Salomonis van Til ... Commentarius de Tabernaculo Mosis, ad Exod. XXVXXX et zoologia sacra

321쪽

su, distinguitur a resiquis animalibus peculiari voce, quae plusquam uno verbo Hebraico exprimitur. Ἀdscribitur enim illi

1 neri f. LIX. II. quod multi stemere vertunt, Est autem verbum latioris lignificationis, usurpaturque de canis ululatu, columbarum gemitu , viscerum tumultu, maris Demitu. 2. Ia', quod antea monuimus mussitandi significationem habere, sorsan metaphorice transfertur ad homines Cant. VII. Io. s. 3. Vinia sunt ursorum genera , distinguunturque 1. A mamitudine, in praestantes, e parvos. r. A locis ubi duint non enim tantum occurrunt ursi terrestres sed aquatici; ita in regionibus septentrionalibus ursi inveniuntur insignioris sortitudinis, qui unguibus glaciem rumpentes in mare se immemgunt issice capiunt. a. A eoure, alii lunt Abi quales occurrunt in Ethiopia, Thracia, Groentandi, alii vero colore susces, in America reperiuntur plane

nigri. . A majori aut minor hisutis reperiuntur enim in Amerio qui sint laeves faciem decrepiti Ethiopis rugis obductam reserentes. s. a. De ursorum indole multa specialia annotantur, mpe ob duram him tutamque pellem inflicta verbera nisi fortiora sint , non sentires nasum habere tenerrimum , quo vel leviter tacto vehementer irritantur unde proverbum ne tentes nasium us, in eos dicti in qui iII itati nocere possunt musca valde detestantur, unde pastores in sementrionalibus, ῆstulis digionibus ab ursis circumventi bicornu Phidunt fistulis donee gente discedant illud praecipue mirandum quod animal sit discintinaei pax edoctum ad magistri nutum se componat; nam dulci fistularum sono quo plurimum gaude , ad ludicros gestus, horeas excitatur,

dissona vero tubarum voce , tanquam acriore figno inducitur ut se in pedes erigat multaque alia ludicra exercet, rotas applicatur in magna tum curiis ut aquam e puteis educant, plaustri junguntur, emcubia, gunt, ut noxias bestias arceant, imois onera portant, quarum Omnium rerum testis est in s magnus in historia de remibus septentrionae bus lib. XVIII cap. 28. 2 Q. s. s. ellua haec a multis vitiis vituperatur inuidema. Ob ferociam , cujus insigne exemphim extat . Reg. II. 2ε qua serocia duobus in casibus exacerbatur M. Quando catulis orbata ursa ineedit vid. 2. Sam XVII 8 Pro. XVII. r. 6. XIII. 8.: Quando fame urgetur, quo sum respicit locus Prov. XXVII. s.

322쪽

estque ursi esurientis tanta saevitia, ut non greges tantum, imbellesque pecudes, verum ipse quoque armenta ac tauros aggredi audeat, quorum nares aut cornua petit cornua ut pondere defatiget, nares ut acrior dolor sit in loco reneriore vide Solinum cap. o. a, b Voracitatem : est enim ursus animal omnivorum , quod fruge, si ondes, vindemia , pomis , emeris αλrmicis vivit, insidiatur valde alvearibus apium, nec avidius quisquam avis&-le captat Ca ritum vero maxime avidus est, quapropter ne cadaveribus quidem a stinet, qua luporum in morem secum portat ac vorat, quorsum

respicis locus I VII. s. imo homirnbus uviso quam leo infestiorem, quo respicis promerbium propheticum ramos V Is Quomodo si quis fugin leonem in occurrat e ursic ignisi atque in deteriorem statum incideres, atque ita coincidit Latulorum proverbio

Incidit in synm , cupiens vitare Char bdim. 3. ob versutisma est enim ursus insidiosumis fraudulentum animal, unde inpianus appellat genus versutum eique tribuit cor subdolum ,

versutum pectus huc respicit locus Thren. III. Io. ob infriabilem ii dinem , Oppiano enim authore dies noctesque a vidae coituscipis sectanae in marestruunt hinc Arabes hominem in libidines alae pronum, urse δι-i orem dicunt, nec Oontenti ursi sunt eum neneris sui scemhais coire . sed simiarum ritu hominum quoque pussicitiam uentant, exempla memoranda extant apud inaum magnum B. XVu eap. s. mire quidam ouservarunt omni scie

tempore.

s. s. Pum vix habet hoe animal nussi quod x Gentes leptentrionales ursorum carnes sale conditas , instar suilla pro cibo eastrerissi asservare soleant, quam tamen ob dissiciliorem concocti onem, illiberalem escam vocant medici. 1. Pellis tamen avide desideratur, quibus induuntur, incumbunt, tegunto Boreales nationes , ubi praecipue expetuntur pelles albae, tanquam majoxis pretii. 3. Mimal vivum re mansuefactum adhiberi domesticis negotiis persciendi jam ante monuimus, attamen semper prudentia tractandum, quia facile redire solet ad pristinam indolem. s. . In Theologia hierogl'phsca urius quoque non pretereundus propicrnobilissimum emblema Danieli in visione exhibitum cap. VII. s. ubi secuniam anima ex mari prodiens dicitur,sfaciem reptasinins , leonique

323쪽

Iesisse a Metere is additur quod habuerit tres eoas, quasi spolium ex

praeda inter dentes, quod mandatum acceperis uis a progrediendi ad c medendum. Ex hypothes hactenus observata quod belluae in S. S. signia sicent corpora seu societates hominum animalium is ramaliter sapie tium cum imperio cons. U. LVI. s. o. H. 2 o. Habae. II. x . & quod quatuor animalia in hac visione prodeuntia pertineant ad tempora N. . ut pote regnum ecclesiae non longe antecedentia, facile conis stat ursum repraesentare non monarchiam Persicam, ut vulgus interpretum existimat, sed imperiu- barbararum gentium cum Gothis , Hunis nis, sandalis conflatum, quodque non longe post imperium Roma---Christianum multa strage assiixit ecclesiam, neque abludit etiam logia, si ursus eonsideretur 1. Comparat ad Donem, cui stetit a latere,' post cujus exortum , quando postea se etiam conspicuum dedit, nam sicuti ursus estu. M a leone ignobilior, minus formosa, ut pote corpore inco dito; ita barbarae illae nationes Roman Christianis longe ignobiliores suerunt, neque corpus illud politicum ita fuit disciplinatum, ut a serina commendari mereret hinc Strabo Gothos sub Getarum nomine describens, vocat barbaram atque feram gentem. a. Ingratio respectu coloris suit ouoque leone, qui cum tavo suo coistote superbiat, urso praecellit, cui color fuscus4 valde ingratus: jam vero cum omnis animalis ornatus fere sit a colores, lati num a Religione , commodum hoc symbollam esse potest in Gothis illic reliquis gentibus barbaris, quod sub nomine Christiano cum Ariani cum essent, longe Leone essent inferiores qui catholiacam profitebatur fidem. Inferior quoque ut leone ursus est minus PMerosus , juxta comparationem Ovidii

Corpora magnanim satis est pros se leoni, Pugna suum finem , cum jacet hostis, habet.

At lupus, in turpes in an morientibus us, Et quaecunque minor nobilitate fera est. Ita quoque barbarae hae nationes in terram Christianorum irruentes quovis fero animali truculentiores se praestiterunt, unde Ammianus Marcellinus tib hisor. 26. de temporibus Valentiniani, V lantis agens , dicit hoc temporc veluti per Hersum orbem Rem nor clavicum canentibus buccinis excita sunt gentes semissimae qua li-

324쪽

mites sibi /ximos persaltabant Ludovisus pie in praefatione ad Augustinum de civitate Dei de Gothis asserit quod fuerit ferox in inquieta gens , usque sedibus male contenta, quasubinde causam alia enas invadendi quaere r. Truculentiae insignis specimen dederunt in principio besti cum Imperatoribus, cum enim in primo praelio

ius Valentis Imperatoris exercitu ipsum vulnere saucium cepissent, vivum cremarunt; unde sub duce Alarico per gentes non tantum ferro sed rigne quascunque obvias regiones exterminarunt, unde omnibus terrori nierunt, adeo ut in proverbium abieris, Gothi

veniunt.

Quoad propriam indolem , notavimus enim in ursen. Fortitudinem insignem , ita Strabo de getis quoque dixit gentem

msse viribus valentem , animo immani , ataue mortis contemptore.

I. Voraritatem, attributum hic primario resticitur, quia inter de res hujus Ursi spectantur tres rosta , quod ignificat insatiabilem diripiendi appetitum eadem suit Gothorum vidoles unde a Ludis

dicebantur suis sedibus mal contenis hine non satiati fuerunt Pannoniam, Illyricum is Noricum prima invasione occupasse , verum etiam Italiam , Galliam is Hispaniam non solun

desiderarunt, verum devorarunt.

a. Versutiam, quae pertinet ad strat emata belli, ela causas alienas invadendi dum quas eunque occasiones arripuerunt Romanum imperium impugnandi rara Alaricus postquam Stelicone niteticeto Romam biennium frustra obsederat, urbem dola cepisse dicitur, dum simulabat obsidii solutionem , repressum , quasi pacem daturus nobilc aliquot in urbem intromisit clanculum qui custodiis prostratis portas aperuerunt; quod factum anno ab urbe condita iis . ipsis Calendis Aprilis, Flavio Narrone consulibus.' Libidinem; quae barbaris gentibus quoque familiaris fuit, dum

victorias prosequentes ubicunque terrarum venirent honestas, tronas virgines stuprarunt atque inde maximum aerrorem circumquaque hominibus incusserunt. Respectu rerum connexarum dicitur ursus

κ. Steti se ad unum Leonis latus, prout itaque Leo repraesentabat imperium Romano-Christianum , ursus vero Gothicum , eleganter indigitatur non tantum utriusque imperii simultanc coexistentia, verum etiam vicinia , Gothi enim imperium occidentale diripuerunt, ac proinde steterunt Leone ab occidente a latere. 3 - . Tres

325쪽

a. Tres eostas uise intra demes, ubi alluditur ad praedae reliquias quasi retentasu solant enim urii latini a preti, quod reliquum est letum abducere, sibi conservare in alimoniam, ut inae subsequenti tempore vivanta ita tres illae costae sunt emblam uium re gnotum quae post invasiones sibi retinuervist, qualis teste experienti fuerunt mus , tamin Hispo s, in quibus regna Gothi- ea dudum perseverarunt. r. Manuatum accerse dicitur quoque urae , .miatam remedenda, nempe postquam jam tres dias costas secum induxinet, ita quoque cum Gothis actum est , dum ecclesiae temtorium aia hine saepitu invaserunt , multasque strages minarum, quandiu in Ariana perfidia perseve runt cum hoc mandato convenit proph his Is LVI omnes best , ite ad comeden m , etiam omnia animalias tua. Quibus denotatum fuit excitanae divina providentia , gentes barbaras easdem adhibitas fuisse ad gellum eccle- prospera Arruna usuras diripiendo imium principatus, du

catus G.

' Verum non omittendus est scenae exitus, veram ut insitae ra sunt, variis usibus domesticis inservire, a praedicitur 2 6 XI fore ut Mea junctim cum us pascuo ut-- ,--τriusinis pulli ut concumberem, quae prophetia indigitat ursum seros illas mores depositurum per disciplinam Christianam admissam, atqueita reliquis conjunctum iri, ut ejusdem communionis fieret particeps; quod etiam orobatum est ipse rerum eventu , dum Gothi Mimam religionem derelinquentes in nomen Catholicum coacesserunt, cum ecclesia, licet corrupta, abinde coluerunt.

E LUPO.

s. r. lupum descendimus auoad mores inter leones Meanes quasi medium, unde aliqui hoc animal habuerunt pro cane sylv stri dubitari nequit hoc animal indigitatum esse in sacris sub nomineam quia non tantum LXX illud constanter vertunt per ἄκω, verum intiam quia linguae orientales eandem denominationem retinent, nisi quod

326쪽

aliqui sal la dat in ut Arabes immutent. Non eadem tamen omnium sententia est circa vocis originem, dum alii, ollant dictum canimulato minis ad exprimendum aureum animalis colorem , quae erymes

gia placuit claris. Bocharro, displicuit autem clar Mase quia illa derivanai ratio nimis est contorta, cliterae ejusdem organi raro ita inter se permutantur in medio dictionis. Hinc in potius derivant a themate, mutato deseth in sala ut fiat am atque ita inomen accepisset a terrisuis Iosa voce qua horrorem caeteris animalibus incutere selet. Hine in limgua Arabica radix significat terrere aeque ac in lingua Chaldaea. s. a. Qulaquid sit, lupus animes est magnis canibus simile ut Cardanus tamavit, posin canes seros ad candem speciem reserendos rese, contradicente tamen illi Maligero exercitat. 2o2. Quoad corporis sermam e put illi est caninum , sed crassus, oculos habet acutiores de quibus ita Plinivis Nocturnorum animalium veluti felium in tenebris 'uent radian- tumue oesia, sic luporum splendent, lucemaue aculamur. Dentes habet aeutissimos, quorum canini incurvi sunt amodum utilis rebus attrahet dic illis venenum suberta dicitur, quia morsus luporum sunt venenati; aures habet breves erectas quas tenere difficiles relinquere pericul sum est , unde proπerbium , linum auribus tenetu collum illi ob brevitatem crassitiem di uiter flectitur , unde retro spectaturus totum re eorpus retorquere cogitur pedes habet robustos , unde aliqui lupum dictum voluerunt quasi λι--, quia illi leonina virtus robur in pedibus , vel duod leonum instar pedes priores distinctos habeat quinis disitis, posteriores quat is, caudam habet villosam colore vario occurrit, commendatur autem sensibus extemis , quod visum habeat lupus valde acutiun quo aliqui respici putiant ab I 8 murilmque vesci etiam od rat , ruitur emim per noctem , adverso licet vento, odorem esca per 1 o passus longinquius percipere , creduntur lupi quoque praesent re tempestatis acerbitatem , quando mature loca frigore nimium infesta cum calidioribus permutant ; quod Aratus poeta singillaribus quoque versibus expressit, quos vide apud Uum norunt lupi sngularem ululatum excitare flebis & miserabili vocesquod ellam cum eanibus habendi

commune.

g. 3. Lupis alia vertuntur vitio , alia virtuti. 1. Virtuti vertitur singularis istichas, notante etiam caligero, leporem consequi vorare norunt, hinc notante clar Becharao Arabcs multa luporum nomina a celeritate desumpserunt quotidiana experientia confirmat hipos celarrimo cursu anseres tamdiu inseviri, donec defatigatos comprehendant, raptas de grege oves tam celcriter abducunt ut pastor

327쪽

pastor citato licet cursu imminens eos tamen assequi nequeat. Sagacitas, norunt enim uti vario stratagemate , nortat ventrum implere, ubi pondere decertandum in cum armentis , exonerare quando liga saluti consulendum eae armenta a tergo invadunt, regem omnibus modis fallere conantur , stabula bene munita si sui illisi rietes , perfringunt, atque ex insidiis oves caput exerentes capiunt, dum unus ad caulam ovium appropinquat, ac se in fugam a canibus

agi linit, alii ex insidiis surgunt, in gregem grassantur quando

canes satis remotos animadvertunt.. Robur velocitati, sagacitati conjunctum hoc animal magis extollit, quam ob causam poetae eos Martios Magartiales vocarunt; sortis-nmis viris luporum nomen quandoque inditum est , ut Herculi; quanto autem robore polleat lupus es inde constare potest . quod a matum etiam equitem , quo insidentem , bovem, equum rinulta

invadat atque dilaceret. Verum vitio vertuntur lupis

Voracitas est enim animal hctuo, ac perpetua sere fame affligitur, unde insatiabilis ejus genius verpetuo praedae inhiat voracitatis causam physici statuunt, quod stomachum habeat ita validum serventem , ut durissima ossa mollire e concoquere possit; unde alimonia subito digesta maturius e stomacho elabitur, cumque ob sementi alimoniam famem diu sustinere nequeat , in interdiu atque noctu praedatum exit, vesperi aeque ac mane pmdam devorat, quamquam nesciimo tempore frequentius quam diurno praedae inhiare se-leat, hinc illustrare possumus locum Zeph. III. 3. Iudices ejus sunt lupi vespertini, qui non ex sant ad malimnum tempus usique vetamni vocantur non aliter ac inpianus lupum νηπι - , c Virgilius nais Humum appellant, quia sub vespera saeviores exeunt; postquam tota die fame macerati sunt dicunturque non exossare usiaue ima, num, id est , raedam una cum ossibus illico absumere, ne hilum quidem usque ad tempus matutinum relinquentes.

Rapacitas , qua quicquid obvenit seviscinum in modum diliniant

Mabsumunt 'inc in scriptura saepe lupi rapaces vocantur Gen. XLIX. 27. Et ch. XXII. 27. Mati. VII. II. X. I 6. Iob. X. Ia adeo ut omnia devastare soleant, non solum quae ai, famem explendam sufficiunt, jugulantes , verum totum gregem trucidantes , nil ad tratu canum , aut a clamore pastorum absterreantur quod ita proprium est illic, ut experientia doceat, luporum catulos licet cicuratos instar canum Homesticorum non tamen prorsus deponere posse odium,

328쪽

quo natura in venatores, oves , aliaque animalia seruntur, qui simul

ac praedae materiam vident, ingenium prodant disciplinae prioris obliti, atque ita hie obtinet illud dictum

oram expens furca , tamen ussu recurret. a. 'pacrisis, dum callide novit obtegere nocendi studium, quando frondibus inescare capras norunt, nonnunquam cum iis lascivientibus quis ludere,, ludendo in antra pertrahere, huc pertinet etiam quod coelo nubiloso interdiu exeuntes se ipse quasi occultent. . Noxi dum soluminodo petit regem lamenta, solent enim oves prae reliquis appetere tanquam cibum gratissimum , dein capras , tau

ros , nec non equos 3 asinos.

s. y Varia sunt rationes dum capiendi mitigandi. a. Canitas qui singulari modo huic venatui iugna assuefiunt. 2. Cassibui, dum fugantur ope canum, nec non ignibus excitatis, strictisque gladiis ac mulio clamore, a quibus abhorrent. 3. Foveis, ad quas propost praeda invitantur, dum saltu eas superare tentant, in caedem incidunt. . Mauris lanibus alligatis , unde caro suspensa est. s. Hamo agninae cum inserto, quam dum deglutire avet, unco deti

netur.

s. s. liquae regiones commemorantur in quibus lupi non occurrunt, inter quas Anzlia de Creta insula, quod male quidam occultae qualitati naturali antipathiae adscribunt, uoniam operientia contrarium evicit; lueos nempe vivariis inclusos ibidem e gignere is aeque facit ac in aliis oris viveres; sed ratio est quod alicubi non inveniantur , quia curiosius insectat , exterminati suerunt, sic antiqui Britanniae Reges decretum secerunt ut ii qui crimen absque dolo nocenti animo perpetrassent, tamdiu extorres forent, donec certum linguarum , capitumve Iuporum a se interfectorum numerum adferrent; hoc pacto noxam expiarent quod eum aliquot saeculis observatum suisset, omne lupinum genus in Anglia deletum fuit inter leges Atticas fuit quoquc una dc occidendis lupis, utque id praestiterit, ei praemium decretum fuit se Plutarchus in vita Demetrii Phalere vetustam apud Athenienses consuetudinem viguisse tradit, bellum gerendi cum lupis. s. . Mirae apud quosdam fabulae narrantur de hominibus in lupos conversis , de qua re legi dignus est Philivus Camerarius hor subc Cent. I. cap. pa verum non satis bene multi animadvertunt esse morbi genus quod

329쪽

λυ, os αδαν medici appellant, cujus tota vis consistit in corrupta imagi- xione, quod probatum est experientia, nam Gestrius Sabinus de ejusmodi homine in Borussia capto narrat, qui se mutatum iri in lupum dixerat, qualem quoque se curasse testatur Petrus Pomponatius celeber minus Italiae medicus , qui alium qui eandem formam retinuerit semper, eo etiam tempore quo se mutarum iri in lupum dixeratri Plura apud in erium legi possunt meque iuvat exemplum Ne cadneraris , cujus forma non sui mutata quatenus humanum corpus gestavit, verum cum illi efferatus esset animus , quo ferebatur ad vitam brutorum, singulari Dei judicio ex neglectu cultus corporis ungues illi excreverim Me ternam speciem humanam desermarundi

8. Vix ulla est luporum utilitas , nisi quod i Barbari Magrestes quidam homines hi pina carne vescuntur , testataretiam Geseerus lupos in Italia ab Insubribus interdum edi. r. Luporum pelles ab aliquibus adhibentur ad vestitum, quod in regi

nibus Borealibus est frequentius. 9. In doctrina Meroglyphica , luporum emblema sepius occurrit in im-lam partem, quatenus est animal gregi inimicum oves capras μά-

quam Vatiniano odio prosequens ; cumque grex sit sumbolum Eccletiae, sub luporum nomine veniunt hostes fidelibus sermidandi iique speciistim sunt 1. Diabolus Iob. X. I 2 qui lupus vocatur M. Propter natura singulari 'mileti quae sunt a. Acumen sensuum , visus simul Molfactus , ita quoque illa callidus fallendi artifex ex multorum seculorum experientia accepit acumen intellactus, quo valet praesagire plurima de rebus longi, quioribus is verisimiliter conjicere ex catas secundis quamam futura sint, ipsique occasionem invadendi praebitura. p. flueta, Qua tentator novit uti occasionibus ubicunque prese tibus , unde ipsi castiditas attribuitur a Cor. XI. I. V. Robur, quo multum valet, gravis enim Eortissimus est Diaboli impetus , unde vocatur robustus es XL IO. XLIX. 2s. adeo ut quantum lupi praevalent ovibus , ipsc quoque sit tanto nobis robustior Ier. XXXI. II. a. Propter insignem crudelitatem quae etiam in lupis est. o. Voracitas In Diabolo est insatiabilis rabies, nunquam saturandum desiderium abripiendi fideles utpote infestis imus h mani generis hostis, qui nunouam desinit 1 grege circumeundo. s. Rapacitas, quatenus non abstinet ab ipsis praedae ossibus, L

330쪽

mira rabie membratim discerpit , ita quoque Diabolus non cessat, quando homines praecipitavit in mortem peccati, verum etiam mira crudelitate ipsos peccatores discerpit dilaniat, quando illos in anxietates conscientiae conjicit, sevcrus carnifex eorum quos diripuit. a. Pro pter singularem με - seducendi methodum, solet enim Diabolus luporum instar l ... inculam invadere grinem , ut lupi nequis avertat.' Subnubius caesi quastis occultare r. e. temporibus affictionum praecipue oves invaderes, conjungens tentationes. atflictionibus ut nomines illi praedae fiant.

Sicut lupi fronditas inescam capras, ita habe . ii id obieetimenta quae hominibus obiicit, 'uibus eos allicit, it in ejus

castra concedant.

Sicut lupus dicitur Iudere cum capris in principio capturae, postea discerpere, ita quoque princeps tenebrarum in principio coos itur quasi ludere cum deceptis, quando conatur illis persuadere peccata nihil esse , eumque miserisordem is aetatem ad poenitentiam adhuc intempestivam , verum postquam jam satis conrucinaei Auri in peccato, illos conatur conjicere in c-ram desperationem.

. Propter fortissimum impetum, invadit enim lupus praedam a Singulari vincitate , insequens concitato cursu quaecunque armenta aut greges facile viequens ; ita quoque spirituum impurorum natura inseri illos m0mento adeste ubi velint, labesse pro lubitu.

μ. Impertemta audacia, qua msultant etiam in armenta , boves,oquos Masinos cita tentator uoque audet explorare etiam maximos tussimos sic nequidem pepercit Petro Paulo , imo nequidem ipsi Christo, via Luc. XXlI. I. 2 Cor. XII. . Mart. v. . . Propter resistend methodum , fugantur enim lupi igne re gladio, ita quoque Diabolus repellendus est.

Igna fervori sepiritin Christi in precibus nostris , commendante hoc medium Christo Mati XXVI. i.

φ. Giadio eis divini, cujus usus ad hoc armaturae genus refertur Ephes. I. I a. Pseudo opista inaretici quoque sub nomine Iuporum eruunt Zeph. III et Mare. VII. 1 f. A XX. o. non aliam ob causam