Salomonis van Til ... Commentarius de Tabernaculo Mosis, ad Exod. XXVXXX et zoologia sacra

311쪽

manu auxiliatrice destitutus semet proprio suo brachio sussulcire& sibi salutem procurare valuit Ies LXIII. I-s. a. Generositas apparuit in ejus spontaneitate, candore, qui noluit artam eludere arte, verum aperto Marte cum hostibus congredi, illisque in ore sem ire Mart. XXVI. Q. , Victoria celebris, pando tenebrarum principem deonem inseranalem ita invasit ut victoriam reportaverit praedictam Gen. III. I s. redemptionem suorum praestitit iuxta Ier. XXXI. ia huc respiciunt testimonia Pes XLIX. et . f., Mart. XII. 2 Iob. XIV. 3o. I. Ph. III 8. . Neque tantum victoriam reportavit, verum cleonina ira hostem plane nervavit cibolui Hos iv. q. I. Cor. XV. 24. I. 2. Tim L i. Heis. ΓI. I c. I. I 8. n. In judiciis utitur tamen etiam leonina clementia, cujus est parcere subjectis , unde dicitur in ira memor misericordiae Hab. IV. a. s. I . Verum sicut Heroes subirincipe militantes etiam leomibus cori rantur, ita quoque Deus aemistus in exercitu Heroes habent leonibus

disciplinatis nransueta istis comparandos qui pro gloria principis eust

dias agunt, inter quos numeramus.

i. austus sub nomine Cherubinorum Venientes, Gen. III. ΣΦ mωque vocantur fortes Herae Ps. III. 2o. quibus Deus utitur in hostium oppugnatione, ut comprobatum est nobili exemplo a Dr. XXIX. 3 cons Anc. Iara inde est quod aliquis Cherubin rum leoninam habuerit faciem Exaech. X. I oe. IV. . 1. Piis, bonum certamen pro fides pietate sub christi duratu dere tantes , unde quilibet describitur ut sortis instar juvenis leonis nos. XXVIII. r. neque alienum est eosdem comprehendere sub emblemate Cherubinorum , quatenus una cum angelis ejus imperatoris sint m,nistri Cons. A e. XXII. 9 neque abludit analogi , onibus enim iure comparari pom1nt. R. in muta fortitudinem , qua intrepidi singulari fiducia non detrectant maxima adire pericula, nullisque comminationibus aut toris mentis se exterreri patiuntur, ut pote quibus Deus is rem

a. ob singularem vigilantiam qua proseiciunt venatorum conamina& quasi subolfaciunt, ne praeter expectationem illis circumveniant. Quam prudentiamin sagacitatem acquirunt ex diligenti animadversione signorum temporum. a. Ob methodum generosissimam, dum recta hostes invadunt, omissis

312쪽

omnibus deviis , quando aperte profitentur quod sentiunt, nihil declinantes a veritates pietate Cons. 2 Cor. IV. 2. n. Ob antipathiam qua singulari odio prosequuntur lupos simias id est pseudoimplicias , juxta inmitum Christi Mart. VII. s. hypocritas qui priorum simiae sunt, nihil nisi ludicram personam relerentes', idelium actiones praeter mentem exprimentes. n. Ob in larem gratitudinis cma auxiliantes, dum potestates Christo se subjicientes , aut beneficia erga ccclesiam praeuantes, singulari reverentia prosequuntur , nullam illis noxam inferunt , sed potius adblandiuntur. s. e. Disciplina meroglyphica leonis symbola accipit quoque in malam partem, quatenus leones serociores, truculei,dores implacata inhumanitate Immanitate saeviviat atquesitissem l runt I. Tyrannorum; sicuti Passius Neronem leonem vocat cons. Prov. XXVIII. 1 f.' alia testimonia supra asserata rota Hannibal apud Silium Italiacum , Leo Lybisus vocatura estque peculiaris ratio , quotiestunque, . Grannidem exercet In populum Dei seu ecclesiam , quae consideratur sub emblemate gregis , atque ita vocatur QPropter inge rium ermo es, quatenus a Leonos in antris insidias struunt gregi pretereunti, ita rex Babylonis vocatur Ier. IV. . eo adscendens de cubili suo ore.

XLIX. λβ. Quatenus implacabilem iram concipiunt, qua persequuntur gregem vid. Perii. II. v. Quatenus singulari crudelitate gregem dilaniant usque ad ossistagium Per L. II. a. Attamen cita considerantur illi leones ut insuperabiles, quin aliquando Deus illis objiciat Heroes scuti Simon iaιid leones superarunt; ita quoque eccles tempore Constantini Maliorum Heroum nonnunquam a lammm-insultu liberata suit . dum aliqui venatorum instar illis severa struxerunt, cons. Et ch. XIX. -8. aut retibus expans ceperunt Eetich. XXXII. a. o. 2. Pseudoprophetarum symbola etiam dicuntur leones R. Quia eadem immanitate animas p ae instar diripere solent Er ech. . I s. a. Quatenus singulari arte quoque sunt superandi, aut abigendi saltema sicut enim lcones faces accensas fugiunt, ita quoque hi lumine verbi divini abiguntur, utpote quod oculis serre non susti

nent.

313쪽

Diaboli symbolum quoque est Leo , quia illi etiam competit regnum Mart. XII. 26 estque princeps hujus mundi Iob. XIV. is qui habet dominium potestatis aeris Db. II. r. verit quando ille imperium capessit , conlideratur ut leo indomitus, degeneris animi Dellua,

admodum metuenda

u. Ob robur, dum consideratur ut fortior nobis ore. XXXI. 1 r. at potens es. XLIX. 24. imo ut fortiter armatus Mare. XII. 29. utpote instructus α. ore amplo de praedae inhiante V. ANIL 11. p. Unguibus laceris quales sunt tyranni Ps. X ro. a. ob eastiditatem in saxaritatem, unde insidiator maximus scenis di artifex , oui leonis instar vestigia sua delere eukare novit, ut nemo facile deprehendat. Solet enim peccata suaderes commendare sub specie virtutum. a. ob horrendum rugitum, unde Lerani rugienti assimilaturis Pere. V. 8. qualem se repraesentat in tentationibus fidelium, illos petcomminationes divinas ad desperationem sollicitando, aut per 'rannorum minas metu mortis corripiens.

n. Ob ejus crudelitatem Vannidem, inde dicitur hostis e vitam cupidis, Ps. VIII 3. - ipsit annus os XLIX. 1e ut pote qui alios secundum animam corpus plurimos, aut Hectos sis circa corpus dilaniare, perdere quaerito Per . V. 8. A c. IL

ri. Obsenectutem , dicitur enim leo adultus majorem iram concipere, ita quoque diaboluo majorem concipit iram sub finem saeculorum, quando novit sibi breve tempus restare lNee tamen plane irresistibilis est quin etiam Leonis instar resisti m sit sicut enim leones abiguntur a Gallorum cantua ita quoque Diabolas inrulcatis expelliriir procibus , psalmodiis similibusque pietatis mercitiis Matre. XVII. 2I. Cons. Mina XXVI. V. s. Facibus accenses, ita quoque fideles utiintur lumine verbi divini.

quo gladii instar eum repelliint, ut Christus in tentatione Mani V q, 7 Io. si Ephes L in

314쪽

CAPUT IL

s. I. CEeundus a Leone occurrit Pardus non minoris immanitatis an14 mal. I. Hebrais i , quam vocem retinent Syri, Arabes Ethiopes, di non.extat amplius intc Hebraeoc; verum sagacissimus Bochartus

ex lio a Syriaca inrabica colligit hoc animal ita lenominatum a .maculis, nam in lingua syriaca variegare , I in Arabis 'οι losum esse , aut albis nigri e maculis di inctum esse , harum macul

tum mentio fit δε- XIV. 23 ubi vocatur rimaran a voce mari qua livorem denotat, sicut est in lingua Arabica rann tam inurere sieni ficat, unde vox derivata an notam inulam C at mentum denotat. a. Graci Mnmo quasi tota sera, quia nemina omnimoda serit te praedita est, adeo ut cruaesitatis nunculam obliviscatur etiam mansue- saerari alii tamen vocem derivant ex quatenus ultima vox venationem denotat, est enim hoc animal mirum in modum omnis generis venationibus aptum , dum non tantum feras sed laves captat.

3. Usitatior tamen est vox quamvis alii a -- - distinguant, ut unum genus sit majus, alterum minus , originem vocabuli quidam a themate desueunt, quod inquinare significat, quia animal maculis quasi inquinatum conspicitur, Verum durius aliis videtur primam literam, abiicere, nust fortes' praeponatur in morem AEgyptiorum in quorum lingua comica, habent vim pro nominis demonstrativi in tamen ex mamicum lingua quod hortum hiaulaat, rationemque denominationis dant, quod pellis macularum oculis non aliter ac hortus floribus ornatus sit. s. et Aristoteles hoc animal a leone distin rus cap. V. 'siologia , in hune modum depingit, Pariasis inquit inter ea, qtiae fortiora es videntur, foemmeam magis formam ex imis, cruribus tantum exceptis, quiabus maxime utitur C fortiter agit hian autem faciem parvam , o magnum , oculos exffuos in albicarites aut potius glauco, introrsum, os, eosdemque fere plaxos , stontem oblongam , aures versus rotundam magis quam Hanan figuram , collum valde longum , in tenue pessus amis admodum costis maditum , T dorsum oblonPm , clunes carnosas Cri ut

315쪽

ut in farmina , paretes vero circa ista in ventrem magis planos seu oti, colorem varium , totum denique corpus male articulatum C proportione

carem.

g. 3. Varia sunt Pantherarum genera variis in re ionibus4 In Arabia juxta descriptionem Agatarchidae apud Photium Pardales non sunt tales qualis in Cariae, Lyciaeque tractibus , sed corpore prolixo vulnerum , I borumque molestias perferre multo magis norunt, Viribus quoque pra stant aliis quanto cicuribus agrestes idem quoque testatur Diodorus de Arabia lib. II magnam praegrandium ferarum copiam alit, nam in leones pardales hic numero ac magnitudine viribusque praestant iis qui in Lybia sunt. Oppianus distinctionem utriusque generis lib. IV. ominae , ita de

signat, ardalium inquit duplex est genus , sunt enim alia majores dor'

que ampliores , aliae vero minores , sed robore non multum tinferiores , eamdem coloris varii in corporis figuram , similitudinemque amba habem, excepta cauda quae majoribus est minori, o minoribus major, utriusque μlida sunt armora , corpus oblongum , oculi sylendidi , quorem pupillas glauci fulgent palpebris , quae ipsa quoque glauca sunt, ac imo itis rubicundae , ardentibus similes atque ignitae , dente sunt pastidi ven pellis

varii, color splendidus crebris maculis nigricantu s. g. q. Sicuti in Arabia vidimus pardos inveniri, ita quoque vehisimile est aliquos fuisse in Moabitide terra Arabia vicina et unde urbs in Moabis de cui nomen Bethnimra Num XXXII. 36. prout lamnis cui nomin a 'a es XV. 6. Per. XLVIII 3 q. quae loca sibi invicem vicina nomen proculdubio a regione obtinuerunt, in qua major fuit pardorum frequentiari in Cantico Salomonis cap. IV. . memorantur quoque montes pardorum, ubi proculdubio alluditur ad montes Libanon Hermon, Seneis, Amana, ibi memorato , sicut 'odie mons Leopardorum

ostenditur peregrinantibus duabus leucis Tritolio una a Libinou, stans rotundus A praealtus , sorte, quia hae rae ibi olim lustra habu

runt, ex quibus egredientes agros devastarent. f. s. Formidandum hoc animal I. Propter nonnullas qualitates corporis compositi ad N. Fortitudinem , sunt enim Pardi Leonibus proceritate sere aequales robore proximi. Hinc Addamurius Arabs affirmat victoria inter utramque feram saepius alternam esse , eam ob causam eruditi v lunt leonem tardum in S literis saepius conjungi. - . Velocitatem , qua pardus reliquis animalibus tringe prestat, unde Chaldaeorum equi dicuntur leviores fere pardis Hisb. I. 8. Adamus olearius testatur Schamachiae se vidisse pardum venaticum qu vis

316쪽

I. I

vis eane gallico veliociorem , qui in lepores incidens eos statim cursu praevertit unde Eustatius pardos quasi volare ante venatorum oculos dixit, claruis. Insus lib. III de idololatria eap. 63. eos ter quaterque equum , licet pernicem assequi observavit , rationem dedit Pollux, quod eorpus habeant moti, flexile, agile in Dialibus aprum.

a. Gratum odorem quem exhalat, quo omnes quadrupedes ad se aulicit, dum suavem odorem presentientes in propriam terniciem ad hostem accedunt, causa sorsan est quam tradit Philostratus in vita Apostonii lib. II cap. r. quod aromatis gaudent in lubenter com dum imprimis vero ad floraris ach mas feruntur, quoties eo liquore arbores turgent, sicuti juxta arbores camphorae teste Arie M libenter degunt.

Adscribitur Pardis quoquere Calliditas, quo mira arte bestiis insidientur, easque venentur, ita simias capiunt hoc dolo quod se humi prosternentes tibias contrahunt, oculos claudunt, spiritusque ita reprimunt ut videantur mortuis similes , unde simiae primo timidae, deinde audaciores iulos ex arboribus speculantur, deinde descendunt , ac mortuo in speciem hosti insultant, quae omnia patienter sustinet, donec satis defatigatas putat, ac tum de improviso exiliens partim unguibus partim dentibus lacerat, gratumque ex hostibus prandium tibi parat. Ad insidiosam animalis fallaciam refertur quoque quod ει dibus se obtegens, involvens in fraetereuntia animalia desilit ad hunc similemve morem insidiandi ardorum reserendus est locus

Hos XIII et ero quasi pardus ad viam Assuri ubi verbum ab aliis accipitur tanquam appellativum nomen Asyriaci ita est LXX,

o qui eos ut plurimum equuntur Θrus rarabs, consentiente Masora, quae monet amota hie reperiri pro Parach cum dagesta, alii tamen reserunt ad verbum ', ut Ionathanin alii cujus futurum

est 'vem juxta Num. XXIX. I7. atquc vertunt textus verba , sicut

pardus in via speculabor , quasi ex insidiis & paratus ad rapiendum.

a. Ferocia , non enim minorem crudelitatem ipso leone exercet, verum gregem lamenta avide diripere solet. a. Pronitas ad ebrietatem , notandum est enim quod inpianus narrat lib. IV. νεηγε κών pardos hoc dolo capi venatores enim multas amphoras vini odorati in foveam huic Uui accommodam effundunt; unde Pindi ejus odore allem immodice bibunt , inebriatique saltationibus prim se oblectant, donee dolosati somno corripiuntur, a quo tempore C a ve-

317쪽

. et anatoribus stragulo se occultantibus nullo negoti capiamur.' Graiisudo, pardis inesse dicitur non aliter ac leoni , unde pardasMElian lib. II cap. q. commemoratus licet famelicus , ab haedo abstinuit in cujus contubernio fuerat educatusci alium autem illi oblatum avide devoravi r aliud exemplum Plinius suppeditat lib. VIII cap. 7. pardum scilicet cujus catuli procul in foveam delapsi erane hominem illi occurrentem molliori unguium injectu duras. se ad oveam . ut catulos inde m cret, eoque ossicio praestito, ex vasta solitudine reduxisse illaesum. S. 6. Cum hone quoque in eo convenit quod ab hominibus capi possit; hine Elianus trauit Mauritanos pardos constringere laqueis , dum ramis foedidae frusto, ex longiori funiculo suspense, cuius odorem hauriunt, alliciuntur , ac properantes in insidias incidunt alium capiendi modum ex inpiam adduximus paragrapho praeced. ardos captos nonnunquam cicuratos fuisse is ab aliquibus adhiberi in venatu Talarorum historiae monent. Ita Paratas Venetus Tatam iis domatis , canum uice uti iaprosequendis capiendisque aliis seris monuit Intestinum quoque odium Inter naedos, dracones, nec non hia ι4 gasios intercedere annotarit Plinias lib. XXVIII cap. 2.

s. . In δε ma Meros phica pardus est doctrina impii Muhamedi DamVII. 6. ubi post leonem Mursum tertio loco propheta vidit animal parissimiles, habens in dorso auatuor adas volucres, in instructum 'amor ca-- ., cui dinum est imperium quo repraesentamine alii i perium λisaeandri expressum fuisse volunt, qui fuerat tertia monarchia tundator; verem ad tempora ulteriora reserenaam esse illam visionem ex ultima ejus scena evidenter apparet, ubi regnum Christo tradendum cum omni amplitu fine , quod est beneficium septimae periodi, evidentissime peti

cet, ac proinde auartum animal non potest non spectare ad regnum antia cisisti cum adventu regni ecclesiae abolendi cumque ergo tertium animal quaerendum sit in oeconomiam. Test non potest ullo imperio cruam Misameiamrum applicari. Nec obstat locus Ap. e. XIII. a. ubi tardi similitudo quoque trahitur ad primam bestiam, quoniam scopus Iohannis est ostendere quartam Danielis belluam quasi ex tribus priori-hus conflatam suisse , atque aliquid habere cum omnibus commune. Elegantissima analogia quoque intercaedit inter imperium Mutamedan

rum tardum. I. Propter animalis genium et est enim pardus R. Pria bellua, atque adeo convenientissimum emblama imperii Christianae disciplinae non subjecti, quod in Mutamcdanorum regnis

318쪽

manifestum est , qui enim disciplinam ctamedis sequuntur , in

eo gentilibus similes sunt, quod sacram scripturam ut corruptam respuunt, humanis legibus solummodo vivunt vera pietate destituti. I. Maculosa , intime maculae illae repraesentamina errorum ieccatorum in XIII. 23 Muhamedica enim resigio, etsi quaedam transumpsit ex Moseis Euangesi , multis errorum vitiorum maculis conspersa est de commaculata , Christum enim agnoscentes ejus divinitatem, mortem expiatoriam negant, polygamiam a mittunt, totum cultum humanis concupiscentiis appropriarunt.

a. Velox est quae proprietas denotat imperii Muhamedici veloces progressus, qui conspicui sunt in imperio regis Omar, tertii a Mu-hamedes, qui totum sere orientem intra paucos annos occupavit.

Crudelis est proprietas denotat in Misamedanis insatiabilem Christianos subigendi appetitum prout est grex , verum est objectum furoris pardorum ita quoque ecclesia Christiana rex Chrim omnes insultus utamedanorum sustinere debuit. n. Calida quoque bellua est de admodum insidiatrix , quae proprietas denotat stratagemata belli quibus ullamedani Christianos invase

runt.

Propter partes in repraesentamine denotatas , ubi κ. Corpus significat populos intercedente una religione in unum corpus conflatos, cisim conjungentes adversus communes hostes. a. -- capito denotant quatuor Calvinarus aut non longe post Multamedis initium ob ortisunt, quorum duo ruerunt in oriente. duo in occidite.

Primus Cal phatus fuit Baesadeos ita denominatus ab urbe B dia ad confluentem Euphratis , Tygridis, cujus vicem nune agit imperium Persicum longe lateque dominans in oriente. . Secundus Calyphaeus est gmtimus sive Caimamus, cujus sedeuiuit in urbe Alcairo aegyptiorum metropoli , quique postea a

Turcis occupatus hodie submiuit Turcarum imperitura. s. Tertius Calyphatus est Fesse Maro anus , sive Mauritanus , cujus metropolis nonnunquam Fcssa , aliquando Marocm filii, jusque initium deducitur ab anno 788. atque tiamnum viget,

finesque imperii ad Nigritas usque protendit. Quartus Calyphatus fuit Andalustius , sive Hispanus, qui initium

cepit ab anno 16 ., cum quo diu multumque luctatum est a Cnristianis , donec Mauri saeculo decimo quinto demum , ejus

319쪽

que anno Ioa cxpulis sunt, postquam eorum imperium ret

a. Quatuor aia commode repraesentant quatuor genera exercituum ci . illis regnis collectorum , quibus in altum elevatum fuit Mati mcdanorum imperium.

I. Propter fata quae aliquando pardis eveniunt, dum n. Capiuntur: hosic enim gregis nihil valent adversus diruit summi pastoris , seu velocitate seu calliditate sive etiam fortitutiat; Ita Christus non patietur ecclesiam suam a pardo plane diripi, 'rum illud imperium cum reliquis una subiugabit, quando regnari ecclesiae eriget, quod jure concludimus ex allegato loco Do. yl curantur , idque tam exacte ut plane abstineant ab omni adu; timile quidpiam promissum est in regno Christi es. XI. c. ρῖς

enim ut pardus cum haedo concumbat, id est , mutato animo es, 'clesiam accedat, ter convcrsionem membra Regni Christi ita, quae olim corpus Pardi constituebant.

s. 8. Non omittendum quoque est hoc animal Baccho suus sacrum G, lib. V. antrum vocat dona Baceti Philostratin in m a pomi lib. II cap. I. testatur in Pamphylia Pantheram repertam cum torque aureo, cui Armeniis literis haec verba inseripta erant, Arsaces Deo Isae , id est Baccho. Hinc mos veterum fuit in sic ii simulachris Pardum statuendi ad pedes ejus se in sum si ' Decii Trajani, Bacchus conspicitur duabus Pantheris vectus, in alio nui sub Antonino Pio percussus est , idem Bacchus represisti MVectus a Satyro o Panthera , qui videntur spectasse ad Bacchanalia si si Videturque ratio petita ex animalis natura indole, eum meam 4 mus Pardum in deditum esse , imo quidni est ut indicarenti. yssebrios Pardo assimilari, quorsum poetarum figmentum respicere viis Viquo comminiscuntur Liberi Patris nutrices in Pantheras comverias iquae omnia magis confirmant quod pardus commodum sitim pum voluptatibus plus quam Deo servientis.

320쪽

CAPUT IL

s. r. TNter ferociora animalia majoris molis occurrit nunc tertio loco u A rus qui communi in oriente nomine vocatur ara hoc nim retinent post Hebraeos non tantum Chal P Syri, verum etiam Arabes

1 Claris Boehartus originem vocis quaerit in Arabia , in lingua enim Arabica verbum aa significat non tantum habere faciem pilogam , verum in genere villosum ac hispidum csse, itaque ursus nomen accepisset algosa, hirsuta cute.1 Doetes Majus revocat ad idem verbum ex eadem lingua sed alia verbi inniscatione nempe an quae in lingua Arabica notat lente tardeque inredere, quod ursis proprium est, quia ob corporis molem atque crassitiem nec non ob gen in cubita contraria, pigrum est animal, ac lenis procedit. 3. Qui tamen non negligendam esse linguam hebri volunt, in deriv tione vocabulorum reserunt hoc nomen adicinum D quod occurrit

Cam VII. io quodque proprie significare videtur Mussitare , seu lo qui cum murmure, quia murmur urso quasi proprium cst, qua vocis flexura distinguuntur ab aliis animalibus. s. a. Habet autem ursus ut ejus figuram, proprietates contemplemur a capite ad caudam rostrum sive os oblongum suilli instar , asperum patulum. exitiosum , dentes habet leonum dentibus sere similes , nisi quod minores sint, ac propter labiorum crassitiem penitius fere recondi-d , satis tamen validi cerebrum quater majus leonis ccrcbro, caput debili ci oculi illis admodum sunt parvi, quibus humor crystallinus aliter quam in aliis animalibus est dispositus , nempe ad unam oculi axis partem retractus , unde visus obscurior tetricus , ac morosus illi vultus, collum illi breves, icctus robustum crurum structura prorsus singularis est, densum tingue quoddam ligamcntum habent, ex quibus forte humor ule profluit, quo exsucto per hyemem ivunt pedes anteriores hominum sere manibus sunt similes un es a leonis unguibus in eo differunt, quod sint magis aequales magisque compacti, quia totum corpus admodum pilosum est , natura caudam illis diminuit; μ