut pa rum probatin tibi opineris. Ide Diuus Hadrianas Iunio
Rusino Proconfiuli Macedoniae re'ipsit:Testibus sicino testimonijs erediturum. Et paulo inferius:Alia est autoriis ras praesentium testi , alia testimoniori , quae recitari solent. Quid est autem, nullo certo posse diffiniri modos certe nihil aliud, quam totam diffinitionem iuris ex incia dentibus circumstiniijs requiredam esse: nee sterandum,
quod ulla posit tradis ecialis forma quam sequaru. III I. si tempu3 nec minimum nec maximam fuerit,in in iudicio,
149쪽
ET AEQ VITATE. 2Is in iudicio, uel extra iudieiis aliquando stituendu: certe nullam reperies in iure firmum de eo sterialem. Quare
oportet aequitatem consulare. N am dide tempus magis inatellectu percipi, quum elocutione exprimi potest, teste VIpiano in l. Quo enim. s j. f. Rem rat. baber. V. De temporibus, quae possessor interdum sibi potest adscribere ex post ione autoris: nulla duri potest certa lex. Scaevola. l De diuer teporali praescrip. Leaec torunibim inquit)post ionum nihil in perpetuum,nes generaliter distinire possumus. Cossunt enim in sola aequia dite, hoc est, in diuersis qualitatibus, quae nunquam uno solant modo incidere, ed infinitia habent uarientes. VI. Insigne est exemplum, de quaestione reflituendo. rum bonorum, quae sepsime agitaris olet tin in scholis, tum in iudieqs. Hinc enim est argumentatio summi iuris, quae sie brabet. M agistratus debet iudicare secundum ius scriptu, ac nemini officium sum inuocanti denegare. Institu. De osci. iudie. I n princi sed iure scripto est cautum: quod
destituti bonis, etiam praedones G fures, ante omnia remfituendi sint.l.j.f. Quod vi aut clum. . Si undum. c. Ad Ieg. Iuli. undeui. e. Item cum quH. Et c. eq. De restitutio.
spoliatorij. q. sex q. E rgo iudex, probam destitutione, nitim debet restituere. Illine dictu aequitas,circumstintiam eonfideratione esse adhibendum, quae nonnunquam diuersum risu tantii si dili restitutioe posset ladi causa Reipublicae . Ea enim praefrri oportet alijs utilitatibus,ut supra probatum est. 11. si ostenderetur stitim euidens ratio, quare seuperstridendum esset,nee protinus dererneda restitutio. V ianas
inui . . Ad exhibend. Ibide bubiungit inquit iudicem
150쪽
r 6 D E I V R Eper arbitrium sibi ex bae actione commJ- , etiam eraceptiones aestimare, quas possessor ob cit. Et fi qua tam euidens sit,utycile repellat agentem ere postsorem absolui. Probatur eade circumstantia in I. Si is a quo. in prire. f. Vt in post io. legato. I. iij. s. caussae .st. De carbonia.
edict. Et e.Literas.De restitutio)boliator. Vbi innocet lius Ponti=x Romanus, ex circumstititiis negat restituotionem petitam. Quonii inquit omne,quod non est ex side,peccatum est: er quicquid sit contra conscientium, aedificat ad gehennam: frustra in tali Osu adiudicaretur restitutio stoliato: quum contra Dein no debeat in hoc iudici obedire. ii l. Qui ex gratia, seu precario, vel adinstir colanoarum habent temporariam post ione: hi non aequἡ possunt atq; domini proprietaris urgere, ut impetrent restio
tutionem. I. cis fundum. f. De ui Cr ut armat. e. Olim causam.De restitutio 4 oliato. c. c- ad quorundam.De excesib. praelato. Et x. q. iij. c. Quia cognouimM. iiii. Si restitutio aduersius magnam hominin multiaetudinem paritura tandem est implacabilem dissensione, fortasιs etiam cruentam: tunc hoc casu non potest uideri iusti restitutionis executio. e. q. De tempori. ordinatio. Et l. distinct. e. Ut constitueretur.xliiij. diplassici comes
tiones. Et ix. q.1. Ordinationes. Ite iiij. q.iiij.c. Non potest. Et c. Ipsa pietas.j. q. iij. c. Quoties. Et e. Latromnes praesentium. De cleri excommunica.
VII. Iudicia constituta, quae nunc processus iuris Giscunt, non est , quod ex scripto in Ibeciem tradi pUinti Generalis quaedam formula si utcuns ad bretuir, certe non debet iudex semper cupressum pingere, ac tali velat colario