장음표시 사용
371쪽
3oo LIB. III. CAP. II DE OFFICIO HOMINI sis. Initio enim id valde diabium restat, quod dicit: offirmationem muLtorum diversis temporibus 9 Iocis factam a causa quadam unis 1 soli ostiri. Per istos enim multos, per Philosophos, Historicos. Poetas, Oratores, ad quos provocat, haud dubie intelligit scriptores Graecos aut Romanos. At horum consensus, sibi alia argumenta deficiant, ut caiisat universali adscribatur, nulla persuadebit ratio, quoniam isti populi haud longa terrarum intercapedine a se invicem discreti eX perpetuo commerciorum usu belli pacisque publicis negotiis di vita: quadam atque morum volavenientia facile in quasdam conditiones tacito consensu transire potuerint.. g 16. Deinde dum Grotius causas universales testimonia Gentium elicientes recenset, in issicientem earum enumerationem tradit, dum faltem ad dictamen recte rationis es communem consensium provocat, sui videlicet ipsius oblitus, quod initio eruditi sui operis inter leges unive fales totum humanum genus adeoque S Sentes Obligantes, etiam recen fuerat leges divinae volumiariae aliquam speciem, quam neque ad illationem CX naturae principiis, neque ad communem consensum gentium referre poterit ipse. 37. Atque hanc plus una vice causam fuisse testimoniorum a Philosophis gentilibus petitorum, simul ostendimus superius. h is. Ubi simul rejecimus i) jus gentium proprie dictum a jure natura specie differre quare non opus est, ut ad verius id quidquam urgeamus ampIius, quod porro Grotius de consensu se jure gentium hic inam licet. W9, Denique ipse Grotius fatetur, non tarnen ex testimoniis Gentilium, quam ex materiae quatitate dijudicandum esse, quid sit juris naturalis, quid non, quo patio evidens evadit, tutius isto argumento de com sensu Philosophorum Gentilium hic abstineri. ao. Et illa quidem vel ideo paulo fusius hic fuerunt monenda iterum, quod sepius scriptores. qui officia conjugalia exponere aggressi sunt, in definiendis controversiis difficilioribus, dum actum aliquem jure naturali prohibitum esse asserunt, nullam prohibitibnis rationem tradunt, quasi re bene gesta, loco rationis exhibent testimonium Philino i gentilis. 21. Jam ad rem. Quilibet homo, dum seposita revelatione naturam suam meditatur, deprehendit in se occultam quandam propensionem Oacres simulos ad eoxjunctionem eum individuo disersi sexus, cujus & ipsius inclinationes si inquirat, cognoscit, affectum istum a DEO, ut muruum
372쪽
INTUITU SOCIETATIS CONJUGALIS. 3oi
ar. Cognoscit ulterius, stimulos istos magis a dispositione corporis quam animi ortum suum ducere, non solum, quod sape eos alia Omn: a cogitando sentiat, aut plerumque cogitationes suas antevertere di eXcitare praecipiat, sed Sc quod similes ejusmodi stimulos inveniat in bestis,
Unde occasionem nanciscitur hoς passu naturam suam conferendi cum
bestiarum struitura in ia I. lLu equidem videt certis anni temporibui a stimul iis istis alios conjungi, eamque conjunctionem natura I iter ad generandum sui I me esse destinatum. Ea vero peracta videt masculum fere derelinquere sa mellas, hasque solas postea onm edendi foetus, oditumque nutriendi ferre. aq. Suas Vero propensiones non limitatas esse sentit ad certa anni tempora, sed quodammodo perpetuas, considerat sanguinis sui partes agi liores, de majorem vim vasorum florum, destinatorum tamen etiam MDbolem per similem conglutinationem severandam. n 23. Ulterius pensitar, cum inclinatione ista in se coniunctum esse offectum bestiis incognitum, amorem videlicet, vi cujus etiam citra corporum communicationem in benevolentia certae cujusdam personae majorem felicitatis sitae partem positam esse credit quam in benevolentia aliorum, ob odium vero aut aversationem ejusdem contristatur, ipsius deleetationibus
fere magis assuitur quam propriis, doIoresque ejusdem gravitet sentit ipse. 26. Porro cum bestiae nullum discrimen faciant individuorum, in se deprehendit homo nimium variantes inflinctus, quorum causas plerumque reddere non novit , ob ut nimirum erga unum individuum vel nullos Plane, vel adversos etiam sentiat amoris stimilos, eosdem vicissim magis ad hanc quam ad istam personam inclinantes. a7. Praeterea dc masculi in se detegunt singularem quandam inclinationem in filotim a scemina conceptam pariter o Misam. - 28. Denique in se communiter utriusque sexus homines peculiarem ad concubitum si utam sentiunt, etiam quando sobolem per eum generare aut concipere non possint, ut si numella jam sit gravida, aut tibi vitae eivilis veI tranquilla vivendi ratio non ferat, ut, cietatem generanda: sOholis gratia ineant, sentiunt utique Sc sngularissimam in generationis actu ἀ ectationem, quae fere istius irritamenti primario movens causa est, p, quae omnia si exacte rem pensitent, in bestis aliter se habere cognoscunt. P 3 29. Nam
facio posse reae . v. g. si liberos re uxorem quM. non μυσι alere , si quis jam L oret .cum
373쪽
1.ι LIB. III. CAP. II. DE OFFICIO HOMINI s
et . Nam dc dissie ulter mutum animans post conceptionem ingressorem admittit. & bestias nasia vitae civilis aut tranquille vivendi ratio, utpote qua destituuntur omnino. impedire potes, ut instinctum naturalem generandi traducant in actum. to. Et si loqui volumus, quod res est. nustam proprie percipiunt bestiae deIectationem ex congressu , quoniam videlicet ratione & sensu interno easdem destitui supra diximus, sed simulacra saltem ut rationis, ita
ejusmodi delectationis in se bestiis δpparent. q)ii. uilibet enim propria experientia in se deprehendere poterit.
Blectationem esse cogitationem vel simplicem vel cum meditatione conjui Liam, voluptatis, Vel praesentis, vel praeter irae, vel futurae. Neutrum de hesia praedicare poteris, quia eadem nullo modo cogitat vel meditatur. 1. In eo tamen inter has tres delectationis. species est differentia. praesens voluptas miris modis hominem prae aliis assicit. suique recordationem specialem phantasiae Sc memoriae hominis imprimit . qua dum praeteritam voluptatem profundius cogitat, sepius etiam absente obtello uehementer ad appetendum de novo irritatur, di ad cogitationes prolixiores futurae delectationis disponitur. 33. Quod si vel maxime delectationem hominis hac parte cum de- lectationis simulacro, quod in bestias deprehenditur, comparare velis. deprehendes, actum ex quo delet alio illa oritur, ita communem hominitum bestiis, ut rationis quae hominem alias a brutis secernit, imperium
quam maXime excutere nitatur idem, S saepissime excutiat. 34. Quemadmodum emim bestiae ita sortiter stimulis generandi aguntur. ut, si acrius iisdem sint commotae. vix verberibus aut vi majori. Deilius alias ip rum inclinationes reliquas reprimente, retineri possint: Ita prolatio in hominibus momentum praesentaneae iucunditatis tam su viter id eam ejus homini repraesentat, ut nullum majus in isto momento bonum concipere valeat, et ii mox ratio a delinimentis illis liberata. contrarium evidentissime eidem demonstret.
3ue. Quin & fr iratum diutius coi unctionis des deritim ita aliquoties homines extra se rapuit,' ut res nunquam alias committendas peris petraverint.
36. Nam etsi S aliorum affectuum excessus subinde homines ad amones, quae cum rationis di Etamine pugnant. abripiant, tamen istius rei ratio vel pravae educationi aut consuetudini, vel certe peculiari alicui circumstantiae, quam facile homo minimum aliquo ante excessum tem pore reprimere poterati describi potest. ; . Ast
374쪽
INTUITU SOCIETATIS CONJUGhLIS.
mune est omnibus hominibus, ita aliquando homines bene educator & ratione sua recte utentes , a rationis tramite avertit, ut parum a furore dif
38. Originem vero hujus rei homo revelatione carens ignorat, s Unde non poterat non, si ratiocinatione sola hic uti velit, inferre Ibsciam tibi linis uti furoris este causam
39. Quid quod, cum sentiat furorem a rationibus Oeciali oribus
provenire, libidinem vero omnium hominum natu e cohaerere, istam inter haec duo necessario faciet comparationem, ut furorem pro accidente Praeter vel contra naturali. libidinem pro natura Ii assediu habeat. 4o. Denique cum sciat, hominem non habere naturam suam a seipso, uno absurdo admisso id ex consequentiarum connexione sequetur , ot putet, conditorem hominis ipsi hunc assedium tribu ille. 4 i. Vides ergo, quantum ratio nuba luminescripturae di ituta Gae-cutiat ; Unde jam non difficulter praesumere poteris, an semper solidi quid sperare debeas, si meditationes praecedentes, qua una Ueritatem cui Iibet proprius demonstrabit sensus, conferas cum prae Ins jcris IurAUFO regulis ejusdem haltentas expositis. 4r. Equidem si initio officium hominis circa ineundum conjugium consideres, non aberrabit adeo a voluntate divina ratio tua , quatenus adhuc recta est, si eam sequaris. Dictabit enim discrimen siexus o natur iis facultas hominibus indita commixtis corporibus sese propagandi, τορο tantan creatoris es es, ut hanc potentiam naturalem traducant in adium. t)43. Idque eo magis, quo majorem in se prae bestiis agnostar esse siexnum in se invicem propensonem mutuam, stimuIque ardentissimum in prolem offffectum , cujus rationem inter a Ita di in eo sitam teste videt, ne sortasse per incuriam aut ob mo Iestias partus vel educationis, S quia liberi saepe materiam dolendi, semper laborum S curarum praebent, nobile istud opus omitteret, citra quoci mortalium genus durare non poterat. 44. Ut itaque circa alia. ad quae naturali appetitu homo fertur, ut
est conservatio sui ipsius, amor o educatio sobotis, jus naturale praecepta cordibus hominum inscripsit, ita & iidem sentiunt circa generationis actum obbgationem quandam sibi esse inditam. 43. Neque enim putandum est, in his di similibus actibus Iege non fuisse opus, cum jam antea instinctus O appetitus sensitivus in talia sat va
375쪽
3o OB. II. CAP. II. DE OFFICIO HOMINis
tide propellat; quin potius invertenda erit ratiocinatio, naturam ista. utpote incolumitatem generis humani immediate conservantia, quam accuratissime voluisse observari, dum velut dissici soli rationis dictamini eidem succenturiari iussit instinctum ita vehementem, ut dissiculter admodum homo in contrarium niti queat. 46. Secernendi tamen hic probe sunt instinctis, ne quis nobis assii gat i ac si indistincte ab instinctu hominis metiremur eiusdem obligationem. Qui incolumitatem humani generis non intendunt, qui ex factonliquo illicito oriuntur, qui pugnant cum lege naturati jam demonstrata. ut vides, ab intentione nostra alieni sunt. Unde frustra nobis oppone; iussuctum maD u ad prolem iniersciendam ex metu & fuga infamiae ortum. u . Primum itaque praeceptum, ossicium hominis circa societatem
g. Generatis ejus ratio consistit in praecepto de custodienda orialis ij. Cum enim socialis vitae fundamentum sit matrimonium. homines quoque ad idem oblimbuntur, prout tenentur ad omnia, quae ad eum finem neces ario faciunt. X o V. In specie autem praeceptum de custodienda aequalitate illam obligationem elicit. y Uti enim unum par hominum ad vitam in hoc statu tranquille agendam non suffcit, sed multiplicatione generis humani ad eam obtinendam est opus, qua obligatione inducti nostri quia cunque di quotcumque simus parenteS nosmet generarunt; ita aequalitatis studium nos impedit, ut di nobis S sociis nostris de futuris iterum prospiciamus sociis, cum alias, quotidie aliis post alios per mortem abreptis, facile evenire Possit. ut omnium longaevissimi vitam ducerent
,6. Simul vero haec ratio ostendit, ad quam classem praeceptorum ex axiomate isto generali aequalitatem inculcante , praeceptum nostrum referri debeat, nempe ad legem illam, quae exhibitionem officiortim hum nitatis inculcat, quia per sobolis generationem indistincte dc etiam citra
St. Neque illis solummodo. qui nobiscum iam societate aliqua Juncti sunt, sed & ipsis posteris nostra , in lumbis nostris adhuc constitutis,
nam & hi, secundum regulam Vulgatam. quoties de ipsorum commodo quaeritur, habentur Pro jam nati . fr. In.
376쪽
2. Indicant autem rationes allatae, praeceptum nostrum ad indefiniata & indeterminata pertinere, quae non gusis necessario & quovis te O re obligant. et 3I. Nam non solum in genere praecepta a maliva, ad sui impletionem requirunt occasionem. sed & in specie hic repetenda sunt ea. quae supra de praesurione inciorum humanitatis, quod eadem obligent imperfecte di cum respectu ad commoditates proprias, distincte inculcavimus. a 34. Hinc matrimonii eontrahendi oecasio, non ex sola aetate aut gen randi aptitudine metienda est, sed ut copia quoque sit decentis conditionis, nec non facultas alendi uxorem & prolem nascituram, ac ut masquoque sit idoneus ad gerendum partes patrisfamilias. Aliquando etiam praesentium temporum 6c incumbentis functionis conditio de matrimonio cogitare non patitur. bὶ 3. Igitur non moilo non est necessarium, sed stultum insuper. imvenes animum ad Mores applicare, qui sibi. suisque nil nisi strenuam esuritionem possint polliceri, ac civitatem mendicabulis sint impleturi, aut qui ipsi supra pueros parum sapiunt. 56. Ima recte faciunt, qui matrimonium disserunt, quo commodius per caelibatum animum excolant, ac ad praestanda egregia societatis humanae ministeria sese praeparent, id quod uxoratis per mores civitatis aut genium taminarum non ita licebit. s7. Nec reprehendendus erit illorum caelibaturi qui probabiIiter prae vident, sese in caelibe vita, ad quam per continentiam exigendam habiles se deprehendunt, plus humano generi aut civitati suae utilitatis posse Praestare, quam uxoratos, qui adeo nequidquam putandi sunt per natu- Tam obligari, ut omnino praecIaris suis conatibus per muliebres illeceis
bras velut remoram injiciant. 38. Multo minus reprehensio metuenda est illis, qui cum ex priori matrimonio liberos habeant, hisce praegravem novercam aut vitricum D perinducere nolunt, quanquam propterea secundae nuptiae non sint habenis
dae pro illicitis, cum non semper male per eas liberis prius genitis consulaturi 9. Haec et Pus d. s. r. a Priorem rationem tradit. Dn. P . d. l. de qua Aupra egimus etiam lib. r. Psseriorem omisit. vide l. a. e. 6. . i7. seqq. b ad hune s. inquo ad F. M. cons. Pui. L 7. me refer dictum sane explicatum, Virum polit
eum carere debere uxore. s institutum primorum Chrsianarum, quo non quidem imterdicebatur sacerdotibur conjugium, fled pro praestantiori tamen vita habebatur, Aquit abstineret.
377쪽
LIB. III. CAP. II. DE OFFICIO HOMIN 'b
s9. Haec omnia tamen sic intelligenda sunt, ut non turbetur human Lein, ut non turbentur sines matrimonii.
6o. De quibus aveo ordo postulat, ut iam dispiciamus. Non enim sussicit, ut sciamus, praeceptum esse de ineundo matrimonio, nisi etiam cognoscamus, quid sit matrimonium. Huius autem, ut in aliis societasibus fieri diximus, es entia dependet a Me. 6i. Jam constat, inter gentes communiter nomine matrimonii uenire illam societatem, qua concumbendi gratia initur. Itaque quos concubituό es esse natura dictitet. sequetur etiam, matrimonii es esse habendos. 6r. At jam supra diximus, duplicem ob causam hominem ad appetendam coniunctionem ferri, ut generetur soboles, ut libido reprimatur. c 63. Horum utrumque homo sibi relictus pro naturati habet. Idum, quoniam videt, seminis humani nullum alium esse usum, quam ut ex
eo formetur foetus. Hune, quoniam communiter omnes homines in- Qinetu intrinseco ad voluptatem illam capiendam larri, per eXperium tiam docetur.
64. Unde sequitur, ut idem istos duos fines pro veris matrimpnii finibus habeat. d)6s. At plerumque evenit, ut in veris finibus uno pluribus unus magis intendatur, aut intendi debeat, quam alter, quorum ille finis principalis appellatur, hic se Mariis, ergo S de hoe discrimine in istis duobus matrimonii finibus nunc inquirendum erit. 66. Si ex sola comparatione naturae humanae cum bestiali obiter i specta res definienda foret, videri posset, sedationem tibidinis matrimonii sinem primarium esse, quoniam supra se diximus, procreationem sobolis homini cum brutis esse communem, libidinis irritamentum homini fere
proprium. 67. Verum non patiemur, ut haec caligo lumen veritatis obnubitet.
Nam initio simul supra ostendimus, in bestiis, etsi non sit libido proprie dicta, esse tamen eidem valde amne libidinis simulacrum. 68. Quod simulacrum uti ibidem gin hanc similitudinem cum libidine hominum habere asseruimus, ut libido fere rationis imperium excutiat, ita id, quod magnopere rationi adversatur, non poterit Iocietatis r tionalis esse sinis primarius. 69. Qum
e) β. M. seqq. d) Non pro sim per accidenti ut dicemus de mutus adjutorio.
378쪽
69. Quapropter oc communiter non solum latino, sed it aliorum populorum iuiomate, vel eminentiores concubitus mere libidinosi, veI in genere omnes, bestiatitatu nomine audiunt.
o. Denique in quaestionibus juris naturalis definiendis non respiciendum est primario ad secundarias & accidentaleg essentiarum inter hominem & bestias differentias, sed ad primariam, quae confistit in ratione, ratio in Aocialitate, socialitas in tranquil7itate, haec in praeceptu generalibus hactenus expositis.' Ti. Quae omnia cum colliment in uitritate communi humani generis, secundum quam utilitates singulorum erunt ordinandae, simul necessariosequetur, Iobolis generationem matrimonii principalem eme finem, libidinis extinctionem se Marium.
7 a. Nam illa generi humano prodesse studet, haec singulis seorsim. 73. Cui Si hoc adde. Quod generatio sobolis muI extinguat libidinem,
non vice versa omnis libidinis extinctio generet. Igitur ille actus magis naturalis erit, quam hic, cum in eo & communis di singulorum utilitas sit conjuncta. 4. Praeter hos duos conjugii fines communi eruditorum consensu. additur tertius, mutuum nempe ad torium, quod ut rectius intelliges. notandrim, societatem nuptialem vel considerari inse, absque respectu ad alias societates, vel in ordine ad familiam, cujus pars est.
3. Priori modo duobus istis finibus absolvitur. Posteriori intendit simul mutuum adiutorium in familia. 6. Sed hic iterum mutuum istud ad utorium distinguere possies in
o=Ytinarium, quod semper in familia societatis nuptialis proprium est,flceritraordinarium seu subsidiarium, quod supplot desectum alterius societatis.
7. Ordinarium illud voco, dum uxor adiutorium praebet marito in educanda sobole, regendis servis, acquirendis vel conservandis bonis. 78. Extraordinarium est, si paupertate V. E. laboret paterfamilias, ut servos S ancillas alere non possit, tum enim ou defeetum Focietatu herilis necesse erit, ut maritus servi vices gerat, uxor ancillae. 79. Puto autem ex dictis apparere, utrumque hoc mutuum adjutorium inter secundarios conjugii fines esse numerandum, priau, quod a Dficiat matrimonium m relatione ad extra, posterius, quod prasupponat defectum. 8o. Hoc tamen jam vel ut obiter notes, per mutuam ad Iorium
communiter a scriptoribus indicari aliquid a prioribus finibus duobus distinctum.
379쪽
8t. Cum igitur societates humanae specificentur a finibus primariis, di vero hactenus demonstratum sit, generationem sobolis esse finem priis marium societatis nuptialis . inde facile sequens axioma conficitur e
Societatem quae generandae sobolis gratia
mitur , abstrahendo a revelatione) esse secietatem nuptialem. Itemque i Non habendam esse eam
2cietatem pro nuptiali, quae non intendit generationem Qbolis.
82. Antequam itaque ad praecepta coniugibus observanda progrediamur , necesse erit, ut ostendamus conclusiones, Quae per optimam conis sequentiam ex istis duabus positionibus inserri possunt. 83. Alfirmativam quod concernit, initio ex doctrina de societatibus in genere id apertum est, essentiam societatis nuptialis non incipere ab adimpismento is, di ipso actu coniunctionis, sed hic valere regulam vulgatissimam; finem esse primum in intentione, ultimum in executione, ade inque flatim poly eonsensum interpositum de hoc Ane impetrando sub ere
84. Atque hue pertinet assertio communis ICtorum: consensis, non concubitus Deit norim, qua tamen non solum id, quod modo diximus, innuitur, sed Si quod concubitus absque colensu pro societate conjugali haberi nequeat, quoniam tum videlicet non constat, utrum primario cum intentione procreandae sobolis, an saltem libidinis extinsuendae gratia famis fuerit, de quo mox in expositione positionis posterioris negativae videbimus. h 83. Porro quae supra quoad naturam pactorum In universum de conis sensu notavimus, ea quoque hie in consensu de societate nuptiali erunt Tepetenda, quapropter in contrahentibus debet D sciens usus rationis adense, nec minus abesse debet metus ab alterutra parte iniuste incussus. i 86. Eadem erit ratio doli mati, I ut abstrahendo a revelatione diis ina di moribus gentium, non distinguamus, an dolus inciderit in esse tiale conjugii, an in ea, quae vocantur accidentalia, ut si persuaserit una pars alteri, se esse ditatem, nobilem, virginem M. Nam ut de iis nul
380쪽
tum est dubium, quin nulla sit societas nuptialis, ita quoad haec ad definitionis identitatem nos ducit resula supra exposta, m) quod nunquam dolus prodesse debeat laedenti, sed quod in arbitrio laesi sit, utrum negotium rescindere, an ad supplementum laesionis alterum adigere velit. 8T. Nec circa errorem mutamus quicquam, quatenus nempe dolo contradistinguitur. Diximus enim ibidem. n Errorem in dubio semper nocere debere erranti, nisi circumstantia illa, in qua erravit, expresse promisso per modum conditionis fuerit adjecta. 88. Ex hoc inferimus: co) Errorem circa persionam, si dolus unius eπcontrahentibus interveniat, quidem nullum reddere matrimonium, quale quid contineebat Iacobo, sed si hic abis, subsistere matrimonium , ut siquis V. D Titiae promittat nuptias, quam putet esse Caiam, modo non dixerit. quod velit cum ipsa tanquam cum Cria contrahere. -i m. Deinde errorem circa virginitatem, si sponsus de ea in promisso non injicia ermonem, mero iure naturali non praeiudicare coniugio. p 9o. Aliud. si erratum fuerit in sexu uel generoni potentia, quia sic non potest finis coniugii obtineri, adeoque hae duae qualitates semper
adhaerent promisso per modum conditionis. .
. st. Quod si circa pulchritudinem, nobilitarem diuitiin seci erratumifuerit. si quis non expresse M. f. de certa dote convenit, sed tacita duntaxat spe sponsae suae opes non inuestigatas devoravit. non Iicebit ei din solvere nuptias, Vel earum rite pactarum consummationem detrectare. 9a. Si vero ter modum conditionis & has qualitates quis pacto matrimoniali inseruerit, iure naturali nihil obstabit, quo minus errore deprehenso retraetari possit societas inita, ut si dixerit; repudiato tae, si tantum dotis mihi non attuleris. ITN 93. Ita si quis promissis hanc clausulam expresse addiderit, ea lege mi aliquam fore uxorem, si nobilis sit genere, si tantum dotis attulerit, utique non prius ad matrimonium c inur mandum tenebitur, quam illa conditio appareat. . .
. i. 94. Quin di si quis neglecta inquisitione in conditionis istius
existentiam, maerimonium consummaverit, non videbitur tacite isti conditioni renunciasse; adeoque si . quae sperabantur, deinceps non repraesententur, partem lassicientem divortio praeberi causim. q