장음표시 사용
131쪽
nihil eorum animadvertunt, quae extra se aguntur , nisi ope sensuum, non sentiunt ea quibus ianius non percelluntur, quales sunt aliorum hominum cogitationes; sed Deus, qui ea organa ipse finxit, ejusmodi subsidio ad animadvertendum quod geritur non indiget, ideoque tam videt Spirituum actiones, quam Corporum, co
ram nobis loco motorum, translationem. ra. Futura sunt aut necessario eventura, qualia quae intervenientibus meris corpori S aguntur; aut contingentia, quae, scilicet, a libertate Spirituum pendent. Priora quin cognoscat dubitari nequit, qui enim machinam fecit, cax jus omnes partes perfecte novit, earumque inter se dispositionem pervidet, is machinae effectus certo praeVidet, & praedicere potest. Deus autem totius machinae mundi non modo artifex, sed qui constantibus eam regit legibus, etiam moderator est. 3. Major occurrit dissicultas, circa futura Contingentia , ut satis ostendimus Ontologiae Cap. XIII. ubi de Contingentibus egimus. Dicuntur enim contingentes eventus in se spectati Q us esse naturae, ut sint prorsus pendentes, ac veluti in aequilibrio; hoc est, tam facile possinteVenire, ac non evenire. Qui negant contingentia Deo esse ante eventum nota , eos eVentus aiunt esse Qusmodi, ut repugnet eos a Deo praecognosci. Quod est minime fixum in se, inquiunt, id , Deo quasi fixum praecognosci repugnat: quemadmodum circulum , qui angulis Caret, ab eo quasi angulis refertum intelligi. Itaque queruntur sibi ab adversariis injuriam fieri, qui eos instctantur, quasi divinae Scientiae terminos
132쪽
ponerent; cum non magis cam finiant, quam Potentiam, qui repugnantia a Deo fieri posse
f. 33. Duod est minimὶ fixum , &c.J Eodem recidit
argumentum Ciceronis, contra divinationem rerum fortuitarum , Lib. de Divin. num. I 8. Ne in Deum auι-dem, inquit, cadere videtur ut sciat quid caseu cir fortuιto futurum sit. Si enim scit, certὸ illud eveniet. Sin certheveniet, nulla foriuna est. Est autem fortuna. Rerum
igitur fortuitarum nulla es prasensio. Iq. Alii vero, qui confitentur esse quosdam eventus contingentes qui enim necessaria omnia esse putant, eos hic omittimus contendunt tamen a Deo eos praevideri,& praedici posse. Rique hi hoc nituntur inter alia fundamento, quod Deus, si ignoraret contingentia ante eVentum, quotidie doctior fieret; disceret enim passim quaedam evenisse, quae antea an eVentura essent, igno raverat. Hoc autem Deo prorsus indignum videtur , ut quotidie videat ea evenire, quae exspectare non potuerat. I S. Verum haec postrema ratiocinatio, ut &aliae multae, quae hanc in rem adferuntur, rationes contrariae sententiae, aut Objectiones merae sunt; quibus nullo modo solvitur argumentum adversariorum β. l3. adlatum. Si verum hic profiteri licet, fatebimur utrimque esse dissicultates maximas , quarum quidem specimina memoratae esse poterunt. Utraque pars adco plausibilibus utitur rationibus, ut si seorsim audiantur, nunc ab una, nunc ab altera stare Veritas videatur.
I 6. At ii omnium modellissime ac prudentissi-F 6 me
133쪽
me se gerere nobis Videntur, qui postquam eventus esse contingentes, atque eX bcriptura Deum ejusmodi eventus praedixisse ostenderunt; ideo, licet contingentiam rerum cum praecognitione Certa in concordiam redigere nequeamVS, tamen hanc esse admittendam contendunt, quia modum quo Deus res cognoscit ignoramus. Hoc tantum superesset quaerendum, an praedictiones sint in Scriptura, quae circa reS plaue Contingentes versentur. Verum hoc Theologicum est, non nostri instituti 17 Possibilia omnia a Deo cognosci intel Iectu dissicile noci est ei, qui meminerit rerum naturas perfecte Deo est e notas; adeoque cum planissimh1cire quid earum ope, seu seorsim agentium, seu conjunctarum, fieri possit. Cum praeterea suarum perfectionum sibi plene conscius sit, potentiae suae extensionem, hoc est, quae facere posset si vellet, quc vero sint natura sua repugnantia,
8. Ceterum Scholastici distinguunt Scientiam in conditionatam & absolutam; Implicis intellia gentiae & visonis. Conditionatά scientia Deus quid futurum sit novit, si hoc aut illud fiat, quia nexum causarum & effectuum perspectum habet. Ab ο-
Lia vero cognitio est quae versetur Circa eventus certos, & quorum fi Xae sunt causae. Scientia simplicis intelligensiae circa possibilia, sive sint
futura, sive non; quae vero visonis dicitur circa futura; eaque quasi in certo tempore considera , ta, versatur. Hae non sunt facultates diversae, quae Deo insint; sed una eademque omni scie tia divina, variorum Objectorum respectu, confiderata C M
134쪽
PNEUM ATO L. Sent. III. C. V. III
CAPUT U. De mluntate V actionibus Dei, ac praesertim Creatione ἡ nihilo.
I. Uamvis unus idemque Deus & intelligat, & velit; attamen quia intelligere & velle duae sunt actiones, in Deo distinguitur
Intellectus a Voluntate. Ante omnia, nos profiteri oportet ignorantiam nostram tantum enim abest ut hic acutum videamus, ut nesciamus quomodo ad volendum impellatur Deus, quia ejus intellectionis modum ignoramus. Hoc universe dumtaxat adfirmare licebit, Deum non agere, seu ad volendum, nisi rationibus sapientissimis naturaeque ejus consentaneis , non adduci. a. Circa modum, quo a it Deus, aeque ignari sumus, licet innumera a Deo facta esse, &fieri certo sciamus. Quidam olim crediderunt Deum agere in Creaturas ; nescio quo virtutis emuvio, quod ab illo in eas transiret ; sed quodnam sit hoc emuvium cum docere nequeant perinde est ac si nihil dixissent. Alii acutiores aiunt Deum agere Voluntate sua, adeo ut sola volitio, fine ulla alia actione, rem quam fieri vult peragat. At licet verissimum fit nihil eo- um quae Deus vult non fieri, ut ostendemus, ubi de ejus omnipotentia agemus; attamen res ipsas estis effectus proximos ejus volitionum non latis constat. 3.Solent quidem dicere nullam aliam actionem Spirituum esse nobis notam, praeter volitionem,
135쪽
ideoque nullam etiam aliam Deo tribui oportere. Verum haec ratiocinatio statuit quidquid est in Spiritibus nobis esse notum, quoniam non
licet quidquam esse in Spiritu adfirmare, nisi quod
novimus. Praeterea quis docuit eos, qui ita loquuntur , Deum eodem modo agere, quo agunt Spiritus nobis noti, hoc est, Mentes humanae 8 Sane postquam immane discrimen esse vidimus inter Mentes nostras & Spiritum increatum , aliis in rebus; adfirmare eos hac in re esse similes temerarium est. q. Praecipua omnium Dei actionum est Cre tio mundi , in quo considerantur materia &forma ; & circa materiam quidem potissima est quaestio, nam posito a Deo creatam esse ipsam materiam mundi facile formam ab eodem ei inditam ostendere est. s. Duo sunt Entium genera nobis nota, Spicitus & Corpora. Utraque autem a Deo e nihilo , sine praejacente materia, esse cresta hoc generali argumento ostendunt Metaphysici. Illa duo Entium genera sunt a se , aut ab alio; seu initium habuerunt, aut nullum. Si omnia, excepto uno, initium habuerunt, confecta res est, habemus unicum illud aeternum Ens, quod quaerimus. Sin vero semper fuisse omnia dicantur , Videndum an in eorum natura quidpiam sit, quod AEternitatem , ut ita dicam , sapiat. 6. Ut a Spiritibus initium ducamus, nullum
Spiritum notiorem Mente nostra habemus, cum jus proinde in exsistentiam, an aeterna sit, memlius , quam in aliorum Spirituum , inquirere possumu . At primo , nos non recordam Ursuisse,
136쪽
fuisse, nisi ante pauculos annoS, nedum ut ulla sit in nobis aeternitatis memoria ς unde Consequens est, si revcra Mentes nostrae ab aeterno
fuerint, id aliunde nobis, si sciamus, innotuisse
oportere. Revelatio tamen nulla est Naturae aeternae, quae nobi S eam nostri praestantiam, cujus alioqdin obliti essemus, in memoriam reVocarit. Nullum etiam in Mente nostra durationis sine initio indicium videmus , quod ejus aeternitatis suspicionem in nobis creare possit. Cognitiones nostrae tam arctis limitibus circumscriptae sunt, ut nihil paene norimus, praeter proprietates pauculas rerum, quas primum sensibus hausimus, & quas longa experentia compertas habemus; unde postea abstractione, ad uncta animi conscientia , generalia axiomata formavimus , ut satis in Logica ostendimus. Potentia nostra, sive facultates Mentis nostrae exiguae sunt, & ad paucissima porriguntur. Haeccine autem sunt aeternitatis indicia ρ Certe quod ab aeterno fuit, ut nulli causa ut esset indiguit: ita nec indigere ulla causa videtur ad alias proprietates , aeternitate nequaquam praestantiores, consequendas. Praeterea Mentes nostrae maximis incommodis invitae subjacent, quales sunt dolores innumeri, quibus inriti adflictamur. An credibile est Naturam adeo praestantem, ut exsistendi initio careat , possie ab aliis , quibus esset antiquior , aut sitiem aequalis . ita
. Non novimus quidem alios Spiritus, nisi obscure, ut in secunda hujus opusculi Sectione ostendimus ; sed tamen nihil est, quod animis nostris suspicionem injicere possit, inter ea quae de
137쪽
rio PNTUM ATO L. Sect. LII. C. V.
de eorum natura non novimus, esse aeternitatem. Imo quae de illis narrantur a pluribus Geutibus nihil tale arguunt, quod patebit leviter expendentibus ea quae de Spiritibus separatis diximus; ideoque fusiore eorum examine hi et supersedebimuS. 8. Si nos ad Corpora convertam , in Corporea natura, nihil etiam deprehendemus, quoad aeternitatem illi tribuendam adducamur. Tres potissimum in corporibus novimus proprietates, Extensionem, Divisibilitatem, Impenetrabilitatem, seu Soliditatem. Haeccine autem includunt ullam aeternitatis ideam p Λnponsumus dicere : Corpora sunt extensa , divisib lia, est solida ; ergo aeterna Τ Ιmo si confera mus summam illam HSternitatis perfectionem, cum defectibus quos deprehendimus in materia ; eos defectus cum 2Eternitate stare posse numquam animum inducemus ut Credamus. Exempli causa, materia est per se immota, eodemque in statu quietis in aeternum remane ret , nisi vi externa agitaretur. Quis possit sibi persuadere Naturam, quae omnium proprietatum praestantissinest gauderet, tanto deseau laboraturam p9. Unicum arsumentum, alicujus ponderis
quo utuntur qui aeternitatem materiae propugnant, huc redit, quod extensionis infinitae, quam quaquaversum porrigi videmus, nullum capiant initium. Quantumvis animo nitantur, negant se ullo modo intelligere posse hanc semper non fuisse. Verum non dicemus quidem
hic , quod Philosophi Veteres & Recentiores multis dixerunt, & sine dubio verum est, solam
138쪽
PN AUMAT L. Sen. III. C. V. in extensionem non esse corpus; sed eos jubebimus in se ipssis descendere, & diligenter expende re quid intelligant, quando dicunt materiae ini lium ullum a se concipi non posse , ideoque
Io. Si quis dixerit materiam coepisse exf iere, propositionis hujusce non modo subjectum &adtributum probe intelligimus , sed etiam eorum nexum distincte percipimus. Hoc unum fallit eos , qui initium materiae se intelligere posse negant, quia nihili, quod , ut ita loquar, exsistentiam materiae antecessit, positivam ideam essingere vellent; quae tamen fal-IaX esset, cum nihili nullum conceptum, nisi negativum , habere queamus. Igitur quando .cogitamus de initio materiae, non est negandum id a nobis concipi, quod ideam status, qui materiae exsistentiam praecessit, nullam habeamus positivam; nam nulla esse debet, neque potest, nisi fallax. II. Hinc Colligere, est , r. quoniam nihil, neque in Spiritibus, neque in Materia, videmus , quod eorum 2Eternitatem prodat, saltem ea esse aeterna adfirmare nos non posse:
a. cum Spiritus & Materia laborent defectibus maximis , non posse iis tribui proprietatem omnium praestantissimam IEternitatem ;adeoque illa esse creata ab alia Natura, quae illis proprietates, quas voluit, adtribuit; quas visum est negare, non dedit. Quod habet per
se id quod majus est, potiore jure id habebit quod minus judicatur. Ideoque quod est ab aeternitate, id sane' nihil est quod per se habere non debeat.
139쪽
I 2. Hinc satis adparet innumera Entia e nihilo esse veluti produicta, adeoque Causam habere quae e nihilo ea eduxerit, cum nihil per se esse . incipiat. Atqtie id cum de Spirituum Substan- tia, & de Materia ipsa mundi, a nobis osten- furn fuerit; multd minus de forma, contradicentibus omnium Gentium Annalibus & rebus etiam ipsis, negari potest. Ideoque posteriori huic rei non immorabimur, cum praesertim a Theologis soleat probari.
I 3. Paucis tantum verbis quaestionem celebrem ad tingemus, utrum Detis libere mundum creaverit φ 1isi memoriam ante omnia revocandum, libertatis nomine intelligi facultatem qua aliquid facere , aut omittere postumus. Itaque quando quaeritur an Deus libere agat, idem est ac si quaereretur an Deus ea facultate ,
qua possit non facere quod facit, sit praeditus p14. Quoniam autem simili facultate ornati sumus, ut nobis sumus ipsi conscii, quin ea quoque gaudeat Deus dubitare nefas est. Sed
cavendum ne eam in Deo libertatem ponamus, quae eg naturae defectu manet. Interdum libera
Iunt judicia nostra, quia res, de qua judicamus, fatis nobis non est nota , ut ostendimus, ubi de Libertate agimus. In Deo, Libertatem ejusmodi ignorantii niti, ejus non patitur Omniscientia.
In Sed potest fieri, ut quando de re quapiam facienda Ens sapientissimum, si ita loqui fas est,
deliberat; duae sint rationes seque graVes, qua rum una rem faciendam, altera omittendam suadeat. Tunc videtur libere posse alterutrum eli-
140쪽
PN AUMATO L. Sen. III. C. V. I 23 eligere. Sed si convenienter sapientiae suae Deus
ut agat, quidpiam facere, aut omittere eum n Cessario oporteat, tunc libertatis nullus supe
esse videtur usus; non magis quam in nobis quando propositio, de qua judicium ferendum, ad summum evidentiae gradum perducta est.
Ut enim per naturam nostram evidentibus adsensum negare nobis noc licet: ita nec Dei natura eum sapientiae minus convenienter agere patitur.
16. His positis , quando quaeritur an Deus Mundum libere createrii y nihil est quod reponamus , nisi, ut solvatur ea quaestio , nobis prius sciendum esse an rationes creapdi mundi ejus ponderis apud Deum fuerint ; ut naturae suae conVenienter non egisset, nisi quod suad bant fecisset. Si eae rationes ejusmodi fuerunt, Mundus libere non est procreatus ; sin vero Convenienter naturae suae agendo , Deus eas negligere potuit, libere creata est rerum universitaS. 17. Nunc autem, cum eas rationes neminireVelarit, qui solus eas novit Deus, propositae quaestioni quidquam reponere religioni ducimus. Temerarium videtur homunciones , quorum cognitio arctissimis limitibus continetur, judicia ae rebus adeo supra se positis ferre. Hoc in negotio, si alias usquam , adsentiendum ei videtur, qui de re incomperta dicturus: quid putem, inquiebat, non qMid contendum , ponam; hominis enim es haec opinari, Dei verὸ scire. Hoc tamen constat Deum nequaquam