장음표시 사용
151쪽
LIB. I. CAP. IV. DE INTERPRET. 3 . Nempe aliud est mendacium, aliud fictio. Esto, mendacium reli- ἰgioni esse adversum, ain tamen ab hoc fictio toto coelo differt. 33. Ut enim de fictionibus juris Romani b) hic nihil dicam, Alis prout a nobis fuit usurpata, nihil aliud est, quam prima pars propositionis
h possetica, c) neque assirmans aliquid. neque negans, sed saltem ex finione inferens consequentiam partis secundae. Unde notum axioma: Guditionem nihil ponere in esse. Item : Exemplorum non requiri veritatem. q. Itaque subsistit assertio: ex statuic conditione communi humani generis desumendam esse normam legum naturalium, manent immota similia, quibus pro declaranda hac thesi fuimus usi, & in posterum ad
demonstranda effata assinia utemur.
o. Cum vero supra fusius deduxerimus, duplicem esse statum hominis, integritatis ic lapsus, hinc iam ordo postulat, ut videamus, ad quem statum in deducendo jure naturae debeamus reflectere. Sed hic quaeso, ut ipse mihi respondeas. i. Demus, medicum d) inter homines imbecilli corpore desanitate praeditos viventem, S ipstim imbecillem, communem normam conservandi vitam conterraneis suis debere praescribere. Credisne, eum praecise debere respicere ad constitutionem hominum robustorum, de quibus se te ex itinerario aliquo confusam hausit notitiam, aut ex scriptis medici alicujus cognovit, quaenam remedia soleant ipsi ad vitam tuendam adhiberet An vero putas eum, cum perspiciat, se sanitatem istam apud suos non posse attingere, saltem utroaue oculo ideam quandam sanitatis ex constitutione hominum suorum sibi formam respicere, eamque, ut conservet aut attingat saltem, incumbere deberet
αὶ quamvis de hoc fluo loco distinctius visuri fimus in ea te de incis hominis eiera sermonem. b) Fictisne1 juris Romani Duer alia a fictionibus Logicis vulgar hui iis eo disrunt: Fictionci Logica nec primam Parrem propositionis Dpotheticae, nee heundum seorsim consideratam o mant. At Muo juris non a mala priore, assim mar posteriorem. Ita v. g. in fictisne postliminii ita quas es argumentatio: F r diens perpetus mansi et in civitate, jura e 1 non fui m extincta. Iam vero nona mant captivum perpetuo mansio, o matu tamen jura ejus non esse extincta. unde singuut. ae si perpetuo mansi t. Ac ita in reliquis, quod notandum contra eos, qui dicunt in fictionibus leges vel Pratorem committere mendacium. ce Videtur tamen prima pars propositionit εχ thetica laxior esse fictione. nam A ea in se sp citata sera est, ut v.g. si asilius non liabet ponnas. non volat, non nescio an tunc fletianis treminus eo applicari POD. Non enim fugimur ea, qua sunt. sed qua non fiunt
d) Similis ratis o sartaris in altero casu Visuis supra ν. ai.
152쪽
4r. Iam autem, quod hic praecipuum est, demonstravimus supra e evidentissime, hominem viribus naturalibus f) subnixum, non posse in hac vita vel minimum gradum perfectionis ex statu integro recuperare, sed reliquiis suis debere esse contentum. i. Et quid verbis est opust ipsum vas Dei electum demiseria hac, bc quod inclinationem ad malum homo non possit - g gravissime conqueritur, testis, ni fallor, omni exceptione major. 4. Id vero brocardicum, quod cum pace omnium Peripateticorum dixerim, admittere nequeo, eum, qui scientiam aliquam traditurus est,
id am sibi formare debere status eu saeam perfectis seni, th) etiamsi ille non
existat, neque existere, posita hac hominum conditione. possit.
4s. Non improbo quidem eo, quod videatur originem debere Philosophiae Gentilium, S magnam partem Platonicae; si improbo, 9uod
plane non si aptum ad vitam civilem. Conversamur non cum id eis hominum, sed cum hominibus, qui existunt; his aptanda erunt adeo reme- media, quae ipsos conservent. Nee puto gratiam aliquem initurum, qui principem V. Sr. de procuranda reipublicae utilitate consulentem remittat
ad Mori Utopiam. I 46. Porro S in statu integro fuit impositivum, m quod si itaque
convenientia cum isto statu foret fungamela um juris naturalis, sequeretur, &jus positivum normam juris naturalis esse. 7. Multa praeterea sunt hodie, quae in statu integritatis non erant, nec futura erant, n non societates modo, sed dc status hominum particu lares, eorumque ossicia, puta earnificum, ob tricum, bel7igerantium, sarto rum, chirurgorum, eleemo Onas dantium o . Ut taceam, multa rursus fuisse, aut futura fuisse in statu integro, quae hodie non habent locum;
talia sunt nuditas protoplasiorum, conjugia fratrum orsororum, & si quae sunt similia. P - 48. De
se in c. a. 4o. 4I. f De viribus gratia enim hic non es sermo. gὶ ad Rom. UII. V. Is. seq. ubi vide omnino scholium Lutheri. hJ Vide Patris disput. de statu naturali di legali & passiin in annot. Philos. Pract. i Cujus fere hypothcsι primaria ex doctrina de ideis conatis dependent. l Aut qui medicinam tradat, concipicndo sibi hominem sanissimum. Simile quid in Drisprudentia, si concipiambo mynem ut justi simum. in Scilicet uriiversale: ut prohibuis arborii coguit. bo is mali. An postgamia, divortium Ge. ibi etiam fuissent probibita Z inique shomo in eo satu generasset ut hodie. n vide silpra cap. a. β. 43. libi quod quadam sciciatei vel plane non, uel aliter fuissent futura. o Dein Metaph corum . Me dicorum, M. es omnium qui disciplinat hodie docent. sp Succurrerς unis D. Aiocrit
153쪽
si LIB. I. CAP. IV. DE INTERPRET.
48. Denique, si evidentiam quaeramus, iterum non satisfiet doctrinae Apostoli, ex lumine naturae gentes refutari volentis. Si enim quaeras, cur homicidium est contra, cur pactorum servatio est secundum statum integrum i utrobique Scriptura defeetiam responsionis supplere debebit. Adde multas & fere infinitas de statu integro restare controversias, q in utramque partem disputabiles, etiamsi Scripturam adhibeas, quoniam quae Scripturae de isto statu refert, pauca sunt. 49. Igitur nos quidem primario considerabimus naturam hominis prout est, corrupta nimirum, at, ne cavilleris cr)jus quoddam corruptam suo modo adhuc recta, postea ex eodem principio, cum inter Christianos scribamus, s) confirmabimus ac illustrabimus sententiam nostram, ostendendo, idem principium nostrum etiam in statu int*ritatis obtinuisse. so. Neque enim homo integer di lapsus specie disserunt, uti nec homo robusto Simbecillo corpore. . Conclusiones utrobique variant, t
bula di ultati per disinctionem inter id, quod ex statu integro deducitur normaliter & formaliter, quam disinctionem ipse fusius explicat pag. 44. Pari. I. β. 36. seq. uid vero eadem in recessis habeat, quam optime intelligero poteris ex ili β. 3 t. dato:
Ita secundum doctrinam Albertinam vesimenta hominis recti norma essent formaliter v. g. caligarum, tibialium, cineorum cs e. hominis gibbosi: Hactenus enim inter Mirosque hominet in vesimentis disrentia haud es. Sed intuitu toga, quam induere debet homo gibbosus , vestimentum hominis recti salum normaliter esset norma, h. e. in conficienda parte postica roga pro homine gibboso fartor etiam intuebitur P flimentum hominis recti, s quoniam in ejus tunica parte posteriore nihil invenit, ad cujur normam suam tunicam aptet, refugium v.g. in tibialibus quaret. π ita amgumentabitur : quemadmodum in tibiatibus hominis recti caritas quadam es resim quenda , qua suras ejusdem recipiat. sic mihi in tunicae parte posteriore eavitas fommanda es, qua sit receptaculum gibbi. Es profecto talis hac ratiocinatio. ut non melius quam admiratione excipi queat. Igitur sartoribus hominum gibboserumgo bosis Usis, ars siua tantum apud homines reris erit addiscenda, illis verec qui Dasaltam objecta, suos gibbos intuenturi subtilitater isas, quod norma vel normal rer vel formaliter norma fit. ne quidem fando unquam audivere, pro artificibus msenimo habendi erunt, etiamsi vestimenta eo uero possint ad finem obtinendum aptismnia' quis talia non rideat, anseat q) e.g. de imperio*eonjugali in satu inregritati . de rebus publieis se. r) quod opponunt, ni fusior, Strim ur T AlbertιDα P cudorsso. Vide sit pra eap. a. 3. 4a. 44. seq. s) Ita aliquo modo recedimina methodo Dn. Pusendorsm. t Regula enim, quod status fit norma legis, tantum procedit in conclusionibus, non vero in primis principiis: Exemplum Amiti iurum es in medicina, arte sartoria ιδε.
154쪽
generalia vero principia utrobique sunt eadem, quae, uti ex sola cognitione diversi status u non discuntur, ita aptus tamen debet esse verbi gratia medicus bonus, x ut ex iisdem principiis generalibus, diversimode applicatis, S robustum hominem curet et imbecillem. si. Habet itaque homo eam a bestiis differentiam, quod sit rationalis. Hnam autem noster intellectus saltem illam haberet perspicuitatem, ut
persectam &.a priori apodicticam sui ipsius cognitionem possideret. jam
necesse est, ut fere per ambages in rationis naturam inquiramus.set. Ratio hominis in cogitatione consiliit. Cogitare est connectere terminum cum termino, y propositionem cum propositione, quod postetim ratiocinari vocatur. χὶ Ratiocinari vero non possumus, nili per verbs, eaque vel in mente retenta, vel ore prolata, undedi λογος est vel ALGετ Vel προφορικος, verba autem, ut infra a) videbimus, profluunt ab impositione hominum in eadem societate viventium.
' 13. Porro, quicquid dicant Cartesiani, infantes a nativitate prima non cogitant, b) sed aptitudine saltem cogitationum pollent. Fere autem haec Utitudo absque consertio hominum in actum non poterit deduci. Nam quae in Historiis de hominibus inter feras educatis legimus, ea prolatio ejusmodi homines nihil fere destitisse a bestiis referunt, vel certe intecbestias aptitudinem illam cogitandi parum fuisse promotam. c sq. Ut multa paucis contraham: Ratio absque sermone non est, d sermomis extra societatem nultas est usin, te nec ratio citra societatem se exerit. D An ergo errabimus, si dixerimus, aptitudinem illam, quae in hominibus ante rationis exercitium est, nihil esse aliud, quam inclinationem cum aliis hominibus ratiocinandi Sane omnis aptitudo ad actum, tanquam in finem, tendit. 11. Igitur, dum hominem rationalem dicimus, idem est, ac si dicamus series . Socialitin vero est inclinatio communis, toti humano generi a Deo indita, vi cujus desiderat vitam cum aliis hominibus beatam di tran-
is Ira non discitur medicina N ara sartoria ex consideratione nuda divers rvm 'objectorum. ix Idem de sartore. y Nam jam supra resecimus primam mentis operationem cap. I. ν. 46. et Vide cap. I. M. Q. sa In capite de incis Minnis circa sermonem. b Dixi quaedam hac de re in disputatione de jure circa n . e Credo certo. quod ejusmodi homo inter feras educatus, si ex iso post dominam ister homines excultam quaesieris, quid cogitasset, dum fuisset inter besim' Meque nubit respondere posse, ae F quaras ex adusto, quid cogitaverit in 'rima rufau'
156쪽
64. Statuimus igitur; summam legis naturalis in illo principio con
tineri: FAC EA, QUAE NECESSARIO CONvENIUNT CUM VITA HOMINIS SOCIALI, ET, QUAE EIDEM RE PUGNANT, OMITTE.
63. Atque sic de veritate huius principii nullum restat dubium. Quod adaequatum sit, non solum inde patebit, quod omnia praecepta specialia juris naturalis ex hoc fonte simus deducturi, sed St, quod nullum praeceptum iuris positivi huc referri possit. 66. Evidentia denique sic demonstratur. Initio: p Si Deus voluisset hominem non ea facere, quae cum socialitate eius conveniunt, non volui sset rationalem. At homo irrationalis involvit contradictionem. 67. Deinde q) etiam evidens est connexio conclusionum cum primo isto principio. Nam quando v. gr. quaero, quomodo homicidia,furto Oc. repugnant socialitati, evidenter respondeo, quia ea turbant tranquillita tem communem totius humani generis. 68. Similiter, quando quaero: quomodo v. gr. pactorum ob erratio necessario convenit cum socialitate φ evidens est responsio, quia, si ea non
servarentur, turbaretur eadem tranquillitas.
69. Vides simul, quod antas necessario conveniens cum socialitate ille sit, cuius omissio, & disconveniens, cujus commissio turbat pacem communem humani generis. Orietur enim fere ex ista omissione vel commis. sone bellum, di quidem bellum omnium contra omnes, quod certe genus
To. Non desunt tamen, quae contra adaequationem principii nostri solent proserri in medium. Putant alii, ex eo fonte etiam deduci pol se ea, quae longe se habent aliter, nempe&latrones iacere ea, quae cum r societate sua & ejus fine conveniunt; unde & haec objectio simul veritatem axiomatis nostri impetit. i. Sed hi quidem aperte Societatem cum Socialitate confundunt. Tum demum societas recte se habet, si non cum socialitate pugnet. a. Et ne mireris, qua ratione nossibile sit, ut societas pugnet cum socialitate. cum a socialitate dicatur societas, cogita rationem clatronis pugnare cum rationalitate absque ulla contradiEtione. 7D Plures s autem putant, ex principio nostro deduci saltem posse uiscia hominis erga alios nomines, non autem ossicia hominis erga Deum,
erga se sum, erga bestias. L 3 74. Det in Hie habes evidentiam principii ipsius.. qὶ Hie evidentiam conclusionum. 0 Hoc scit riglerus ad Grotium. s D. Alberti, Strimesiui, Iclthcm, G ρη π έ.
157쪽
ψ. De ossiciis hominis erga Deum facit econcedemus, quatenus per ea intelligitur cultus Dei externus. Hie enim, ut mox si demonstrabimus, ad Theologiam pertinet, non ad Ius naturale.
s. Quod si vero sub nomine ossiciorum erga Deum intelligas obligationem erga Deum in genere, & se nihil adversum nos oblinebis. Nam & id praeceptum, Deo pare, non est praeceptum juris naturalis, sed ejus praesuppositum. Ostendimus quippe hoc praeceptum pertinere ad jus dbinum in genere. uὶ 6. Ollicia vero hominis erga se, proprie loquendo, non dantur. Nain nemosbi obligatus esse potest. ergo nec sibimeti pii debere ossicium. Quae autena ita vocantur ossi-ela revera fiuit ossicia vel erga Deum, Vol erga alios homines, quatenus occasione sui ipsitis homo utrisque est obligatus, ade0que illius respectu ex Scriptura, horum in. tuitu ex socialitate tuo loco x deducitur. et . Denique ossicia hominis erga bestiar non magis dantur, quam societas hominis eum bestiis, quamvis diabusus bestiari in per consequentiam dat socialitatem,
vel jus Dei positivum. quod ipsuin convenienti l o y immiscebimiis. 8. De primo principio juris naturalis h ctenus. Primum principium juris possieshoe est: PRAE TER EA, QUAE NECESSARIAM CONVENIENTIAM CUM NATURA HOMI-His soci ALI HABENT, Z FAC EA, QUAE TIBI DEUS FACIENDA IN ScMPTUM sAcRA REVELAVIT, ET OMITTE CONTRARIA.
9 In specie quod positivum vvivcrseu concernit, tria iacimus quoad principium
eoqnoscendi ejus requisita,duo comuniὸ cum jure possim quocunque,tertium peculiare; Dil. i.ui adhun praecepit in esse aut prohibitun Scriptura indicet, a.utis actus ex socialitale deduei non cossit, 3 utScriptu indicet,legem inanimi pertinere ad omnes homines. 8o. Εκ hix duobus sontibus omnes conclusones praeceptorum specia liti m. tau. cinam rivulos, deducemus. Et de inscrpretationa quidem juris naturalis ulterius disse. rere non est opus, cum in eXponendis conclusionibus eadem methodo demonstrandi atque eadem ratiocinatione, qua h/ctenus, simus 'lsuri. Sed in jure positivo jam aliud in ei piet interpretationis genus, quod liaco demonstrationum utitur conjecturis . seu rgumentis probabilibus. Nam jus positivum non est inscriptum cordibus.' M. Illa argumenta probabilia, quomodo formari deberent, etiam certis regulis quibusdam generalioribus nunc exponi deberet. Sed differentia est haee doctrinataindiu. doneo naturam pactorum, S Ossicia circa p. usta exposueriimus. 8a. Uti enim benigni litiuum Numen in revelanda lege politiva se ad captum humani ingenii accommodavit, ac sermone humano usus suit; atque adeo eaedem regulae hie tenendae sunt, quae in interpretatione pactorum Occurrent, ita non poterimus commode istam de sermone S. pactis doctrinam lite ante vertere. Accedit, quod in ossiciis, quae eoasque tractabuntur, de juris divini eo pertinentis expositione sere unanimis sit eruditorum lenteutia. INSTI- t Cp.i. libri secundi. u) vide cap. 3. OH r. seqq. junct. O.2. hujus cap 4. κ) cap. a. lib.2.
158쪽
DE OPPICIIS HOMINIS ERGA DEUM.
s. s. Ouid eustus ' ρ. 3. Cutius internur T externus. g. 4. Internus fuit ex prime is generico Iurisprudentia divina. f. . cultus externu1 vel generalis, β. 6. vel Decialis. β. T. Cultus externus an ex jure
natura deduci post' s. 8. Digni mures Deus, qui cuatur, ρ. 9. tousi um,
ut colaturos coli velit. F. IO. coli velit, ex sola ratione determinari nequit, =. H. Me naturam Dei respicia/, I. la. sive naturam hominum. g. 13. Actus irreligiosi sum corura jus natura. s. I4. Cultus exinternus es maxime licitur. β. II. Ratio seu non cognoscis nec talem precum, I6. laudum β. 3T. tygratiarum actionum ore prolatarum. β. 18. I9. Aureum argumentorum imbecillitas. β. a . petitorum a te- simonio gentilium. . m. a beatitudine
reipublicae. F. ga. α3. Religio respicis iam ritudi trem hominis aeternam. β. 24. Mubio minus autem demonsrari poterit cubrus Dei specialis. I. as. Ergo hoc officium ad revelationem pertinet, 26. nequo Deuae unquam ab hominibus fecundum propriae rationis determinationem coli is luit. b. 27. d Utilpotierunt cultum suum a vνra Ecclesia. .a8. Religio vel natura lis vel revelata. β. M. Religionis homo nymia. f. 3o. Exponitur divisio illa religionis secundum diversas religionis acta. priones. 3I. seqq. Aliud religio vera. aliud salvifica. F. 34. quoad cultum e ternum omnis religio es revelata. u. 37. Omnes religiones in revelatione aliqua fundantur. β. 38. Doctrina de incio hominis erga Deum pertinet ad TheologM. β.4O, Recensentur erampla quaedam quasioηum illustriivim re pertinentium. ν. 4I. seqq.
P e sicium homin. erga DEUM hoc loco non intelligitur principium
aliquod theoreticum, sed practicum. Et hoc quidem non disponens circa actiones tantum internas, sed potissimum circa externas, neque tamen principium aliquod practicum primum, sed speciale, quod per modum conclusionis ex primo principio iuris naturalis vel positivi demonstrari possit. Na. Includitur id uno hoc praeceptor DEUM COLE SECUNDUM
159쪽
Quid per Dram intelligamus, ostendunt antecedentia, per cultum dςnotamus actionem exteriorem humanam oris, operis aut gestus, deci rantem observantiam Si honorem alii debitum. .Γ.4 Quamvis enim nonnunquam cultus divinus soleat et vi in mistemium δέ externum, a revera tamen cultus internus non est cultus abs lutus & propriissime ditius, sed cultus saltem externι praenappositum. Hinc di ea, quae ad cultum internum roserri solent. b puta ut homo Deum honoret 6c veneretur, seu opinionem habeat de Mus summa Ootentia cum bonitate conjuncta, ut eum amet, tanquam omnis bonI autorem Si datorem, ut in eum Jeret, tanquam abs quo ui futurum quoque omnis nostra felicitas dependeat, ut in divina voiuntate acquiescat, ta ouam cui pro Ra bonitatς omnia optime faciat, ut eum timeat, tanquam incitentissimum, dicrius Ossensa ma imum sit malum conciliare apta, denta ue ut in omnibus humillime obsequa- tanquam creatori. domIno aerectori optimo maximo; haec, inquam, Omnia, quatenus ex lumine naturali demonstrari possunt, iam praesupponimus, tanquam laIentia in Primo - ;- -ri iurisprudentia divinae in genore, Dro Fr ' . . -
Py/'ς e liti Dei cultus. cultus De impliciter, aut cuti Dei
est osti, est vel generalis N plerisque si non omnibus gentibus comm nig .el Letalis. Me potissimum ad triR momenta, 1nvocationem Dei, lam attonem eiura, & gratiarum actionem videtur referri posse. c j. Specialem voco d) modos diversos it apud gentes variantes inumeandi Sc laudandi Deum, eique agendi gratias; quo hectat inter ristinis
mos v.goauod debeant aut soleant fieri in nomine Christi, arumo vindicta υacuo oublice, eXtensione manuum, apertura capitIs, etiam pro hostibus.
adhibita musica, jejuniis item dc auscultatione verbi. Huc pertinet etiam Gud eatio Sabbathi di usurpatio Sacrumentorum. dic, .r Etsi itaque non ignorem, solere etiam cultum exte= num Dea a pluribus ex dictamine rectae rationis deduci, distincte tamen hic erit proce
160쪽
s. Dignis um esse Deum, qui ab hominibus colatur, certum est, dc hoc evincunt potissimum argumenta eorum, qui cultum divinum ex lumine naturae demonstrare aggressi sunt. f io. Quin usi inum et se,ut homoDeum,colat Deus cultum ab homine exigat, prompte ex principio primo Jurispr. divinae: Deo parer sequitur. ii. At de eo jam quaestio est, vel certe esse debet; Utrtim ratio hominis sibi relicta demonstrare possit, Deum ab hominibus cultum exigere 'Atque hoc dissicillime procedere asserimus. g 11. Etenim si Deum respicim, Deus cultu isto exteriore-non habet opus. h Qua excusatione usus fuit Demonax Philosophus, i cum
impietatis Sc sacrilegii accusaretur, quod MinerVae nunquam sacrificasset. Respondit enim, se sacra Minervae hucusque non fecisse, quod suis oblationibus eam egere non putaret. i3. Quantum vero ad hominem attinet, hominis socialitas si) seu Vita tranquilla, seu quocunque modo beatitudinem ejus temporalem efferre velis, directe per omissionem harum adtionum externarum non laeditur,
modo cultus internus non tollatur.
i4. Igitur id quidem cognosco, blasphemiam & contemptum Dei &quicquid cultui interno es adversum, sive intra animum retentum, sive actionibus exterioribus declaratum fuerit, pugnare cum recta ratione. quia pugnat cum cultu interno eX praecepto: Deo 'e, demonstrato.is. Cognosco ulterius, cultum externum esse ex rebus licitis in gradu eminente, & non solum rationi hominis naturali eum non repugnare, sed Sc longe melius esse, si Deus colatur, quam si cultus iste omittatur. Iss, At fὶ suod magno conatu agit Vehhemius ad Grolimn pag. lait. Sed nihil amplius evincit, quam dignissimum esse Deum, qui colatur. At quis unquam de re dubiaravit ' cum Use Epicurus, providentiam divinam negant, Deos ob excellentiam naturae colendos salueret. gὶ Vides, nos asserere: Rationem humanam ignorare, an Deus exserno euhu coli voluerit, minime autem: eam negare, quia Deus coli debeat.
Me enim esset revira . 9. &io. Undes quis meam Eoctrinam in posteriori sensi ae- terra, cavillator aperιvr foret. h) Unde hoe volo in sis verbis: Ratio nihil de prehendit in natura Dei, unde inserre possit Deum voluisse coli. Minime i d Quie. non opus habet cultu humano, ille non est colendus. li) Vide Lueian. in Demonacte. .Hrod. Rer. judae. lib. I. tit. a. cap. s. p. 1O. l) sivοds duar. hoe τι rium esse , theseos meae, quod ex socialitate deducam jus natura, urgebo. me exm. tere demori rationem vel ex brothes satus integri . vcI ex halpothesisanctitatis do vina, quomodo externo culis dilamus Deum coluerit Τ