Salomonis van Til ... Commentarius de Tabernaculo Mosis, ad Exod. XXVXXX et zoologia sacra

261쪽

b. Ut innocuum & mansuetum , quatenus ovis , non unguibus ut selis , non dentibus ut lupus , non calcaribus ut equus, non veneno ut coluber, nocet, sed pacem amat ita piorum quoque primaria virtus est mansuetudo , qua nulli nocent, injurias tolerant, ferunt, fratrumque infirmitatibus succur

c. Ut promptum ad auxilium, ε prestanda ossicia misericordia, solent enim aegros circumire, imbra quasi protegere, ita quoque misericordiae opera inter Chrimanos sunt sincere fidei indices , quatenus doloribus statrum ingemiscunt, quantum fieri potest, mutuo auxilio et illare conantur. Respectu priviletiorum sub cura pastorali oves multis gaudent beneficiis , ita quoque fideles Christum habent ri uxore, a quo multa beneficia accipiunt, utpote quia. Oves suas colligit, gratia vocationis di regenerationis adgregem suum adducit 'Oh. X. 36. tb. Omnia procurret quae ad piritualis vitae alimoniam pertinent, ducendo per graminos pascua is ad refocillantes aquas,& prospiciendo, ut nihil illis ad vitam, pietatem desit, Vat. XXIII. I a. H. N. o. c. Debiles multa cum clementia curat, imbecillioribus arceas earum viribus consulens, IV XL. I r. . ci ci rotas emans E eh. XXXa; et, coli vere i6. e. Aberrantes reducem , E ch. X X XII. 6. imo magno

labore quaerens, Luc. X V. I 3.

f. Singulari studio μυ- illis ut rasilem ex ore leonis eruat, Amos III. 11. ab insidiis hostium tutas reddat. g. Suum peculium obsignans, re vire minis illita notans, quorsum respicit locus μὰ . X X. 1'. prout enim Judaei in decimationibus decimum quemque agnum sub virga ex stabulo exeuntem , minio denotare solebant i ita ovoque Christus electos vocatos peculiari nota discernit, dum illos Spiritu suo obsignat. h. Totum gregem in stabulum costigem quod fiet temporc consummationis, quando omes ad dextram collocatas in requiem aeternam introducet, Matth. XXV. 3 , 33, 34,

262쪽

Respectu mihiaris, fideles ovibus lagnis assimilantur, quatenus ex iis desumebantur nonnulla sacrificia, quidema, locaustica, ut in sacrificio iugi, ubi unus agnus , Sabbothino, ubi duo, menstruali ubi septem anniversariis, ubi plures offerebantur, cons. Num XXIIII. 1 o. quibus sacrificiis significatum suit Α. Quod fideles se debeant toto, in hostias Deo consecraeas Rom. XLI. i. igne Spiritus Sancti quasi causa amoris, atque zeli purioris, inflammandas, Cant VIII. 6. B. Quod debeant semper esse parati ad subeunda maryria pro Christo ejusque nomine seseque non substrahere hosti-hus instar ovium inactandarum, Rimn VIII 36 quo in casus Deo grati serentis acceptandi. b. Eucharistum, quas ita offerebatitur ut pars igne esset des granda , empe adepsis cauda , pars autem Sacerdotibus esset concedenda , pars alia offerentibus cederet in convbvium, quo genere sacrificiorum denotatumstat A. Quod in signum Parisiami seipsos cum 'ribus donis ulterent Deo in cibum alum, qui delectatur donis Spse ritus Sancti in ipsis Eicacibus ad omne genus ossicio

rum.

B. Quod essentire gram oblati in commmone Christi, gau- debant enim ex agni oblati carne , testarentur se M re communionem cum Christo, mi sacrificiis E charistaeis spiritualibus considerandos effetu unum cum Christo, omnemque gratiam gratis datam, & gratos facientem, habere ex merito Christi. Ac proinde agnus Eucharisticus quod raro animadverterunt Theologi erat simul typus Christi di fidelium, non separatim considero torum, sed conjunctim ut conficientium unum corpus, mi sunt ejusdem vitae spiritualis participes. f. Io Sunt quoque Agni repraesentamen Redemptori Chrasi separatim considerati, quatenus ut sacrificium HilasDum nobis proponitur solebant enim sacrificia pro peccatis, quae erant piacula Ueteris Testamenti ex agnis desumi via Leri IU. 28, 3, . . , 6. XII LIa. Num. VI in Negari non potest, qui quid contra tendant Sociniani, haec piacula ruisse typos embl mata

263쪽

mata Christi, ut constat ex locis Rh. I. Eo I Pere L 9. Apoe. V. 6,ν unde & LIII. 7. manilasto consideratur sub tempore satisfactionis similitudinem ovis magni reserre quod quo iure fiat, constat ex analogia , quae quoad praeparationem, oblationem, cirepraesentabitur in Capite de Sacrificati hilasticisci hic sumit anno.

tasse ... Quod agno assimiletur propter convenientes mores, Innocentiae,

mansuetudinis, humilitatis, atque obedientiae erga Patrem suum usque ad ipsam mortem, citra oris aperturam aut obluctationem ullam, Jef. LIII. . qualia plura annotavimus praecedentia fideles enim cum quoad virtutes Christo debeant fieri consormes, pine cum illo consentiunt, ut proinde hic eadem repeti queanti'. Propter singularem utili remi e modum, quatenus nostro loco substitutus, poenam nobis debitam tulit; destructio enim sacrificii representat destructionem peccatis promeritam sponsore

exactam.

γ. A condit Onous istorum agnorum requisitis, debuit enim I. Ex proprio Ovium grege seligi separari , quod haud obscure significabat Christum fore Israelitam , ex illo populo, qui cultum Dei audiebat, desumendum oportebat Willum ex Abrahami semine prognasci, ut salvi ex Judaeis esset, Bb. IV

mer xx. debuit esse ex fratribus, nequaquam extraneus, Dest XVIII. as imo debuit apparere in forma debilioris Ἀργcaminof earnis , Om VIII 3 ut quoad externam formari appareret nobis , in omnibus is quoad nostras infirmitates similis, ouamvis revera sine peccatis esset. a. Interer debuit esse agnus quem ex requirebat in sacrificiis, absque ullo vitio aut defectu cita Christi quoque perfectio integritas debuit esse consummata , utpote qui quoad pers nam lactiones lare λωιλ- ωμ Pet. I. Is confH D. VII 26. quae in agnoiaschali notanda erunt analogiae, iusto loco repraetentandae erum f. it. De Ariete nonnulla subjungenda sunt. R. Quatenus inter sacrificia legalia , Levit. I. 6. IX. aa. Num V i . occurrit inter sacrificia hilastica aut eucharistica, emcre commodum emblema quoque Christi, in sacrificium macta

ἄ. Propter

264쪽

α. Propter eommunes proprietates cum ovibus, de quibus satis sussicie terque dictum in praecedentibus. 3. Propter usum sanctificationis, prout enim aries oves impraegnare solet ita Christus per Spiritum suum Ecclesiam reddit prolificamin frugiteram, quae Christum habet ut maritum , cujus vi tute multos parit liberos, yef. LIV. I. s. γ. Propter gregis ductum isam I. Sicuti aries es gregii dux, atque promachus, ita Christus est Arelata vita resalutis, Hebr. IL IG. XII. a. Princeps vita, Actor III i . Dominus gloria, I Cor. II. 8. a. Sicuti aries es cornutum ammat, reliquis ovibus viribus pr. sens, cornua sua hostibus opponens, ita quoque Christus praestat se potentissimum Ecclesiae ducem , sal. XXIV. 8.utpote qui est, it se IX. G de quo anna dixit,

I Sam. II. Io sere ut Deus cornua uncti sui exaltaret, quibus nempe portas inferorum arietando debellaret. 3. Arietum proprietas est, quod Eophantis a terrori, eosque in furias actos sedare possint, etsi nulla species externa sussicie tis roboris aut prudentia in iis conspiciatur et non absimiliter Christus robore aut sapientia externa non conseimus, stultitia Euangelii principum huius mundi sapientiam fugavit, i Gr. I. I9,ao. nescio quo terrore panico tyrannos Ecclesiam persequentes corripit, iisque terriculamentum est. I. Aries quoque notandus est, qui Isaac loco in sacrificium Oblatus fuit, Genes XXII. 13. qui congruum Christi suit, nostro loco o&xendi, symbolum. α Ratione subjecti, cujus proprietates de convenientias cum Christo

vidimus.' Ratione status isonditionis, quatenus aries ille vepreto cornubus irretitus ab Abrahamo conspiciebatur ita enim Christus quoque a Pilato exhibitus fuit spinis coronatus, Marth. X X VII. 19. quod utrumque denotabat sponsorem, nostris peccatis irretitum ci nodatum, dum spinae atque vepres optime considerantur, ut em-hlema peccatorum , cons. Matth. III. 7. Hebr. VI. 8. sunt enim peccata veprium instar infrugifera Rom. I. Ex sponte praeter voluntatem coloni crescentia, Rom. VII. II conscientiam acerrime pungentia, Mech. X XVIII a

265쪽

V. Ratione oblationis Christusis instar istius arietis in crucem e altatus , occisus quasi igne irae divinae proprii et conss, gratus fuit, idque alieno in loco, ut sui, Isaac instar liberi evaderent, de quibus analogiis plura in tractatu de Sacrificiis. Restat adhuc Aries Danielis in visone, Cap. VIII 3 ubi imperium Persicum adumbratur per Arietem santem ante paludem, habentemque

cornua excelsa, quorum unum altero excesus, nec non coraua agriam

confra Occidentem, Aquilonem, Meridiem, contrassistinguitur autem Hirco, a quo expugnatus e debetatus fuit Ratio emblematis est,

Respectu indolis quod aries siti. Anima lanigerum non hirsutum ut hircus, quo denotatur moblius clementius imperium. Persarum enim Monarchia multo clementior fuit populo Iudaico, tolerabilior , imperio

Graecorum.

a. Animal quoque magis οπμtum, minus laseimum est quam hircus , in quo singularis petulantia notatur ita Historici in

Persarum Monarchia majorem gravitatem animadverterunt quam in Graecorum.

3. Aries r ovili magis consentit quam hircus, eumque defendit fovet, ita ersarum Monarchia populum Dei gregis instar ex captivitate Babylonica redemit, in patriam reduxit, reaedificationem urbis, templi concessat, multis muneribus accumulavit, trivilegiis donavit. 3. Respectu cornuum conspicuus fuit hic aries. i. Quia cornua habuit ut poteutia symbola, quam potentiam gentibus opposuit quoquoversum instando adversus gentes in Occidente, Aquilone , meridie habitantes, quas subigens

secundam confitituit Monarchiam. a. Dualis numerus cornuum duplicatam potentimis robur ostendit, ex conjunctione duarum gentium, edarum scit. ωPers rum, quorum vires conjunct eflecerunt, ut aries circumvicinis gentibus esset superior. 3. Cornuum inaequalitas inariualem quoque potentiam denotat, cum enim unum altero esset excelsius, concludendum fuit Gentem unam altera esse validiorem, quod compertum filii in m

te Persarum, cuius magnanimitas sertitudo prae reliquis c lebratur in historiis.

266쪽

DE CAPRIS E HIRCIS.

s. i. tera species animalium , quam in grege numerabant Iuri dati, est Caprina; hircos enim & capras ad gregem refert Mantuanus Vates Ecloga . Compulerantque greges dodonis radisu in unum, odis oves Godon distentas iam capessas. Nomista autem pro varietate aetatisin sexus varia sunt. N. Respectu atatis occurrunt α. I , haedus , a verbo ma , quod in lingua Arabica iacte . nutrire significat prolem teneriorem significari, adhuc lactant evincunt testimonia Exia X XIII 19. X XXIV. 16. mi Lvers. LI. β. Nonnunquam per periphrasim, hircus minorannis describitur, quando vocatur m π 'Pν, hircus caprarum, quia matrem adhuc sequitur, estque istius aetatis qua aptus est ad sacrificia. a. Respectu sexus

A. Forminim, capra Hebraeis vocatur π, tradicemP, piae significat robustum osse , vel fieri , videturque nomen comparativum , quo appellantur, quia ovibus robustiores fortiores sunt Clar Achartus tamen ab asperitate pilorum capram ita dictam voluit, quamvis id minus evidenter probet. β. Maseulinisexus respecti, hircus sub triplis venit denominati he vocatur enim I. 'n, quae vox in Chaldaica, Syriaca, Arabica lingua, ad hircum significandum retinetur , interim obscurioris est origi nis, occurrit Genes XX. s. XXX. q. a Chron X VII. I l. μου. XXX. I. a. - appellatur Hircus ab asperitate pilorum, sicut Latine lurcus, quasi hi ius, unde Virgilius hirtas capellas commemoravit, videturque denominatio metaphorica , seu synecdochica

specie pro genere, quia primaria significatio hirsutum ii-losum

267쪽

M DE CAPRI ET HIRCIS.Iosum denotat, qualis fuit mau, Genes X XIII. ii ,13. V cabulum in foeminino genere, de capesta usurpatur, adjectari minini terminatione, Levit IV 2D2a,28 ut proinde aliqua species hircorum caprarum, prae reliquis villosa, denom,

netur.

3. 2 am vocantur his ci majores majorennes, qui caprasinis re apti sunt, it duces gregis habentur, vocabulum nunquam

occurrit nisi in plurali numero, derivatur a themate 'u' ν, itaque appellantur , quia prompti paratique sunt ad quali cunque hircorum munia obeunda, qualia sunt praeire gregem, eum inire, atque alia istiusmodi. Hisce subjungimus nomen hircorum Chaldaicum, quod non nisi in rari Daniele occurrit, nempe s , cujus radix apud Chaldaeos significat mane surgere aut matutinare Ratioque denominationis ex senten tia Clar Bocharti est, quod capraeis oves a summo mane ad pascua ducuntur, vel quod eo tempore quo Canicula una cum sole oritur, caprae eo conversae ortum respiciunt, teste Plutarcho Alii viri docti tamen in themate circumeundi significationem amplectuntur, itaque Hircum appellatum existimant, quia nunquam uno manet loco, sed

gregem circumit, quod quoque essicit quando capram inire cupit. aut rivales hominesve ferire , quo in casu se in gyrum movet, dicia

obliquum ferit. s. a. Non unius speciei est hoc animal, Medus enim vocatur mi norennis caper masculus castratus, hircus est qui mellas impraegnati capra quae foetum gignit, ea n vocatur ante partum.

s. 3. Animalis natura elucet in specificis , quibus ab ovibus distit,

guitur, sunt enim hae an alia non lanigera, sed hirsuta carnulus uri, Hortibus ct magis proceris instructi, barba premiurant longiores, peculiari quoque voce discernum. . cui enim est ovium βλαδεα, ita caprarum est μηκώ- Hrrisus quoque longe pracellunt, ui te quibus corpin totum ad fortitudinem confisminum est, conspiciuntur uidem capite parvo, sedfronte valida, cornutas prolusis datis, cervice breviori staplena ct musia D , ne non cruribus crassis e satis validis, quibus accedis peculiaris arilistas, qua is hos subis ac pocenter Ulis sunt, habent aures flaccidus s

pragravantes.

In Oriente partem divitiarum insignem constituebant. N. Quia minoribM alebantur sumptibus, nam in montibus, rupibus, &aspe

268쪽

asperis locis , ubi sylvestres nascuntur frutices , libentius pascuntuet quam in herbidis campis aut pratis uberrimis, unde Hietibus: Pascuntur vero sylvas, ct summa Lisaei

Horrentesque rubos, ct amantes

is ubi occasio, prae reliquis venenatas herbas carpunt, unde a pastoribus desiderantur summo iure regi coniunguntur , quiae medio sublatis herbis noxiis, pascua bene sana redaunt. Quia fertiliores quoque sunt, non minus ac oves ipsae, quamdiu enim vivunt caprae coire dicuntur, cetum quarto post conceptum mense

reddunt, unde communiter mense Novembri congredientes Maditio sequenti pariunt, inuidem frequenter gemellos, tres nonnun- quam, sed raro, hircus autem septem mensium capram impraegnare potest.

1 Quia multarum utilisatum animalia sunt, habent scemellae duas ma- millas pensiles irandiores, quae uberrimam lactis copiam effun- entit, de quibus aliisque utilitatibus, in sequentibus. s. q. Caprini generis insignis quoque differentia est, testatur enim Assoteles in Hist. Animalium lib. VIII et 8 In jria aures habere, men-Iora palmari dodrantali, imo quadam ita demissa, ut terram versu ' duia fini In Cilicia viis vestiuntur onmi, quod quoque ex Varrone constat Tondentur, inquit, ista, quia magnis villis sunt in magna parte

Phoris, quod ipsum in Arabia fieri quoque solebat, testibus Solis.

cap. LvI. Vrgilio libro III. Georgie. Nee minus interea barbas incanaque menta Gniphii tondent hirci, fetasque comantes.

Quibus adde testimonium Eliani, qui capras dicit in L cia ut oves

tanderi cum hirsutissima snt,in egregiis villis Hirci in Anatolia quoquaqui tricornes memorantur, pilo admodum prolixo,in candore nivem aequante , quem incolae vellere solent. Multum differunt quoque quoad caudarum4guras , quarum aliae breviores , aliae tam prolixae sunt ut terram usque pertingant, & in Lycia ita , ut diximus, egregiis villis pollent, ut ab iis cincinni retorti capilli dependere videantur. s. s. Nihilominus huic animali mitio vertitur. N. Urivia, solent enim capri de caprae petulantiori more huc illuc

269쪽

. Luxuriain impura libido hircis a teneris quoque propria mireas

est teste Columella, etiamnum haedus ad tibidinem tam pronus, ut etiam matrem, cujus adhuc uberibus alitur, quasi supraturus ascendat. H Ddus vero lib. XII cap. I. hircus, ait, laseivum est anima experiactam aesemper fervens ad coitum , cujus oculi ad libidinem in transversum ad piciunt, undein nomen traxit, nam hirci sunt oculorum anguli secundum Suetonium. Sira an credendum est, etiam hirci virgines erfeminas inierunt.1 Temeraria in fio, est enim animal petulcum & minax , pugnam non detrectans , Quod fugam non facile capescit, imo temerarie quemcunque invadit, unde capreare frontem in proverbium abiit. idor, quem hoc genus animalium findit hominibus satis ingratus. n. A rit Miser cor ris ex peculiari sanguinis ardore provenientes:

unde cum pestilentia vexantur, quamvis visa atque hilares, subita concidunt, o veluti aliqua ruina pervertuntur, ut docuit Columessi, imo arro author est caprassanas, neminem sanum promittere, mnunquam Mefisi sunt: Epilepsiam quoque , aliosque morbos pantiuntur, unde non mirum est illas brevioris vitae esse. Illis quoque vitio vertitur quod morsus illorum optimis arboribus sit exitialis, adeo ut Plinius asserat quod Olivam lambendo sterilemfMeians,in tamen illis nativa damiliaris pronitas est utilissimis arboribus hanc noxam inferendi, quod Philosophi deducunt ex peculiari halituum, tum acrimonia, tum etiam servore, accedente quo que salivae intemperantia. s. 6. Hisce non obstantibus, caprinum genus animalium in lege re sertur ad classem purorum ct mundorum. R. Quia ungulas habent bifidas, unde firmius incedunt,in ipsas rupes conscendunt sine ullo lapsus periculo. . Quia alimoniam undecunque decerptam ex ingluvie revocant, raminam, melioris digestionisin concoctionis gratia. Laudatur quoque in hircis de capris majus prae ovibus rebar, quo ditius occurrenti hosti resistunt imo hircos canibus iunctos nonnunquam cum successu lupos invasisse, aliqui commemorant. f. . Celebrantur inter pecora utilissima reis ratione victus, ubi praecipui usus est. α Caro, cedorum carnem penes Hebraeos maximis fuisse in delis

270쪽

tinus medicorum facile princeps de Attenuante vis ratione amns, asserit, Eoos solis haedis innoxie uti, unde medici, senibus4 d crepitis Medorum carnem ut innoxiam, praescribunt, nec non infirmisin ex morbo convalescentibus, quia humida , gustu suavis tenera inci atque adeo facilioris digestionis , quae optimum suppeditat alimentum. Hinc Rebecca marito decumbenti edu- Iium ex hoedis paravit; vetulae autem utriusque sexus carnes, quia dissicilioris sunt concoctionis, non nisi robustisin famelicis indulgentur hinc Thebanum quemdam pugilem, sola carne caprina vesci Blitum, omnes aetatis suae athletas viribus superasse se

runt.

β. Lactaria edulia potu praecipue a capris desiimuntur iminc Salomo, μου. X XVII et . Sustulet tibi, Iamiliove tua in alimoniam eastra Iae Galenus commendat a singulari aptitudine ad nutrie dum, irae bubulo atque ovillo praefert, quia cum illud minus ingue , hoc vero nimis crassum sit, caprinum medio incedit;

. inc est quod ipsam phtiun curet casti inde consecti prae ovillis

quoque commendantur,is inter gratiora edulia , mi Lais e

pristi. Verum cum utrumque admittat lex, nempe carnem hom

rumin lac caprarum , mirum videri cuipiam posset, quod in Iege prohibitum sit,in quidem tribus in locis, nempe Exod XXIII. I p. X X XIV. 16. Deut. XIV. at haedum in lacte matris dec quere, si enim utrumque comedere vel bibere licitum fuerit,i culiaris causa subesse debet, cur amborum conjunctio prohibita fuerit. Hoc dubium ita torsit interpretes, ut in quinque diversas dissentientes opiniones abierint, quas omnes doctissime, uti Iet, excussit cur Achartus. Verum notandum est, quod monent quidam Iudaeornm interpretes , tam Rabbanitae quam C ratis, Legissatorem respexisse antiquorum Zabiorum mores, quorum scripta sibi visa testatur mimonides, qui Satyris Fa ius sub hircorum serma victimas immolarunt, ab omni hircorum carnis es se abstinuere , attamen certo quodam die festivo hcedum in lacte matris decoctum , ut victimam propitiatoriami tulere,in lacte arbores , agros , hortos pomaria aspersere; credentes Bre vi quadam magica , ut hoc modo in annum s quentem seraciora redderentur. Ritum hunc magicum de id lolatricum eo tempore celebratum ferunt, quo fructus suos col-