Salomonis van Til ... Commentarius de Tabernaculo Mosis, ad Exod. XXVXXX et zoologia sacra

141쪽

γ. Sicuti hic ornatus Pontifici cedebat in gloriam ct Ornatum, quatcnus habebat notam dignissimi muneris ita quoque Christus propter illud munus mediatorium habet a Majesarem venerandam, dum nomine Dei agens,&ut A, ολο- τῆς ψολογίας ημα suos ad foedus cum Deo invitat, imois admittit cum potestate summa habet aliquod venerandi, ut sit adorandusis iure a nobis flagitet fidem in se. b. Pretium nunquam non asimandum, a quo venit nobis ut amandus tanquam sponsus Ecclesiae gratissimus , dum ex singulari amore erga Ecclesiam, causam illius in se suscipit, omniaque fideliter praestat, nomina eorum non tantum humeris, sedis cordi imp nit, ac Patri repraesentat. δ. Tota illa relatis variarum partium muneris mediatorii ad se invicem, habuit multum sapientia divinae, ipsi artis periti a Deo edocti, argumento erant, omnes qui concurrerent ad Christi introducti nem in mundum , manifestationem ejus in munere mediatoris. nil ausuros propria prudentia , sed omne illud opus sere Spiritus Sancti. Ita mater concepit eum ex Spiritu Sancto. rodromus Baptista eum publice proponens ut Messiam, egit vocatione di*ina, omniaque testatus est ad normam consilii divini, qua de Christo

monenda veniebant quod idem de Apostolisin discipulis considerandum est.

g. r. Incipit Legissator a vestimento exteriori gradatim perrecturus ad interiora Cum enim omnia Mosi exhiberentur in dea, secutus est hanc methodum, secundum quam incipit ab iis quae primo in conspectum prodeunt. Primum ergo vellimentum, quod attingit est Amiculum cum Pectorali, quae duo conjungimus, quia alterum alterius erat supplementum , dum pectorale amiculo alligatum, in symbolo quasi unum cum eo constituit, locum aliquem vacuum occupans , ad ejusdem rei significationem pertinens.

142쪽

3 2. Depingitur hoc amiculum a. Quoad partes integrantes, quae tres sunt ra. Indumentum, verso. b. Humeralia, vers .c. Cingulum, ver 8. β. Quoad ornatum humerale a versi. - I 2

γ. Quoad accommodationem ad recipiendum pectorale, ubi demniuntura Catenae aureae , vers 3,Iq.

b. Pectorale ipsum, cujus descriptio quasi per parenthesin inseritur,

ubi videas Legissatorem definire. 1. Materiamis sermam ejus vers. Is I 6. a. Ornatum lapidum, qui

. Definiuntur, ver IT. --2O.

s. Declarantur a modo inserendi conscribendi, vers. ro,at. Colligatio cum amiculo mediantibus catenis di annulis, vers. Er.

Vers. 6. Facies amiculum Hebr. v R, Ephia, a rassimis, anum uti accinxis, cons. 71 XXX. ao eius quoque mentio fit inter vestimemta Samuelis, Ira vn. II. I 8. Davidis, a m. I. I . I bron. XV.1 . Micha Jud. XVII. 18 suitqne indumentum aliquod extimum,&quasi succinctorium. Si Ioseph authoritate standum est, Amiculum hoc Pontificale contextum fuit in profunditatem cubitalem , censentque philologi sermam Caracalia habuisse, quod fuit breve vestis genus lat ribus scissumis quasi hemispherium, seu dimidiatum pallium , manicis destitutum, tergum ab humeris ad nates usque tegens, nec non pectus, nisi quod spatium aliquod intectum derelictum fuerit, cui pectorale fuit inserendum , ac proinde ex duabus constabat plagulis una anteriore, altera posteriore, vid Braunius de Veste Sacerd. lib. II cap. 6. Ex auro b cinthino, c. Id est, ex eadem pretiosa materia , ex qua aulaea interiora confecta ruerunt, unde Iosephus dicit ex variis coloribus Mauro varietatum fuisse. Non definit Moses quales figurae colorum variegatione plagulis hisce intertextae suerint. Negant Iudaei 1 anima-

143쪽

animalium figuras aut Cherubinorum insertas tuisse sed amant illis substituere flores , ne occasio idololatriae daretur Usus istius ornatus fuit ad gloriam iretium ontifici conciliandum. Op.re arifclarissimi Id est, textura figuras ab utraque parte elegantissime repraesentante.

Uers, Duo humeratia Quae nihil aliud ruerunt, quam reliquaeia res hujus vestimenti humeros occupantes usque ad axillas, quae plagulis adhaerebant, isque in humeros protrahebantur, ut gemmatis fibulis anteriora cum posterioribus jungerentur, inde LXX. vocant hoc restimentum ist--δὐ ἀ- .:,οι, id est, humero. Ei juncta erunt illi in duabus exiremitatibus Quam conjunctionem Judaei putant factam acu , dum humeralia volunt plagulis assuta berum id minus convenit cum verbis Mosis, qui omnia vestimenta comcipit tanquam opus textoris , de potuerunt aeque per texturam adhinrere quam per acum.

'ara, ct adhaerebi, Quae verba repetuntur ran ad novam cohaerentiam denotandam , quae existere debuit in humeris, humeralium conjunctione per fibulas gemmates. Uersa. Et cingulum amiculi ejus Jesta vocatur tertia pars huius imdumenti, cuius ope insta axillas amiculum adstringebatur corpori, de pallium lumbis. r, I rues Lex eo lati cingulum hoc amiculo ruit conimuum, egrediebaturque per texturam ex ipso amiculo Versi. D Anin duo lapides Scisam Exhseph constat duas protiosissimas illas gemmas Graecis vocatas esse Σαμονα- , quamvis res A ponat inaragris,4 LXX. λευε ιον. luribus tamen Clar ει-- vim sententiam Hoph confirmat citato lib. I. cap. t 8. Plinius describit lib. XX X VII cap. 6 colorem habuisse translucidum ex rubra dicandido quasi mixtum.

Insu ει eis raec J Antiquum igitur fidi artiscrum Romanis adeo celebre insculpendi nominain figuras gemmis, qualia apud antiquarios rara monumenta etiamnum inveniuntur, in quibus imagines artiticiosissima manu excavatae sunt. Uers Io Smia nominibus eorum, c. Ita x 4 4 tribuum nomina in duas

ciasses divisa sunt, Municuique lapidi ex nomina insculpenda erant. Pro ui illi naei sunt Id Iosephus Antiq. lib. III cap.48. ita explicat, ut majores natu dextrum humerum obtinuisse minores sinistrum, vis

144쪽

rat Gemarie autem, tum Babunici, tum Hierosolymitant , volim filiorum ea nomina primum scripta fuisses, deinde ancillarum, atque ultimo filiorum Rachelis, quae sententia minus probabilisis excussa a

Brinni loco citato.

Uers i. vel os fundis aureis M. duae gemmae auri fundis ita fuerim insertae, ut fieri etiam hodie in annulis videmus Iosephus de bH Dd. lib. VI cap. 6 rem illustrat, dum ait ulu duas aureas, quas aspidiscas vocat, id est clypeolos, humeralia colligasse, quibus inquit καλ-

λἰςοι , μέγςοι σαρδονυχες κατεκλειντο, unde confici potest, utrumque

humerum obtectum fuisse auri massa, in formam clypei incurvata, cui infibulabantur humeralia, desuper immissae fucrunt gemmae. Uers 11. Lapides memoriales filiis Israel J Ita vocabantur ab usii, quem verba sequentia indigitant sc terre debuit Aaron nomina filiorum Israel coram Iehova super duos humeros suos, in recordationem, quasi vellet Deum monere, quod pro omnibus tribubus sacrificaret, omniumque causam apud Deum peragendam suscepisset. Vers. I . Duas eatenas auri puri Illae catenae humeralibus appenta fuerunt, ut pectorale iis annecteretur ab iis sustineretur. y Iad Hans vocem alii vertunt aequabiles, quasi significaret duas catenas aequalis longitudinis crassitiei alii potius transferunt opus xiis, quia funiculi aurei funium instar implecti debuerunt Belgice etens vanaedrae triuer , ut illico explicatur a Mose. ρoves ad fundas Ut scit principium adhaesionis hic latuendumst ad fundas lapidum humeralium in utroque humero. Verscis. Hic accedit ad pectorale, tanquam ex occasione deseripturus partem e catenis illis suspendendam. Amrat Iudicii P LX X transserunt λογιον - , κνώσεων. Uulgata illam versionem sequens, rationale judicii. Ita appellatur cum relatione ad Uinno nummim, quia Pontifex hoc indumento indutus, Meum in tausa dubia rogans , reterebat ora da , quae debebant esse iudicii loco, utpote quatilionem determinantia. Situr opus amicia facit illus Conveniebat igitur cum amiculo, non tantum quoad materiam , sed etiam quoad guras di omnem orna

tum.

Vers. 6. Quadratum esto Unde subjungitur eius longitudo I tkudo, quae utraque definitur spi hama Hebr. 'V, cujus quantitatem colligere licet ex Eetach. XLIII. is collato cum 17. ubi definitur per

145쪽

dimidium cubiti, Iudaei per tres palmas sive xii digitos, quod iterum convenit. Hanc prpportionem natura docet, quia spitham justam comtinet mensuram, ad tegendum viri pectus. Duplicatum Itaque textura integra habebat longitudinem cubiti, latitudinem dimidii cubiti, verum complicatum cita duplicatum quadratam figuram accipiebat, quae duplicatura multum faciebat ad indumenti firmitatem , ne facile laceraretur ab onere tot gemma

rum.

Uers i . Lapides ressinibus v. Scilicet pro numero M. tribuum, xii gemmae pectorali inserendae tuerunt quadruplici ordine, ut quilisbet ordo tres receperit lapides, de quarum serie, nominibus, viri tibus plurima videnda sunt apud Braunium, quae exscribere non lubet; sussicit hic tantum ex ejus mente nomina reserre, ut ordini primo assignati fuerint Sarium, Topaz us, ' Smaragdus. Uers 18. In ordine secundo numerantur Carbunculus, Sapphirus,

Adamas.

Vers I9. In ordine tertio numerantur Hyacinthus, Agathos, ct Ame-ihistus. Uers. o. In ordine quarto numerantur Chrysolithus, Sardon x, eryrapis. Impacti fundis aureis sunt suis infitionibus J Scit unaquaeque gemma auro munita eo pacto suit, ut munimenta aurea adhaesisse videantur communi lamina aureae, ut ita facilius pectorali assigi in inseri potuerint.

Vers. 23. Pones duos illos annuus in duabus extremitatibus, c. I iduo annuli spectabant ad superiorem pectoralis marginem , quibus catenulae aureae erant inserendae, ut inde totum pectorale depende

ret.

Verscis. Duas vero alias extremitates, c. J Hic respicit extrem,tate catenarum aurearum , quae annectendae veniebant humeralibus ad radicem fundarum, quibus duo lapides Sardonyches inserti su

rant.

Vers. 26. Facies quoque duos an As , c. II annuli pertinebant ad interiorem marginem pectoralis , quorum usus erat ut pectorale adstringerent Malligarent cingulo, ne dissiueret, atque ita tam sursum quam deorsum retinebatur rapansum, ut neque huc neque illuc dimoveri potuerit. Vers.

146쪽

Uers. 18. Vitta hyacinthina In parte superiori alligabatur pector te catenis, inferiori autem vittis seu ligamentis colore caeruleo aut hyacinthino imbutis, qui color etiam pallii fuit. Neque separator ρεctorale hoc ab ilis amiculo J Prohibet Legissator ut

unquam solvant tam catenulas quam vittas, ac proinde pectorale illud, amiculo commissum, concipiendum fuit tanquam unum cum amiculo indumentum seu ornamentum. Vers49. Ut portet Aaron, c. cuin ingredietur in Sanctum Multum

a scopo aberrant viri docti, qui putant, Aaronem ornatissimo illo amictu indutum, quotannis ingressum suisse die expiationis in Sanctum Sanct rum, cum Legissator hic μολεξ restringat ad Sanctum, ad juge Pontificis exercitium. Contrarium videbimus suo loco ex lege ipsa, Pontificem se die cxpiationis tantummodo in albis ambulasse, sine pretiosis hisce indumentis se conspiciendum populo praebuisse de quare pluribus Braunius lib. I. cap. 7. Vere o. Et dabis in illa pectorali juris, Urim ct Nummim Hic multum digladiantur Philologi, quid per Uni ET THUM Mi Legissator intellexerit. Nuper doctiit. Spencerus putavit, significari duas imagunculas, morali inditas, easque alias Theraphis appellari, quam conjecturam stabiliri polle ex locis Ddie. U. .XUII. nec non III. existimat Verum minus solidam esse illam coniecturam probat Braunius lib. II cap. o, ejusque nuperus antagonista misus viri docti argumenta pluribus excussit mihi videtur imaguncularum se mam utpote rotundamis variis protuberantiis inaequalem, non co venire pectorali, quippe deformem admodum conspectum pectori Pontificis conciliasset, aere gibbosam figuram , id est, monstrosam adjecisset. Neque etiam gemmarum julta series in plano conservanda , retineri potuisset. Hinc est quod plurimi viri docti intelligant ipsum sntagma lapidum, seu gemmarum texturae pectoralis assuendum; verum nec illa sententia difficultate caret Clar olim Matthias Martinius putat lamellam auream, vel simile quid, fuisse intra duplicaturam pectoralis ponendam, quod magis videtur convenire cum textu, praecipue si conferamus Lev. VIII. 7, 8. Ubi postquam Moses Pontifici alligaverat pectorale , dicitur in illo dedisse Urim ct Thummim , quod vix concipi potest , nisi fuerit aliquod corpus duplicaturae pectoralis libere inserendum ; nam quomodo nus illud lapidum pretiosorum tunc temporis potuerit pectorali insui lassigi concipere non possum. Esto

147쪽

D DE AMI cu Lo Cap. XXVIII.

Esto ergo risis hummim arcanum aliquod corpusculum, planum, non in lege descriptum , cum quia humana opera confici non debuit, tum etiam quia a vulgi cognitione Legis ator voluit remotum, ne Judaei id multiplicarent, ad idololatriam eo abuterentur. Accedente fessan etiam ratione mystica, cur mysterii instar solo nomine innotescere debuerit. Usus erit se habere instar pignoris, quo Deus rex populi se adstrinxit obligavit ad respondendum populo , Pontifice id nomine populi postulante, cum adductione hujus pignoris promictam illam gratiam quasi restipulante, quidquid sit, in eo omnes conveniunt,

α. Urim fer Nummim significare lucis pDfectionis omnimodam cinpiam sβ. Deum huic signo externo alligasse quaedam oracula, ab eo expetenda, γ. Hoc privilegium datum esse Pomifici cujus interventuin opera desiderata oracula impetrarentur, meorum ope populo nihil eorum deesse, quae ad necessariam lucem ierfectionem pertinent, id est, ad cognitionem voluntatis Dei in populo imperantis,in ad praest tionem rerum rempublicam illam perficientium.

Sic portabit Aaram Disiorum I ain J-significat, tam μῶ- erum , quam jus judicio adiudicatum aut adjudicandum. Ab hoc iure

vocabatur pectorali te Priami, scit. Pontifex, quasi ex foederemunitus hoc pignore repraesentabat in intercessione sua ius populi, dum responsa petens , voluit explorare , quid Deus vellet ex foedere suo agere cum populo, adeo ut respontum, quod referret de iure dud cio Desis populi, statueret, quid in casu dubio faciendum esset, aut

quid a Deo rege in regimine populi expectandum esset. Ratis Gonomia.

s. I. Repetendum est , quod seu divina, fas habitans in Sancto Sanctorum , repraesentaverit Deum populi regem ita μα--tem, ut oracula Judicia sua , rogatus, populo manifestaret, atque ita eum perpetuo gubernaret Uerum cum ad hoc opus requirer tur, internuntius qui regem conveniret , quando vellet, aut res ipsa id flagitaret, Pontifex Maximus in eum usum designatus fuit, qui camiam populi ad Deum deferret, supplicationes dubios casus illi proponeret , responsa relaturus. Hoc munus intercrebrium depingetiatur Dipitias by Cooste

148쪽

Vers 6.-3o. EcTORALI gatur amiculo , clypeum illum pectoralem includentes, quem Iutherus eleganter vernacule een Amrifchiis vocat, quia erat tessera muneris i tercessbrii. a. Reconditam habebas fabrisam incognisam , duplicaturae pectoralis insertam , cui nomen Urim QNummim imponitur, tanquam pignus a Deo rege datum , quo confirmabatur ejus facultas convenienci Deum, ter modum restipulationis foederatis, quae ad gubernati nem, Molirectionem populi spectabant, ab eo nomine populi post Iandi. 3. Gemmatum opus pectorali infertum, cui nomina XII. Tribuum erant inscripta, restringebant illam facultatem intercedendi ad solam ea famibpuli Istaelitici. Et iuxta textum ipsum, erat memoriale populi coram Deo, quasi in memoriam revocans , quinam essent foederati, wad populum spectantes, quibus Deus benevolentiam suam adstrinxerat.

γ Amisulum spectabat tantum ad firmitatem pectoralis, ne huc illucve dissuleret, nisi quod humeris etiam nomina xH. Tribuum erant imposita, quod memoriale ostendebat, rentificem non tantum ex amore, sed etiam ex ossicio & singulari obligatione, causam populi Deo

repraesentare.

d. Ornaeus amiculo θ pectorali communis, cuius materiain colores co veniunt cum aulais, coriciliabat Pontifici eam authoritatem, ut non potueri non venerari tanquam domus Dei domesticus, utpote gestans eundem ornatum cum interioribus regii istius tabernaculi, vernacule diceres dat ' rouinci livere des KOnius.

s. a. In Christo vero Pontifice Aaronis antitypo, denotatur idem Munus Int/rco sorium, quo causam populi electi defert ad Patrem, eorumque supplicationes in fide oblatas, ad thronum judicii Dei deferens , justificationem suorum rogans, restipulans , ut omnia necessaria responsa, per Spiritum Sanctum illis concederet

ter.

a. Pectorati itaque, denotat ipsum repraesentamen causae fidelium in iudicio, quod pectori impositum, denotat intimum cordis amorem, quo Christus suos complectitur,4 corpori adstringit, ut repraesentet, eosdem assumptos in unitatem corporis induit enim Christus fideles electos ut vestimentum, in quo habitat, quodque cordia bet tanquam pertinens ad ornatum suum&gloriam suam, dum gra-

tiam

149쪽

tiam suam in iis collocatam, ad laudem gloriae suae gratiae proponiti in quo repraesentaminea. Occurrit inimis Mummim, olim pignus Spiritus Prophetici, per quem Pontifex divina responsa reserebat, quidni, hic erublema Spiritus S ET 8 utpote cui omnes characteres apprime conveniunt , modo consideretur ut Spiritus Christi in Ecclesia

habitans. I. Non erat hoc pignus humana opera , sed a Deo dabatur rota

quoque Spiritus non acquiritur humana industria, sed Christus

eum misit a patre ut donum gratiae. 2. Intra duplicaturam pectoratis latitatast, neque eo picietatur abet mimis , ita quoque Spiritum quem accepit Ecclesia non novit mundus, M. XIV. r . estque ipse auus iaculus, quem nemo novit nisi qui accipit, Apoc. H. 7. 3. Erat arctabo res uiationis, qua liceat petere a Deo, non tantum omnia necessaria, sed 4raevia quibus manifestaret Deus consilium tuum arcanum, aut voluntatem suam in judiciis. Ita Smtus Sanctus quoque est arrhabo, a Cor. I. 22. spiritus

adoptisai filiorum Rom. VIII. Is cujus ope accipimus jus non tantum, sed Minstigationem petendi a atre omnia ad pietatem istam necessaria. μερο frustra fui illud pipnur, essecit enim ut donum Prophetiae luper Pontificem Oracula nanderet, Warcana voluntatis

manifestaret. Ita praesentia hujus Spiritus impetrat, ut Christus arcana sua per hunc spiritum communicet nobis, dixit enim:

Sume ex me di vobis norificabit, in XII. I- is. s. inimis Mummim vocatur, quia id efficeret, ut omnia quae ad cognitionem consummationem pertinent, adessent populo literali in ordine ad rempublicam, quae erat Θεακοτία quod

idem Spiritus praestat in regno Christi spirituali, dum perciselum Spiritum Ecclesiam illumina lumine ampliusimae cognitionis, conscientiis eorum inspirat τελέω , quam lex prinstare non poterat, scit Spiritus est ille παροκλητο , qui in foro conscientiae, credenti in Christum nunc insinuat αφεσιν των - --s, de plenarii iuris pignus est. o. Reprasentabatur tamen Deo ut pignus restipularioris. Ita Christus

Patri repraesentat sanctificatos tuos, ut Spiritu obsignatos, Sc

150쪽

eorum supplicationes tanquam ejusdem Spiritus suspiria, quihus non potest non Deus respondere , confisom. VIII. as.

h. Occurrit pectorale respectu Dei gemmati, in quo cernimus xii pretiosissimas gemmas quibus Tribuum nomina insculpta erant.

i Gemma, lapides pretiosissimi, symbola sunt electorum sanctim rerum, qui, lapides vra vocantur . Pre. II. s. Ecclesia per XII lapides pretiosos repraesentatur Apoc. XXI. I9, 2o confyes. LIV. i. retium gemmarum vero dependet, A soliditate habent id lapides pretiosi, quod eorum parebculae sibi mutuo tam arcte adhaereant, ut facile ictum sine fractura serant ita quoque in electis fidelibus est animus infractus, constans,&ne multis quidem persecutionum ictbbus cedens.

Θ . A lumine seu luces quo enim pelluciditas gemmarum, gis est lympida, eo majoris aestimantur. Habet id quoque locum in fidelibus electis, quod per gratiam Spiritus Sancti omnes ignorantiae, vitiorum tenebrae, ita ex ipsis ademptaesiit, ut dicantur ipsi lux in Domiκο, Ephes V. 8 adeo ut ipsi

radios lucis emistant, Matth. V. 6.

p. A eoAribus, qui pro cujusque gemmae indole varii sunt, radios lucis modificant, ut gratum oculis conspectum prinbeant quod emblema est, variorum donorum Sp. Sancti, quae ipsam sanctificationem ita modificant, ut in aliis hoc, in aliis vero aliud gratiae ornamentum emineat. Ita color albus in Adamante, hyacinthinus seu caeruleus in Sapphiro Amethso, coccineus in Sardis, purpureus in Carbunculo, a re in Chuselisso laudatur, qui colores etiam in vestibus recipiebantur Achares punctis clineolis pulcherrime picta, reteressere tesselatum opus Color viridis varie moesticatus

in ripara , maragdo Jaspida aenoscitur, aere referri potest cum floribus ex herba viridi protrusis , adeo ut in solis gemmis, quasi compendium habemus quorumcunque colorum qui in vestibus occurrunt, ac proinde in significatione conveniunt, dum ostendunt participationem omnis gratiaei meriti Grata et 2 2G