Salomonis van Til ... Commentarius de Tabernaculo Mosis, ad Exod. XXVXXX et zoologia sacra

221쪽

ascendit estque symbolum cultus divini boni odoris Ayef. LXII. Lo dicuntur adductura rinan Jehovae conser

LI. ii quod quoque ad sacrificia pertinens, significabat, totum eorum cultum fore cibum Deo gratissimum.

f. i. TI Quus Camelo dignitate proximus , alterum ab eo lotam x flagitat,i quidem propterea non minus aestimandus, quia ubique terrarum facile vivit, quod in prioribus duobus animalibus locum non habet. Hinc in Hebraeorum gente rex Salomon, peculiari studio, equos sibi comparavit,in ex aegypto, ubi generosiores nascua tur, accersiri iussit vid. I Reg. IV. 26. X. 26, 29. g. a. Equus Hebraeis generali, proprio nomine appellatur did, quod nomen utraque lingua , tam Chaldaica, quam Syriaca retiaci Etymologiae rationem varie tradunt Philologia. Dum alii deducunt a verbo ma abjecta prima litera a quod ver hum significare volunt sursum auoire, atque ita exprimere Equo rum proceram staturam, elatam cervicem , saltandi consuetudinem, qua in altum feruntur. Uerum quia radix ubique applicetur elationi vexillorum , non videtur proprie respicere ad significatio nem attollendi, quam quidem vexilliin vexillandi. β. Rabbi Sechai nomen deducit a verbo πην, quod a dere atque se larem esse significat, atque ita nomen acceptile ab alacritate existi'mat, quae sententia tolerabilis est. γ. Clar Bocharius deducit a verbo Arabico NdNd quod regere derari significat, quia animal docile est, ac disciplina capax, sest que vel verbis regi sinit. δ. Celeb. Cocceius, propter plura derivata, ab eadem radice antiqua' ta, existimat, equum hoc nomen accepisse a celeri cursu, quod 'deri potest in Lexico. Praeter hoc nomen generale aliud occurrit speciale h. VIII. io, ubi occurrit vocabulum 'lu' , quod Eoam significat, prout apud Arabes mun, quod sorian inter Persas olim obtinuit, nam notandum

222쪽

est , quod in historia Ephera plurima vocabula Persica occurrant. Equus etiam vocatur 'vare, quo tamen potius nomen eucomit quam proprium videtur, quia iobus dominibus attribuitur, & ex et mo suo significat robustum fortem ac validuim , neque stylo sacro inconsuetum est, adjectiva adhibere loco substantivorum, quasi per substantivi ellipsim ita equi vocantur Dd. U. Ea Ier. VIII. I 6. XLVII.

2, 3. L. II.

Occurrunt etiam tria alia vocabula, quae nonnunquam equos innis ficare statuit Achartin. a. eras, quod Equitem significare extra dubium est , verum Equum potius significare in quatuor locis, nempe IIam VIII. Ir. 2 Sam. I. vers. 6. V X XI. . XXIIII. 18. pluribus vult vir doctissimus, verum an sufficientes ob rationes dubitari potest, nam i Sam VIII. II. cum de rege dicitur , quod filios rerum poneret super currus equos, an equites, dubium an non ultimum praeferendum sit,

a Sam. I. 6 d et smisi, LXX. Interpretibus sunt Belgae vertunti Mimefers, id est , equitum capitaneia locus es. XXI. . ex collatione vers. 9. recte vertitur per Equitum, JefXXVIII. Σ8. Impulerit rota plaustrisui di equos, an equites suos unam omminue eum. Quidni enim dominus dici potest impellere eos qui equis insident, ut diligenter triticum per plaustra comminuant ps3. In quod currum significare constat, idem vir doct. in tribus i cis etiam quum significare existimat, nempe Iam VIII. 4. X. 18. I Chron. X VIII. . Verum quidni ellipticum dicendii nus ibi agnoscendum esse statuemus' ut subintelligatur vocabulum Equus , atque tunc indigitabit equos currules, curribus trahendis

destinatos.

γ quod occurrit iter. ΙU. 18 vh. VIII. io , ci . Mich. I. i 3. non uno modo accipitur ab Interpretibus, quamvis omnes in eo consentiant, aliquod jumenti genus, singulari velocitate praeditum, indigitari Elias Leviti, quem sequuntur Belgi, putat significare Dromades Chaldaei, quos sequitur Bochartus, interpretantur quum;

alii putant indigitari Mulum , quia Rabbi David K-chi conjicit iumentum esse ab equis distinctum , quia cum equis iungitur hoc vocabulum, ut distincta solent, non tamen determinat jumenti speciem, aes ipsa adhuc videtur in obscuro.

223쪽

s. 3. Est autem Equus, jumentorum omnium nobilissimum anima ,

corpus non es solum, proptermembrorum proportionem, pulchre compositum, vertim erum propterfirmissimam eorum compagem, validis um, cullus inliaris ornatus es in juba quo superbis, unde apud Ob. XXXIX. H. 0ui induisi juba, Hebr nn quod Clar Bochartus pos dimit m BOOtium ita vertendum e dolide defendit eaudam habeis in Ieram, amplam ct longam , unde animalis venustas etiam commendat aer. Ingenium habet generosum ct imperterritum, quod exaggerat Deus. D. XXXIX. p. - 23 idque septem argumentis adstruit, quae ex γduntur a Celeb Cocceis in hunc locum. Nec non illi inest docile ordinium postquam disciplina subseditas fuit, memoriae sensualis Ma intemnenda extant specimina. In equis varii notantur colores, id Zach. I. 8. VI 2. . ροα I. a. - 8 nempe Albus, Ruber, Niger, αmniseus, de quibus vid viros M. Bochartum & Cocceium. s. 4. Equos emittebat generosiores AEgyptus , i. Reg. X. a , μcons yef. XXXI. I. a. Cant. I. 9. Nec non Tuarma, id est, carpadocia vid Eetech. X XIII. I . imo de Ostri , cu)us equi a vetablate commendantur, Hub. I. 8. Ierem. IV. II. g. s. Iumentorum quoque erat utilis um, praecipue α. In bHo, vid. XIV. u. I7. Hisb. I. 8. Jor. XII. s. actanimal apud gentes Marti sacrum, quod Idibus Decembris immolabatur. Huius robori ne nimium confiderent Iudaei, hinc inde sparguntur monita, ne putarent equos valere sine Deo , sal. XXXIII. 17. Prov. XXI. t. Neque tantum equites vehebani, sed jurrus falcatos, qui in sacris vocantur currus ferrei, de qui bus plura apud Curtium. β. In Pace, Equi habebantur jumentorum nobilissimi, quia Veliebant viros principem nobiliores vid Esth. I. g. E LX. . b. Regios trahebant cvarus, ad majestatem, C cI. o. ach. VI

c. In mercatura portabant quoque onera, era II 66. IVAEn . VII. 68. Reliquis muneribus servilibus non legimus ita adhibitos suisse in oriente, non plaustra vehere, non terram vomere proscindere, quod potius bobus relinquebatur, quia animal habebatur nobilissimum illos notandum quod doca avido bus narrat, Gregorium Assisnum nostrin

224쪽

here, illorum patientiam, nostram vero inclementiam miratus, quasi bellicoso hoc de nobili animali, ad labores serviles abuteremur. f. o. uic animali α mitio vertitur, quod sit a Libidinosum, unde linivis , equis amoris innasci veneficium Hippomanes appellatum , ejusque Miem locatam fuisse ante Veneris genetricis aedem reserth. Laservum, quod eleganter exprimit Buchananus hoc versiculo, Libera seu vacuis Iradis laservia eampis. c. Imprudens, quandiu adhuc est indomitum, maxima cum temeristate pericula adiens,in indomito saltu se vulneribus exponens.' Commendatur tamen, postquam domitum est animal, a varus virtutibus, nempe quod equus sita meitis,in disciplinae valde capax, facile enim discit

Aut mosses glomerare gradus, aut flecterea Or. h. Ductilis, semet gubernatoris directioni ad nutum subiiciens, dabeat quorsum ille velit

d. Generosus , non facile in bello cedens periculis , quod egregie adumbrat Deus apud Obum XXXIX. aa. e .lox ela celeri cursu incedens, Zach. VI. s. r. In Theologia Embumatica Equus est Hieroglyphicum Societatis ducendat in praelium, sub senoris aut rectoris auspicio, propter eius r Burin generositatem, aliasque virtutes, in hostilia arma sortiterivadens, atque sub hac relatione est repraesentamenis Angelorum, quatenus habent krtitudinem & generositatem incomparabilem in exequendis Dei mandatis , qui occurrunt sub repraesentamine exercitus ignitorum equorumi curruum 2. Ret, II. II.

V L i . cons. LXVIII 18.' G/nitum, sub Dei tamen ductu ex auspicio, educendarum adversus. Ecclesiam aut populum Dei; ita

a Zach. I. 8. sequentibus, occurrit in visione Angelus foederis. equitans in Eou rufo is consistens inter m to , penes quem

erantiqui ruc puniceio assi, qui a Deo mittebantur ad per x vade

225쪽

D in V . vadendamialaestinam, ubi Mrius erat emblema Ecclesiae Iuda, caeci in cujus medio erat Angelus Dominici qui autem reliqui significabant hostes in Judaeam immittendos, qui myrtetum Dei

ingrederentur; quus autem rufus, quem conscenderet Angesta foederis, denotabat Persas tem re Darii quem ita framavit Rex populi, ut coactus fuerit subsitere,in conatibus Iudaeorum, templum aedificantium, nequaquam obsistere. Equi subsequentes, bri denotabant gentes sanguinarias Punice seu spadices, gentes

mixti medii generim Albi autem pacificas, quae Iudaeos, sed

retramante Deo, invaderentiab. Zach. VI. I. sequentibu , invisione prophetica occurrunt qammor currus, cum 'nctis equis atris albis, grandinatis Ac rufis, emblemata quoque sunt variarum gentium, Medorum, Persarumque, Graecorum sub Alexandro, Seleucidarum ac Romanorum, de quibus

vid Cocceium in comment.

c. Etiam qui currules occurrunt Habae. III 8 ubi textus ait, Quando equita in eqvis tuis, currvi tui salus ; hi equi emblemata erant barbararum gentium, in quibus Deus aliquando equitaret, quando eas excitaret ad castigationem Ecclesiae, dirigeret. Verum currus equos sequentes adducerent salutem , quia consequens iudiciorum Dei, semper est Ecclesiae salutiferum. Ipsius Eccisa, quae constat ex fidelibus in certamen cum Diabolo mundo educendis, ductore Christo, Spiritu Sancto , aut in triumpho producendis, estque hic multiplex analogia pro varietat status, atque conditionis equi nama Equus ante disciplinam, est animal suis vitiis conspicuum, I. Propteribidinem, quae est quoque vitium, hominibus carnes, bus aute disciplinam verbi Dei, valde familiares, ita plurima gentes, incultu Veneris, libidini indulserunt, quod imitati sedire Iudaei Israelitae, unde arguuntur quod equorum Midiam fuerint imitati, Per. V. 8. Och. XXIII et O. E. Propter lasciviam , tales quoque sunt gentes indisciplinare,

quae solummodo agunt secundum concupiscentias voluptuosas, quod Apostolus vocat in voluptatibus vivere. 3. Propter imprudentem temeritatem , quae praecipuo patescit in hominibus carnalibus, qui intemerato ausu omnia tentare solent, quae e dictamine carnis profluunt Huc respicit locus,

226쪽

UE XXXII. D. N estote ut equus ct mulus nihil ρεvdentes, cujus os refranandum fano , ac habena, ne ad te accedat, nihil enim pensi habent, an secra an profana pedibus conculcent. b. Verum quando Animal hoc disciplinatum est, iumentorum fit optimum ac vere regium. Sub hac relatione societas fidelium Eccle meonstituens, habet se instar equi, sub disciplina Christi ductoris &directoris, ita vocatur EMGa, Zach. X. 3. uus majestatis Christin pratis, cons. DI. LXVIII. . A c. XIX. ii idque non

ob unam analogiam.

I. Quia equus est animal ductile, quod patitur se ad lubitum sessoris regi, ita pii quoque , quando propriae renunciarunt voluntati, ad minimum Christi nutum 1 dociles, ductilesque

gestant.

et Quia equus est animal insigni robore raditum, ita pii quoque incedunt in omnimoda fortitudine Dei , DI LXXI. 6. LXXXIV. 6. I. per quam omnia valent, auxiliante Christo, qui illos corroborat, Philip IU. 3. eamque sortit dinem exercent, in superando numdo, debellando peccato, ac tolerandis amictionibus , talia praestantes , quae caeterorum hominum potentiam longe excedunt. 3. Quia equus est Generosum animal, & quo generosius, eo minus alienum ductorem agnoscit, ita quoque idem est in fidelibus ingenium, plane heroicum, quod, quotiescunque Christi, aut salutis negotium agitur iis se prodit indiciis, ut aspectat te possint dare in stuporem. . Nam neminem agnoscunt ductorem, praeter Christum, non enim patiuntur in Ecclesia dominium humanum, nisi valde

reluctantes.

Θ. Quia imperterrito animo dissicilia aggrediuntur, pro Christi

nomine.

P. Quia nullis minis, eri possunt , ut retrorsum abeant, miles sentitas, concisionisius urum piatearum in bello, qua

do praeia arim , quis yMova eum etsi scii vel pudefacientes eos, qui infido equis Zach. xj. . Quia equus est animal insigni releratara praeditum, neque aliter pii, qui musta alacritate in stadio decurrunt, Nisp. III. I . aut hostes insequuntur: s. Equus

227쪽

s. Equus est animal M salis, unde sub regio ductu insocia admittit ornatum, qui ponitur, In pratis faenis habenis , ita quoque Ecelesia prefosam

habet disciplinam, regimenci Huc respicit Cant. I. Io, II. Decora sunt gena tua in capistris, ollum tuum in halem pistra ex auro faciemus tibi, eum punctis argenteis ubi

a Capistra pertinent ad disciplinam cohibentem Hrestidinantem , quae pretiosior auro est is interstincta possis argenteis, id est afflictionibus, nam stigmata assiissionum, pro nomine Christi latarum, non sunt ad pudorem, stapotius gloriae argumentum. 8. Habena pertinent ad regimen & ductum verbi divini, ad cujus effata, collum vertit Ecclesia, erigit, atque summietit, deposita omni duritate cervicis. 9. In Minnabulis ex coli pendentibus cum nobilioribus in scriptionibus, quorsum alludit locus Zach. XII. ro. die eritis tintinnabulis equorum SA caeu JEMovae, est, qui profitebuntur nomen Christi in obedientia s)ςi, declarabuntur, instar rentificis se Deo consecratos, herum habere accessum ad Deum in Christo, cummai

mota libertate Christiana , adeo ut quivis fidelis hala I introitum in Sanctum Sanctorum, sibi patefactum

petratum.

α qui currules, regios currus vehentes, etiam sim emblema laclesiae, Cant. I. o. ubi Christus ut sponsus sociam suam asta lat, Esuitis juncto curribus Pharaonis., Propter Ecclesiarum consensum in unum eundemque scopa concordia enim in fide, una cum charitate Christiana, sp*ganimos ad unum eundemque opus Christianum. Propter opus Esum, quod est promovere regnum chimi regius ille enim currus, concipi debet habere impostum psedentem in throno, circumvehendum, costis .ech. I. totum Caput, idque non alio scopo, quam ut jη majestas universo mundo innotescat. . nequis aliquando conspicui sunt talores,in quidem ad Ny sentandam variam Ecclesiae speciem, sub variis periodis it Wrum Novi Testamenti. Huc pertinent

228쪽

clesiae repraesentat purissimae ciuoad fidem is es, necnon pacatae Ruser Ecclesiae sub imperio Romano amictae, languine martyrum quasi coloratae Niger Palitatis, st, tum sub Anti-Christo. Niger, propter famem ex penuria alimenti spiritualis Pallidus, ex desectu vitae generosi ris, dum Ecelesia subiicitur regimini Anti. Christi in Ecclesia sedentis,in plus mortis quam vitae exhibet, propter si pendam in rebus fidei ignorantiam. Θ . Contra Anti-Christum educitur quoque Equus, Zach. X. s. qui locus agit de confessoribus , qui magna animi alacrit te, & certandi proposito pro veritate Anti-Christo se opponerent. Hos enim dicitur Deus posuisse ut Equum majsatis

sua in belu, quod impletum in Waldensibus, Wicitastis

BohemitiS. P. Huc referamus etiam locum Apocal. XIX. Ir. - I . ubi Christus repraesentatur sedens in equo candido una cum exercitu

in equis alsis Uum sequente, quod fieri ita , in repraesent

mine praelii Diei magna, manifestum est , quoniam illa ex ut illi occidantur,4 posteriores comprehendantur, ut conscopum expeditionis fuisse, ut Ecclesia reduceretur ad pristinum nitorem, id est, ad primam fidei puritatem , morum sinceritatem, cietatis charitatem, quod ultra est, omnimodam cum triumpho tranquillitatem.

Ad regnum Ecclesiae referendi sunt θώ eum tintinnaMM, pro inscriptione habentibus, qui occurrunt

Zare. XIV. Eo ubi agitur deseelebratione fest Talem eui rum, ad cujus celebrationem gentes undiquaque ascend rent, sub quo emblemate denotatur copia conversarum gemtium , quae sub regno Ecclesiae , ad commune gaudium triumphum, se cum vero Israele ungere peditio ducitur Alta autem ille color ostendit C A-

229쪽

s. t equo descendimus ad Dium contemptissimum quidema a vulgo animal, sed nihilominus insignis utilitatis, atque in Oriente iam olim admodum familiare. s. i. Cum Asini sint duplicis generis, alii mansueti, aliti fluestres.

α. De mansuetorum nominibus in antecessum deliberandum est vocatur autem apud Hebraeos a. ann nomine utrumque sexum denotante, ει quamcunque attatem comprehendente , nam alicubi cemininum sexum denotare

evincit locus 1 Sam. XIX. 16. ubi sussixum foeminini generis invocem ' P resertur ad antecedens 'I n. De ratione denominationis, non una est omniium retiologorum sententia, dum Alii iturbido cerebro , nam im turbidum esse significat Alii a 'an mensura,'nia onera portat, alii a rufo colore, quia 'nimbrum esse denotat, Masini in Oriente plerumque rubent, alii tandema remi, tuis, quia sordidum uinulentum est animal, deducunt. b. Unam significat, estque nomen sexus, nomenque videtur habere a robore, robur enim Hebraice IVN appellatur, in lingua Arabica nante, docente id doct. Gino, significat eo flere, certracto, brevique gressu incedere, unde si derivetur, indicabit is, malis tarditatem , cujus germim est non tantum lento gradu progredi, verum saepius subsistere, nisi verberibus incitetur: nescio an opus sit monere, quod quidam mum vocem Latinamabin dictum esse putent, mutata literam in S, ex pronunci,

tione Chaldaeorum.

c. 'τ, est nomen aetatis, atque significax inum ama , vioLaach. IX. v. verum etiam illam aetatem comprehemiit, qua animal equitando, portandisque oneribus, aptum est , vi L M. A. XII. 1 . IV XXX. 6. vocabulum commode deducitur a rad. , quae vigilareis excitare significat, cum asinus minorennis, quem absionem vocant, parentibus sit excitatior, nomen hoc illi bene convenire existimaudum est.

230쪽

β. Asini θλεμε duo peculiaria habent nominara di s Latine claeter radix apud Syros Ialmudicos currero significat, ac proinde ex imo , animal indigitatur velocius in illo animalium genere , ut sit comparativa denominatio , quia consertur cum asino mansueto, domestico, qui tardissimus,4 ad cursum ineptissimus est. b. in Onager appellatur Bb. XXXIX. 8 neque alibi vocabulum amplius occurrit, existimantque Philologi sic appellari a

ruditu rudere enim asino proprium est. I. 3. Est autem A nus, propterpatulas aures er erectas, corpus deforme, indolem melanchobeam, stupidam ct tardam , pluribus despectui, atque obmisnium robur, propter spinam cruciformem , ct Usum solidam compagem, utilissmum humano generi animal, pm'in sumptibus alendum , cui dumetare spina sufficiunt, pra reliquis foecundum, quia mature incipis gignere, erad trigsmum atruis annum propullulat, laborum patiens ct rigidam ferens disciplinam, quae, d teneris asinos quoque nobilitare, ct celeriori cursui aptare potest. f. q. Asinis visio vertitur α. Stupiditas , ex crasso sanguine orta , qui non facile spirituum animalium copiam fundit, aut saltem illos non lassicienter et

vat.

β. Ignavia , non enim libenter promovet destinatum iter , quin saepe cunctando, patiatur stimulorum puncturas&ictus, ut ad pergendum

incitetur.

γ. Pertinacia, quia illico ad lentos suos eradus redit,& saepe subsistit.

g. . Inter virtutes asinorum tamen refertur a Patientia Hsciplina, cum enim canis vapulans ploret, mequus calcaribus incitatus, recalcitret asinus tamen nullo indicio dolorem testatur, aut refragari solet.

β. Robur, quo maxima onera portat, unde Issachar assimilatur Amosorii, Genes XLIX. Iq. γ Mansuetudo, dicitur enim felle carere, atque ab omni mordacitate longe abesse. δ. Temperantia , postquam enim immanissimos labores erantiavit, vix sub multam noctem ab opere dimissus, sub dio relictus carduis, paliuris vescitur, arido isto horridoque pastu conten

tus.