장음표시 사용
201쪽
13o LIB. II. CAP. VI. DE PROMISCUIS
7. Cum enim hoc praeceptum jubeat saepissime, alterius utilitatem tantum, non necessitatem promovere, & talem quidem, cujus desectum, si unus nolit, facile possint supplere, inde non opus erat, ut singuli homines obligarentur perseete, sed magis erat gloriosum Sc ad eliciendum amorem
aliorum, ac declarandam amorem proprium, magis aptum, ut relinqueretur pudori hominum praestatio talium ossiciorum, ad quae ab altero cogi non possent. i8. Accedit, quod in iis ossiciis , quae cum labore nostro aut detrimento aliquo sunt conjunita, non opus sit semper propriam commoditatem postponere alienae, sed hic saepius valeat regula vulgata: quod recta charitas incipiat a se ipsa. Jam cum quilibet in statu naturali proprio. rum commodorum sit justissimus arbiter, non poterat siue turba totius humani generis alteri ossicium petenti, adversus denegantem, de ad pr
priam utilitatem provocantem, concedi remedium coactivum.
ly. Et quid verbis est opust ipsa aequalitatis custodia inculcat, praeceptum hoc regulariter nonnisi imperfecte obligare. Quoniam enim ad hujusmodi ossicia exhibenda indistincte omnes homines ob communem statum humanitatis obligantur, non observata fuisset aequalitas, si in causa communi absque lassicienti ratione o indigens unum prae reliquis eligere &ad haec ossicia exhibenda prae reliquis voluisset cogere. ro. Caeterum haec ita Procmunt regulariter. Nam poterit etiam inister eos, qui in statu naturali vivunt, contingere, ut obligatio ad ossicia humanitatis praestanda evadat perfecta. Sed quando φ Responsio in promptu est, si cessent rationes, modo dilbe, quae inessicacis obligationis causae sanciai. Inde ut perfecte quis obligetur, tria constituenda erunt requisita.
i ut is, qui ossicium humanitatis postulat, absque ejus consecutione sit interiturus, r ut non aeque ab aliis hominibus possit ea, quae desiderat, consequi, 3 ut is, a quo ossicium exigitur, non sit in pari necessitate constitutus; Atque hoc est . quod supra p diximus, summam necessitatem ossicia humanitatis mutare in jus perfectum.
aa. Exemplum cape. Fingamus duos patres familias diversae nationis, nullaque ratione particulari se attingentes, di solo humanitatis vinisculo ligatos in religionem desertam per naufragium ejici, simul vero ejici res uni saltem proprias ad vitam , suam Sc socii sustentandam abunde sufficientes; Tum sane hic perfecta obligabitur socio de abundantia sua
succurrere. χῖ. At 03 Eualii es in p. seq. pactum, ne ex eo des infantiam. pὶ Cap. a. hujus
202쪽
i, Atque haec de statu naturali. In statu civili autem ea, quae baciemnus diximus, in universum non procedunt. Sed hic quidem superiora ab inferioribus haec ossicia jure profecto postulant, quanquam accurate loquendo, tum nec sint amplius ossicia humanitatis, quia non e Y communi numanitatis statu . sed ex statu speciali subjectionis, qui plerumque pactum speciale praesupponit, fluunt, di jure imperii postulantur.
respectu Suam naturam, ita tamen, ut imperam Ob utilitatem communem possit S hic per legem ei, cui ejusmodi ossicia debentur, actionem in certis concedere, sq) aut alio modo rὶ debentem ossicia ad eorum praestationem adigere, quamvis tunc iterum nomen ossiciorum humanitatis admittant. rs. Denisue quod ossicia humanitatis spectat, quae subjecti ab inverante, 'ua tali exigunt, ea, quidem naturam communem intuitu obligationis imperfectae retinent, sed eo tamen a reliquis ossiciis imperantiq s non disterunt, cum subjectis, qua talibus, ad versus imperantes, nulla plane potestas cogendi competat.16. Halhenus de ossiciis humanyatis in genere. Divisionem eorundem simul tradidimus supra , t sed obiter & tanquam aliud agendo. Distinctiorem meditationem meretur alia, priori illi non multum absimilis. Officia humanitatis exhibentur vel inde ite, & sine respectu ad certos homines, vel definite, certis hominibus utilitatem procurando. a 'Inde ite aliorum commodum promotum it, qui animam ac coriapus probe excolit, ut utiles abs se actiones in alios proficisci queant saut 1i per solertiam ingenii talia inveniat, quibus vita humana reddatur instructior. u 18. Unde contra hoc ossicium peccant, qui nullam artem honestam addiscunt, animamque pro sale habent, ne Putrescant, numerus tantum& fruges consumere nati, di id farinae alia odiosi terrae pondera. 19. Uicissim illis, qui de mortalium genere bene mere i instituunt. calteri hoc debent, ut i pus nec invideant, nec praeclaris eorundem cona tibus remoram injiciant. x Tum, si alia non sit via, paria cum ipsis fa-
L 6. leq. u) Vide cap. a. hujus libri β. 61. seqq. Undo pertinσι hoc praeceptum simia ad cap. 67ud a. vel declarat potius. quoniam omnis obligatis hominis intuitu sui i usia socialitatem respicit, ad quod praeceptum speciale ea pertineat. nempe ad praestuatur. x aut eos pro more seculi nostri, satim tanquam novaιοres traducam.
203쪽
LIB. II. CAP. VI. DE PROMISCUIS
ciendi, saltem celebritatem memoriae, famaeque eorum , qui prae ipuus laborum fructus est, promnium eant. o. Desinite aliorum utilitati inservimus vel absque detrimento . ut molestia nostra, vel cum impensia aut opera laboriosa. Illud vulgaris luἀνnavitas dicitur, hoc benesicium. 3i. Quod vulgarem humanitatem concernit, id axioma de ea vcnit notandum: Qui eam denegat alteri vel invidet, insigniter malus O inhammnκs habetur.3r. Cuius is est sensus, quod eo ipso se reddat indignum, cui ossicia humanitatis iterum exhibentur. Cave tamen putes , dum vocem insignis maIitiae audis . ac sita terea in statu naturali extra casum necessitatis, ab eo, cui vulgarem ianitatem negavit, quis possit bello peti, hoc enim repugnat iis, quae de ossiciis humanitatis in genere docuimus modo, y etfi, ut iterum ex dictis patet, In civitate ejusmodi inhumanitatis poenis coerceri possit. 34. Quae vero sic praestantur ossicia, vocari soIent res innoxiae utilis ris, qualia sunt erranti comiter monstrare viam ς Iumen alteri de suo lumine accendere ς concedere haustum aquae; integram rem, quam solus consumere nequeo. relinquere aliis icta 31. Ab his observationibus Σ dependet definitio variarum controversiarum, a scriptoribus juris naturalis passim agitatarum. I. de transita per nostrum territorium, tam terrestre, quam maritimum. De homini Dus singulis S paucis fere non est dubium, quod eis, ex justa causa transitum petentibus, iIIum denegare velle maxime inhumanum sit. Demigno exercitu, aut alias majoribus copiis, res non caret controversi
σῆ , Videtur tamen hic subtiliter magis quam utiliter disputari. Nam exempla in hac quaestione adducta a casus referunt, necessitatem summam haud praesupponentes. Ergo, etiamsi in iliis transitus petentibus inhumaniter fuisset denegatus, modo denegationi non addita esset contumelia, nullam illi habuissent beIligerandi causam. 37. At nec inhumanitatis denegantes poterunt argui, si praetens ant, non innoxium sibi fore hunc transitum , cum cautiones, quas communiter hic suppeditant, non sint suffcientes. b 38. Similis est ratio II. transius mercium alienarum per terras n
204쪽
stras, nisi sint ad vitam sustentandam summe necessariae. Hoc enim calta, si quis eum deneget, jure belli parari poterit. 39. Alia est rasio, viris si uuae, vi cujus etiam citra necessitatem sumininam sine laesione humanitatis transeuntes adigi possunt, ut sistantur in
4 . III. Quod vectigaliis, eorumque justitiam attinet, ratio in apri co est, cur eX mercibus , quae terrestri itinere transvehuntur, aliquid . vectigalis possit exigi, neque obscura est ratio veetigalium in fluminibus exigi solitorum. d) Sed in fretis dissicilior est inspectio.
qi. Nam quamvis S pro his rationes non omnino contemnendae possint afferri, fatendum tamen est, ejusmodi vectigal maritimum reliquis longe odiosius , adeoque moderate & citra avaritiam tractandum esse; ac praeterea faciIe unum vel alterum tales afferre rationes posIe, unde se ab isto vectigali exemtum pretendat. 4r. Illos vero indistincte pro inhumanis habere nequeo , qui ΙV. Praetervehentibus accessonem ad littus Sc c0mmorationem ibidem denegant, aut V. peregrinos admittere S hospitio comiter excipere nolunt, si modo similia a peregrinis non petant ipsi. se Possunt enim utrobique adesse non contemnendae denegati accessus rationes. 43. Multo minus VI. inhumanitatis indistincte accusari poterunt, ut sedibus suis expulsios, etiam conditiones aequas Ofierentes, recipere etrectant, quia ejusmodi receptio non est vulgaris humanitas, sed beneficium. f) Neque adeo ea tanquam ex juret ridio debita peti, neque territorium alienum etiam a cultura vacuum insalutato domino invadi juste poterit. 44. Nec VII. ossicia humanitatis violasse censendus est, qui cum alio
populo commercia exercere detrectat, sive illum ab emtione rerum suarumipti ad vitam non necessariarum arceat, sive ab eo res emere nolit, adeoque non permittat, ut in territorio suo venum exponantur. 43. Nec VIII. inhumani titulum meretur, qui vel cum privato, Vel cum integro populo amicitiam matrimonio nectere non vult. Igitur sola
denegatio matrimonii nunquam iusta belli causa erit, nisi eidem juncta fuerit contumelia. O R i 46. Id
e) Non opus es, ut hanc sententiam probemus. Susit, quod nutam cum mentum p proserri, unde probetur inhumanitar. d Propter damna, qtιa regimIariter ex staminibus patiuntur vicini, aut impenset in aggeres. e alias pereant in jus aequalitatis. ssὶ Fit enim regulariter cum nostro Dummodo. U) Hue pereainet raptus Sabinarum Benjaminiιarum.
205쪽
ii LIB. II. CAP. VI. DE PROMISCUIS ' .
6. Id vero IX. valde improbabile, jus aliquod omnibus commune. adeoque& obligationem ad aliquid omnibus praestandum oriri ex suppositione . si quid promiscue omnibus externis indulgeatum h tum enim, si unus ab hac indulgentia excludatur ei contumeliam fieri. iὶ Non ne andum tamen, consultius esse, si in ejusmodi denegatione rationes adantur, vel certe denegationis verba ita temporentur, ut nulla sub iis contumelia latere possit.
rositate, vel ex singulari affectu, vel ex commiseratione conditionis alienae, gratis quid in alterum conserat, impensa aut opera laboriosa constans. quo ipsius necessitatibus subveniatur, aut insignis quaepiam. utilitas eidem concilietur.
accipientis, tum intuitu modi, aut aliarum circumstantiarum il) observanda sunt, Nab aliis jam fusius traditum est, Spropter nimiam circumstantiam varietatem exactis regulis determinari necivit.
ratim sunt obligati. ita major obligationis gradus est in eo, cui non vulgaris humanitas, sed beneficium est exhibitum. Vocatur enim haec prae Matio in specie gratitudo, quae adeo beneficio ex adverso respondet.
istud sibi acceptum fuisse, dantique eam ob causam favet, & occasionem quaerit, paria reponendi aut amplius, quantum ejus fieri potest.
tolleretur inter homines beneficentia S fiducia, unaque omnia benevolentia, neque esset inter eos quicquam gratuitae opis, nec ullum gratiae conciliandae initium. 31. Unde etsi in animo ingrato, per se nulla sit injuria, m tadius tamen 6c magis detestabile habetur nomen ingrati, quam injusti, cum quis ne beneficiis quidem, quae etiam bruta demulcent, n) moveri potest odeoncipiendum humanitatis sensum. 13. Est
hὶ v.f. commercia, matrimonia. ti Adeoque bellum inde dari, eum eorum melia Euta belli causam praebeat. lὶ Dei G temporis. in non publice detur beneficium sed privatim. Bis dat, qui cito dat. Huc pertinent Senua libri de beneficiis. ubi quidem fusiui,sed Isepe confusius tractat digni mam hane doctrinam. Tentavi eam ex fundamento, sed breviter σsuccincte proponere in der Einlatiung 3ut Eiuem e bre c. 6. n. Sa. ieqq. usque ad n. 8I., na) Cons supra 3r. α 33. n Exempl. Leonis
206쪽
3. Est autem ingratitudo duplex. bimpiax una, quae denegat saltem officia humanitatis, altera praegnans, quae insuper beneficum laeuit. 4. Simplex vel denegat ossicia humanitatis vulgaria, vel beneficia. Illam eminentem vocabimus; hanc vulgarem.
33. Praegnans ingratitudo uti caulam belli praebet, ita nullum est dubium , quin in civitate pariat actionem. Vel potius actionem jam com petentem aggravat.' o 36. De simplici, quae belli causa non est, quaeritur, an ob eam acti. dari possiti Non facile concedendam ess e arbitror. p Concedi tamen Posse, imo Sc apud quosdam populos concessam misse, non est dubium. q)3 . Scilicet si simplex i1 a ingratitudo sit eminens, in vulgari enim
dc hoc vix procedet. 38. Sed di id. notes, s occasione eminentis ingratitudinis actio concedatur, hanc exhibitionem officiorum humanitatis vulgarium beneficio Lattam amittere nomen gratitudinis.
Ecundum praeceptum a mativum: aus cum consensu praesumto. . 2I. aa. 23. M FIDEM IN PROMISsIONE DATAM D erentia consensus taciti is praefuniti. XERVA. L i. Necestar pactorum inter β. 24 - 33. Persanae quaevam ad pacta in- homines. f. a. et inde ona obligationis. capacer . 34'-36. Consensis opposita. . 3. Pactum quid ρ I. q. vel gratuitum β. 37. I. Error β. 38. qua seMper in dubio via mutuum. . s. ci a Pacti consensis, erranti debet nocere. 3. 39-48. II. Doluis. 6. qui resolvitur ι. in promi nem. F. T. β. 49. So. I. III. Rotaitia. β. Sa. IV. Haec vel perfecta vel impersccta. g. 8. 9.io. Metus vel suspicax. β. 33. sq. s. vel tcr Μιδε absortio , . ii. a. in acceptionem. rem. . 6-39. An quis obligetur merum . Ia -I6. Consensus Peloprinus β. i T. 18. injuste ineutienti' f. ω 77. Promitii Nel racιIux, I. 19. m. qui non confunden- possunt ea, quae sunt in nostris viribus,
Leonis V Androcli. Non tamen exinde jequitur. quod uertita habeant sensum G m moriam. Non magis,quam quod in i a eaδει virius grati titanis. co) Ut in acti ne injuriarum. F quis parenter, parranor injuria ameerit. sp &neca in hir. de beneficiis negat dari pos actionem ingrati, quem o pugnavit Peculiari dissertatium Baeclarus, subindι tamen injuriam simplicem cum praegnante is alia hic distincta confundum. so Livi exempla subinde apud Decia Iuras suintil. Someam. s. Disitigod by
207쪽
1. 78. unde nemo tenetur ad imPoerbi . in diem. vel sub conditiove. . 08 ii . f. 79- 84. aut turpia, β. 83 - 89. aut alie- Promittimus vel is vel per alios. f. ii4. na. f. 9o -97. Promismutur vel pure, via Iao. Divisio Iactorum disretur. β. iat.
f. I. O Uarta in praeceptum speciale ex statu humanitatis descendens, S ex irmativisseeundum est: FIDEM IN PROMISSIONE DATAM SERVA. a
L. Necessarium fuisic. pacta inter homines oriri. inde liquet, quod ossicia humanitatis, S eorum praestatio ad illa omnia, quae homines a se invicem utiliter expectare pollunt. accommodari nequeat, ob conditionem partim ejus, qui utilitatem exhibere debeat, b partim hujus, qui eam expetit, cὶ partim rei, d) quae desideratur. Accedit, quodsi in statu cor rupto semel bellum inter homines ortum sit, non nisi per promissiones id iterum componi possit. 3. Cum vero maxime eum in finem ineantur pacta, ut quis alterum cibi perfecte obliget, Quem alias ex solo capite de praestandis ossiciis humanitatis imperfecte obligatum habebat,idi porro indefinite cum quibusvis pacta ineamus; perspicuum est, di tranquil talem generis humani, lein specie custodiam asualuatis postulare. ut fides data in pactis servetur.
etiamsi ipsum patium non sit mutuum.
S. Promisso est vel perfecta vel imperfecta. se
V. Perfecta est declaratio voluntatis . quod alteri ita obligari velim, ut ipsi liceat rcm promisiam tanquam debitam a me exigere. to. Imperfecta est declaratio voluntatis, quod alteri velim obligari, ita tamen, ut ipsi non liceat debitum a me exigore, quales sunt promissiones patronorum. f) M. Cum a Iunge lioic f. seqq. Pus lib. 3. e. ψ. b Poterat enim ipse indigere veli tui rei, vel pretii pro re ves opera. cὶ Cui forte non convenis, ab altero acri Wre feneficium. dὶ Si fit pretiosae te Iuuge huic g. seqq. Puliud. lib. 3. c. s. f Parentum item, principum t c.
208쪽
ra. Cum neutra harum confundenda est nuda assertio, quando declaro. g alteri meam voluntatem, quam in praesenti habeo , de commodis ejus promovendis , ita tamen, ut ne quidem ad perseverantiam me obia Iigare velim, quae huc plane non pertinet. ta. Ut itaque hὶ pro Ara ad eliciendam obligationem requiritur, quia citra eam par non potest paris inviti libertatem restringere, ita nec sine acceptione pactum est, quia nemo invito vult rem suam obtrudere. ia. Quod si itaque acceptatio non sequatur, iuri promittentis in rem oblatam nihil decediti quia paciscens rem suam non vult pro derelidio
t . Quod si rogatio antecessit. censebitur ea durare, nisi expresse fuerit revocata, eoque casu in avrecesum acceptatio facta intelligitur. 13. Modo tamen rogationi respondeat oblatio. 6Nam si haec rogatio nem vel excedat, vel ab ea deficiat, expresse requiritur acceptatio, quia saepissime mihi non consulitur, nisi tantundem, l) quandum rogavi, accepero.
16. Idque in promissis mutuis fere non habet dubium. Sed putamus. idem etiam dicendum esse in gratuitis, quamvis distentiant leges Romanae m incongrua ratione, quod major summa, contineat minorem: I7. Declaratur autem ab utroque voluntas vel verbis vel factis. Uti de consensus. 6c intuitu huius. pactum, dividitur in expressumdc tacitum.18. Expressum non est dissicile, nempe ubi consensus verbis constat. Sed de saeuo distinctius procedendum. 19. Nimirum quamvis consensus tacitus si ille, qui factis declara. tur, ac apud Scriptores fere synonymice supponatur confessus tacitus lepraesumtus, revera tamen post leges Romanas praesumtus consensus a tacito disteri. adeoque nobis horum duorum confusio eo magis vitanda erit, quo minus communiter solet evitari. n 16. Scilicet facta licita, Ο quibus utuntur homines , veIsintsignaeommuni, quasi consensu humani generis recepta, ad declarandam voluntatem nostram, ita ut, si quis ratione utens factum istud audiat, starim inferat, me aliud quid certum ac determinatum hoc facto indicare
209쪽
voluisse; vel non sunt signa communi consensu humani genetis adde et arandam volutatatem recepta, aequiras tamen naturalis vult, ut obligae tio ista facta concomiretur vel ea sequatur. ii. Qui De is prioris generis nititur consensus, tacitus est, quir sterioris generis iactum praesupponit , consensus praesumtus in legibus Romanis dicitur. ideo videlicet, quia quilibet civis bonus praesumitus consentire regalis aequitatis naturalis. tr. Ita nutus ostendit assensum tacitum , ita restatio chirogra i d clarat .. caeteris paribus, quod velim debitori donare debitum. Ita posti . lotio tibi O potus ab hospite diversorii infert consensum tacitum, quod velim pretium cibi solvere. 23. Contra negotiorum gestio, hereditatis aditio, & in genere omnia facta, quae in quasi contractibus Legum Romanarum praesupponuntur, direeio non inferunt consensum ad solvenda damna domino negotii data. ad praestanda legata legatariis Sc. Sed regulaeritamen aequitatis naturalis a civilibus corroboratae, hic faciunt consensum praesumtum. r4. Differt adeo ultra dicta consensus praesumtus Sc tacitus i. ratione personas Qui suam voluntatem exprome declarare nequit - p ille nee tacite. Ita furiosi nutus, redditio chirographi, postulatio cibi, modo dictos effectus non producet. . . las. At ex consensu praesumto Ob Iigantur etiam furiosi, v. gr. quo cum negotia gesta sunt. 26. Nempe a. consensius tacitus obligat fialtem eos , qui consensium factis declararunt, at praesumtus etiam illos ligat, qui nullum iactum adhibuerunt, ita obligatur in genere dominus negotii ad reddendas impensas gestori etiam ignoranS negotium geri. .' 17. Porro in relatione consensus turiusque ad cod sensum expressum ingens est differentia. De tacito haec est regula : uuoties consuι de co knsu expresso contraris , toties frustra quaerimus de tacito. Ratio est,quia verba sunt stigna ordinaria declarandi voluntatem suam, facta vero extra ordinaria vel subsidiaria- oil D l. il28. Ita p Intellig. propter impedimemum intrinsecaem, ne Ois tibi obteiat surdum
aut mMum vitio. yuncto, qui mullis factis tacite consensum Dum declarare valent ars non expresse per ver . Impedimentum extrinsecum voco, ubi impeditur amima functioner sitas exercere ob vitinm membrorum e ternorum. ad qua Pertinent etiam senserim Impedioeutum igitur intrinsecum erit, ubi parus im a s maxima ure
210쪽
r8. Ita si dixerim, me nolle assentiri, nolle debitum tibi donare , nolle hospiti cibi pretium solvere, nulla erit essicacia nutus, redditioni chirographi, postulationis cibi .a9. Alia longe ratio est consensus praesumti. Etiamsi negotiorum
gestor, etiamsi heres initio statim vel coram notario et testibus protestem tur solennissime, se nolle ex negotiorum gestione vel hereditatis aditio. ne obligari, frustranea erit haec declaratio expresib, ut adeo huc potissi-Πrum spectet axioma vulgatum: Protesatis fanu contra3 ia nihil operatur. D 3o. Vides itaque 4. ex consensu praesumto obligari etiam invitos, eX tacito nonnili volentes. 33. Unde s. in consensu praesumto obligatio immediate veniet ex lege, in tacito lex mediante consentis obligationem operabitur.3r. Breviter 6 tacitus consensus est veri consensus f cier. Consensus praesumus est consensus improprie didius. Hinc S in Jure Romano ex consensu tacito oriuntur etiam veri contractus. q) ex praesumto saltem quasi contramas.
I. Non tamen putabis, distinctionem hactenus ostensam solum injure Romano habere locum, halienus enim spem rei saltem ad iurisprudentiam humanam. Exseret quippe di in iurisprudentia divina se passim r) ejusdem usus, potissimum infra, cum de ossiciis liberorum erga parentes aispiciemus. 34. Isitur, qui voluntate carent promittere nequeunt. Tales fiant infantes, juris, mente capri 6c summe ebrii. 3 . Nec obstat, quod ebrii obligentur ex delictis, saltem ad aliquam Poenam. Illa enim obligatio, s) ut suo loco dicemus, venit immediate ex lege, 6c strinxit etiam invitos, at obligatio hujus capitis pactum, tanquam conditionem sine qua non requirit. 36. Et quidem furor atque ebrietas facilius possunt ostendi, sed quousque duret infantia, in universum regulis accurate determinari nequit. 0 Unde non sine ratione haec determinatio relinquitur test civili, u cui di simul incumbit prospicere adolescentibus infantia ma)oribus
do restoribus voluntatis nondum bene formatae. 37. Caeterum consensus quasi duae sunt partes, intemtas ct voluntas. SE In- Ira Datiar praesens alterum pro me fidejubere, mandamm es l. 6. a. l. 8. lnand. BO Dcatio es, Apatiar diuinitis numere eonductorem in re conducta l. 3. ν. ult. locati.έ0 g. in cap. Io. β. 87. seq 94. seqq. 0 Cons. Pus. III. 6. s. ubi paulo aliter re proli- - respondet. t Cum unus infans eirtur proveniat ad usum rationis, quam alteri u siuamvis ha videantur infantiam uimus late, videlicti septonio διerminar