장음표시 사용
451쪽
terna. F. si-39. Finita ea cessat obsipuum, dat ad bona liberorum' F. 69.ro. r. 3. Annianet reverentia. 66 63. quaestiones δε per alium parantes incio suo piam Fati ossetis liberorum resolvi in duo tempora. facere' 3.7a. 73.74. 4. iis reverentia pinu. 64. M. Resolatio quaestionum pecialium rentibus perpetuo debita, magis ex generma. Cui ex parentibus principaliter competu rioni; quam educationis benescio depra potestas in liberos, matri an Patri y F. 66. dear P . 7s. s. An liberis liceat nuptias comor. 68. a snpotesarpatriase etiam exten- trahere invitis parantibus p ν46-79.
g. I. ΡΟst societatem coriugalem, considerationem meretur ea, quae est inter parentes O liberos, quae communiter societaτ paterna appellari consuevit. Intenditur siquidem, ut diximus liberorum procreatio in conjugio: Hanc comitatur societas paterna.
in Iiberos; aliis ad generationem hic provocantibus, a aliis id derivantibus ex voluntate divina, bὶ aliis ad legem naturatim provocantibus occonsensum tacitum. c
iuris istius, quibusdam primario M patrem hic respicientibus, d) quibusdam primas partes indulgentibus matri. e
neralem hujus societatis a reliquis naturalibus . inquirendum videtur, dum desine eiusdem erit dispiciendum, ex quibus recte cognitis siones occurrentes sua sponte resolvi poterunt. Deinde perpetuo operam dabimus, ut separemus hic ius naturale a lese positiva.
in liberos, de nulla gens sit tam barbara, quae eandem non agnoscat, id praeprimis animadversione dignum est, quod, cum reliquae societate omnes, eonfensum personarum in societate illa viventium praesupponant. etiam conjugalis, quamvis a Deo ipso sit instituta; sola Dcietas paternasne direm Osperiali consensu mutuo ineatur.
hanc societatem eonsentire videantur, dum scientes & volentes gener tioni liberorum dant operam, dum consentiunt in nuptiin, quarum finis est sobolis procreatio, tamen consensus iste immediate tendit ad soci ratem nuptialem, a qua societas paterna specie est diverse, de praepostere
. a) in Gistius. Pa. Lib. 6. e. a. . r. quia ecput totum cum hoc nostro rans
452쪽
ex consensu in generationem deducitur consensus in societatem paternam. quamdiu non demonstratum est, quod generatio sit fundamentum patrix Iocietatis. . Quare nec obstabit regula vulgata , quod qui vult antecedens, velit etiam necessarium consequenr, quippe iam quaerimus, qua ratione societas paterna pro necessario consequenti societatis nuptialis vel generatae sobolis haberi debeat. 8. Deinde, etsi daremus, consensum adesse ex parte parentum, nulla tamen societas ex consensu orta dici potest, ubi non adest mutuis consensus, qui ex parte infantum deficit. 9. Quoniam enim societas paterna mox post partum editum incipit, quomodo infans posset consentire, qui . ad edendum ullum actum animae rationalis est incapax.io. Simul vero necessie est, ut cormat consensem infantum tacitis, quoniam supra ostendimus. nullum esse nosse consensum tacitum ejus, qui expresse consensum suum non vaI et declarare. f ii. Unde, qui fundamentum iuris patrii quaerunt g in pacto tacito infantum, quasi nempe infans propter latitantem adhuc rationis usum reciproca ossicia parentibus expresse quidem non possit permittere, ex ipsa tamen parentum opera obligationem erga eos non minus contrahat, quam si expressus Ulius consensus accessisset: praesumi enim, si usum rationis eo, quod sublatus est, tempore habuissetis ac perspexisset, viis tam sese citra parentum curam junctumque illi imperium servare non posse lubenter ipsum in idem consensurum, commodamque educati nem sibi ab iisdem fuisse stipulaturum, qui consensus cum ratione praeis sumptus pro expresso valeat, non secus ac in legibus Romanis consensus praesumptus ejus, cujus absentis O ignorantis negotia goujunt, illi aperte satis loco consensus taciti suppeditant consensum praesumtum, quem a tacito multis modis differre, ibidem ostendimus. h
ra. Quos inter & iste erat, quod consensus praesumtus non sit proprie dicti consensus species.
ia. Facit maxime ad sententiam nostram confirmandam, quod a domivo negotii gesti ad infantes inferebatur, nam negotiorum gestionem, cum omnibus quasi contractibus, ad exempla taciti consensus, non re. ferri debere simul notavimus. i . Sed di illa ratio videtur ostendere, societatem paternam ex consensu deduci non posse, quod consensis, quocunque titulo veniat, seu
453쪽
UI B. III. CAP. IV. DE OFFICIIS
expressus seu tacitus, locum habere proprie ut oriso obligationis non possit, nisi in actionibis ante consensum liberis. Atqui nec patri liberum est nec filio educationis jura cum annexo cuique debito declinare. i is . Neque hanc rationem puto destrui, si quis sorte adversus eandem excipiat: l non repugnare sibi, aliquid oriri ex praecepto legis naturalis se oriri ex consensu tacito. Sane enim, homini non esse liberum, DEO non parere, & tamen DEUM a fidelibus obsequium foedere stipu- Iari voluisse. Sic civem utique munia militaria debere Reipuhlicae, litamen cum miles scribitur, consensum ejus accedere & sacramentum.
Sic quare dici non possit, infantis consensum tacitum intelligi, dum parens actus ejus educationem suscepit, cujus hic sit effectus, ne querendi causam habeat, quasi imperium paternum invito sibi &frustra sit impositum. Nam adversus istam exceptionem multa possent in medium afferri. 16. Initio per originem juris vel obi aliam, hic non intelligi originem ultimam, quam supra suo loco semper in lege quaerendam esse declara-
imus, sed immediatam, quae nonnunquam et lam, imo saepius ex comsensu derivari poterit, & hactenus non erit dubium, quod repugnantia non sint, aliquid oriri ex praecepto legis naturalis & oriri ex consensu tacito. 17. Sed ut obligatio dicatur immediate oriri ex consensu, necesse est,
ut ea ante consensum vel plane non affuerit, vel non assuetit intuitu ce
ta personae, aut in eodem obtigationis genere. is. Ita citra consepsum subjectionis non sum obligatus, ut ulli homini servitia praestem, quare obligatio servi recte ex consensu oriri dicitur.39. Ita dc obligatio, quae inter conjuges est, consensui originem debet. nuia ante consensum in utriusque libertate erat positum, cui personae fidem conjugalem promittere vellet, etsi jam adesse poterat obligatio ad
io. Ita si pauperi dives centum promittat, utique dives recte ex cori. sensu obligatus dicitur, etsi ante consensum obligatio ad promittenda centum adesse poterat, sed ea quidem imperfecta. at. Quod si vero vinculum praeexistentis obligationis per consensum sive exprestum sive tacitum in eodem oblisarionis genere saltem duplicetur, non videtur, abstrahendo a legibus civilibus, origo obligationis istius consensui accurate Aquendo adscribi posse. Sed tum consensus saltem ad contestandam promptitudinem satisfaciendi obligationi, aut ad majorem securitatem alterius adhiberi selet.
454쪽
ar. Ita , si v. g in foederibis nihil aliud promittatur, quam ad quod paciscentes iam antea ex lege naturali erant obstridii obligatio non commode ex foedere isto orta esse dicitur, quia de istae pactiones' vix scederum nomine dignae censebuntur. m)r;. Ita si promissum jam antea firmem juramento, obligatio nequaquam ex juramento oritur, sed ex promisso. 24. Eadem est ratio exemplorum allatorum. Fideles ante stipulationem Deo jam sunt obstrieti, cives ante sacramentum militare Reipublicae debent munia militaria. Itaque his obligationibus .quidem stipulatio vel consensus aecedit, ita tamen, ut exinde obligatio ortum non
21. Denique nec consensus tacitus infantis in societate paterna videtur esse necessarius ad illum effectum , ne queren i causam habeat,
quasi imperium paternum invito sibi di frustra sit imositum, quia & citra eundem liberi causam querendi non habent. 26. Nam multae sunt obligationes, quae homines invitos obligant, quales sunt omnes illae, quae ex praeceptis absolutis libro secundo expositis descendunt. - Neque superior opus habet ad introducendam obligationem consensu subjecti. 27. Frustra vero non esse imperium patris filio impositum, ostendent modo dicenda. ir8. Nam fluis societatis paternae communiter ponitus in educatione Iobolis, n) cui, etsi addere velis imperium parentum, moX tamen collatio utriusque finis ostendet, educationem sobolis esse finem primarium, imperium parentum i di quod illi correspondet, obsequium liberorum, finem secundari-. i1 . Haud dubie enim is finis pro primario erit habendus, qui se petuo in societate attenditur, quique est norma alterius, re quo obtento
societas solet desinere. - ..i o. Sed Huculio sobolis statim post partum editum se exserit, ante quam liberi obseauit sint capaces: Ipsum imperium patris nil aliud est, quam medium. sine quo educatio obtinyri nequit; educatione absoluta naturaliter solvitur societas paterna. 3i. Ergo primum praeceptum in hac societate dirigit ossicium pare
tum erga liberos: PARENTES LIBEROS SUOS EDUCENT.
455쪽
374 LIB. III. CAP. IV. DE OFFICIIS
3r. Educatio hoc loco nihil est aliud, quam sobolis a prima infantia ad maturitatem tum corporis tum animi conveniens perductio. MContinet igitur sub se duas partes, Himentationem, quae ad compis infantis pertinet, dc doctrinam, quae animum ejus respicit. 34. Fluit hoc praeceptum ex lege de praestandis incis humanitatis. Quod ita demonstro. s. Dum infantes in hanc lucem eduntur , haud dubie constat eos esse homines. Etsi enim philosophi & moderni Et antiqui de initio humanitatis, quam diu infans est in utero, dissenserint graviter, St adhuc dissentiam, quibusdam, qui traducem defendunt, statim ad conceptionis tempus respicientibus, quibusdam, quibus hodie infusio animarum placet, incertum quoddam intervallum, ex quo foetus animatus esse incipiat, constituentibus, quibusdam, ut Olim Stoicis, plane animam humanam in parti demum supervenire defendentibus, in eo tameta consentiunt unanimiter, quod infantes recens nati hominibus sint accensendi. 36. Quia igitur homines sunt, necesse est, ut jurium, quae hominibus competunt, oi ex statu humanitatis in libro secundo deducta sunt. quantum admittit ipsorum conditio, sint participes. 3 . Unde adVersus praeceptum de vitanda Iuperbia in ipsos aliquatenus peccari potest, si quis eos nimis contemptim habeat; & quamvis . Iraeter corporis bona, bonis omnibus de animi εc fortunae destituantur,
altem illorum respectu Mi possunt.
iis eorrumpunt, non tam in specie contra ossicium parentibus peculiare peccant, quam id violant, quod ipsorum liberis alii etiam, si quod ipsi υicissim omnibus hominibus debent, quamvis qualitas parentum augeat ejusmodi delicta, utpote qui non solum non laedere debebant liberos, sed it insuper commoda ipsorum quam maxime promovere.
servanda, sed N a motiva; Et istud quidem, quod pacta servare jubet,
non adeo magnum hic exserit usum, quoniam infantes, ut diximus, pacti sunt incapaces, nisi quatenus alii homines ipsorum personas hac parte repraesentant, ut sunt in civitate tutores 8c curatores. Ast praeceptum de exhibendis humanitatis inciis potissimum hic observari meretur.
doctrinis imbuat, fame interituros eos esse, aut eorum vitam bestiis
456쪽
non fore absimilem, necesse est, ut alii homines eorum commoditat hactenus promoveant, ut 8t vivant & cum ratione vivant.
r. Etsi vero alias obligatio ad exhibenda humanitatis ossicia indo ite omnes homines stringat, quoniam tamen educatio liberorum pertinet ad ossicia, quae impensa S opera Iaboriosa constant, di vulgari adeo humanitati non adscribenda est, sed inter beneficia caput exserit, sp Npraeterea periculum hic est in mora, cum liberi ipsi aliorum opem implorare nequeant, necesse fuit, ut lege naturali certae personae in genere humano determinentur, qui statim sciant, prae reliquis sibi hoc beneficium incumbere. 42. Atqui cum communiter ad exhibenda alteri beneficia unus homo majori gradu obstristus sit, quam alter, S multum contribuat pro ximitas ad obligationis ausmentum, sua sponte fluit, quod parentes, utpote qui propter generationem proximi sunt, dc quibus adeo, quod infantes vitam semel acquisiverint, prae reliquis hominibus maxime im putari potest, hoc munus in se suscipere debeant. 4 3. Quod ergo alimentorum suppeditationem attinet, non opus erat, ut in liberis obligatio peculiaris corresponderet, cum jam instinctus na auralis eos, qua animalia sunt, ad eadem recipienda impellat, di quae hoc passu ipsius incumbit obligatio, ex regulis communibus ossicia nomminis intuitu sui ipsius dirigentibus dependeat. . . qq- Alia ratio est doctrinae, quae quoniam in hominibus adultis vix, in infantibus vero ne vix quidem sine distiplina di jure coercendi concipi potest, sequitur, ut parentibus jus competat cum 'coercitione diria gendi actiones liberorum. 43. Habes hoc pacto secundum praeceptum hujus societatis, exponens ossicium liberorum erga parentes: LIBERI QUAMDIU IN SO
CIETATE PATERNA VIVUNT, PARENT1BUS OBTEMPE
RENT. N46. Obsequium est vinculum libertatis, vi cuius homo obligationem in se deprehendit, ut actiones suas, externas potissimum, secundum voluntatem ebus, si superior est in societate, instituat. 47. Cum autem obsequium, ut omnis obligatio, simul cum metu poenae conjundia sit, si contra voluntatem superioris quid fiat, & vero hic metus Inter eos, qui familiares invicem sunt, esse non possit, necesse est, ut familiaritas illa in societate paterna cesiet, quae cessatio in parentibus gravisin, in liberis reverentia appellatur. -- Αs in Cons. lib. a. c. 6. F. 47. Diuiligod by Corale
457쪽
376 LIB. m. CAP. IV. DE OFFICII
48. Vides adeo, obsequium ct reverentiam istam esse quidem eo iuncta, non tamen eadem. Unde poterit quidem obsequium non esse sine reverentia, reverentia tamen poterit eue absque obsequio. i4'. Scilicet reverentia in se est actus, quo quis actionibus externis sponte di citra iussum specialem declarat, eum cui actum istum exhibet, a se aestimari, ut sui superiorem. so. Cum ergo superiorism alia sit imperii, alia beneficii, alia digni a. tis, alia ordinis, M tot etiam erunt reverentia species, quot superioritatis, quare di nobis erit opera danda, ut ne istas species inter se conis
3 i. Debent autem liberi obsequium cum reverentia parentibus, quamdiu societ m paterna sitat, tantisper enim imperium parentum quoad actiones liberorum vires suas exserit. uer. Neque enim societas paterna est industabilis, ut eoniugalis,sve ius naturale, si ve legem postivam universalem spectes, sed hic valet regula vulgata: cessante fine, cessiit actio, cessat adeo S status ex pluribus actionibus compositus. 13. Quare naturaliter ex irare debet societas paterna, cum liberi ipsi capaces sivit de alimentis sibi prospicere, di educatione amplius non habent opuS.
14. Quae duo conjunctim requiro, requiruntur enim regulariter conis iunctim ad fundandam societatem paternam. sue. Deinde etsi demus. aptos esse Iiberos, ut de alim tis sibi prospiciant, aut aliunde jam habere, unde se sustentent, sed multa adhue desiderari in gubernatione actionum propriarum, necesse erit, ut duret societas, quoniam hujus respectu parentibus primario competit imperium.16. Contra si liberi ipsi quidem capaces sint ad dirige in amomo proprias, non vero possint alimenta sibi comparare, etsi hic videbatur imperio nullo esse opus, quasi cessante fine imperii, quoniam tamen regulariter, qui beneficium mihi praestat, exigere a me potest iure suo, ut durante beneficio actiones meas secundum ipsius placitum, sub poena heneficii amittendi, instituam, necesse est, ut S hanc potestatem conia
ue . Accedit, quod cum vivamus in statu imperfecto, in quo mores humani perpetuo augmentum assumunt, vel eo habent opus, abstrahendo a legidus civit rhus, nullis regulis certis determinari possint finea
458쪽
& termini bonae educationis, sed haec res relinqui debeat arbitrio dc conscientiae patris, tanquam natura prudentioris.
38. Quare S hoc exinde sequitur, cr) in statu naturali latrem possessium desissim ct immorigerum etiam invitum eicere ex familia, si ad anis nos discretionis pervenerit, etsi modo pater ipse Don defecerit in educationis ossicio. sy. Sed filius contra non poterit resulariter recedere asori rate invito patre, nisi evidentissimis argumentis iniquitatem paternam & virtutes proprias demonstrare valeat. 6o. Ulterius si maxime societas paterna est finita, remanet tamen perpetuo in liberis debitum reverentiae ob beneficia scilicet alimentationis N educationis exhibita, quae semel facta non poterunt unquam insecta
61. Sed imperium tum cessat, Quod probe notandum, quoniam plerumque scriptores haec duo confunὸunt. 6r. Hoc est, liberi obstricti sunt eo temnore, ut parentibus signa honoris exhibeant, & actiones, 'quae aliquoa momentum asserunt ad familiam paternam, ex parentum consilio dc beneplacito, si fieri potest, suscipiant, tum Sc beneficia ipsa beneficiis compensent, in tantum, ut graviter peccent, si id facere negligant. 63. Quod si tamen id facere detrectent, parentibus nullum amplius competit jus cogendi liberos ad actiones istas, quin imo, si parentes tum per evidentem iniquitatem consensum suum denegent. Iiberos absque vitio actiones ipsas non commode disserendas suscipere posse arbitror. 64. Ex his patet, in liberis, cum de ossicio ipsorum erga parentes quaeritur, regulariter spectari duo tempora, dum sunt in potestate parentum, didum sunt eadem liberati, etsi alii tria constituant. t prius videlicet subdividentes in tempus imperfecti judicii de judicii perjecti liberorum adultorum, in familia tamen paterna constitutorum.
Sue. Quae divisio quamvis tolerari possit, nescio tamen, an magnum sit usum praebitura, cum illa tempora iudicii perfecti ct imperfecti differant solum ratione gradiu educandi ct imperandi, qui major est in infan- . tibus, ut quorum actiones minima emendatione opus habent, quam in . adultis, de quo fere non est dubium. 66. Ex dictis iam facile definiri possunt controversiae speciales. I. Cisi ex parentibus principaliter competat potes in in liberos, matri an patri P
459쪽
D3 4 LIB. m. CAP. IV. DE OFFICIIS
Respondemus enim, ex mera ratione naturali competere utrique, quoniam ad fundamentum hujus potestatis concurrunt uterque, nisi ipsi Parentes in societate nuptiali convenerint aliter. u 6 . At si legem divinam positivom spectes, potiores haud dubie erunt Partes patris quam matris, cum iste & matris actiones ad utilitatem familiae dirigere valeat. 68. Nisi pater praecipiat ea, quae iam lege divina, vel alius superioris sunt interdicta, tum matris jussus erit praeferendus, qui tamen tunc proprie non consideratur ut justus matris. 69. II. An potestin patria se etiam extendat ad bona liberorum ' Quod regulariter negandum, cum educatio tendat ad actiones liberorum, non ad res, alimentatio vero sit onus, non titu Ius, aut modus acquirendi. o. Igitur parentes in liberis primae aetatis x quidem prospicient, quid utile sit iis, ut acquirant, quid non, Sc ipsorum personas in a quisitione 6c administratione repraesentabunt. adultis uero leges acquustionis praescribere poterunt, ut tamqn utrobique filio dominium acquiratur.
i. Quoniam tamen parentes iure stricto non tenentur alimenta exhibere uberis, si ipsi possideant bona ad sustentationem sufficientia, non peccabunt, si vel alimenta desumant ex bonis Iiberorum, vel aliquatenus lucrum ex operis di bonis liberorum alimentationi respondens capiant.
D. III. An per alium parentes ossicis suo posisnt satisfacere' sy Quod
Uirmandum, non solum, quod saepe accidit, ut finis educationis di alimentationis aliter obtineri nequeat, sed S, quod morali aestimatione idem habeatur, si quis per alium agenda peragat, quoties industria persenae non est electa, quod hic dici nequit, quoniam generatio, ut fundamentum obligationis paternae, nullam peculiarem parentibus prae aliis industriam tribuit.' TI. Ergo parentes non folum praeceptoribus idoneis filii informationem recte comminent, sed S eundem alteri adoptantum dare possunt, siquidem exinde in filium aliquod e Iumentum siet redundaturum. Et, si nulla a Ita ratio sit pro Iem aIendi, potius quam inopia eX tingua
Vr, Parentes eum oppignorare aut vendere in toIerabilem servitutem possunt, saltem sub lege retrastus, ubi parentes ad lautiorem fortunam PerVenerint, aut quispiam ex cognatis istum redimere velit. - - ' 74. Quod . tu Confi4r. 4a. Adde P eud. i . t a. 3. q. s. ubi disputaι prolixe com Gobbe unμ, qui eam matri tribuiti Pusend. l. V Pusqnd. F. 9.
460쪽
Quod si vero parentes per inhumanitatem prolem exposuerint te ab cerini, is qui eandem sustulerit atque educaverit, in parentum quoque jus succedit, ita ut iste alumnus educatori suo filialem obse vantiam Sc obsequium debeat. s. VI. An reverentia ct observantia, suae parentiam perpetuo debetur,m is ex Mnerationis quam ex educationis beneficio dependeat ' Ubi praeter rationes ab aliis fusius adductas vel superius dicta a unctis iis, quae modo notavimus, ostendunt, magis pro educatione esse pronunciandum. 2 76. V. An tiberis Iurat nuptim eontrahere invitis parentibus ' Ubi distinguendum a erit inter liberos, sui in patria potesate vivunt & eos. qui ex famula paterna exierunt. Ilti jure obsequii consensum requirire debent, in tantum, ut citra eundem putem nuptias esse ipso iure nullas, quoniam hic actus est maximi momenti, 6t simul interesse parentum potissimum respiciens, quibus alias vel invitis accresceret onus ale di personam addultam, vel auferretur invitis jus patrium. r. Quod si vero liberi jam se separaverint a parentibus, in reverentiae debitum peccant, si conjugium ineant insciis parentibus, ipsum tamen coniugium non erit nullum; Quin S, si parentes consensum suum rogati sine iusta causa denegent, sine violatione observantiae istius consummare idem poterunt liberi. s. Denique si liberi Jam educati de adulti matrimonium contrahere cupientes parati sint exire familia paterna, parentes vero ob duritiem 5emorositatem evidentem nec eos dimittere nec in matrimonium consentire velint Et tum liberos, salva in reliquis pietate et reverentia sibi prospicere poterunt. 79. Haec tamen omnia, quae hactenus in hoc capite disseruimus, i tellige de ossicio parentum Sc liberorum abstrahendo a legibus civilibus; quare si his aliud quid sit constitutum, id neque a nobis hoc loco imis
Pugnatum esse, neque nobis contradicere arbitrare.
DE OFFICIT DOMINORUM ET SERVORUM.
Coeietatis Herilis ortus β. t. a. 3. Ufinis. g. q. Requiritur ad eam consenser mutuus. β. 6. Ex fine profluit imperium ssubjectio. s. 6. I. 8. non tamen jus vita sBbb a necit.