장음표시 사용
311쪽
LIB. II. CAP. XII. DE INTERPR.
fraudes, quae a male feriatis hominibus excogitari solent eludendis le
ici. Quare non male JCtus istam inter haec duo ponit differentiam.' quod contra legem faciat, qui facit id, quod verbis legis rationi videlicet ejusdem correspondentibus adversum est, in fraudem legis vero. qui salvis legis verbis committit ea, quae cum intentione legislatoris
Primam, quae fit commutatione rerum, ut si lex prohibet pecuniam mutuo date filiosamilias, isnerator vero det mutuo frumentum, vinum, Sc. item si princeps vetet frumentum exportari- aut lanam, dg quis farinam vel oves exportet: secundam, quae fit commutatione per arum, ut cum conjuges, qui invicem donare nequeunt, alias personas, quae donent, substituant ptertiam commutatione contractuum, ut si iidem coniuges res protiosas vino nummo sibi vendant invicem, si Mnerator filio familias mutuo dandi gratia res quasdam vendat: quartam denique commutato modo contrahendi, ut 's mulier, quae fide bendo nou obligatur, animo intercedendi pro altero mutuum ipsa contrahat; quanquam haec species parum differat a tertia,&cogitandum si ulterius, annon plures modi, quibus quid in fraudem legis committitur, reperiri possint. iicia. Interpretationem restrinisam, quae adhuc restat, Gratus petendam esse ait l) ex defectu voluntatis originario, aut ex casus emergentis cum voluntate repugnantia. Prius fieri vult ex aliquo signo voluntatis.s nimirum verba alio loco posita cum praesenti lege aut pacto per incudentem casum peculiarem pugnare videntur. Sc. io . Hic uti in conclusionibus ipsis non adeo multum dissidemus; ita videtur methodus & connexionis ratio non saltem aliquatenus esse obscurior, verum & certo respectu perplexitatem m inferre: Cum enim, ut reliqua mittam, Omnis interpretatio debeat fieri secundum pro- habilem voluntatem ejus, qui locutus est, neque tamen eam, quam unis quam antea habuit, aut post sermonem forte habiturus est, sane sua monia te fluere videtur, quod restrictiva semper se fundare debeat in defeetu voluntatis Originario, nunquam ex casus emergentis subsequenti. aliqua cum voluntate repugnantia, defectui originario voluntatis opposita.
312쪽
VOLUNT. I DIVIN. ET HUMAN. a t
io . Rursus cum restrictiva interpretatio fere intendat, legislatorem plus locutum esse quam senserit, S de casu, de quo sermo est, tum non cogitasse, adeoque ita semper praesupponat casum emergentem voluntatiloquentis repugnantem, non video iterum, quomodo defectus voluntatis originarius repugnantiae casus emergentis queat opponi. Tentabimus itaque, annon res ipsa commodius hoc modo possit proferri. ios. Extensiva interpretatio fere unice ad rationem legis vel pacti respicit; At restrictiva etiam religa v re Has interpretationis declarativae
admittit. Unde l. quae supra n diximus de subbata materia, hic quoque locum habent, utpote quae semper intelligenda est obversari animo
loquentis, etsi verba videantur latius patere. io . Ita si studum sit concessiim alicui pro sedi descendentibus masculis, non intelliguntur nepotes ex filia, quia natura ejusmodi Rudi repugnat, quae taminas oc descendentes ex iis plane excludit. io8. Ita cum patronus prohibetur adisere libertum jurejurando, ne uxorem ducat, materia substrata ostendit. intelligendam esse legem de liberto. qui liberos tollere potest, neque Puniri patronum . qui a liberto castrato juramentum exegerit. co io . Deinde a. quod supra p notavimus, non ita interpretanda esse
verba, .ut nullus, aut absurdus vel iniquus essectata sequatur , etiam in re strictiva interpretatione usum suum exerit. Mam nemo mentis compos absurda velle credendus est.
tio. Ita si lex sit; Vir fortis, quae postulet, habeto, S unus qui fortia
facta perpetravit, postulaverit agrum conciviS sui, hic vero post aliquod tempus in praemiuin fortitudinis agrum suum a priore repetat, vitatio absuruitatis suadet, ut lex explicetur, ne viris fortibus sua praemia iterum eripiantur.' q)iu. Inde decidenda etiam controversia in et Protagoram Sc Gaulum, ut hic. si a judicibus ad solvendam mercedem fuisset condemnatus, haud quicquam se exceptione pacti tueri potuisset; 'uO conventum erat . ut magistro merces non debeatur, quousque discipulus causam non obtinuerit, cum absurdum sit, aliquem suo pacto hoc egisse'. ut illud ipsum obstet, quo minus obtineri possit, quod ex eodem debeatur.
m. Pertinet hue interpretatio legis secundum aequiratem, co quae est
313쪽
24 LIB. II. CAP. XII. DE INTERPR.
correctio eius, in quo lex deficit ob universalitatem, ubi nempe ex naturali ratione ostenuitur, casum quendam peculiarem sub universali lege non comprehendi. eo quod alias, di si literam legis praecise quis sequatur. orietur inde aliquid legibus naturalibus de divinis repugnans, quod merito pro absurdo habetur, cum ad talia nemo possit obligari. ii 3. Ita si lex jubeat peregrinum, qui moenia adscenderit, s) capite plecti, di peregrinus in obsidione muros adscenderit, et hostem subeuntem scalis deiecerit, aut si lex poena capitali mulieres a certo quodam loca arceat, eaedemque tempore oborti incendit, ejus extinguendi gratia, i cum istum ingrediantur, cessabit utrobique poena, quia lex naturae dictitat, beneficium praemium mereri, non poenam. 114. Eo refert etiam Grotius, ct si verba sequi non quidem perisedc omnino illicitum sit, sed aeque rem aestimanti nimis grave de intoleratur, sive absolute spectata conditione humanae naturae. sive comparando personam S rem, de qua agitur, cum ipso fine actus. iis . Sic 'ui rem ad dies EIQuot commodavit, intra eos dies repetere eam poterit, u ipse valde egeat. Sic qui auxilium foederato promisit, e cusabitur, quamdiu ipse domi periclitatur, in quantum copiis opus habet. Et concessio immunitatis vecti aliam de tributorum intelligetur de quotidianis anniversariis, non de iis, quae summa necessitas exigit. 6c quibus
carere responderi non potest. lt in .
D6. Sed putarem has conclusiones magis perspicue deduci ex regula de materia sub rata. Sane ipse Grotius earum rationem in eo quaerit, quod actuum benificorum ea sit natura . ut non credendus sit quisquam
ad magnum suum incommodum se uoluisse Obligare. iitra i l.
ii . Commodius forte ad praesens punctum referri posset, si verba Hio loco posita cum praesenti lege aut naeso, non quidem dire ite pugnant, sed propter certam temporis circumuantiam hic S nunc simul observari nequeunt. nunc enim necesse erit, ut una in favorem alterius restring tur, ne alias neutra habeat essestum, quod absurdum foret. u)D8. Sed quaenam cx istis duabus tunc cedere debeat alteri, quaestio est. cx In genere cy videtur ea norma observanda, quoniam leges liber
314쪽
libertatem humanam restringunt, si una tamen magis altera, ut ista lex quae arctivi ligat voluntatem homina, praeferatur isti, quae vinculum laxiis inponit.
ris. Reserri possunt eo regulae speciales hae parte a Dd. traditae. i. Permiso eerit ei quod jubetur se vetatur. Σ Ratio est evidens, quia quod permittitur, plane non vincit libertatem, adeoque, ut jam ab initio notavimus, permissio proprie non est effectus legis.1io. Ita si lege dispositum sit: Concubinam habere eurvis civi Romano liberum esto, di alia lue ita sit constitutum: Mulierem in eastris miles non habeto, apparet, ad militem non pertinere licentiam legis prioris. iat. a. Godjubetur, cedit ei, quod vetatur. a Nam arctius Iimitatur libertas hominis per negativa praecepta, quam Per assirmativa, ut suis Ira jam demonstravimus, quoniam viaelicet negativa semper omitti postat, at assirmativa certis temporibus in altum queunt deduci. ita. Ita praeposterum genus pietatis corium furari, dK calceos pauperibus eleemoonae loco dare; quanquam hoc exemplum magis pertineat ad regulam sequentem. Magis accommodum erit exemplum, si paululum immutes: Non licet furari, ut creditori tuo solves. 113. Quod loco rationis in praecedenti regula attulimus, etiam alibi quam in concursu negativi praecepti cum amrmativo potest usum habere. Unde 3. quod faciendum es certo tempore, praefertur e , quod quo is tempore fleri potes. b)i14. Ita fana cario sabbathi praeferenda ossiciis quotidianis, Ratio estiterum ea, quod praeceptum ad certum tempus respiciens illo tempore magis stringat libertatem quam alterum. res. Quod si vero duae praestationes certo temporis articulo collidan tur, ut vel utraque in isto tempore sit obeunda, Vel neutra commodo dis
ferti possit, tum 4. Obtigatio in infecta cedit obligationi perfectae. o Cum enim in perfecta sit major obligationis gradus, magis quoque eadem Ii
bertatem nostram vincire censetur.3 116. Ita solutio debitorum praeferenda dationi eleemosynarum.11 . Quodsi utraque obligatio sit perfecta, s. Obsigatio antiquior ' Hn a frenis
315쪽
serenda voviori, cum per antiquiorem libertas mea iam fuerit restricta tempore novae obligationis. Ita debitum antiquius prius erit stavendum.118. Nisi forte uni obligationi perlaesae adhaereat obligatio alia exaIio capite imperfecta, etiam intuita ejus . cui sum obligatus, nam tunc 6. Obligatio duplex vincit suu eem, etiam antiquiorem, propter regulam, quae est in ore omnium, quod duplex vinculum fortius liget. d). . . , iis. Ita debitum novum prius solvendum homini egeno, quam aliud
etiam antiquius diviti. . . ita . o i q. Quod si vero utraque obligatio sit imperseeta, tum 7. Lex beni centiae cedit legi gratitudinis, e quoniam. ut supra diximus, ad gratitudi
nem quis praeter legem communem humanitatis exhibendae, etiam ex accepto beneficio tenetur, adeoque iteram hic est duplex vinculum.13i- Ita si concurrat Patronus egenus cum paupere etiam cognato .hIe Patrono erit postponendus. M L. ita. Modo tamcn uterque egenus sit. Nam si dives Patronus a me domum, pauper alius eleemosynam desiderat, pauper Patrono erit praeferendus, quia quo major est indigentia in eo, quia ossicia humanitatis a me postulat, eo magis quoque, ut superius diximus, obligatio mea accedit ad persectam; igitur tum recurrendum erit ad regulam quartam. iri. 333. Unde facile constat, ciuid in concursu patris S filii, quorum ute queplimenta a me Postulat, oicendum sit. Ita enim arbitror: Quamdiu filius nondum est educatus, praeferendus erit patri, quia ipsi perfecte
obligor, patri imperfecte. Sin jam ex potestate dimissus, patri erit postponendus quia pater glatitudinem Postulat. 6tc. r Uri r3 . Si autem plares qui me beneficio non affecerunt, a me beneficiami desidarent. tum 13. Quo steriori vinculo aliqua persona nobis refungitur, eo praestitiones, quae ins debentur, ati s praeponderant. in Ratio iam iterum latet in theii. Ita uxor praeferenda fratri, frater patruo. Sc. ras. In universum tamen, quae hactenus traditae sunt regulae, viden- tur limitationem accipere a sequentibus: 9. Inser leges quae a pote tam
subordinatu μ g sicuntar, lex, insertoru pote fatu cedit Iegps erroris. Ubi utrique simul fιisfieri nequit. t g Inde DEO oportet magis obedire quam hominibus. Et jussa regum iussis patrumfamilias praeponderant.
aula priores deseumta ab objecto, hac a causa incisme. 2. .
316쪽
Io. Inter convehtiones Irgesque caetera aequums pecuiauru praesertur
generatiori, O quae propius ad rem accedit. Nam generiali i per specialia ad certi quid determinantur. I 3I. ii. Prout cusuque I gis maleria aliam vobilitate, utilitate aut neces- state superat, ita r gulariter una alteri praeponderat. hὶ Nam inferiori obligationi velut haec exceptio intelligitur addita, ut praestetur, si per major: s momenti obligationem fieri queat. 338. Ita si lex una sit, ne quis die feriato cum armis in publico versetur, altera: ne quu Agno audito tumultus inuice domi se contineat,sta cum armis Tissatui in foro praeso fit, & tumultus die feriato oriatur, dicendum erit, polieriorem legem habere te instar exceptionis in ordine ad priorem, hoc modo: ne quis die feriato cum armis in publico versetur, nisi tumultus' causa magistratu evocetur. i r I9. Plura ejusmodi axiomata suppeditantur a Grotio, non ita aperta tamen, sed de quibus dubitare non tine ratione liceat. Tale est illud: l Ui in prohibitionibus Ega, quae poenam a functam haset, ei, quae purnia vacat, O, quie majorem pasam mmatur, ei, quae minorem, 'ar feratur. 14o. Quemadmodum enim prohibitio sine ulla poena nullius videtur momenti, m ita regula, quod ex duobus malis minus sit eligendum, in malis morabilibus non procedit.
14 i. Ita quod addit Grotius: n ratum pactum si concurrat cum alio, cui abes juris rondi religio, huic praeferendum esse, fluit ex ista hypothesi, quod Grotius arbitratur, jusjurandum novam obligationem promisso superaddere, cujus contrarium jam supra demonstravimus. r42. Denique dum concludit: Ial quod postremo dictum es, debere viscere, non tam ad interpretationem restrictivam pertinet, & casum, ubi duae leges apparenter colliduntur, sed ubi omnis interpretatio celsat, divera subest antinomia. I 43. Sussiciant haec ad ostendendum usum regulae de vitanda absum ditate ac iniquitate in restrictiva interpretatione. o III. denique ratio legis maximopere ad restringenda verba legis generalia momentum affert.
h) suoad ια ιι. regulam confer Pus ibid. n. q. s. ix Io. si Alia exempla repete ex supra dictis β. 43. st Grol. II. i6. ap. m) Pus p. 736. n d. . N. Sed exemplum , quod in nolis ibidem adducit, plane nihil probat. Addit equidem P . d. p. 736. Ulam iamMMιonem . nise facto In is injuratum 1anquam cacenis stimitario M insertam. Sia hoe non elligo, exemplum is ero. vi visi. s. o
317쪽
LIB. II. CAP. XII. DE INTERPR.
i 4. Uti vero supra pὶ quoad interpretationem extensivam fecimus. ita S hic quoque distinguendum erit, utrum unica fuerit ratio legis vel pacti, an plures: Si unica, tum si ea cesset, restringendam etiam esse legem, nulla restat dubitatio. 143. Verum ubi legis plures fuerint rationes, non statim una earum cessante, reliquae expirant aut minus validae sunt ad sustinendam legisessi caciam : interdum tamen unica saltem deficiente ratione restrittio
i 6. Nimirum si lex aut pactum plures habeat rationes aeque prino pales, O sussiciet ad restrictionem, si vel una earum deficiat. i4 . Unde facilius potiunt emergere casus, in quibus recta ratio suadeat interpretationem coaretari, quam extendi. Scilicet ut in omnibus rebus, ut effectus non sequatur. 1 aris est unam causarum deesse; sed ut nascatur, omnes convenire oportet, ita in actibus obligationem producentibus, ut interpretatio restringatur, satis est, unam causam deficere, sed ut extendatur, omnes congruere necesse est. s i 8. Sed si ex pluribus rationibus una sit principatis, reliquae secun dariae, illa modo cessante non abstinebit a coaritatione interpres, etiamsi ex his aliquae ad casum obvenientem queant applicari. Sed harum una cessante non locum habebit interpretatio restrictiva, si modo principalis
140. Exemplum interpretationis restrictivae ob rationem deficientem dabit species ista. Lex est; quι propter tempestatem navim retiquerunt, omnia perdant; eorum navis caeteraque Ilat, qui in navi remanserint. Magnitudine tempestatis omnes perterriti navem reliquerunt, & in scapham conscenderunt praeter unum aegrotum, qui propter morbum exire S m-gere non potuit. Casu navis in portum incolumis delatarest. Illam aegrotus possidet. Navim petit, cujus fuerat. iso. Hic sane ratio legis fuit, ut qui ob navim servandam vitam suam periculo exposuit, aliquo praemio gaudeat. Quod aegrotus hic praetendere non potest, qui neque eo fine in navi remansit, neque ad eam servandam quicquam contulit. ruet. Notandae tamen sunt limitationes quaedam regulae nostra. r. Accidere saepius, ut legis alicujus ratio sit non solum ignota, sed & talis, ut generalis aliqua aequitatis regula aliud suadere videatur. Si tamen vo-
318쪽
Iunias superioris hac parte se perspicue determinaverit, subjeetis merit' pro ratione esse jubetur, Se ad producendam oblisationem lassiciet, donec ipse Princeps, cui hoc soli reliquendum est, ex aequitate legem correxerit. 0 32. 2. Valebit regula nostra tum oenium, si ratio ejus cessiet in unia Uum, hoc est, in aliis casibus siminibus sepius evenientibus, non si in
casibus certis rarissime contingentibus. -
is r. E. g. Lex est: Impubes ne faciat testamemum; Ratio, quia nullum est ejus animi judicium. i Datur impubes, cui est prudentia ante pulos: Quaeritur, an possit testari y non potest cu) iis . Aliud: lex est; ne bona minorum alienenter absque necessitate , idque commodo illorum constitutum est, ne rebus suis temero spoliennari Datur casus, quo sit utile minori rem alienare citra necessitatem: quaeritur, an id liceat judicii Non licet. 13. Magnam assinitatem cum praecedente observatione habet x 3. Quod non lassiciat, si ratio Iegis quoad antam cessaverit, sed satis si ad interpretationem restrictivam impediendam, si non deficiat quoad potentiam. 3 si Sensus est: Lex vel conventio, in qua legislator vel paciscentes respexerunt rationem aliquam, puta, ut periculum aut incommodum evitarent, non solum in sis casibus valet, quando istud revera est secuturum; sed in illis quoque, ex quibus probabiliter aut saltem non adeo dissiculter existere polle creditur. is . Ita si lex ista; ne quis noctu cum faedis per platem ambulet, non excusatur quis, si dicat, se ita circumspecte iis uti, ut nemint damnum inde proveniat.118. Ita si inter duos popuIos scedere cautum sit, ne fixeresim aut cla sis intra certum locum deducatur, licet ratio conventionis fuerit, ut ne inde damnum actu alicui inferretur, haud quicquam tamen licebit e Xercitum aut classem eo deducere, utut animus nocendi abfuerit. Nam sussicit, quod alteri facile noxa queat inferri ab eo, qui intra illum locum versatur. 39. Pene obliti fuissemus regulat, quae ic usitatissima est, di communiter ambitu suo amplissima esse creditur, ut in omni interpretationis specie sibi locum vindicet, quae nimirum in divisione materiae, prout haec vel favorabilis est, vel odiosa, nititur. r6o.Quip si Pus. F. M. Huber. post. ad Paud. tk. do I L. n. Iz Ix me periiset ex plum de non manumistendo servo uxori adulterii Auspina, etiam,si si Veabfustis. iv Hub. d. l. s. 34. 3 . coni. Omnino Grulium l. 3. S. 3. n Pusead. d. . aQ.
319쪽
iiso. Quippe quod interpretationem declarativam concernit, nihil notius est quam quod dici soleat: Favorabilia eo latius, Odiosa frictim A quo alierum parum differt: Favorabilia in extrarino, odiose restringenda; nisi quod hoc magis ad interpretationem extensivam di re
16a. Sed nescio, an limus axiomatis Is sit usus, quI communiter creditus' non potius redi s sit, si in datis regulis maneamus, S entia praeternecessitatem non multiplicemu . . . . . - 163. Nam si initio fundamentum edus respicias, nititur id divisione materiae, de qua sermo est; adeoque nihil obstat, quo minus hoc intuitu id referre possis ad regulam de materia: quod verba secundum materiam
substratam sint intelligendδ' .. - . . . . L c
164. Deinde si disquiras, quid sit favorabile, quid odiosum, deprehendes nimium quantum variare Dd. Grotius tr species dicit eorum, quae promittuntur, alia favorabita, alia odiosa, alia mIxta sive media. 161. Favorabilia vocat, quae aequalitatem in se habent, Sc quae communem spectant utilitatem, quae quo major sit atque latius pateat, eo majorem ait esse promissi favorem. Ergo eorum, quae ad pacemfaciunt, maiorem esse, quam eorum, quae ad bellum; belli item ob tuitionem suscepti majorem, quam aliis de causis. Ν166. Odiosa autem esse statuit, quae partem alteram tantum aut plus altera Onerant, quae poenam in se continent, & quae actus faciunt irritos, di quae de prioribus aliquid immutant.16 . Quodsi mixtum sit aliquid, ut mutans puidem priora, sed pacis causa, id pro magnitudine boni di mutationis modo favorabile, modo odiosum censeri, ita tamen, ut caeteris paribus favor censeatur potior. 168. Hic igitur si primo spectes, quod Grotius divisionem hane in promisss adhibeat, dubium oriri possit, an eadem etiam in legum interpretatione habeat locuml Sane quae Grotius de aequalitate Sc inaequalitate affert, ad leges, quae semper inaequalibus feruntur, accommodari nequeunt. Et tamen nihil frequentius est, quam quod JCti eandem tegu- Iam ad leges extendant, dum v. g. asserunt: Benescia Principis esse exten denda; Leges poenales restringendas, item: statuta ct omnem legem derogantem admittere saltem interpretationem restractivam. i69. Secundo cum negotiis humanis sic est comparatum, ut nullum reperire queas, quod ex omni parte favorabile aut odiosum appellare pos-
320쪽
sis, χὶ cum hi terminῖ non rei ipsius essentiam, sed relationem ac utilitatem aut damnum, quod homines inde sentiunt, exprimant, & vero ubique quod uni damnosum est, alteri utilitatem asserat; aut si vel maxime noc contingere possit, unam eandemque rem pluribus utilitatem afferre, inter hos certe nulla desuper erit contradictio, ut interpretatione pacti aut legis ad eam tollendam sit opus. tro. Tertio. Etsi vero Grotius in eo occupatus sit, ut regulaτ ceristas discernendis favorabilibus ab odiosis tradat, vereor tamen, an ea magnum momentum asserant si a regulis, quas supra dedimus, abstrahas.
Ita quod fauorabila concernit: quid si in foedere pacis conventum sit
captivos utrinque restitus f a Et una pars, quae longe plures captivos detinebat, pro singulis singulos velit reddere, altera vero omnes Pro omnibus; ex Grotii notis haec posterior pro se afferet, favorabile esse negotium, cum ad pacem ineundam sit directum, adeoque extendendam esse locuti nem: prior vero urgebit, odiosum ita pactum esse, quae partem alteram vi altera oneret, atque adeo in se non habeat utilitatem. t i. Ita si fingamus legem esse, quae frumenta exportationem motibeat. poema gravi in exportantem statuta, di quis farissim exportaveris, si regulam
de favorabilibus di odiosis quis hic applicare velit, facile videri potest. exportantem non esse puniendum, quia lex ista ad odiose ex dictis Grotii referenda esset, non solum quia de priori licentia aliquid immutat, sed dc
quia poenam in se continet; cum tamen certum sit, legem illam ad praesentem casum, ob rationis identitatem, pertinere.
172. Non equidem ignotum est, in legibus Romanis saepius ex savore rei decisionem peti in ambiguis, b ut in causis liberratis, dotis Sc. Sed tum vel in applicatione simul ad unam regularum praecedentium respiacitur, vel, quod ita decidendum sit, juri civili debetur determinanti quid pro favorabili habendum sit, citra quam determinationem si fuisset. negotium non potuisset expediri. At jam quaerimus de regulis interpretati nis ex dictamine rediae rationis solum hauriendis. i7ι. Garao: Quod regulas concernit, quas Grotius de Ua favorabilium dic. in doctrina inteνretationis format. 6c in summam contractae id volunt. c L In non odiosis, h. e. ut intelligo, in mixtis, sumenda ver-
Σὶ Inde natum mihi corollarium 1 Favorabita definiri non posse, s ob sude νοllarium controversia cum Clarissimo Placori de qua viri Vpendicem ps finem --jus lib. II. έa Cons Pus V. Ia. 33. p. 72λ Vid. Omnino Reblialia. ib. 36. e Grol. II. i6. ia. Pus V. ia. I3. ubi ex his facis quinque resulas.