장음표시 사용
181쪽
no LIB. II. CAP. II. DE OFFICIO,.8. Quod si itaque necessitas adveniat a malitia humova principali
ter mortem intendente, & medium evadendi suppeditet in in vi natura lis, licebit istud usurpare, etiamsi alias a Deo fit prohibitum, quia Deus non Iraesumitur rigorem lesis suae hic velle exercere in utilitatem nequitiae tu manae, accedit, quod instinetus ad istud medium adhibendum a Deo sit. quia naturalis est.
volebat, vitam conservare esu carnis suilu. Ita licebit Christiano in simili necessitate constituto cibum alimum invito Domino capere. l 'Habes iterum exempla tam ex lege positiva, quam naturali
non licebit eo uti, quoniam, qui ejusmodi medium offert, intendit ignominiam Dei. Sc acceptio eius plerumque tamen abnegationem divini numinis infert, quo casu Deus potius jacturam vitae praesentis bono meliori compensaturus esse praesumetur.
infidelis carnem suidam obtulisset, abstinendum erat ab esu. Ita si Mater injuste in carcerato sub conditione luce ου, aut, ut ex lege naturali exemia plum addamus, si alius sub conditione hominis innocentis liberationem promittat, liberatio non erit accipienda.
di. inae, si is, qui nec statis autor est, satim intendat actum legi contrarium, ob rationis identitatem.
ut si quis ei, quem tyrannus ad eburandam veram retigionem mortis metu cogere vult, liberationem sub conditione stupri vel homicidii promittat.111. Sive etiam instinctus naturalis me graviter incitet ad vitam se vandam. Nam & tum postponenda erit vita contumeliae divinae. Ut si Ethnicus Judaeo, curare patriam religionem nolenti nullam cibum nisi camnem Diagam proponere jussissiet. 133. At si necessitas a Deo ortum ducat, & medium etiam ab instinctumere naturali suppeditetur, licebit idem adhibere, tum quia medium est a Deo, tum quia actus non tendit ad abnegationem ejusdem. is . Hinc tempore famis licuisset carnesuida vesci, licebit cibo alieno eam sedare. 13s. Alia ratio est, si messium eluctandi suppeditet malitia bominum, ob conjunctam iterum Dia contumeliam. 136. Ut
182쪽
136. Ut si tempor amu sub conditionestupri vel homicidii quis panem
rue . His distinctionibus observatis, puto iam facile responderι potiead quaestiones speciales quareis de jure necessitatis. 38. De abscissione membri, m) ut vita servetur, non est dubium.
IS9. EX carne etiam humanorum cadaverum tempore famis seutrime tum capere, miserandus cibus est, non nefarius. n) . . .
Oo. Quin&miserandum magis quam injustum erit, in ejusmodi necessitate, ut plures serventur, unius aut quorundam interitum sorte Procu rare. o ioi. Multo magis igitur, p si duo in praesens vitae periculum inci dant, in quo utrique sit pereundum. v. g. in naufragium, in hostes; uni Qu id facere licebit, ex quo alteri alias perituro sata a moventur, ut 3pie
salVus sit, V. g. si ipsum a tabula, quae utrumque ferre nequit, Violenter repellam, si eum clausa porta in periculo vitae relinquam. M. Adhuc ergo minus dubium habet, liceri alteri ex necessitate periculum mortis aut magnae laesionis intendere indirecte, ita ut non sit propositum ipsi nocere, sed duntaxat se per talem actum, ex quo alteri Pro babiliter magnum damnum inferatur, defendere, quale quid accedit, liv. g. claudus aut infans vel alius fugientem in via angusta impediat. q i63. Ratio in his tribus casibus est eadem; necessitas enim vel a Ue vel a malitia hominum, mortem meam principaliter intendere ProVenit, medium vero eam evadendi suppeditatur ab instinctu naturali Vitam
i64. At inquies, ita committitur homicidium, iure naturali prohibi tumi Non arbitror. Leκ enim naturalis, homicidium interdicens ipsa habet tacitam exceptionem necessitatis, quoties malitia hominum necessitans principaliter non intendit violationem legis. & medium evadenda suppeditatur ab instinctu naturali, quod fit in adductis exemplis,M 3. Aliam esse rationem arbitror ejus, qui a Iranno, nise vitam pro priam velu perdere, jubetur interficere homnem inmeentem, quia Orig. Dc mὶ Pus d. . 3. n Non obstat praeorum de sepeliendis mortura. Vide insta lib. a. c. io. Q me dissentit neglerus ad Grotium. p Nam morer ait rem is interimunt. hic saltem non servat. Cons. Puf. I. 4. q) Diffisu. Albera,
T l. 9. e. 3. p. 84. seq. quia in statu integro non licuist interficere innocentem. Scae vide supra notata ad F. tor. Caeterum quaesis de puerpera, an liceat juν vitam seminis cum internuis, infamis, peculiarem meraeis inspectionem; quam frui Proponit tractat do. 13. , 'iuitigod by Corale
183쪽
iu LIB. II. CAP. II. DE OFFICIO
cessitatis venit ab homine, in suppeditatione medii principaliter intendente actum legi contrarium. .i66. Neque adeo rem hic conficere videtur distinctio, utrum princeps civi suo quid mandet, tanquam altionem civi propriam, an tanquam meram executionem ejus adtionis, quae proprie imperantis esse debeat; ac si hoc ultimo casu, ad quem etiam pertineat occisio hominis innocentis, non
magis factum istud civi imputari possit, quam gladio aut securi caedes. r 16 . Nam uti quidem ista comparatio hominis cum gladio multas patitur diversitatis rationes, ita vereor, ut jussia interfectio hominis, quemnis, qui jubetur, certo innocentem no Vit, possit appellari mera executio.&cum mandata tellione orationis, in qua multa comprehunduntur men dacia utpote, quae non magis crimen est, quam sicriptura verborum blasphemorum ab actuario judicii facta comparari. Aut, si Cedem innocentis ad meram executionem referre Velis, quaererem differentiam inter necem hominis innocentis, Sc mandatum stuprum matri inferendum, cujus executionem ita gravem eme ac foedam fatentur omnes. s ut generosum habeatur, mori malle, quam ei patrando sua membra accommodare. Utienim hoc stuprum ad legem politivam infra referremus, ita homicidium haud dubie lege naturali est prohibitum.
168. Restat ut videamus, an necessitas tribuat jus ad auferendas res alienas' Seu an hoc pacto committatur furtum ἶ Varii hic procedunt varie. t Alii enim furtum committi a rbi trantu r. nusia poena Nectendum, qtii contradietionem fere videntur involvere, delictum nominantes, quod nullam poenam mereatur. u 16q. Alii casum necessitatu in hac quaestione non esse dabilem putant, sed argumentatione non firmiter inferente. κ 1 o. Alii furtum eise negantes, in singulis furti definitionibus asylum quarrunt. Hic enim non contreetari rem ali nam statuunt. 3 reviviscente hoc casu communione pri inaeva; Illi dominum non esse jure imoitum affirmant; EJ Isti non subesse fraudulcuram contrectationem arbitati latur, quibus di nos adstipulamur. 17I. r D findit his rationibus illius actus licentiam Pus. I S. 9. dc VIII. I. ρ. s. 6.
f. s. 6. . Non omittendum hoc argumentum: Si necessiιas Δι jur in vitam alterius,
multo mogit in ejus rei. uJ κω sententia deseuditur a multis Scholasticis: Aliud autem est nulla starna, aliud paevae mitigatio. xὶ Lin Ziegis i iii notis ad Grotium. y Ut, ni fallor. Grotius ipse cui assertioni obstat obligatio de restituenda postea re. a) Hii obstat, quod Domini injustita non omnem pauperem libcret a furto, A nempe casus necessitaιis non adsit.
184쪽
ni. Quoniam scilicet in casu extremae necessitatis officia humanitatis mutantur in obligationem perfectam. Atque hoc, uti cum c bitis limitationibus jam alii fusius exposuerunt, ac praeterea ex dicendis suo Ioco a) patescet; Ita vel ipsi contradicentes concedunt, communiter indigenti, ut magistratum adeat, indisio, perfectam subessς obligationem) cons
r72. Unde proseeto, ut uno verbo me expediam, qui in formata specie furtum committi arbitrantur, furti definitionem ignorant. 87ι. Denique necessitas summa vitae amittendae, in quam sine culpa incidimus, ius concedit, res ahena; non pretiosiores nostris perdendi, ut i men quandoque in partem damni veniamus, & ejus aestimationem ex pariste alteri restituamus, unde dependet aequitas legis Rhodia de jactu, diici so retium, in quae navis mea impulsa est. b ε 4. Caeterum dissicilior est inspectio, an necessi tm circa res nostraramittentu versans simile jus in res alienas perdendas concedati Nam uti necessitas haec. ni' cum vitae meae periculo conjuncta sit, pro summa haberi non poterit, ita quod aliqui inue deducunt, ac si ei, qui pium bellam gerit, liceat occupare locum in solo pacato situm, si certum sit periculum. ne hostis eum locum invadat; etiamsi cautiones ab iis addi soli-ιae observentur, magis tamen ad ea pertinet, quibus venia indulgetur, quam quae juris naturalis titulo defendi possunt. et s. Inter eos vero, qui in alis civili vivunt, facilius defenditur, propter jussiam potissimum aut tolerantiam ejus, qui το κυροον gerit. V. g. destructio aedium tempore incendii, praestatio cautionis de damno infecto, coucciso itineris ad fundum meum vicjnorum fundis circumdatum, & si quae sunt sinalia.
DE OFFICIO HOMINIS ERGA ALIOS, ET IN SPECIE DE CUSTODIENDA AEQUALITATE INTER HOMINES.
sperialia. β. I. Communia vel absolu- tur. g. 6-io. Inter absoluta primum est. ra vel hypothetiea. I. a. 3. qua disinctio quod ex statu humanitatis. F. ii. id estramen non magnum usum habet in con- aequalitatis oritur. β. la. AEqualitas haee αὶ Vide Cap. 6. k.2O. se l. b Pιis. l. 6. ν, ult.
185쪽
LIB. II. CAP. III. DE OFFICIO HO M.
vel naturalis, 3. I 3.i4. vel moralis . II. plum in hac classe generale. ν. ao. 2I- aequa litas halitiae, . i6.i .in vel Christia- Hue non pertinet aequalitas libertatis seu nimi. . i8. Praeeyrum huc pertinos: potesatis. β. aa-27. Ex nostro Praemes ALIUM HOMINEM TANQUAM AEQUE'fluunt quatuor specialia. F. 23. 29. duo HOΜINEM TRACTA. F. 19. Me hoe pra- a maliva. ν 32.33.
Equuntur ossicia hominum erga alios homines. Quae quidem vel dirigunt homines viventes in certa societate, a vel respiciunt homines quosvis, in quacunque societate vivant. a. Communia haec vel immediate ex voluntate Ortum trahunt, citra Sante omnem consensum humanum, vel praesupponunt jam pacta di comventiones hominum. 3. Postes adeo illa vocare absoluta, haec hypothetica. Quod si tamen illa connata, haec acquisita appellare velis, non refragabimur, cum abs lutis correspondeat obligatio connata, hypotheticis acquisita. b 4. Fere enim dodtrinae causa cὶ distinctio haec praeceptorum reperta esse videtur, non magnum adeo momentum allatura ad controversias definiendas.
s. Quod enim assertur, dὶ inter obligationes a superiore injuncta & eas, quae ex mutua conventione oriuntur, id videri discriminas, quod hae quidem statim aliquem non ampIius stringant, quando alter prius ab iis-ciem discessit; illae autem adhuc tenere possint ad quid praestandum, licet alter in ossicio mutuo respondere desierit, idque quia per autorem obIigationis pensari potest, quod iste minus justo habet, paululum obscurius
6. Sicut & illud, quod hactenus tamen obligatio ad exercenda adversus alterum ossicia juris naturalis, ututa supremo numine injuncta, conveniat cum Obligatione ex quavis conventione orta, quod ubi unus ab ea discedat . idem ab altero illa ossicia postu Iare amplius nequeat, ecpraeterea hic jus accipit, istum per vim ad satisnetionem adigendi. . Quod si tamen, uti vi letur. iste horum est sensus, in utrisque praeceptis me illi, qui eadem primus violavit, nunquam obligari, obligari tamen posse extra ordinem superiori in praeceptis absolutis, dari possunt
in his aramus lib. 3. bὶ Vide juna LI. c. r. f. ιη. is US. Addo P . m. t. . c ad ostendendam eonnexionem capitum. d) A Dη. P cnd. III. a. a. cujus verba hic recensemur. I. s. α 6.. o Clarior enim rex suisset, A Dominus P odor πο- ρωιι exemplum.
186쪽
8. Uerum est; poteli Superior f) me adigere, ut laedenti, cui alias in statu naturali, quamdiu in statu laesionis manebat, non obligabat, laesionem citra satisfactionem ab ipso factam condonem. Caeterum uti haec voluntas superioris regulariter & citra revelationem peculiarem non praesumitur. Ita eadem non saltem in praeceptis absolutis, sed de hypotheticis locum sibi vindicare potest. 9. Nam quis neget, DEUM aut alium imperantem sit emam sibi caeteris paribus adigere posse, ut alteri etiam a contractus fide recedenti fidem servet, aut rem propriam ipsi eam testitu ere nolenti condonet Sc. g to. Rursus quod dicitur, Ihὶ abstrahendo a tali superioris speciali voluntate, in utrisque praeceptis laedenti me ad ossicium reciprocum non teneri, id in obligatione inter pares saltem, aut intuitu obligationis, qua superiores homines tenentur inferioribns, haud quaquam vero, nisi principia Monarchomachica sequi velimus, in obligatione, qua inferiores si perioribus obstricti sunt, procedit, sive hoc casu obligatio Oriatur ex praecepto hypothetico, sive ex absoluto. i ri .rInter absoluta vero praecepta id omnium primum t) esie videtur. quod ex statu hominum oritur, quem supra diximus statum humanitatis. ir. Quae cum omnibus in universum, seu imperantibus seu parentiabus existat, hadtenus aequatitatem aliquam inter eos gibnit. m) - .ia. Et haec aequatilin quidem diversimode declarari poterit partim ex dictamine rationis, partim in subsidium assumta revelatione. Priori modo vel secundum naturam hominis rectam, vel secundum corruptam. t . Nam si initio consideres essentiam hominis δή exissentiam, qua anta 'πMIest, ad eandem stirpem omnes homines referunt Originem, eodem modo propagantur, nascuntur, moriuntur, naturae superflua in foeditatem conversa ejiciunt, n) fortunae Iudibrio omnes sunt obnoxii Sc.is. Sed haec quidem aequalit in naturalis fere homini cum bestiis est
f) Hie respondetur ad s. s. de disserentia utriusque obligationis. g Obi ratio vera ram alienam restituendi fuit ex Dominio, Dominium praesupponit pactum. in) Responsio ad s. 1. de convenientia utriusque obligationis. i) Non enim possum subditi qua tales principem is entem laedere. aut vicia humanitatis deneganti dens gare, aut promi nsn servanti eadem non servare, aut eum ad satisfamonem in hisonandas cogore. l Da. Pufend. III. r. istud considerat tanquam praeceptum specim D, ex Po nullum aliud profluat. quin V eidem praemutit praeceptum de non laedendis unis. Vide d. l. 3. e. i. a. 3. ab initio. in Hinc proverbium: It bin rein Huno.
187쪽
communis, nullamque adeo ex se regulam vitae producere apta, unde
magis huc facit aequacitin juris, & qua sunt homines, quod nimirum omnes,
quantiscunque animi. corporis aut fortunae bonis antecellant alios, non minus tamen jaris naturabis ossicia adversus illos exercere debeant, ac
ipsi ab aliis eadem expectant, nec plus licentiae ipsis concedatur alios injuria assiciendi; quod item illi, qui carent abundantia bonarum corporis, fortunae, ac animi, non sint deterioris conditionis circa fruitionem eo munis juris, quam alii. a. Quoasi insuper flatum honinus corruptum spectemus, deprehem demus insuper aequatitatem malitiae, qua homines adulti atque pollent viribus alios laedendi, & ipsis damnum inferendi, si non violentia, saltem dolo fit fraude.i7. Cave tamen hanc ultimam aequalitatem hic principaIiter consideres, quod fecit Hobbesius, cum potius debeat occupare locum appendicis.18. Inter Christianos vero huc omnino facit a lumine Scripturae dein v pendens aequalitas Christianismi, quod v. gr. amici DEI non nobi litate, potentia, aut opibus, sed pietatis sinceritate, ad quam omnes aeque tenentur, aestimari debeant, ac in extremo judicio. praemiisque ac pamis posthumis nuIta sit ratio habenda eorum, quibus in vita humana mortales prae aliis, se efferunt. o ty. Ex his itaque, quas hactenus diximus aequalitatibus, potissimum vero ex aequalitate auris oritur praeceptum generale, ossicia omnium ho
minum inter se dirigens: ALIUM HOMINEM TANQUAM AEQUE HOMINEM TRACTA.
2o. tale vero hoc praeceptum in ista cIasse generale, p non soIum ostendent conclusiones reliquorum exinde deducendorum, sed maxim pere probat effatum Salvatoris, summam legis officia erga alios dirigentis hanc elle docentis. Diliges proxim- tuum, sicut te ipsιm. ai. Unde quemadmodam cum hac Chri lii formula nostra fere concidit, ita amnes nirique sunt aliae ejusdem periphrases, puta: Euod tibi non vis feri, alteri ne iseerris, item: Iuod quisque Iuris tu alterum Latuerit,m ipse eodem jure utatur, quamvis non sint ita evidentes, & posterius hoc in aure Romano multo usur Petur angustius. q)22. Non confundere autem cum ea, quam halienus exposuimus, aequalitate debemus aequalitatem libertatis seu pol satis, per quam hacte-
188쪽
nus Omnes homines naturaliter ita aequa Ies intelliguntur, quod citra antegressum factum r aut pactum humanum nemo potestatis quid in alterum habeatisse Aquilibet suarum aiftionum&virium sit moderator. 23. Haec enim aequalitas non est inter omnes homines, sed eos saltem, qui vivunt in statu naturali. 24. Ei vero opposita inaequatitias, etsi inter eos potissimum deprehendatur, quos jam supra vivere diximus in statu civili, non tamen omnisi post civitates demum fuit introducta, sed ex parte provenit a statu patrum familias, civitates antegresso, ut infra suo loco demonstrabitur. 23. Hinc sua sponte fluit, quod praeceptum nostrum etiam inter eo S, qui quod libertatem inaequales sunt, obtineat, sunt enim Sc hi aeque homines inter se. 26. Id tamen notandum, .praeceptum nostrum inter eos, qui in statu naturali vivunt, plerumque s mutuo producere jus perseitum, inter eos autem, qui vivunt in statu civili, illos, qui imperium habent, obligare saltem impersedie.
pullulantia saepius ab imperante pro diversitate utilitatis reip. limitari
28. Ut igitur eo me Iius intelligas, quid per praeceptum de custodienda aequalitate hic inculcetur, resolvemus idem in praecepta quatuor speciatas, duo negativa duo affirmativa. a'. Scilicet is aequalitatem observat, qui nec sibi plus quam alteri, nec alteri minus quam sibi, t sed aequalia utrobique tribuit. 3o. Itaque primum negativum praeceptum inculcat, ne mihi plus tria am quam alteri, quod fit per superb-n. u 3 . Alterum negativum vult, ut ne alteri minus tribuam, quod fit per
32. Primum afirmativum, ut alteri aequaIta eκhibeam citra pactum, quod fit per osticia humo. Iratu.
H. Secundum, ut alteri aequalia prae stem post pactum, quod fit servando promissea. De singulis seorsim.
189쪽
. LIN primo itaque praecepto negativo: VITA SUPERBIAM, a initio
ex dictis facile cognosci potest, quid sit superbia. Nam sensus praecepti nostri est, ut ne quis, cui peculiare ius non est quaesitum, plus sibi quam reliquis arroget, sed alios aequo secum dure frui permittat.
eadem omnibus permittunt, ita plane insociabiles sunt, qui, dum aliis sest superiores existimant, omnia licere sibi solis volunt, omnia sibi ignoscunt, nihil aliis remittunt. dc ante caeteros honorem sibi arrogant, parteminque praecipuam ex rebus in medio positis, ubi nullo prae reliquis jure eximio pollent, lapidibus asperis S angulosis ad aedificia incommodis omnino similis.
contomtu aliorum signis exterioribus, factis, b verbis, vultu, risu, dono. 0 pictura dic. declarato.
nititur S praetextibus non justis d quidem, sed saltem plausibilibus, se a virtutibus corporis di ingenii, item honore Sc divitiis desumtis, vel nequidem praetextus allegare potest. 6. DT-
dolor corpori non infertur, pertinent ad meram contumeliam, non ad cap. seq. .
ratione rei, qua donatur. d siuia non rosium aequalitarem humanitatis. se Gmparative . is quaimus aliorum fluperbia majore est, qui hos praetextus non habent. Vel quia D pra Natidc aptitudιWm faciunt ad imperandum, es jus non tribuam.
190쪽
6. Differunt hae superbiae species gradibus. uuae praetextus habet insimum gradum obtinet, hominesque non reddit plane insociabiIes, ac saepius caeteris paribus f) inter homines excusationem praebet, quam posses adeo distinctionis gratia nominare superbiam simpliciter. is . T. Quae rationibus omnibus caret, absque contemtu tamen, medio loco est posita, quando quis, cum nihil cogitet sibi inesse meriti, propter uod aestimetur, gloriam in usurpatione putat consistere, quasi qui illius ibi plus arrogent, ejusdem quoque plus habeant. . l8. Hoc Vltium tam absurdum est, ut vix credibile sit, dari, qui ita se prostituerent, ni multi essent assentatores, qui vana sua Iaude hebitiores in istam superbiam propellant. Nam S per se stultum est, propter nihil se magni aestimare, di alios omnes pro stultis habet, qui credit, quod ipsum citra rationem sint aestimaturi.
tamen inter homines poena in eandem statuta, cum sibi magis quam aliis noceant, qui hoc vitio affecti sunt. Unde miseratione potius digni videntur , quam indignatione, & risum magis aliorum cient Quam iram. Hinc & saepius aliorum delectationi inserviunt. Posses adeo noc genuNvocare sultam superbiam.
per eam aliorum animi asperius in iras ac ulciscendi libidinem concita tur, adeo ut multi deprehendantur, qui vitam malint praesenti periculo Exponere, multo magis Pacem adversus alios abrumpere, quam contumeliam inultam pati. Quippe cum per hanc alter intendat violare existimationem, cujus integritate & vigore omnis animi voluptas constat.
civitate tuliis poenis coercetur. Accedit enim quem proxime ad Iasionem praecepti sequentis, g dc a gentibus communiter peculiaris delicti, contumeliae vel injuriae nomen ipsi est impositum. ' Ir. Posses vero cor itumeliam, abstrahendo a Iegibus civilibus, ii nota incommode. distinguere in eam, quae fit absque ex probatione defectus alicujus in altero, ut si quis variis vultus, manuum, oc aliis membrorum comporis figuris alteri illudat; vel quae alteri Aefectus quosdam vel verbis vel factis. puta habitu, pictura &c. exprobrat. . 13. Postmor hae vel exprobrat alteri desectus naturales, vel vitia moralia. r4. Din