장음표시 사용
291쪽
rem aliquam comparavit, alius rem similem pro duobus cum dimidio, alius pro duobus dempto dimidio; omnes tres rem justo pretio acquisivisse putandi sunt. 49. Ne vero haec laxitas in infinitum quasi extendatur, & ita laedentibus alios conniveatur, communis pretii tres communiter faciunt gradus. in imum seu pium, mediocre seu moderatum, di summum seu rigorosum. Intra quam Iatitudinem ci) si subsistatur, carius aut vilius res aliqua emi vel vendi possit. o. Et eo forte respexit Ius Romanum, rescissionem contractuum 4um demum, si quis adversarii dolum probare non posset l) concedens, si quis ultra Dimitum Ixsus esset, h. e. ut ego intelligo, si quis ultra alterum tantum pretii intimi in dedisset, vel ne quidem dimidium pretii summi n) accepisset, quoniam videlicet has metas rarissime excedere so
lent homines mercium periti, etsi in aestimatione variantes. i. Quae constitutio etsi non omnibus arrideat, videlicet quod is terminus sepius iniquitatem secum ferat in rebus maioris momenti, V. gr. fictuis aedes emerit pro sooo. thaleris, quae communiter & quoad pretium infimum pro Iooo. a nemine ultra ooo. thaleros aestimantur; tamen pro justitia legum Romanarum videtur dici posse, eos succurrere voluisse iis, qui res minoris momenti emerent, in quibus videlicet non expedit, diutius stil2itari de pretio; at illum, qui in rebus majoris momenti ita negli- gen Sellet, Ut talem laesionem satis enormem incurreret, beneficio legum
t. Accedit, quod in casibus ejusmodi majoris momenti facilius alterius dolus probari poser, qui restitutionem etiam in laesione intra dimidium operabatur. 33. Quodsi tamen princeps videat, quod ipse rerum pretia determinare possit, quod potissimum in rebuς fungibi Lbus & domesticis, in operis item vulgaribus procedit, p) ad Lics scindendas optimum est, si hoc faciat. 4. Oritur inde nova pretii species, eis, qui in statu naturali vivunt,
an cognita, quae pretium legitimum appellari consuevit. ' .
i Ut sit in exemplis praeced. si Aut probare nollet. Nam alias etiam ob minorem Desionem Lesis olerti 1 Gedere a eontractu. mὶ G s quis in casu - 48-rm isam comparasset pro tur am tribus δει sis. nὶ Ut si quis in dato casi a ς pisset saltem solidum ctim quadrante. io) Nam prius inquirere debuisset in pre rium rei tantae. nece it, quod in rebus majoris momenti vix posit conlingere , t i ster non sis in dolo. p) quia tum cessim rationes β. 46. '
292쪽
s . Quod adeo latitudinem non habet, sed sere in puncto consistit ut quantulocunque excessu injustitia committatur.3 6. In tantum, ut non solum plus acri re 'seta si saepius non liceat Um dare, praeprimis eo casu, ubi determina tib pretii non tam propter utilitatem singulorum, quam ob utilitatem publicum Sc per modum legis sum tuariae faeta sit. 7. Quin nec licebit semper minus accipere, praeprimis si determ n tio pretii ad prohibitionem monopo Iiorum respeXerit, aut in favorem
communem mercatorum lata fit.' μ, 38. Postquam de dominio di rerum pretio diximus , postulabat ordo, ut descistractibiis, qui fere dominiorum dis in ii6nem & inventa pretia P supponunt, eorumque a pactis divisione quaedam nunc dissereremus. r 39. Sed si verum fateri volumus, ignorat Jurisprudentia divina istam pactorum et contrae ortam divisionem, cum ea tota, quanta quanta sit, originem flebear Romanis. l . 6o. Scilicet volebant Primani antiquitus prospicere . ne subditi per nimiam promittendi promptitudinem seu gratuitam seu mutuam laederentur, qua Propter S) statuerunt, ut ex meris promissionibus citra dati nem nulla oriretur essicax obligatio, nisi quis per solennem stipulationem alteri quid promisset. 6 i. Unde antiquissimis temporibus sola stipviatio tanti actu fuisse, reliquae promissiones omnes nudorum pactorum nomine venis e videntur. 6r. Donec ab hac regula, quod palium nudum actionem producere non deberet, quaedam negotia pedetentim vel propter praestationem subsecutam. t vel propter eorum De quintiam & necessitatem ad promo venda commercia At quotidianam utili atem civium. u) vel propter adhaerentiam contra Stuum, Ix vel propter singularem rationem, y primπ- vae intentioni omnino contrariam eximerent. E ' φ63; Hinc distinctiones inter pacta nuda, di non nuda, horum in I gitima di cadiecta ; adjectorum in nescio quas sub ecies obscurissimas ,
I. s. e. a. i' que ad c. i I. s) Ita quidem tum senae. Nunc autor orbitror. Scilicet perpesuum studium patrum piciam s. ugandi, de quo dissim ita Naevis I trisprud. lib I. etiam hanc inventionem siuppedita it, ut formulas ceriar promis emi per simio Ioriouem populi imponerent se. Dicum latjus Deo dante in eoimnen ait Inhidit in contractus reales'innominati. iu in contra. Iur coigustiales xi ist
293쪽
m LIB. Π. CAP. XI. DE . OFFICIO aa quarum singula infinitis litigiis inter JCtos dederunt occasionem,
ortae sunt. 6 . Eidem sonti originem debent divisiones contractuum in nominaiatos it in minatos, horum in reales, verbales, liter ales & consenseuales, etsi non ita litigiis obnoxiae, nisi quod divisio alia contractuum in stricti juris& home fidei, bin a diviso olim praetoris & judicis pedanei ossicio orta, tum& subtilitates nimiae de formulis actionum earum oue nominibus doctrianam pactorum S contraetuum intricati orem reddiderint. &e.
eoncinnam Triboniani rapsodiam c) auctae sunt, ita tamen invaserunt fere totum orbem Oristianum, partim quod Pontisices multa de contractibus, paucis quibusdam reiectis, in Decretalibus luis retinuerunt, partim uod ante pauca secula, quibus studium Juris in Italia di Germania ruriaus surgere incipiebat, ns yustinianeum simul in Academias & sorum fuit translatum, interpretantibus id hominibus summa diligentia praeditis; sed omni literarum & historiae studio destitutis. d γ
hodie sit informe chaos, quae in formam artis per regulas, quibus quis tuto confidere queat. redigi omnino non possit. e
naturali, sed sere secundum principia Romanorum hactenus traetata fuit, partim quod Reges tam iani sere unanimiter Ius Romanum ob multas re- eulas aequitatis f) inibi contentas, saltem ex parte receperint, easque in contractibus inter se invicem passim observaverint.
Grotium dodtrinam Juris natu talis, ut derelictam a JCtis g sibi vindicarunt, vitio isti hominum generi frequentissimo, falcem miserint in alienam messem, di sub praetextu, quod ae Justitia di jure scriberent, exspatiati a Seil. inter pacta adjacentia, detrahentia, alterantia, mutantia se. vide Franth. ad T de eontrali. emi. bὶ Hanc divisionem Mn yertinere ad Ius Gemitum, agnoscit Grotius II. 16. In te in Ut qui videlicet multas escit eontradicti 11ιι alias defecitur. de quibu/ d σο lib. 3. de Naevis Iurispr. d quales fueruis Gussatoris. eὶ Μοnstro hoc toto opere de Naevis Iurispr. fὶ Ita quidem commuisiter. Et hoc latius jactat arthurus Duc de autoritate Iuris Roni. in territ riis Eurosae. Sed re accuratist inspecta, causa vera autoritatis illius es, quod una eum Mademiis Ius Romanum simul fit in regna introductum, quod ad navas semdemiarum pertinet, de quibus serra alis loco pluribus. gὶ Nam primi GD aistro studium Driι Natura non curaruηt, immersi μοι Juri Ius amo.
294쪽
tiati nimis fuerint in campum Juris Romani, ejusque minutias etiam secundum regulas cerebrinae suae aequitatis examinaverint. 69. Modestior hac parte Grotius, qui primus JCtis rem ab aliis ha-ε enus vel vi, vel clam, vel precario possestam cum successu VindicaVit, di qui hunc secuti sunt, alii viri sapientes. h) Qui adeo cum jam erudite ostenderit, in quantum doctrina iuris Romani de contra Rib ta S con- eniat cum aequitate naturali, non opus arbitramur, ut jam astum agamus, sed quae hac parte dicenda forent, reservamus discursibus privatis ad Jus Romano-Germanicum privatum. o. Simul omittimus de modis tolgendi obhgationes, i puta solutione, noVatione, compensatione, accepti latione disierere, cum S hae fusius trametari soleant a Commentatoribus Juris Iustinianei, S hac parte quidςm illud Jus regulas aequitatis plenissimas nec ita obscuras Proponat.
DE INTERPRETATIONE VOLUNTATIS DIVINAE ET HUMANAE PER VERBA DECLARATAE.
evisis. g. r. a. 3. Interpre- talionia norma collactio mentis ex Agnis probabilibus. I. 4. Potissimasigna Ant verba. s. I. sed menti tamen subbrdinandi, g. 6. 7. utpote quandoque menti aequalia, quandoque latiora, quandoquestria lora. f. 8. Uvri interpretatio Peldeclarativa veI restrictiva. I. 9.io. Ad verba tutelligenda requiritu cognitio idiotismi. 6. ii. 31. 33. Verba sunt vel vulgaria vel technica, g. id. vel perspicua vel obscura. I. is. Unde cognitione linguartim is arιium es pus: ve interpressu prostituat. I. 37. I 8. Obscuritas curabilis, β. t 9. ex variis sontibus oritur, σ
295쪽
ii LIB. II. CAP. XII. DE INTERPR.
g. 7 . 8o Ouid si ratio ipsa legis la- Miaenam alteri cedere debeati g. Ii -- teaiy f. 8i - 84. Ratio legis vel pacti a 42. 3. do ratione legii, β. a 43 --i Io.
attendenda in interpretatione decliarativa, ubi tamen tres limitationes notanda.
f. 83. 8 b. similiter in extensiva, β. 87. 88. g. I l - - 338. Cur omissa sit regula da ubi eadem debet esse ratio non similis. Drorabilibus V adisu P f. t 39 issi. f. sq. c quis rationer uris pluret ' quia scilicet ea nullum habet usim, quod
. ρο -- 9 3. item ratio ribeι esse esscax. ostenditur com Gratiam. g. Issa - - 176.94 - - 99. Rario legis exesu δι cavi, In obscuritate incurabili cessat inciuistationes. f. Ioo. IOI. I 2. De tuterpre- interpretis, β. I77-- Ι 86. contra quam ratione restrictiva examinatur sententia faciunt Zoi in conciliandis antinomiis Grotii. g. io 3- Ios. ut regula tu in- occupati. g. Ι 87- I9r. Distierentia quimterpretatione refrictiva. t. de sub ala que inter obscuritatem voluntatis divina materia, β. IO6 - - IO8. a. de efctu. V humana. I92 I99. io' - ii6. Si dua leges collidantur. f. Ι.
ΡDIemus adeo finem imponere libro secundo, 3t statim ad ossicia hominum specialia in diversis societatibus transire, nisi recordaremur, superius ca) dis irsum de interpretatione certis ex causis intei ruptum,
eiusque supplementum post doctrinam de pactis dilatum fuisse. . Scilicet dixi supra: Aliam ei se Inte Iretationem Legum naturalium, alium legum positivarum. Utramque quidem praesupponere certas regu Ias atque axiomata a primis principiis dependentia, sed naturales tamen niti perpetuis demon I rationibus b etiam in conclusionibus remotis, inpositivis vero conclusiones ex generali aXiomate per conje-Sturas di argumenta probabilia deducendas esse, atque hac parte usurpaniadas esse easdem regulas, quibus artifices in interpretandis legibus huma nis S pactis utuntur. . 3. Ubi tamen ante omnia repetendum erit, quod loquamur de legi-biu positivis salutem hominum uni ersorum temporalem concernentibus; Utrum enim S interpretatio mysteriorum fidei nitatur regulis communibus bonae interpretationis, an Vero ad eam speciales concursus di illuminatio divina requiratur, nostrum non est, ut definiamus, qui Theologisi relinquenda esse opinamur. . 4. In a l. r. c. 4. . ult. Cum hoc capite jungendum es Pufenae l. s. caput ra. &eaput 3. meae praxeos Logieae, ubi doctrinam de interpretatisne reviumsi f. i9. seqq. 1 ibi multa mendavi. vide lib. I. c. 3. si s. 8O seqq. . :
296쪽
4. In foro igitur humano, c) cum quilibet ad ea obligetur, quae Iegislator voluit, aut ad quae ipse se per voluntatem propriam obligari voluit, voluntas vero legislatoris excepto Jure naturae dc promittentis non nisi exfgnis, quibus voluntatem suam declararunt, colligi ab aliis hominibus possit Onde constat, interpretationis, quam jam tractamus, normam & mensuram genuinam esse coissentionem mentis ex signis maxime probabilibuS. s. Cum autem inter signa, quibus mens declaratur, potiora sint, quae per sermonem fiunt, d) igitur hic potissimum de interpretatione voluntatis per verba declaratae erimus soliciti, praeprimis cum resulae, quas hic tradituri sumus, fere applicari possint ad voluntatem factis declaratam, unde
6. Porro cum verba sint signa mentis, inde in universum constat, verba menti, non mentem verbis esse subordinandam. e r. Unde in omni quidem lege vel pacto ante omnia ad verba est reis spiciendum, simest vero videndum, an non legislator vel contrahens aliud quiddam innuere voluerit, quam locutus est. g. Scilicet aliquando praecise verba applicamus ad mentem nostram,
ut loquamur, quae sentinam; f aliquando verba mentem nostram ex parte saltem referunt, ut minus loquamur, quam sentis S; g aliquando verba latiora sunt quam mens, ut plus loquamur, quam sentiamus. h s. Oritur ex his diversis loquendi modis triplex quoque interpretationis species; i) Declarativa, quae mentem aliorum exponit, prout verba jacent: Extensiva, quae verba augustiora extendit ad alium casum sub mente comprehensum: & Restrictiva, quae docet. non omnia, quae sub
verbis comprehenduntur, pertinere ad mentem loquentis.
e) De foro enim divino hie abstrahimur. ut quod magis pertinet ad vitamaternam. d vide Fupra c. 8. f. II. liiij iis libri. se Igitur es mentem colliga- mu ιx signis. signa tamen ista nempe verba J interpretamur sepius ex mente, hoe est, s ne pures Iubesse assertionem in circulum redeuntem, J ex aliissignis mentis prae ter sermonem. sὶ e. g. duo tibi eentum thaleros. g) e. f. Dabo centum, eum commodum erit, s subimelligam thaleros, ct tibi. h) e. g. Dabo tibi rentum fore. κοι I se intelligam Belgicor. i Aliter paulo de speciebus interpretationis dissimi d. e. s. prax. Log. 93. seq. ubi simuἰ sendi, peccare Icios , singulis interpretati nis generitas singulas regulas accommodantes. quoi olim s hie secutus fui. Unde poteris jam F. sequens omitti. Nam G declarativa interpretatio respicit rationem
297쪽
tis LIB. II. CAP. XII. DE INTERPR:
io. Quae tres species Sc in eo disserunt, quod declarativa resipiciat principaliter propositionem verbis declaratam; Extensiva vero S restriativa aliud quiddam, quod verbis declaratum non est, rationem nempe, quae aliquem ad loquendum impulit. ii. Verba igitur circa quae declarativa interpretatio occupata est. vel considerantur ut termini simplices, vel ut propositiones aut integri discursus. n. Uti autem omnis interpres bonus a notione terminorum 1implicium incipit, ita nullum est dusium, quin debeat idem necessiario gnarus cesse . quid significent ea in sensu composito, cum leges S pacta minimum propositiones sint. 13. Facit enim compositio saepius, ut verba alio plane modo significent, quam si ponuntur, ut termini simplices. Et hoc solet appellari Idioti tu linguae. l 34. Utraque verba 6c termini di propositiones) sunt vel vulgaria seu popularia, vel technica seu termini artis. I 3. Horum utraque rursus sunt vel pers ima vel obscura. Pesic voco, quae linguae alicujus vel artis peritis satis dilucide & distinete mentem loquentis exponunt. Obscura, quae a peritis vel dissiculter vel plane non intelliguntur. 6. Pressi a quod concernit, uti & ipsa illis, qui artis vel linguae haud sunt gnari, etiam obscura sunt unde Philosophi obscuritatem in subjectivam di odiectivam distinxerunt ita haec obscuritas facile tolli potest, partim si quis iis, qui linguas docent, se fideliter informandum tradat, pamtim si ab artificibus discat principia dc regulas artis, nec utrobique nc gligat lexica et di:tionaria huic usui in servientia. i . Porro sicut in alterutro horum parum proficiet, qui ἁ- ακτος hic esse velit, ita qui linguam vel artem non didicit, ab interpretatione ab inere debet. ne seipsum a I iis deridendum prostituat. m i 8. Ita expositiones terminorum, quibus Theologi in exponendis mysteriis fidei utuntur, ipsis a Jure consultis di Medicis relinquendae sunt;
l) e. a te ureis unguiculis pedem in mba charontis habere. In Gallirar
die Jusse abbristen. m) O M plerumque in iii, qui libros DerIunt. Comparara hic os flaues Gauria s Germ mica aut oram cla eorum. Intellige totum para- graphuni. si quas aιraal a tem vel disiciplinam non didicit. in F Theologus v. g. Iuni prudevitae terminos ignoram Hstema juris natura fribere V sit multa de do. minio, jure in re, comructi c. ubsque Iudicis immiscere velit. At vero si quis
298쪽
ita v. gr. Lex Aquitia, SCtum Hrigebanum es Macedonianum, dominium bδ- nitarium O 2viratarium, seperioritas territoriaM , Hasalgazium, Sc. nihil attinent Theologos & Medicos. Ita Ahan & Acidum, & infinita morborum ac symptomatum termini ad Theologos S JCtos non pertinent. Omnium horum explicatio non spectat ad Philosophos &c. i9. Obscura verba vel laborant obscuritate, quae tolli potest, vel ita sunt obscura, ut nemo possit intelligere, quid loquens voluerit. Prior est hujus loci, ut fusius probabimus infra. n ro. Provenit vero obscuritas illa partim a figura externa literarum, partim ab interno verborum sensu. o 2I. Tigura externa verborum formatur vel lingua vel scriptura. p ar. Quae lingua formatur, sonus dicitur, q) cui, nisi plane sit ανα ρος& inarticulatus, r non debet interpretatio denegari. Nam di is, qui dissiculter loquitur, pro loquente haberi debet, quod maximopere usum habet, si qui in ultimo mortis articulo non satis intelligibilibus verbis supremuin &'nunquam rediturum arbitrium profundunt, s v. g. si quis dixerit: servus meus ominus liber e sto, Sc habeat solum servum Crati m. t a 3. Eiusmodi obscuritas, quatenus per interpretationem tollenda est, iisdem fere regulis subjacet, quas circa internam obscuritatem removendam trademus. su
r4. Obscuritas ex Aura scribendi, x aut iis, quae scriptioni extrinseclis adveniunt, Orta, provenit, vel quod quis obscuris di inartisicialibus ductibus theras formaverit, quod vitium multis eruditis commune est, ut in proverbium abierit, nos docti male scribimus. Ita notum exemplum Medici, qui dum apium praescibere volebat, literas sic duxerat, ut Pharmacopaeus pro apio legeret ostium. as. Vel quod scribens signorum sive notarum obscuritates & compendiosa aenigmata, quae abbreviaturas dicimus, adhibuerit, quas propterea non sine ratione severe prohibuit in describentis legibus adhibere justinianus. y Ita aliquando imperitus clericus legebat: Otto DLI eram. Ff 1 16. Veleallet auam disciplinam, etsi ei non ex professo, ut dicitur, incumbat, inde nove
arcendur sed susto praetextu, quod vocationem ad eam non habeat. Dixi cap. a.
299쪽
LIB. II. CAP. XII. DE INTERPR.
16. Vel si librarius in transscribendis verbis erraverit. 2 27. Vel si scriptura Illuris, ininctionibis, siuperinductioni , vel quoli-het alio modo ita cancellata fuerit, ut oculis perspici non bene possit. a 28. Vel si scriptura initio incuria scribentis, b vel postmodum tem poris vitio mutilata sit. c aq. Vel si lectio, quantumvis sana & recta, quod ad voces attinet. sola interpunctone laboret, aut interpunctio omisi. ambiguitatem pariat, ut in vulgato: Porta patens esto nulti claudaris honesto. Sc. d) .
3ο In his At similibus obscuritatibus, etsi non parum adiuvent reis gulae mox tradendae, tamen non dissilendum est, potissimum adiumentum ex naturali prudentia & singulari dijudicandi facultate , qua unus prae altero eXce Ilit, petendum esse, unde ic, qui in ejusmodi interpretationibus felices sunt, Criticorum titulo ab eruditis ins gniri solent. 3 i. Igitur pergo ad obscuritatem, quae ex interno verborum sensi legibus aut pallis accidit. Provenit illa inde, quod loquens adhibuerit vocabula I. ol olera, sive ea adhibita fuerint eo tempore, quo clara S usitata erint, qualia occurrunt in LL. XII. Tabularum, item in Legibus Longobardorum S aliorum populorum antiquorum Germaniae, eὶ sive eo tempore, quo usurpantur, simul antiquata, ut in illa viri docti responsione; Rctore re fori scio. Sc. 32. II. Et vocabula noviter conficta f saepius obscuritatem pariunt, cum non ex opinionibus singulorum, sed eκ communi usu nomina exaudiri soleant, sive quis significatum vocum in novum sensum privato ausu detorqueat, ut si quis escarium argentum, aut penulas, aut togas sub IMIHIectilis voce comprehendere solitus fuerit; g sive quis ad exprimendos forte idiotismos alterius linguae vel alia de causa in sua lingua novos Per compositionem aut alio modo formet terminos, quorsum forte referre possis, quando quis milites vocat: Bombardagladio sum hastaflamma loquentes. Et Scholasticorum sei e rihubcam.
300쪽
33. III. Obscuritas facile contingere potest, si quis adhibeat in se
mone vocabula peregrina. Quemadmodum igitur, ut ea evitetur, Optimum est, ut congrua eorum periphrasis simul addatur, quod observarunt
diligenter leges Romanae, dum Seo limam di chomata memorant; sh ita obscuritas augetur, si ab imperitis abusive usurpentur, di in sensum alienum detrudantur, quod nostris Gallo-Germanis perquam familiare est. r 34. IV. Potissimum tamen obscuritatem pariunt vocabula ambiguo, quae ita videlicet comparata sunt, ut duas vel plures res significent. l Uti enim non insaniendum est cum Scepticis, omnia , quae existunt, Nmulto magis quae verbis proferuntur, ad ambiguitatem S incertitudines reserentibus, ita explosa est jam dudum Diodori sententia, contra Chrysippum defendentis: Nullum verbum ambiguum elle, cum plure S omni no sint res, quam vocabula, Sc ingens copia rerum sine nomine, quaS non propriis appellationibus notamus, sed alienis sommodatisque. m 3S. Dum Vero vocabulum plures res significat, aut horum signi sica- tuum unus est protrius, aut improprius; aut uterque proprius. Ita Biblio theca proprie significat locum, in quo libri collocati sunt, improprie di per tropum libros ibi locatos .. n Ita arma proprie instrumenta, quibus in
bello utimur, improprie viros armatos: ita fera um proprie certi generis metallum, tropice arma ferrea denotat. 36. Si uterque significatus est proprius, tum aut unus sub altero con-
tInetur, aut neuter conIinet alterum.
3 . Illud accidit, vel quod nomen generis peculiari spe ete applicetur. v. gr. quando mulieres saepius opponuntur virginibus, io) item adoptio dicognatio diversimode usurpantur; vel quud nomen 1peciei supi onatur pro individuo, v. gr. quando homo, equias, Sc. promittuntur; vel quod unum
nomen proprium pluribus individuis commune sit, ut si quis plures Stichos habens Stichum legaverit; p vel quod vox masticina saepius sub se
comprehendat sexum foemininum. e. g. homo, egum; vel quod Qvi artis latius pateat, quam usuS populi. LXemplo mox Iu dic. 38. illarum vero significationitin variantium, quarum neutra continet alteram, infinitae sunt. U. g. cum Gadus avem di hominem. bas offam aut certum locum &c. notant. Ita meum di tutim ambigue significant in isto